Nét đẹp trong kiến trúc
của dân tộc Khmer
Kiến trúc nhà của người Khmer có sự tương phản rõ rệt giữa nhà của người dân
trong phum, sóc với chùa. Ngôi nhà ở của người dân tre lá đơn sơ bao nhiêu (của
tầng lớp bần cố nông) thì ngôi chùa lộng lẫy bấy nhiêu.
Chùa của người Khmer
Trước đây các phum, sóc của người Khmer thường tọa lạc trên suờn đồi (vùng
Kiên Giang, An Giang) hoặc trên những giồng cao (ở vùng đất trũng). Gần đây do
áp lực kinh tế thị trường và dân số, các phum, sóc của người Khmer đã ở dọc hai
bên trục quốc lộ, dọc các dòng sông hay kênh rạch.
Nhà của người Khmer làm đơn giản, mái lợp lá dừa nước, ít nhà lợp ngói. Nhà
thường làm theo kiểu mái dài về phía sau. Đồng bào làm nhà thường dùng con số
lẻ như chiều cao 5m, 7m và cửa thường quay về hướng Đông.
Người Khmer vốn ở nhà sàn, nhưng nay nhà sàn chỉ còn lại rất ít ở dọc biên giới
Việt – Campuchia và một số nhỏ trong các chùa phật giáo Khmer là nơi hội họp sư
sãi và tín đồ.
Kiến trúc nhà của người Khmer có sự tương phản rõ rệt giữa nhà của người dân
trong phum, sóc với chùa.
Nay số đông người Khmer ở nhà nền đất như người Kinh. Nhà nền đất có thể chia
làm hai dạng: Dạng nhà nghèo, nhà cỡ nhỏ chỉ có hai mái, mái trước ngắn, mái sau
dài, cột kèo đều bằng gỗ nhỏ, bằng tre, mây buộc, mái lợp lá dừa hoặc lá thốt nốt,
xung quanh che phên lá đơn giản. Còn nhà cỡ lớn thường gắn với tầng lớp trung
phú nông. Nhà bốn mái gồm: hai mái chính, hai mái phụ đầu hồi. Kết cấu bộ
khung nhà đều bằng gỗ, các cột xà ngang, xà dọc, kèo dâm, kèo trích gắn kết với
nhau bằng những lỗ đục mộng ngoàm. Xung quanh nhà thường có ván gỗ hoặc xây
tường che khuất.
Trong nhà được bài trí như sau: Nhà chia làm hai phần theo chiều ngang, một phần
làm nơi ở, một phần dành cho bếp núc. Phần dành để ở lại chia thành hai phần theo
chiều dọc bởi những vách ngăn: phần phía trước, ở giữa kê bàn ghế tiếp khách, bên
cạnh thường có tủ kính đựng những chiếc gối thêu vừa để trang trí vừa tiện dùng
có khách. Sau bộ bàn ghế tiếp khách là bàn thờ Phật. Nửa sau, bên phải là buồng
của vợ chồng chủ nhà. Về bên trái là phòng con gái.