Nghệ thuật cải lương: Vấn đề truyền thống và bảo tồn giá trị

Ngh thut ci lng vi

vn  truyn thng

Nói n sân khu ca kch ci lng, hin nay còn có ngi cho rng nó

cha nh hình thành mt ngh thut hoàn chnh, hoc cha có h thng. Ly c

b môn nay xut x t thính phòng ca nhc tài t em lên sân khu, nên làn iu

hò, lý, ca, ngâm càng phong phú bao nhiêu, thì b iu din xut càng nghèo nàn

by nhiêu. Do ó, h có n tng: sân khu ca kch ci lng không trình thc hóa

nh hát bi, mt b môn chuyên din nhng tung c in, có nhiu thành tu

xut sc.

Nhng ý kin trên chc cha c nhiu ngi tán ng. Ai cng bit, ca

kch ci lng k tha truyn thng sân khu c hu ca hát bi. Nó tip thu ph n

nào v hình thc, nhng ch theo mt t! l có chng thôi. Chính nó ã tinh gin,

tit ch  b"c  u to thành mt sân khu riêng bit ca ngành ca kch ci

lng.

Th nào là sân khu riêng bit ca ci lng?

Chúng tôi ngh#, ã là ngh hý kch thì dù li c hay li m"i phi có b tch

riêng, ging nói riêng, iu ca riêng. Mà ã có nhng cái riêng nh vy,t hì tt

thành ra mt li sân khu riêng. Hát bi có iu b và nói li, hát nam, hát khách

(bc x"ng), t$u mã, bt bài, ngâm (x"ng thán) v.v... thì ci lng v"i t cách là

mt loi hình ngh thut sân khu, cng dùng iu b và nói li, nhng iu b và

nói li không ging y ht nh hát bi, mà ca thì bài bn cng khác nh: Hành vân,

Lu thy, Kim tin, Bình bán, Xuân n, T i oán v.v... Ti sao ngh thut biu

din ca hát bi thì nghiêm trang, bó h%p trong khuôn kh, mà ngh thut biu

din ca ci lng thì rng rãi, khoáng t? Theo chúng tôi ó là nh h&ng ca

h t t&ng và phép x th ca hai luông v'n hóa (ngoi bang và dân tc), cho nên

nó phi có nhng c im khác nhau. Chúng ta không ly làm l khi thy din

viên hát bi ra sân khu: ng thì phi cúi rp nh lng cái khánh (khánh chit),

ngi thì khoanh tay nh ôm cái trng (bão c), i tròn thì phi trúng nh th"c

quy, i vuông thì phi trúng nh th"c c, nhìn không c ra ngoài vòng vt áo,

nói không c vt quá ngôi th mình. Phi ch'ng hát bi ã da vào sách L ký

mà biu hin ngh thut din xut trên sân khu ca mình ?

Hình nh y là hình nh làm sng li trên sân khu mt m(u ngi xa:

hình dáng nghiêm trang, i áp, ón chào u mc th"c, nh theo mt cái nhp

thi i ã nh s)n. *ó là mt quy lut tt nhiên.

Tìm hiu ngh thut ci lng

Nh trên ã nói, ci lng t khi khai sinh n khi hình thành phát trin,

kinh qua nhiu chng ng, nhng cng rt nhanh chóng. Ch trong mt thi

gian ngn mà hình thc “ca ra b” tin lên sân khu, tip theo là hát chp; t hát

chp n ca kch ci lng. Vy “ca ra b” là gì? Là ca hát có iu b minh ha.

Hát chp là cách hát gm nhiu bài liên ca ca tp th hát i nhau, có ng

tác linh hot, phong phú, tin t"i bit lng nó vào mt tích hát ngn, có ý ngh#a

khuyên r'n, có ni dung giao d+c,  dng nên mt th loi “ca kch ci lng”

mà b"c  u ã din trn v%n c hai v& dài, tng i hoàn chnh là: Lc Vân

Tiên, vitt theo truyn th ca c+ * Chiu, mt nhà nho yêu n"c & min Nam,

và Kim Vân Kiu vit theo tác ph$m on trng tân thanh ca c+ Nguyn Du,

mt thi hào ca dân tc. Sau ó, n các v& : Lu Bình Dơng L, Cô Ba lu lc,

Tham phú ph bn, Sáu Trng, Duyên ch tình em, T  tng, Áo ngi quân

t, Màn hnh phúc, Tơ vơng n thác, Ti ca ai, L tay trói ã nhúng chàm,

Khúc oan vô lng, Ai bn chung tình, Tô Ánh Nguyt, i cô Lu, Lan và ip

v.v...

Khán gi min Nam ã tìm thy trên sân khu ca dân tc mình nhng con

ngi Vit Nam c hu, nhng m(u ngi Vit Nam thc s mà hình tng áng

yêu áng quý ca Nguyt Nga, và áng thng xót nh thân th Thúy Kiu. Dù

din theo truyn c thi “Tây Minh” hay óng vai ngi con gái i “Gia T#nh” là

truyn ca Trung Quc, dù phóng tá ct truyn Back Street (Tc Tô Ánh Nguyt)

ca n"c Anh hay da vào tác ph$m La Dame aux Camélias (tc Trà Hoa n) ca

ngi Pháp, thì li óng v(n rút ra t hin thc xã hi Vit Nam, nhân vt th hin

có nhng nét tiêu biu, in hình cho con ngi sng trong xã hi Vit Nam

ng thi. Ngh#a là ã Vit hóa t cách trang ph+c, hóa trang n din xut. Tuy

không ging ht nh ngoài i, nhng li rt g n cuc sng, c nâng cao, c

ci tin, nên ph n ông khán gi a thích. Nhng nhân vt “tân thi” mc âu ph+c,

nhng nhân vt “c i” mc nam ph+c xa... Nhng ci lng không th k tha

hát bi mt cách rp khuôn. Vì sao? Vì ngh thut ci lng phn ánh cuc sng

ch yu bng bin pháp ngh thut hin thc, mc d u nó phi vay mn & các

ngành ngh thut khác nh: v o, võ thut, xic, in nh, hi ha, kin trúc và

iêu khc, thi ca v.v... nhng có tuyn la, có b sung và ci biên. Ngh thut vn

phi ph+c v+ nhân sinh! Mun “v nhân sinh”, ngh thut phi ph+c v+ con ngi,

phi i sát nguyn vng ca con ngi, phi tác ng mnh m, vào m- cm và t

duy con ngi!

Dù mun hay không, ci lng b"c lên sân khu khong n'm 1912

mt

cách vng vàng. Có hàng ng din viên  các loi vai, có dàn nhc dân tc, có tác

gi biên kch, có nhiu  tài v dân gian, c tích l(n xã hi kim thi, có th y

tung (hi này cha có công tác o din), có ha s# v, trang trí, ph+c trang, có

ánh sáng v.v... tc là ci lng ã xác nh chc n'ng, v trí và nhim v+ ca mình

là do nhân dân trao s mnh cho khá quan trng: em ngh thut ph+c v+ nhân

sinh, giáo d+c qu n chúng.

Giáo d+c nói chung thng da vào hai yu t trong th gi"i ni tâm ca

con ngi: trí quan và cm quan. Ngh thut phi rung ng c lòng ngi và

phi huy ng c b óc con ngi. Nh vy s giáo d+c v ngh thut m"i có

hiu qu. B&i vì, trong mt con ngi, “s nhn bit và s thích thú luôn luôn gn

lin v"i nhau. Mt con ngi không th ch bit suy lý, mà còn phi bit yêu, ghét,

bun, vui...”. “Tình cm không phi là cái ph n thp kém và i lp v"i lý trí” (A-

ri-xtt). Hung na giáo d+c ca sân khu là mt li “giáo d+c gián tip” thông

qua ngh thut du hý, trong ó khán gi là nhân dân lao ng (a s là nông dân)

t giác, t nguyn h&ng th+ ph n mua vui, gii trí cho mình.

Sau i chin th gi"i th nht, ngi lính m, nu c sng sót hi

hng, ã em theo c hi h"ng và dáng dp xã hi Pháp v Vit Nam. Phong

t+c, tp quán c cu b lung lay và tan rã tr"c th lc ng tin sai khin. Sài

Gòn, L+c tnh ngày càng ông nhng ngi b n cùng n làm thuê, làm m"n, &

, kéo xe, mua gánh, bán bng. Nông dân b. ly tre xanh, ng rung, lao vào

x&ng máy, công, t s&, hãng tàu, nhà buôn v.v... “Vic  u t mnh vào nông

nghip t sau chin tranh th gi"i l n th nht ã làm cho a ch c"p nhiu

rung t ca nông dân. Càng  u t mnh vào nông nghip bao nhiêu, bn 

quc càng làm cho nông dân phá sn by nhiêu và bin h thành tá in ch có hai

bàn tay trng”

T ây, thành th có thêm nhng nhân vt tr&ng gi, tiu t sn, trí thc,

công chc m"i và các t ng l"p th dân làm ngh tiu th công quen d n v"i sân

khu ci lng. Tt c nhng c im y làm cho mi thành ph n & thành ph, dù

nhà cao ca rng hay hang cùng ngõ h/m hoc  u ng xó ch, u mn

chung ci lng, vì h ã có mt nhu c u “ngh thut lãng mn” thích hp v"i

“np sng m"i” trong khi chán ghét nn “luân lý phong kin h bi”.

Nhng khán gi m"i ca ci lng hi ó là: lính tp, bi bp, cai th u,

thông ngôn, kýl+c, kinh lch, chánh án, trng s, bin lý, th$m phán, du hc sinh t

Pháp v, nông dân t rung r(y ra, và nhng tay t ching giang h “kiu m"i” c

nam l(n n t bn phng t+ li... Thêm vào ó là Pháp, 0n, Hoa kiu thng mi

(có ly v Vit Nam) cng hng êm n th&ng thc sân khu ci lng.

Sân khu “hia mão bào giáp” ã c thay th bng “u-ve âu ph+c”. Hai

thi k1 là c hai th h. Có nhân vt m"i, tc phi có biu din m"i:

- Vai nghin trong v& T  tng

- Vai gái “giang h quý phái”: Tơ vơng n thác

- Vai Má Chín (khách trú) cng trong v& T  tng.

- Vai bi bàn khách sn trong v& Hng y hip n

- Vai ha s#: êm dài vô tn.

- Vai bác s#: Duyên ch tình em.

- Vai i úy thy quân: Ti ca ai?

- Vai công nhân: óa hoa rng.

- Các vai chánh án, trng s, bin lý, bi th$m trong v&:

Thành su b kh v.v...

Tôi t h.i: nu biu hin phi có “v o” nh hát bi, thì iu b các vai

trên s, ra sao? Ví d+: vai nghin c m cái tiêm, hu cái dc t$u “múa” th nào? Vai

gái “giang h quý phái” có còn dáng dp gì ca nhân vt *iêu Thuyn không? Vai

Má Chín cãi ln “rùm beng” thì s d+ng ng tác, phong cách gì? Vai bi bàn, tay

trái mang mt chng #a, mt cái kh'n 'n, tay phi mang mt chu n"c á to,

Nghệ thuật cải lương với vấn đề truyền thống

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi