Ngôn ngữ báo chí: Góc nhìn nhà biên tập (Phần 1)

NGÔN NG BÁO CHÍ DƯI GÓC NHÌN CA

NGƯI BIÊN TP

(Phn 1)

Ngôn ng ca các tác phm báo chí phi mang ưc ý ngha ca chúng

ti cho công chúng vô cùng a dng. Ranh gii ca công chúng này tri dài

t cái mà ngưi ta gi là s bit ch sơ ng cho n vic thông tho hoàn

toàn và có nhn thc ting m  vi tt c các sc thái ca nó. Nhim v

ca ngưi biên tp là phi làm cho ý ngha ca các bài vit tr nên d hiu

trên tt c các cp  ó. Nu ch có s chính xác v s kin không thôi thì

hãy còn chưa , c n phi có thêm c phong cách trình bày rõ ràng, mch

lc. Và v phương din này thì cu trúc không ch ca c bài vit, mà còn

ca tng câu, r!i vic la chn úng t là ht sc quan trng.

Vy biên tp viên phi hiu thu áo các chi tit t m v ng pháp, cú

pháp và phong cách  trong trưng hp c n thit có th ci thin ngôn ng

v"n bn ca tác gi. Anh ta phi có kh n"ng trong lúc vi vã v#n tìm ra và

s$a cha ưc tt c các câu, t kém cht lưng. Nu xut hin nhng nghi

ng nào ó v chính t, anh ta có th dùng t in chính t  tra cu.

Nhưng li chng có s ch d#n nào nh%m giúp ngưi ta &nh hưng ưc

trong ý ngha ca bài vit. Vn  không ch  ch' là ý ngha ó phi d hiu

(i vi chính ngưi biên tp, v m)t này, trưc ht chúng ta c n nói ti c

gi là ngưi thưng ưc trang b& kém c*i hơn nhiu.

1. Tác gi mun nói gì ?

Liu tác gi có trình bày ưc nhng iu mình mu(n nói mt cách

rành mch, rõ ràng? H u như l n này c+ng vy, m'i khi biên tp viên nhn

ưc mt tài liu mi là câu h*i ó li xut hin trưc anh ta. R!i mt l n

khác, sau khi kt thúc s làm quen  u tiên vi bài vit, anh ta ngh ngi: có

v như tt c u ,n, nhưng có mt cái gì ó còn gây nghi ho)c.

Ngưi biên tp, nht là ngưi mi vào ngh, him khi là chuyên gia

v  tài ca tt c mi tài liu mà anh ta phi x$ lý. Vì vy, trong trưng

hp nghi ng, anh ta không phi lúc nào c+ng có th khng &nh mt cách

chc chn là tác gi ã nh m l#n hay sai sót  âu và như th nào. Th

nhưng, k c nu tác gi là ngưi khá thông tho mi th, mt thoáng nghi

ng thưng v#n c là du hiu r%ng "  ây có mt cái gì ó không n ".

Còn nu chính ngưi biên tp li không suy xét n,i là có chuyn gì thì các

c gi ã phi )t ra  th câu h*i t lâu.

Trong thc t, chng c n phi là chuyên gia v mt vn  nào c+ng có

th nhn thy ưc tác gi ã trình bày nó có t hay không. Chng hn như

ngưi biên tp có th tìm thy nhng mâu thuân gia các ph n ca nó, s

hơn tri ca nhng ch' nói chung chung (i vi nhng s vic c th, s

thiu rành mch v din t hay thm chí ch ơn gin là s nh m l#n v t

ng. -ây ã  là nhng du hiu áng lo ngi và anh ta c n phi bàn lun

cùng tác gi v tt c nhng ch' áng ng.

