Ngôn ngữ báo chí: Góc nhìn nhà biên tập (Phần 2)

NGÔN NG BÁO CHÍ DƯI GÓC NHÌN CA

NGƯI BIÊN TP

(Phn 2)

Khi biên tp các bài vit dành cho gii c gi ông o, cn lu ý c

bit ti các thut ng và cu trúc vn dc dùng trong mt phm vi chuyên

môn hp nào ó. Không c phép có o tng rng, tt c mi ngi s

hiu c chúng. y th mà mt tp chí khoa hc thng thc ca thanh

niên ã vit:

Ngày nay, mi hc sinh u bit rng hippotalamus ( não gia ) - ó

không ch là mt phn ca b não mà còn là toà giám mc quan trg nht

ca h thng thn kinh trung ưng.

Vic s dng cu trúc rp khuôn " mi hc sinh u bit "  ây cha

hnh ã là xác áng - bi hoàn toàn không phi mi hc sinh mà ch là

nhng ngi ã tng nghiên cu môn gii ph u. Nhân tin, tt c chúng ta

!u có mt thi hc di mái trng ph" thông, nhng liu có my cái

trong s nhng gì không có quan h vi cuc sng thng ngày ca chúng

ta còn ng li trong trí nh ? Mà ngay c cm t " toà giám mc quan

trng nht " trong bi cnh trên c#ng hoàn toàn không úng ch.

Nh chúng ta thy, thm chí không phi tt c nhng ngi theo o !u

bit c v! s$ khác nhau gia các toà giám mc thuc các cp khác nhau -

i vi h thì thái  vi nhà th và i sng ca nó  âu c#ng nh nhau

c. Và ch%c gì h ã suy ngh& rng các toà giám mc là các 'a ht hành

chính ca nhà th, và cp bc ca chúng c thit lp theo nguyên t%c

làãnh th" ch không phi theo mc  quan trng. Truc Chúa, h nói, tt

c !u bình ng  bt c toà giám mc nào.

Ví d trên thêm mt ln na khng 'nh rng ngi biên tp không c

phép b( qua nhng t ít gp mà ôi khi tác gi " )y " cho anh ta. Nu có

m s$ nghi ng, dù là nh( nht, c bit là khi t y có c ngh&a en l n

ngh&a bóng thì tt hơn ht là xem t in ch ng quá tin tng vào s$

thông tho ca tác gi.

Vic s dng thiu cân nh%c các t có ngu+n gc nc ngoài kiu nh "

optimalnyi ", " universalnyi ", " anshlag " ã c nói  trên, có th mang

n không ít nhng i!u khó ch'u bât ng. Sau ây là mt vài ví d kiu

nh vy:

Mt s tác gi s dng t " alibi " vi ý ngh&a là s$ thanh minh, mc dù

trong bn d'ch t ting Latinh, t ó có ý ngh&a là "  ch khác ". Trong lut

hc t ó c dùng  nói rng k, b' tình nghi không có mt  ch xy ra

ti ác, tc là " alibi " c a ra nh là bng chng v! s$ ngoi phm, ch

không phi vi tính cht là s$ thanh minh.

Mt t báo rát áng kính bng làm ht thy mi cc gi ngc nhiên bi

cu trúc " autodefe bngván trt tuyt ", vì trong bài báo ó có k rng

mt gã xu)n ngc do cn ngh& ã t lên mt ng la bng nhng chic

ván trt tuyt v n có th dùng c. Th nhng, bt c mt cun t in

nào c#ng cho thy rng t " autodefe " trong bn d'ch t ting B+ -ào Nha

là " hành ng tín ng.ng " mà  thi Trung c" có ngh&a là s$ tuyên b và

a vào th$c hin bn án ca giáo hi - trong ó có s$ thiêu sng trên giàn

la trc công chúng nhng k, d' giáo b' kt án.

Trong on kt ca phn này xin có thêm mt li cnh báo quan trng v!

s dng t ng. Ngôn ng và các quy lut ca nó nm trong s$ vn ng và

tin trin không ngng. Vì vy nhi!u cái trong s nhng th mà my n/m

trc ây c coi là có tính cht chuyên ngành hp hoc ch dùng trong

ngôn ng nói, hin gi c chp nhn vô i!u kin trong các báo. Tơng

t$, nhng cái ngày hôm nay cha c chp nhn và b' nhng k, theo ch

ngh&a thun nht công kích k'ch lit, có th ngày mai s i vào ngôn ng

thng dùng ca các nhà báo mt cách vng ch%c.

Nhà báo không c phép tt hu i vi nhng bin "i nh vy trong

ngôn ng. Anh ta cn phi luôn hoà nhp vi thi i, phi c nhi!u, phi

m rng lng t s dng tích c$c ca mình, lt sâu hơn na vào ý ngh&a

ca nhng t có v, nh khác thng nht.

1. S tráo tr ca nhng con s

Các d kin v! ch s t$ thân nó còn có th hùng bin hơn d kin khác.

Nhng trong a s các tình hung thì chim v' trí hàng u v n là s$ cn

thit phi di0n gii chúng - t nhng phép tính s hc ơn gin n nhng

li gii qua nhi!u bc nh là thng kê nhm biu th' tình trng ca n!n

kinh t hay mc sng ca dân chúng. -c gi chng khi nào li dùng bút

chì hay máy tính  kim tra li nhng con s, chính vì vy mà anh ta tin

vào báo hơn trong bt k1 trng hp nào khác.

Bên cnh ó các d kin v! các ch s có th ngm " chơi x( " anh mà

ôi lúc anh chng th nào ng c. Di ây là thông báo có ln c

/ng trong mt t báo ca th' trn nh( ca M2 có tên là Eston.

T3NG GIÁ TH4C PH5M HAI PH6N TR3M TRONG HAI TU6N

Giá bán l ca các mt hàng thc phm ã tng ti 2% trong 2 tun ca

cui tháng 11 - Vn phòng thng kê  Washington ã thông báo ngày hôm

nay. Vic kho sát 50 loi hàng thc phm trong 7 thành ph ã cho thy:

Ch s giá bán l  cui tháng 11  mc 215,7% so vi ch s trung bình

ca c my nm trưc là 213,7%.

7 ây có mt s$ nhm l n sơ ng v! s hc. Th mà nó li t

Washington n mi k1. Vì  ó ngi ta không th nào li không bit rng

chng ly âu ra cái s$ t/ng trng ti 2%. Mt phép tính ơn gin nht

cho thy là s$ t/ng giá không n 1%, vì 215, 7% ch nhi!u hơn 213, 7% có

0, 936% mà thôi. Ngi biên tp ã tính ra ti 2% và a chúng ra không

ch trong câu u tiên ca Lead mà còn  c Head - line, mc dù i!u này

không h! c nói ti trong v/n bn thông báo ca V/n phòng thng kê

Washington.

Cun sách giáo khoa v! báo chí ca M2, là nơi chúng tôi ã trích ra thí

d này, nhn xét trong li bình lun ca mình nh sau: Trong v/n bn ca

V/n phòng thng kê " mi th !u "n c ", ch có anh chàng biên tp sau

này bng nh li rng anh ta cm thy ht sc bt tin vì cái " l h"ng " nh

vy. Ngày hôm sau, cun sách tip tc, là ch nht và ngi biên tp  nhà.

Sau khi nhn c t báo ca mình, anh ta nhìn thy là ngi +ng nghip

ca anh ta tr$c ngày hôm ó ã tip tc bn thông báo c /ng t hôm

trc bng mt on tin nh sau:

GIÁ C8 C9A CHÚNG TA T3NG ÍT HƠN 7 CÁC THÀNH PH; KHÁC

Ngày hôm qua chúng tôi ã thông báo là theo tin t Vn phòng thng kê

Washington, giá c thc phm trong các thành ph h kho sát tng ti 2%

trong hai tun cui tháng 11. Th nhưng mt s thưng gia  Eston nói

rng  ây, h không hoà nhp vi xu hưng như vy. Theo h, giá c ca

chúng ta ch tng khong 1, 5% trong sut c tháng cui cùng này.

Trong li bình lun ca mình, cun sách vit rng hai bn tin trên !u là

bng chng minh ho cho thái  khinh sut ca nhng ngi biên tp i

vi các d kin v! ch s. Mt ngi thì kém v! s hc, ngi khác thì

không bit rng con s 1, 5% là chng áng tin cy vì anh ta nhn c nó

qua my cú in thoi vi vã vào bu"i chi!u th by.

Liu các câu tr li nhn c vi 50 mt hàng th$c ph)m là cơ s cho

thông báo t Washington có trùng nhau? Liu cách tính s$ t/ng giá có

ging nhau? Và cui cùng, i!u quan trng nht là nu con s 1, 5% là

chính xác thì s$ t/ng giá bán l,  Eston còn vt quá s$ t/ng giá  các

thành ph khác. Vì  ó nó ch chim có 0, 936% thôi ch không phi là

nhng 2% nh ngi ta ã chuyn t bn tin n sang bn tin kia. Và ch vì

nhng ngi biên tp không mun " ào xi trong các con s ", mà c gi

ca t báo th' trn ã nhn c thông tin không chính xác v! mt vn !

quan trng i vi h.

Nhi!u khi nguyên nhân ca nhng chuyn b$c mình là thái  thiu chú

ý ti nhng ch s b! ngoài có v, ging nhau. -ó có th là nhng ch s

tính theo phn tr/m hay tính theo ơn v'. Vy nên cn có s$ chính xác tuyt

i  không xuyên tc ý ngh&a v! thông tin ca chúng. Mt sai sót nh vy

có th nghiêm trng ti mc nào chúng ta s thy rõ qua ví d sau: Có mt

cái gì ó t/ng ti 20% ơn v' - chng hn nh là t 10 n 30%. Mt phép

tính s hc cho thy là " cái gì ó " khi u ã t/ng lên không phi 20%

mà là gp 3 ln.

Di ây là hai ví d na c#ng có s$ ging nhau v! b! ngoài ca các d

kin ch s: Trong c hai ví d này !u nói v! s$ t/ng trng ti 200%:

Nm ngoái, tr giá bán l  bang tính theo ôla ã t ti 200% so vi

mc  ca 10 nm trưc.

Trong 10 nm cui này tr giá bán l  bang tính theo ôla ã tng ti

200%.

Liu c gi có hiu úng v! bn cht s hc trong tng thông báo nêu

trên. Rõ ràng là không th tt c; vy nên tt hơn ht là trong trng hp

u nói rng vic buôn bán ã t/ng gp ôi và trong trng hp sau t/ng

gp ba. Cách thc này d& nhiên là rõ ràng hơn so vi vic tính phn tr/m.

Ngôn ngữ báo chí dưới góc nhìn của nhà biên tập - Phần 2

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi