10 Nguyên t c đ s ng trên 100ắ ể ố
tu i ổ
Các nhà kh o c u t i Anh Qu c v a trình bày nh ng khám phá m i nh t c a ngànhả ứ ạ ố ừ ữ ớ ấ ủ
lão khoa ( Geriatrics ) và di truy n h c ( Genetics ) và tiên đóan là nh ng th h trề ọ ữ ế ệ ẻ
trong t ng lai s có th s ng đ c trên 100 tu i d dàng. ươ ẽ ể ố ượ ổ ễ
M t kh o c u khác trên 20000 ng i dân Anh đăng trên t báo Y h c British Medicalộ ả ứ ườ ờ ọ
Journal thì cho bi t là có th làm gi m nguy c b b nh tim m ch nh đau tim, taiế ể ả ơ ị ệ ạ ư
bi n m ch máu não b ng 4 bi n pháp sau đây : đi b 30 phút m i ngày, ăn nhi u rauế ạ ằ ệ ộ ỗ ề
c và trái cây, không hút thu c lá và gi m b t u ng r u. Nh ng nguyên t c k trênỏ ố ả ớ ố ượ ữ ắ ể
cũng đ c Y h c M xác nh n t lâu nh ng g n đây BS Thomas Perls c a Đ i H cượ ọ ỹ ậ ừ ư ầ ủ ạ ọ
Boston University cho bi t là d a trên kinh nghi m c a nh ng ng i đã s ng trên 100ế ự ệ ủ ữ ườ ố
tu i thì ông đã rút ra đ c nh ng kinh nghi m nh sau. ổ ượ ữ ệ ư
1/ H u tríư
Các kh o c u v t vong đ u xác nh n là kho ng th i gian 1 năm sau khi h u trí làả ứ ề ử ề ậ ả ờ ư
nguy hi m nh t nh ng ng i v h u r i không ho t đ ng gì c vì tình tr ng m pể ấ ở ữ ườ ề ư ồ ạ ộ ả ạ ậ
phì gia tăng, tâm th n suy nh c, cholesterol x u LDL lên cao còn cholesterol t tầ ượ ấ ố
HDL gi m, huy t áp gia tăng.. ả ế
BS Luigi Ferruci t i Baltimore sau khi kh o sát tình tr ng s c kh e c a vùng Chiantiạ ả ạ ứ ỏ ủ
bên Ý là n i có r t nhi u ng i s ng trên 100 tu i thì th y r ng nh ng ng i sau khiơ ấ ề ườ ố ổ ấ ằ ữ ườ
h u trí thì v n ti p t c ho t đ ng th ch t và tinh th n nh tr ng rau, tr ng hoa,ư ẫ ế ụ ạ ộ ể ấ ầ ư ồ ồ
thăm vi ng b n bè, chăm đi l nhà th . ế ạ ễ ờ
T i M có nhi u ch ng trình ho t đ ng thi n nguy n nh Expericence corps,ạ ỹ ề ươ ạ ộ ệ ệ ư
Masters Gardeners giúp cho nh ng ng i cao niên đem ki n th c truy n l i cho gi iữ ườ ế ứ ề ạ ớ
tr , đem l i h ng kh I cho t t c m i ng i..và kéo dài tu i th . ẻ ạ ứ ở ấ ả ọ ườ ổ ọ
2/ V sinh răng mi ngệ ệ
Ph n này h t s c quan tr ng nh ng ít khi đ c chú ý đúng m c. M t kh o c u c aầ ế ứ ọ ư ượ ứ ộ ả ứ ủ
Đ i h c Minnesota cho th y là nh ng ng i b viêm n u răng ( gum disease ) d bạ ọ ấ ữ ườ ị ướ ễ ị
tai bi n m ch máu não và đau tim vì trong mi ng có nh ng vi khu n ti t ra nh ngế ạ ệ ữ ẩ ế ữ
đ c ch t làm cho máu b đông và các m ch máu b viêm. C n dùng ch đánh răngộ ấ ị ạ ị ầ ỉ
( dental floss ) và ch a tr b nh răng mi ng th t s m d tránh b nh đau tim và cữ ị ệ ệ ậ ớ ể ệ ả
ch ng.. Hôi mi ng ( halitosis ) nh vua Câu Ti n đã đ c mô t th i x a ! ứ ệ ư ễ ượ ả ờ ư
3/ Ho t đ ng th ch t, đi bạ ộ ể ấ ộ
BS Jay Olshansky thu c Đ i H c Chicago nói ’’ đi b là môn thu c tr ng sinh t tộ ạ ọ ộ ố ườ ố
nh t và không t n ti n ‘’. T t c nh ng kh o c u v tu i th đ u xác nh n là đi bấ ố ề ấ ả ữ ả ứ ề ổ ọ ề ậ ộ
giúp cho tinh th n tho i mái, sáng su t ( tăng ch t endorphins ), tránh té ngã, tăng s cầ ả ố ấ ứ
c b p, x ng c ng tránh b gãy x ng hông, m t trong nh ng nguyên nhân t vongơ ắ ươ ứ ị ươ ộ ữ ử
M . Không c n ph i t p luy n khó khăn nh ch y marathon mà ch c n đi bở ỹ ầ ả ậ ệ ư ạ ỉ ầ ộ
kho ng 30 phút m i ngày. N u t p thêm nh ng ph ng pháp gi gìn gân c t nhả ỗ ế ậ ữ ươ ữ ố ư
yoga, tai chi thì càng t t. ố
4/ Ăn ngũ c c high fiber m i bu i sángố ỗ ổ
Các nhà kh o c u đ u xác nh n là 90 % các ch ng b nh mãn tính M nh b nhả ứ ề ậ ứ ệ ở ỹ ư ệ
tim m ch, ung th đ ng ru t đ u có th tránh đ c n u bi t dinh d ng đúngạ ư ườ ộ ề ể ượ ế ế ưỡ
phép. C n ăn sáng b ng nh ng lo i ngũ c c có nhi u x nh oat meal, quinoa và g nầ ằ ữ ạ ố ề ớ ư ầ
đây lo i h t Chia seed( Salvia Hispaniola ) gi ng nh h t é ( basil ) vì có nhi u dàuạ ạ ố ư ạ ề
omega 3 và giúp cho no lâu, có nhi u năng l c. H t Chia giúp tránh đ c b nh ti uề ự ạ ượ ệ ể
đ ng và b nh tim m ch h t s c ph bi n M . Hi n nay M có kho ng 22 tri uườ ệ ạ ế ứ ổ ế ở ỹ ệ ở ỹ ả ệ
ng i b b nh ti u đ ng làm cho ngân sách Y t t n trên 200 t USD m i năm. B aườ ị ệ ể ườ ế ố ỷ ỗ ữ
ăn sáng r t quan tr ng giúp cho c th có đ năng l c ho t đ ng trong ngày vàấ ọ ơ ể ủ ự ạ ộ
đ ng trong máu đ c n đ nh. ườ ượ ổ ị
5/ V sinh gi c ngệ ấ ủ
C n đi u đ trong gi c ng , ít nh t t 5 đ n 6 ti ng m i t i. Không nên th c khuyaầ ề ộ ấ ủ ấ ừ ế ế ỗ ố ứ
xem phim b , phim ch ng vì theo l i BS Ferruci thì trong khi ng thì c th ph cộ ưở ờ ủ ơ ể ụ
h i l i các ch c năng b hao mòn trong ngày. Não b r t c n gi c ng đ c yên vàồ ạ ứ ị ộ ấ ầ ấ ủ ượ
nh t là gi c ng REM giúp cho các t bào não b thu x p l i các d ki n ban ngàyấ ấ ủ ế ộ ế ạ ữ ệ
gi ng nh các máy đi n toán ho t đ ng off line processing. Nh ng ng i s ng trênố ư ệ ạ ộ ữ ườ ố
100 tu i đ u h t s c coi tr ng gi c ng đ c bình yên. ổ ề ế ứ ọ ấ ủ ượ
6/ Th c ph m hoàn toànự ẩ
M t s sinh t , enzyms và ch t mu i khoáng h t s c c n thi t cho tu I th và ch cóộ ố ố ấ ố ế ứ ầ ế ổ ọ ỉ
trong nh ng th c ph m t i t t mà các d c th o ( dietary supplements ) không thữ ự ẩ ươ ố ượ ả ể
thay th đ c. Nh ng hoá ch t nh carotenoids, flavonoids th ng có trong các lo iế ượ ữ ấ ư ườ ạ
hoa qu có màu nh cà chua, cà r t, rau xanh, mè đen nên c n đ c tiêu th m Iả ư ố ầ ượ ụ ỗ
ngày. Có th đem pha l n v i s a đ u nành hay h t Chia, h t é. Nên tránh hay gi mể ẫ ớ ữ ậ ạ ạ ả
b t các lo i g o tr ng, tinh b t vì thi u nh ng hóa ch t k trên và d làm cho m pớ ạ ạ ắ ộ ế ữ ấ ể ể ậ
