SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CHO
TRẺ LÀM QUEN VỚI VĂN HỌC,
LÀM QUEN VỚI CHỮ VIẾT
I. Đặt vấn đề:
Bác Hồ vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc ta đã nói:
"Vì lợi ích 10 năm trồng cây
Vì lợi ích trăm năm trồng người"
Lời dạy đó thấm nhuần sâu sắc cho những người làm công tác giáo dục
nói chung và giáo dục Mầm non nói riêng. Sự nghiệp "Trồng người" có một ý
nghĩa hết sức quan trọng và lớn lao đối với đất nước vì đất nước ta đang bước
vào thời kỳ "Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá". Để đạt được điều đó giáo dục
có vị trí quan trọng hàng đầu bởi vì Đảng ta đã nhấn mạnh: "Giáo dục là quốc
sách hàng đầu" trong đó giáo dục Mầm non có vị trí đặc biệt quan trọng, vì
bậc học Mầm non là nền tảng đầu tiên để đào tạo con người mới trong thời kỳ
Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đất nước.
Quán triệt và thực hiện tốt quan điểm, đường lối của Đảng về phát triển
giáo dục, trong những năm qua đã có sự chỉ đạo thống nhất từ Trung ương đến
địa phương. Đã có nhiều công trình nghiên cứu cơ bản và ứng dụng làm cơ sở
cho việc xây dựng nội dung, phương pháp trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ
Mầm non. Việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện luôn luôn là mục tiêu
phấn đấu của bậc học Mầm non. Bởi vậy hàng năm có những chuyên đề bổ
sung chỉnh sửa để phù hợp, với công tác chăm sóc giáo dục trẻ trong thời kỳ
đổi mới. Một trong những nội dung đó là thực hiện chuyên đề "Nâng cao chất
lượng cho trẻ làm quen với văn học, làm quen với chữ viết " có một ý nghĩa
hết sức to lớn vì qua đó trẻ sẽ được tiếp xúc với lời hay ý đẹp trong văn học,
tiếp xúc với ngôn từ, với hình ảnh. Hình ảnh ở đây là hình ảnh trẻ cảm nhận
được qua thơ qua, qua chuyện kể, đồng dao ca dao, các hình ảnh đó rất gần gủi
với trẻ, như là: Cỏ, cây, hoa, lá:
Hoa cà tim tím
Hoa mướp vàng vàng
Hoa lựu chói chang
Đỏ như đốm lửa...
Hoặc các hiện tượng thiên nhiên gần gũi như mặt trời, trăng, sao:
Ông mặt trời óng ánh
Toả nắng hai mẹ con
Hoặc là:
Những ngôi sao trên trời
Như cánh đồng mùa gặt...
Tất cả đều hiện lên trong thơ, truyện bằng những hình ảnh phong phú, từ
ngữ biểu cảm, cấu trúc hoàn chỉnh, ngôn ngữ giàu nhạc điệu đã bồi dưỡng cho
tâm hồn trẻ những cảm xúc ban đầu, trẻ sẽ được giáo dục về mặt tình cảm, trí
tuệ, đạo đức đồng thời cũng kơi dậy về mặt năng khiếu, thẩm mỹ.
Như ta đã biết, ngay từ lúcc lọt lòng mẹ, nằm trên chiếc nôi đưa, trẻ đã
thích thú lắng nghe những câu ca dao trong lời ru của bà, của mẹ.... Những bài
ca dao về cái cò, cái vạc, cái nông... đã đi vào giấc ngủ của trẻ, có nhà thơ đã
viết:
Ngày con ra đời lời ru đẩy tao nôi
Những cái vạc, cái nông... trong lời ru con ngủ
Cô Tấm gọi: bống bống bang bang nho nhỏ
Quả thị thơm cho đời con ngoan .
Lớn lên chút nữa, những chuyện kể dân gian, cổ tích mà trẻ được bà, mẹ
kể cho nghe đã là món ăn tinh thần không thể thiếu trong cuộc sống của trẻ.