Cuc nói chuyn có kh n"ng hơn c s. d#n n kt cc là bài vit ưc

tr li cho tác gi  anh ta hoàn tt nó. Chính ngưi biên tp c n phi tránh

vic s$a cha nhng ch' còn nghi ng. Ch trong trưng hp tuyt (i tin

tưng vào s úng n ca mình và có ch' da là nhng ngu!n áng tin

cy, anh ta mi có quyn cho phép mình ưa vào v"n bn nhng thay ,i

nào ó. Nhưng ngay c trong trưng hp này c+ng phi báo cho tác gi bit

v nhng s$a ,i, b, sung.

-ó là nhng nguyên tc v/ lòng mà trong các cu(n sách giáo khoa v

báo chí  dng này hay dng khác ngưi ta v#n gii thiu cho các biên tp

viên mi vào ngh. Nhưng nhng li gii thiu ch có giá tr& nu các tác gi

vit " theo lut ", tc là h ã ưc làm quen vi các yêu c u ca " sáu câu

hi và hình tháp quay ngc " và các bài " v lòng " khác trong vic phát

tin. Song c+ng không phi là do tình c mà ngưi ta nói " phi ngoi l bt

thành qui tc ". Và vi ý ngha như vy thì h u như trong bt c mt tài liu

nào c+ng có nhng ngoi l ca mình. V#n nhng " bài hc v lòng " ó

nói r%ng, s tuân th các qui tc mt cách mù quáng có th d#n n s hn

ch hay trit tiêu tính cht muôn màu muôn v trong vic "ng ti tin, bài

ca các tác gi khác nhau. Vic biên tp như vy s. bóp cht nhng nét n,i

bt nht trong phong cách cá nhân ca m'i tác gi ( nu như chúng có ) và

d làm cho các trang báo tht ơn iu bu!n t.

Như th có ngha là s phc tùng các qui tc mt cách thiu cân nhc,

d#u cho các qui tc ó có hp lý nht i ch"ng na, không ưc phép tr

thành mc ích cu(i cùng ca công vic biên tp. Nhim v ca ngưi biên

tp là giúp tác gi ưa bài vit ca mình n mt trng thái " cn thit ",

nu như nó có " mt cái gì ó cha n ". Trong a s( các trưng hp, 

làm iu này c n phi ht sc chú ý ti các s kin trong tác phm: lôgic

ca vic chuyn tip là phi phát trin làm sao  cho c gi không có

nhng câu h*i thc mc,  trong quá trình c, anh ta không phi g)p hàng

(ng nhng cách nói phc tp hay nhng t ng khó hiu, mà ch thy mt

con ưng thông su(t d#n n vic cm th ưc ý ngha ca cái mà tác gi

mu(n nói.

Mt bài vit rõ ràng v ý ngha và ưc vit úng v"n phm là rt d c,

nu trong mt câu, chng hn như là thi ng t b& vit sai, mà sau khi

ngưi biên tp cha nó ã tr nên úng v m)t ng pháp, nhưng !ng thi

c+ng thành khó hiu hơn, thì rõ ràng là chưa ưc. Anh ta phi tìm ra cách

nào ó  câu y va th hin úng ý tác gi, va úng ng pháp, va d

c. Có ngha là ngưi biên tp phi bo m làm sao  c ý ngha chung

ca tài liu, c các chi tit ca nó, ưc trình bày mt cách rõ ràng và ưc

c gi hiu úng.

- cho vic din t tr nên rõ ràng hơn, và có ý ngha là  cho c gi

thun li hơn khi c, ngưi ta hay dùng ph . Chúng ta như nhng cái

m(c mà da vào ó, ngưi ta có th c các v"n bn dài d dàng hơn. 0

trong nhng cái m(c này, ngưi ta thưng ánh du nhng phương hưng

chính v ý ngha hay  tài trong ni dung thông tin.