phì, ti u đ ng làm cho c th mau b lão hóa, nói chung mau già. ể ườ ơ ể ị
M t vài kh o c u trên nh ng ng i s ng trên 100 tu i cho th y là h ăn r t ít vàoộ ả ứ ữ ườ ố ổ ấ ọ ấ
bu I t i ho c nh tr ng h p c a ông Breuning, ng i s ng lâu nh t M 113 tu iổ ố ặ ư ườ ợ ủ ườ ố ấ ở ỹ ổ
là đã b h n b a ăn t i t 35 năm qua. ỏ ẳ ữ ố ừ
7/ Tâm th n bình anầ
T t c nh ng ng i s ng trên 100 tu i đ u có đ u óc l c quan, yêu đ i, ít bon chen,ấ ả ữ ườ ố ổ ề ầ ạ ờ
ganh đua , nóng gi n, tham sân si. H có s c ch u đ ng stress r t gi i và tr i quaậ ọ ứ ị ự ấ ỏ ả
nh ng khó khăn d dàng. T t c nh ng ph ng pháp tĩnh tâm nh yoga,tai chi, c uữ ễ ấ ả ữ ươ ư ầ
nguy n, khí công đ u t t c . Không nên tìm cách gi i trí b ng xem TV, u ng r u,ệ ề ố ả ả ằ ố ượ
c b c, xem soap opera, ăn junk food, gây căng th ng trí não.. ờ ạ ẳ
8/ N p s ng tinh th nế ố ầ
M t kh o c u trên Giáo phái Seventh day Adventist t i Loma Linda cho bi t là tu Iộ ả ứ ạ ế ổ
th trung bình là 89 trên m c trung bình ch có 82. Ngoài vi c tránh ăn th t, ng iọ ứ ỉ ệ ị ườ
Adventist không hút thu c, không u ng r u và ăn nhi u trái cây rau c . Đ i s ng giaố ố ượ ề ỏ ờ ố
đình n đình, th ch t lành m nh. M t BS ng i Adventist 94 tu i v n làm vi c gi iổ ể ấ ạ ộ ườ ổ ẫ ệ ả
ph u tim m ch nh th ng l . ẫ ạ ư ườ ệ
Ng i Adventist có ch tr ng r ng thân th là m t món quà do Th ng Đ ’’ choườ ủ ươ ằ ể ộ ượ ế
vay ‘’ ( on loan ) nên c n ph i đ c b o v k càng. ầ ả ượ ả ệ ỹ
9/ Thói quen đi u đề ộ
Nh ng ng i cao niên có thói quen r t ch ng m c, ăn u ng đi u đ , sáng d y và t iữ ườ ấ ừ ự ố ề ộ ậ ố
đi ng h t s c m c th c, ít khi ra ngoài thông l . ủ ế ứ ự ướ ệ
BS Ferruci cho bi t là nh ng thay đ I b t th ng trong đ i s ng d làm cho hế ữ ổ ấ ườ ờ ố ễ ệ
th ng mi n d ch ( immune system ) b xáo tr n, l ch l c m t quân bình khi n d đüaố ễ ị ị ộ ệ ạ ấ ế ễ
đ n nh ng tr ng h p nhi m trùng, c m cúm ế ữ ườ ợ ễ ả
10/ Quan h xã h i, gia đình, b n bèệ ộ ạ
Kinh nghi m c a ng I Adventist và Okinawa cho th y là nh ng liên h m t thi tệ ủ ườ ấ ữ ệ ậ ế
v i gia đình, b n bè h t s c quan tr ng trong vi c tránh ch ng b nh bu n chán. Suyớ ạ ế ứ ọ ệ ứ ệ ồ
nh c th n kinh và t n th . Liên h th ng xuyên v i thân s giúp cho ng i caoượ ầ ổ ọ ệ ườ ớ ẽ ườ
niên có đ c s t tin, có n i n ng t a n u ch ng may h u s . ượ ự ự ơ ươ ự ế ẳ ữ ự
Nói chung là trong khi ch đ i nh ng phát minh m I nh t giúp cho con ng i s ngờ ợ ữ ớ ấ ườ ố
đ c trên 100 tu i thì chúng ta đã có ngày trong t m tay nh ng ph ng pháp gi n dượ ổ ầ ữ ươ ả ị
nh t đ th c hi n đi u này qua kinh nghi m nh ng ng i đã tr i qua cu c đ i .. trênấ ể ự ệ ề ệ ữ ườ ả ộ ờ
m t th k ! ộ ế ỷ