Khi trẻ vào trường Mầm non, môn học mà trẻ yêu thích nhất đó là văn học. Đối
với trẻ Mầm non văn học như những bài học đầu tiên về cuộc sống. Trẻ rất
thích thú khi nghe kể chuyện đọc thơ và thích xem biểu diễn rối, diễn kịch.
Không những trẻ giành nhiều thời gian cho sở thích mà đó chính là nội dung
những câu chuyện bài thơ đã gây ra những biến đổi trong tâm lý trẻ, nó chi
phối các hoạt động khác, làm cho nó mang màu sắc độc đáo của lứa tuổi Mầm
non. Việc "Nâng cao chất lượng cho trẻ làm quen với văn học, làm quen với
chữ viết" sẽ hình thành lòng yêu thích văn học, yêu thích chữ viết từ đó trẻ sẽ
được phát triển trí tưởng tượng, tâm hồn trẻ giàu cảm xúc, trẻ thêm yêu quê
hương đất nước, kính yêu Bác Hồ yêu bố mẹ, ông bà, yêu những việc làm tốt,
không đồng tình với việc làm xấu...
ở lứa tuổi Mầm non trẻ đặc biệt nhạy cảm trước những vấn đề buộc về
tình cảm, bởi vậy nội dung tư tưởng của nhiều bài thơ, câu chuyện đem đến
cho trẻ lòng yêu thương con người, yêu thiên nhiên đất nước. Việc "Nâng cao
chất lượng cho trẻ làm quen với văn học, làm quen với chữ viết" có một ý
nghĩa hết sức to lớn đối với trẻ Mầm non và nhất là trong việc chuẩn bị cho trẻ
vào lớp 1 nhưng trên thực tế kết quả đạt được khi chưa thực hiện chuyên đề
còn thấp, chưa thật sự được chú trọng. Một phần do năng lực của giáo viên còn
hạn chế. Một phần do nghệ thuật lên lớp của giáo viên còn hạn chế mà bộ môn
này đòi hỏi ở người giáo viên phải có nghệ thuật lên lớp cao để thể hiện tốt tác
phẩm văn học. Một phần do điều kiện giáo viên đứng lớp ngày hai buổi nên
gặp khó khăn trong việc học tập tự bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn
cũng như nghệ thuật lên lớp. Do đặc thù tiếng địa phương còn nặng nên việc
thể hiện tác phẩm văn học chưa được diễn cảm. Một phần còn do giáo viên còn
lúng túng, cứng nhắc trong chuyển đổi hình thức dạy trẻ, chưa linh hoạt, sáng
tạo, còn nặng nề hình thức dạy cũ. Và còn một khó khăn không nhỏ đó nhận
thức của một số phụ huynh chưa coi trọng công tác chăm sóc giáo dục trẻ cũng
như chưa thấy được tầm quan trọng của việc "Nâng cao chất lượng cho trẻ
làm quen với văn học, làm quen với chữ viết". Trong quá trình thực hiện còn
gặp nhiều khó khăn về cơ sở vật chất (đồ dùng dạy học). Đã có đồ dùng để dạy
học nhưng đồ dùng của bộ môn này đòi hỏi tính sáng tạo, tính nghệ thuật và
thẩm mỹ cao, đòi về sự phong phú, đa dạng về thể loại đồ dùng mới thu hút và
hấp dẫn trẻ. Xác định được ý nghĩa to lớn trong việc "Nâng cao chất lượng
cho trẻ làm quen với văn học, làm quen với chữ viết" và đứng trước những
thực trạng trên nên tôi đã chọn đề tài: Một số kinh nghiệm để thực hiện tốt
chuyên đề "Nâng cao chất lượng cho trẻ làm quen với văn học, làm quen với
chữ viết".
II. biện pháp:
Qua ba năm thực hiện chuyên đề tôi dự toán áp dụng một số biện pháp
sau:
1. Tạo môi trường cho trẻ "làm quen với văn học, làm quen với chữ
viết":
Ngay từ đầu năm học, cô giáo cần phối hợp với cha mẹ các cháu đóng
góp sưu tầm các sách văn học các hoạ báo tạp chí nguyên liệu cho trẻ tự làm
sách để xây dựng "góc sách" mang nội dung văn học. Tại "góc sách" trẻ được
xem các sách tranh chuyện, tạp chí, hoa báo... Cô sẽ đọc cho trẻ nghe và dạy
trẻ cách tri giác tranh chuyện. Dần dần trẻ có thể tự "đọc" lúc đầu trẻ sẽ đọc
theo trí nhớ, trẻ nhớ về nội dung câu chuyện cô đã kể rồi khớp với nội dung
truyện với sách tranh truyện. Trong lớp bố trí góc văn học hoặc "vườn cổ tích"
trang trí các hình ảnh trong câu chuyện cổ tích, các bài thơ theo chủ điểm mà
trẻ đã được nghe, được đọc, vì đặc điểm tư duy của trẻ là tư duy trực quan hình
tượng nên trẻ rất thích được xem các hình ảnh. Ngoài góc văn học cô cần tận
dụng các khoảng trống trong lớp treo các bức tranh có nội dung minh hoạ, các
câu chuyện bài thơ, hình ảnh nhân vật ngộ nghĩnh, trong các câu chuyện bài
thơ để trẻ được quan sát, tiếp xúc và các góc, các đồ dùng đều viết chữ to để
hàng ngày khi chơi ở các góc, khi lấy đồ dùng đồ chơi trẻ được tiếp xúc, được
quan sát, được "đọc" từ đó trẻ biết ý nghĩa của từ, tên của đồ dùng, của góc...
Trẻ được làm quen với chữ viết tạo điều kiện thuận lợi cho trẻ lên loép 1 và
học phổ thông vào dịp ngày lễ hội, cô có thể cho trẻ cùng cô làm các đồ dùng
minh hoạ hoặc trang trí quần áo để đóng kịch, làm mũ nhân vật. Trẻ rất yêu
thích và hứng thú khi được cùng tham gia thể hiện.
2. "Nâng cao chất lượng cho trẻ làm quen với văn học, làm quen với
chữ viết" qua các hoạt động:
a. Hoạt động chung:
Thực hiện đổi mới phương pháp chăm sóc giáo dục tôi đã áp dụng
phương pháp tích hợp môn học vào các tiết dạy như: Toán, giáo dục âm nhạc,
làm quen môi trường xung quanh...
Ví dụ: Khi dạy môn "làm quen môi trường xung quanh" đề tài "quá
trình phát triển của cây từ hạt" tôi đã vận dụng đưa bài thơ "vòng quay luân
chuyển" vào để giới thiệu bài.
"Từ những hạt quýt
Nảy ra mầm non
Mầm thành cây xanh
Ra hoa đầy cành
Hoa lại thành quả
Quýt vàng ngọt lành
Người ta ăn quả
Nhả hạt xinh xinh
Từ những hạt ấy
Nảy ra mầm non
Mầm thành cây xanh
Ra hoa đầy cành
Hoa lại ra quả
Quýt vàng ngọt lành
Vòn quay luân chuyển
Tiếp mãi không ngừng"
Và vận dụng cây chuyện "chú đỗ con" để kể cho trẻ nghe ở phần củng
cố. Kết thúc câu chuyện tôi nhấn mạnh cho trẻ biết "chú đỗ con chính là hạt
đậu, được mưa xuân tưới nước, được bác mặt trười sưởi ấm đã nảy mầm
thành cây đậu đấy". Khi vận dụng cây chuyện, bài thơ vào tiết học thì tiết học
đỡ khô khan và rất sinh động, trẻ hứng thú học và kết quả trẻ nắm rất vững quá
trình phát triển của cây từ hạt mà theo tôi nghĩ nếu chỉ chắc lời giải của cô thì
kết quả chưa thể đạt được cao như mong muốn.
Cũng ở tiết này tôi đã vận dụng cho trẻ làm quen với chữ viết. Dưới các
bức tranh hạt - mầm cây - cây có hoa - cây có quả, tôi viết từ tương ứng ở phía
dưới. Quá trình từ quan sát tranh đồng thời cho trẻ đọc từ, trẻ hiểu được ý