Trong nhiu ch' khác nhau ca cu(n sách này, chúng tôi ã nói r%ng tính

cht rõ ràng ca vic trình bày ph thuc khá nhiu vào s phân on v"n

bn. Cái này quan trng hơn (i vi tt c các loi bài, nhưng )c bit lá

(i vi thông báo tin tc, vì  ó các on v"n dài rt b& kiêng k&. Các on

v"n dài s. là hp lý nu n%m trong các cu(n sách hay là tp chí, là nhng

th thưng ưc ngưi ta c trong hoàn cnh im tnh hơn. Nhưng  trên

trang báo, trông chúng tht c!ng knh, c gi có th b& nh m l#n trong mt

dãy câu dày )c và thm chí b& lc mt cái ch' là nơi anh ta dng li và b&

xao nhãng bi mt iu gì dó.

0 ây chúng ta có th ưa ra s so sánh vi dòng in: cưng  dòng

in t1 l thun vi hiu in th và t1 l ngh&ch vi in tr mà nó g)p trên

ưng. Trong bt k2 tài liu nào mà nhà báo chun b& cho "ng, c n phi

dn sch mi th “ in tr “ gây khó kh"n cho vic c. Mt trong nhng

in tr như vy chính là nhng on v"n quá dài.

Ngưi biên tp g)p không ít vn  c vi nhng thut ng chuyên ngành

- chúng c+ng có th tr thành “ in tr “. Nu tác gi là ngưi vit cho các

báo i chúng thì anh ta phi ht sc thn trng (i vi chúng -phi ngh

xem là mt c gi “ t m t m bc trung “ có th hiu n,i chúng hay không.

Nu như tác gi ã b* qua khía cnh này thì ngưi biên tp c n phi lo 

tìm ra nhng t phù hp mà có th thay th cho thut ng này hay thut ng

khác. Nu vic thay th không th làm n,i thì nht thit phi ưa ra li gii

thích ngn gn, d hiu v ý ngha ca nó.

Các quan nim ca con ngưi v s " hư o " trong th gii xung quanh

h ph thuc không ch vào các d&nh hưng v cuc s(ng, mà còn vào

thông tin thc t mà h nhn ưc. Mà thông tin ó ôi lúc li ht sc mâu

thu#n vì nó n t các ngu!n khác nhau.

Chính vì vy mà vai trò ca nhng kh n"ng bao quát toàn din là rt ln

- thông tin như ưc " tri ra trên mt bng ", các s vic c th ưc t,ng

hp li thành các khái nim tru tưng. Không có nhng s khái quát như

th, con ngưi ơn gin là không th nhn ưc bc tranh  y  v cuc

s(ng ca th gii xung quanh. Nhim v ca ngưi biên tp  ch' là làm

sao  bo m cho các bài báo có s cân b%ng kh quan nht gia cái c

th và cái tru tưng.

Néu tác gi không có khái nim rõ ràng v cái mà anh ta mu(n nói vi

c gi, anh ta thưng c( ngu3 trang cho s thiu rõ ràng ó b%ng mt lot

nhng suy lun chung chung theo khuôn m#u có s4n. Nhưng ngay c trong

trưng hp mà tác gi hiu thu áo cái anh ta &nh vit thì các ý tưng ca

anh ta v#n c ưc din t dưi hình thc tru tưng và b& phc tp hoá

ti mc c gi không th nào chuyn ưc ý ngha ca chúng vào phm vi

kinh nghim s(ng ca chính bn thân mình.

Vic xác &nh ý ngha ca s tru tưng trong din t thông tin vi

nhng ni dung a dng nht ã ưc không ít các công trình nghiên cu v

lý thuyt và ng dng  cp ti. Nu áp dng vào báo chí, các kt qu ca

nhng công trình ó có th ưc trình bày mt cách tóm tt như sau:

Bt c mt ý tưng nào, không ph thuc vào vic chúng ơn gin hay

phc tp, c+ng s. ưc c gi hiu d dàng hơn nhiu nu nó ưc ưa ra

không phi là qua các suy lun chung chung tru tưng, mà là ưc chuyn

Ngôn ngữ báo chí dưới góc nhìn của nhà biên tập - Phần 1

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi