Ngh thu t hát chèo ệ ậ
Đã hàng trăm năm nay, ngh thu t hát chèo, tu ng, múa r i n c, dân ca v.v... là nh ng lo iệ ậ ồ ố ướ ữ ạ
hình ngh thu t truy n th ng đ c đáo c a Vi t Nam. Trong đó ngh thu t hát chèo đã đ cệ ậ ề ố ộ ủ ệ ệ ậ ượ
nh ng ng i nông dân mi n B c Vi t Nam r t yêu thích. Đ c bi t nó đ c ph bi n r t r ng ữ ườ ề ắ ệ ấ ặ ệ ượ ổ ế ấ ộ ở
đ ng b ng sông H ng. Ch riêng hai t nh Thái Bình, H i H ng đã có t i g n m t ngàn đoàn chèoồ ằ ồ ỉ ỉ ả ư ớ ầ ộ
bán chuyên nghi p và nghi p d . Ngay c ngày nay, th k c a đi n nh, radio, video, vôệ ệ ư ả ở ế ỷ ủ ệ ả
tuy n truy n hình v.v... n u không có ngh thu t chèo thì không th hình dung n i đ i s ng vănế ề ế ệ ậ ể ổ ờ ố
hóa c a nông thôn Vi t Nam. ủ ệ
Đã có m t th i, H i chèo đôi khi kéo dài c tu n l , m c d u còn lâu m i đ n H i nh ng trongộ ờ ộ ả ầ ễ ặ ầ ớ ế ộ ư
m i gia đình nông dân đ u đã có s chu n b tham gia kỳ H i v i nh ng vai chèo yêu thích. ỗ ề ự ẩ ị ộ ớ ữ
Đã t lâu, ngh thu t chèo đ i v i ng i nông dân Vi t Nam v a là sân kh u, v a là th ca vàừ ệ ậ ố ớ ườ ệ ừ ấ ừ ơ
âm nh c và là ngu n duy nh t trong đ i s ng tinh th n c a mình. Trong các v chèo c th ngạ ồ ấ ờ ố ầ ủ ở ổ ườ
v ch m t b n quan l i phong ki n và th c dân áp b c gi ng nòi. các v di n, ng i nôngạ ặ ọ ạ ế ự ứ ố Ơở ỡ ễ ườ
dân th y đ c s ph n ánh đ i s ng c a mình v i nh ng m t tích c c và ph n di n, nh ng cấ ượ ự ả ờ ố ủ ớ ữ ặ ự ả ệ ữ ướ
m và ý ni m c a mình v cái thi n và cái ác. M i ng i đã yêu và càng yêu ngh thu t chèoơ ệ ủ ề ệ ọ ườ ệ ậ
b i tính nhân đ o và s t i mát c a nó, và b i nó mang màu s c dân t c đ c đáo. ở ạ ự ươ ủ ở ắ ộ ộ
Nh ng v chèo - đó là các m u chuy n sân kh u c a nh ng ti u thuy t thi ca, nó đ c tr ng b iữ ở ẩ ệ ấ ủ ữ ể ế ặ ư ở
ch t th m ng, hành văn nhu n nhuy n, nó có nh ng truy n th ng lâu đ i c a thi ca ph ngấ ơ ộ ầ ễ ữ ề ố ờ ủ ươ
Đông. Ngoài vi c chèo là m t ngh thu t đ c n y sinh t qu n chúng nông dân, nó còn đ cệ ộ ệ ậ ượ ả ừ ầ ượ
s d ng r t nhi u t c ng và ca dao dân gian do nhân dân sáng t o ra qua hàng ngàn năm. ử ụ ấ ề ụ ữ ạ
Ngh thu t c b n trong các vai c a di n viên là múa mà qua đó nó có th hi n đ c t t c sệ ậ ơ ả ủ ễ ể ệ ượ ấ ả ự
uy n chuy n nh p nhàng c a con ng i. Nh ng ngh nhân l p tr c th ng nói r ng: "Múaể ể ị ủ ườ ữ ệ ớ ướ ườ ằ
hình t ng đ p đ c a n i tâm". Song song v i cái đó, đi u múa trong chèo không hoàn toànượ ẹ ẽ ủ ộ ớ ệ
mang tính tr u t ng và t ng tr ng, c l nh m t s lo i hình ngh thu t thông th ng khácừ ượ ượ ư ướ ệ ư ộ ố ạ ệ ậ ườ
b i m t l ngu n g c c a nó là nh ng hình nh sinh ho t, lao đ ng qua các bu i di n nôngở ộ ẽ ồ ố ủ ữ ả ạ ộ ổ ễ ở
thôn.
M t vai trò quan tr ng trong chèo là âm nh c. Vi t Nam ng i ta th ng nói "đ ng di n chèo"ộ ọ ạ Ở ệ ườ ườ ừ ễ
mà ph i là "hát chèo". Âm đi u trong ngh thu t chèo ngày càng h p d n, nó có c màu s c âmả ệ ệ ậ ấ ẫ ả ắ
nh c dân t c và hi n đ i đ c đáo. ạ ộ ệ ạ ộ
Hi n nay, t i Th đô và m t s thành ph khác đã thành l p nh ng đoàn ngh thu t chèoệ ạ ủ ộ ố ố ậ ữ ệ ậ
chuyên nghi p, đóng vai trò quan tr ng trong công tác truy n bá n n ngh thu t này và đ ngệ ọ ề ề ệ ậ ồ
th i h tr cho các đoàn ngh thu t nghi p d . ờ ỗ ợ ệ ậ ệ ư
Ngh thu t chèo ngày nay v n đ c nhân dân a thích. Trong chèo m i ng i Vi t Nam đ uệ ậ ẫ ượ ư ỗ ườ ệ ề
th y đ c s ph n nh c a nh ng giá tr đ o đ c cao quý nh : lòng dũng c m, s hy sinh quênấ ượ ự ả ả ủ ữ ị ạ ứ ư ả ự
mình, s trung thành, s t thi n. Do v y, các v chèo c , n i dung c a nó ta t ng nh khácự ự ừ ệ ậ ở ở ổ ộ ủ ưở ư
xa th c t ngày hôm nay; v y mà nó v n làm xúc đ ng lòng ng i khán gi c a nhi u th h giàự ế ậ ẫ ộ ườ ả ủ ề ế ệ
cũng nh tr . Đi u đó, nói lên tính t i tr và s c s ng c a ngh thu t chèo, đ ng th i cũng đ tư ẻ ề ươ ẻ ứ ố ủ ệ ậ ồ ờ ặ
ra tr c ngh thu t chèo nh ng v n đ m i ph c t p. ướ ệ ậ ữ ấ ề ớ ứ ạ
V n đ c p thi t h n c là ph i ph n ánh trong ngh thu t c nh ng đ tài m i, cu c s ng m i.ấ ề ấ ế ơ ả ả ả ệ ậ ổ ữ ề ớ ộ ố ớ
Hoàn toàn đúng quy lu t, b i l ngày nay khán gi mu n đ c th y trong b t c lo i hình nghậ ở ẽ ả ố ượ ấ ấ ứ ạ ệ
thu t sân kh u nào cũng có nh ng con ng i th i đ i c a mình, làm bi n đ i b m t nôngậ ấ ữ ườ ờ ạ ủ ế ổ ộ ặ ở
thôn Vi t Nam. Và tuy nhiên, làm đ c đi u đó không ph i d dàng, nh ng cũng đã đ t đ cệ ượ ề ả ễ ư ạ ượ
nh ng thành tích nh t đ nh. Ngay t nh ng năm 50, đã có nh ng v di n v cách m ng (Núiữ ấ ị ừ ữ ữ ở ễ ề ạ
đá), v l ch s đ t n c (Kh i nghĩa Lam S n), v cu c kháng chi n ch ng th c dân Pháp (M iề ị ử ấ ướ ở ơ ề ộ ế ố ự ố
tình Đi n Biên), v cu c chi n đ u ch ng xâm l c M (Đ ng v tr n đ a), v công cu c c iệ ề ộ ế ấ ố ượ ỹ ườ ề ậ ị ề ộ ả
t o xã h i ch nghĩa nông thôn (Con trâu h p tác). S xu t hi n c a nh ng v di n này ch ngạ ộ ủ ở ợ ự ấ ệ ủ ữ ở ễ ứ
t r ng ngh thu t chèo nói riêng và ngh thu t sân kh u nói chung đ u có kh năng ph n ánhỏ ằ ệ ậ ệ ậ ấ ề ả ả
đ c đ tài hi n đ i. Tuy v y, khán gi Vi t Nam v n còn thích xem các v chèo c cùng v iượ ề ệ ạ ậ ả ệ ẫ ở ổ ớ
các lo i hình ngh thu t khác nh tu ng, c i l ng, dân ca c nh và say mê theo dõi các bu iạ ệ ậ ư ồ ả ươ ả ổ
di n k ch nói, ô-pê-ra v các đ tài truy n th ng và hi n đ i. ễ ị ề ề ề ố ệ ạ
