Nguyên t c t do bi n c trong Công c Lu t bi n 1982ắ ự ể ả ướ ậ ể
I.L ch s hình thành và n i dung c a nguyên t c t do bi n c .ị ử ộ ủ ắ ự ể ả
1. L ch s hình thànhị ử
T th k XV, khi các qu c gia m r ng quy n l c c a mình ra bi nừ ế ỷ ố ở ộ ề ự ủ ể
c , s đua tranh trong vi c chi m lĩnh th ph n khai thác, s d ng bi n trả ự ệ ế ị ầ ử ụ ể ở
nên ngày càng quy t li t, lúc đó, ng i ta đã nh n ra r ng “bi n c khôngế ệ ườ ậ ằ ể ả
ph i là ngu n tài nguyên vô t n mà bi n c là c a chung, các qu c gia bìnhả ồ ậ ể ả ủ ố
đ ng trong vi c khai thác, s d ng bi n”.T đó đã hình thành hai quan đi m,ẳ ệ ử ụ ể ừ ể
hai h c thuy t trái ng c nhau đó là: t do bi n c (resnullius) và ch quy nọ ế ượ ự ể ả ủ ề
qu c gia (rescommunis)ố
H c thuy t t do bi n c l n đ u tiên đ c đ a ra b i Hugo Grotiusọ ế ự ể ả ầ ầ ượ ư ở
trong cu n “Mare Liberum” (t a ti ng Anh : The Freedom of Sea). Cu n sáchố ự ế ố
l n đ u tiên đ c xu t hi n t i Leiden b i nhà xu t b n Elzevier vào mùaầ ầ ượ ấ ệ ạ ở ấ ả
xuân năm 1609. Lu n c c a h c thuy t này b t ngu n t b n ch t t nhiênậ ứ ủ ọ ế ắ ồ ừ ả ấ ự
c a bi n c , đó là tính đ ng, tính l ng, tính th ng nh t, tính không c n ki tủ ể ả ộ ỏ ố ấ ạ ệ
c a tài nguyên (theo quan ni m c a th i kỳ đó) và Lu t t nhiên. Cách ti pủ ệ ủ ờ ậ ự ế
c n c a thuy t Bi n t do là đ đi đ n kh ng đ nh, các qu c gia có quy n tậ ủ ế ể ự ể ế ẳ ị ố ề ự
do th ng m i qu c t thông qua đ ng bi n. Theo l p lu n c a thuy t bi nươ ạ ố ế ườ ể ậ ậ ủ ế ể
t do thì bi n c đ c đ m , không h n ch v hàng h i.ự ể ả ượ ể ở ạ ế ề ả
Sau th chi n th hai, quá trình pháp đi n hóa lu t qu c t di n raế ế ứ ể ậ ố ế ễ
m nh m , quan đi m t do bi n c cũng t đó mà đ c các h c gi , cácạ ẽ ể ự ể ả ừ ượ ọ ả
tuyên b đ n ph ng c a các qu c gia và th c ti n kh ng đ nh và phát tri n:ố ơ ươ ủ ố ự ễ ẳ ị ể
- T i phiên h p th 22 c a Đ i h i đ ng Liên h p qu c vàoạ ọ ứ ủ ạ ộ ồ ợ ố
17/08/1962, Arvid Pardo Đ i s Malte đã đ a ra t t ng coi vùng đáy đ iạ ứ ư ư ưở ạ
d ng n m ngoài vùng tài phán qu c gia là di s n chung c a nhân lo i.ươ ằ ố ả ủ ạ
1
- Ngh quy t 2479 ( XXV) ngày 17/12/1970 có n i dung tuyên b v cácị ế ộ ố ề
nguyên t c qu n lý đáy bi n và đ i d ng cũng nh các lòng đ t c a chúngắ ả ể ạ ươ ư ấ ủ
n m ngoài ranh gi i quy n tài phán qu c gia.ằ ớ ề ố
- Phán quy t c a Tòa án pháp lý qu c t : Nguyên t c t do thôngế ủ ố ế ắ ự
th ng hàng h i và nghĩa v c a m i qu c gia không đ c s d ng lãnh thươ ả ụ ủ ọ ố ượ ử ụ ổ
c a mình nh m m c đích ch ng l i quy n c a các qu c gia khác ( V eoủ ằ ụ ố ạ ề ủ ố ụ
bi n Corfou ngày 09/04/1949 gi a Anh – Albani)ể ữ
- H i ngh pháp đi n hóa l n th nh t c a Liên h p qu c v lu t bi nộ ị ể ầ ứ ấ ủ ợ ố ề ậ ể
năm 1958 t i Geneve đã cho ra đ i hai công c :ạ ờ ướ
+ Công c v bi n c (hi u l c t ngày 30/09/1962) v i 52 qu c giaướ ề ể ả ệ ự ừ ớ ố
phê chu nẩ
+ Công c v đánh cá và b o t n các tài nguyên sinh v t bi n (hi uướ ề ả ồ ậ ể ệ
l c t ngày 02/03/1966) v i 36 qu c gia phê chu n.ự ừ ớ ố ẩ
- H i ngh l n th ba c a Liên h p qu c v lu t bi n đ c tri u t pộ ị ầ ứ ủ ợ ố ề ậ ể ượ ệ ậ
t i New York v i nhi u vòng đàm phán, t năm 1973 đ n năm 1982. Ngàyạ ớ ề ừ ế
10/12/1982, t i Montego Bay, th ph c a Jamaica, đ i di n có th m quy nạ ủ ủ ủ ạ ệ ẩ ề
c a 117 qu c gia, H i đ ng c a Liên h p qu c v Nammibia và các đ o Cucủ ố ộ ồ ủ ợ ố ề ả
đã ký chính th c công b Công c lu t bi n 1982. Công c b t đ u cóứ ố ướ ậ ể ướ ắ ầ
hi u l c t ngày 16/11/1994. Tính đ n th i đi m hi n nay thì đã có 154 qu cệ ự ừ ế ờ ể ệ ố
gia và C ng đ ng châu Âu phê chu n công c.ộ ồ ẩ ướ
Bi n c , theo Đi u 86 – Công c lu t bi n 1982 là :“t t c nh ngể ả ề ướ ậ ể ấ ả ữ
vùng bi n không n m trong vùng đ c quy n kinh t , lãnh h i hay n i th yể ằ ặ ề ế ả ộ ủ
c a m t qu c gia, cũng nh không n m trong vùng n c qu n đ o c a m tủ ộ ố ư ằ ướ ầ ả ủ ộ
qu c gia qu n đ o”Trong công c thì nguyên t c t do bi n c đã đ cố ầ ả ướ ắ ự ể ả ượ
th a nh n nh m t nguyên t c c b n nh t c a lu t bi n qu c t .ừ ậ ư ộ ắ ơ ả ấ ủ ậ ể ố ế
2. N i dung c a nguyên t c t do bi n cộ ủ ắ ự ể ả
2
Do đ c tr ng không thu c s h u c a b t kỳ qu c gia nào, quy chặ ư ộ ở ữ ủ ấ ố ế
pháp lý c a bi n c là quy ch t do, hi u theo hai khía c nh pháp lý c b n:ủ ể ả ế ự ể ạ ơ ả
- Th a nh n s ngang nhau v quy n và l i ích c a m i qu c gia trênừ ậ ự ề ề ợ ủ ọ ố
bi n c .ể ả
- Không có s phân bi t đ i x d a trên v trí và hoàn c nh đ a lý c aự ệ ố ử ự ị ả ị ủ
m i qu c gia khi tham gia s d ng và khai thác bi n c .ọ ố ử ụ ể ả
B n ch t pháp lý này c a bi n c đ c th hi n và đ m b o b ng n iả ấ ủ ể ả ượ ể ệ ả ả ằ ộ
dung c a nguyên t c t do bi n c : Bi n c đ c đ ng cho t t c cácủ ắ ự ể ả ể ả ượ ể ỏ ấ ả
qu c gia, dù là qu c gia có bi n hay không có bi n. Nguyên t c t do bi n cố ố ể ể ắ ự ể ả
không cho phép b t c qu c gia nào có th áp đ t m t cách h p pháp m t bấ ứ ố ể ặ ộ ợ ộ ộ
ph n nào đó c a bi n c thu c ch quy n c a mình. Đi u đó có nghĩa làậ ủ ể ả ộ ủ ề ủ ề
trong bi n c t t c các qu c gia đ u đ c h ng các quy n t do đ c quyể ả ấ ả ố ề ượ ưở ề ự ượ
đ nh trong lu t qu c t . Song, m i qu c gia khi th c hi n các quy n t doị ậ ố ế ỗ ố ự ệ ề ự
c a mình ph i tôn tr ng quy n l i c a các qu c gia khác.ủ ả ọ ề ợ ủ ố
Theo quy đ nh t i Đi u 87- Công c lu t bi n 1982, nh ng quy n tị ạ ề ướ ậ ể ữ ề ự
do trên bi n xu t phát t nguyên t c t do bi n c bao g m:ể ấ ừ ắ ự ể ả ồ
- T do hàng h i : n i dung ch y u c a quy n này liên quan đ n t doự ả ộ ủ ế ủ ề ế ự
đi l i trên bi n c và th m quy n tài phán đ i v i tàu thuy n khi ho t đ ngạ ể ả ẩ ề ố ớ ề ạ ộ
trên bi n c . Tàu thuy n m t n c nh t đ nh không ph i ch u s tài phán c aể ả ề ộ ướ ấ ị ả ị ự ủ
m t qu c gia khác, tr qu c gia mà tàu mang qu c t ch, khi ho t đ ng trongộ ố ừ ố ố ị ạ ộ
vùng bi n c .ể ả
- T do đánh b t h i s n các qu c gia có quy n t do đánh b t tàiự ắ ả ả ố ề ự ắ
nguyên sinh v t bi n là quy n t do không có b t kỳ m t h n ch nào. Tàuậ ể ề ự ấ ộ ạ ế
thuy n và công dân c a m i qu c gia có th s d ng m i ngu n tài nguyênề ủ ỗ ố ể ử ụ ọ ồ
thiên nhiên c a bi n. Trên khu v c bi n c có th đánh b t h i s n tùy theoủ ể ự ể ả ể ắ ả ả
kh năng c a con ng i, vào b t c th i đi m nào mà h mu n và v i b t kỳả ủ ườ ấ ứ ờ ể ọ ố ớ ấ
ph ng ti n đánh b t nào. Tuy nhiên, trong công c cũng quy đ nh v m tươ ệ ắ ướ ị ề ộ
vùng đ c quy n kinh t c a qu c gia ven b v i chi u r ng 200 h i lý tính tặ ề ế ủ ố ờ ớ ề ộ ả ừ
3
đ ng c s , trong vùng này các qu c gia đ c t do đánh b t h i s n. Vùngườ ơ ở ố ượ ự ắ ả ả
đ c quy n kinh t chi m kho ng 40% di n tích bi n, đây là nh ng vùng giàuặ ề ế ế ả ệ ể ữ
h i s n nh t, chi m 90% t ng s n l ng đánh b t trên th gi i.Nh v y,ả ả ấ ế ổ ả ượ ắ ế ớ ư ậ
quy n t do đánh b t h i s n không đ c áp d ng trên m t vùng bi n r tề ự ắ ả ả ượ ụ ộ ể ấ
r ng l n, nguyên t c này hi n nay ít có ý nghĩa th c ti n.ộ ớ ắ ệ ự ễ
- T do đ t các dây cáp và ng d n ng m: quy n t do đ t dây cáp vàự ặ ố ẫ ầ ề ự ặ
ng d n ng m đ c v n d ng ch y u t sau th chi n th hai. Quy n nàyố ẫ ầ ượ ậ ụ ủ ế ừ ế ế ứ ề
đ c hi u r ng h n, là bao g m c vi c b o v và nghiêm c m phá ho i dâyượ ể ộ ơ ồ ả ệ ả ệ ấ ạ
cáp và ng d n ng m đ c đ t d i bi n. Qu c gia đ t dây cáp và ng d nố ẫ ầ ượ ặ ướ ể ố ặ ố ẫ
ng m có nghĩa v ph i đ c bi t quan tâm đ n tình tr ng c a chúng đã đ cầ ụ ả ặ ệ ế ạ ủ ượ
xây d ng d i đáy bi n, không đ c gây c n tr cho quá trình s a ch a cácự ở ướ ể ượ ả ở ử ữ
dây cáp và ng d n ng m hi n có.ố ẫ ầ ệ
- T do hàng không: Đây là quy n t do đ c b sung ti p theo trongự ề ự ượ ổ ế
quá trình phát tri n Lu t bi n qu c t , đ ng th i đ c th a nh n là nguyênể ậ ể ố ế ồ ờ ượ ừ ậ
t c chuyên bi t c a lu t hàng không qu c t . Theo nguyên t c này, trong vùngắ ệ ủ ậ ố ế ắ
tr i qu c t , các ph ng ti n bay c a t t c các qu c gia đ u có quy n t doờ ố ế ươ ệ ủ ấ ả ố ề ề ự
hàng không. Đ ng th i, khi ho t đ ng vùng tr i qu c t , ph ng ti n bayồ ờ ạ ộ ở ờ ố ế ươ ệ
ch ch u th m quy n tài phán c a qu c gia đăng t ch ph ng ti n bay, phátỉ ị ẩ ề ủ ố ị ươ ệ
sinh t c s pháp lý c a nguyên t c th m quy n ph ng ti n bay. Đây làừ ơ ở ủ ắ ẩ ề ươ ệ
th m quy n riêng bi t. Tuy v y, quy n t do hàng không cũng có nh ng gi iẩ ề ệ ậ ề ự ữ ớ
h n nh t đ nh, đó là trong th i gian bay trong không ph n qu c t , cácạ ấ ị ờ ậ ố ế
ph ng ti n bay ph i ch p hành và tuân th nghiêm ch nh các quy đ nh, cácươ ệ ả ấ ủ ỉ ị
yêu c u v an ninh hàng không đ c ghi nh n trong đi u c qu c t vầ ề ượ ậ ề ướ ố ế ề
hàng không cũng nh các văn b n do t ch c hàng không qu c t ban hành.ư ả ổ ứ ố ế
T t c các qu c gia ph i áp d ng các bi n pháp an ninh an toàn hàng khôngấ ả ố ả ụ ệ
cho các ph ng ti n bay c a mình, tuân th nghiêm túc các quy đ nh c a lu tươ ệ ủ ủ ị ủ ậ
hàng không qu c t .ố ế
- T do nghiên c u khoa h c bi nự ứ ọ ể
4
- T do xây d ng các đ o nhân t o và các thi t b khác đ c pháp lu tự ự ả ạ ế ị ượ ậ
cho phép.
Hai quy n sau cùng xu t phát t nhu c u phát tri n c a khoa h c kề ấ ừ ầ ể ủ ọ ỹ
thu t hi n đ i.Các qu c gia dù có bi n hay không có bi n đ u có quy n t doậ ệ ạ ố ể ể ề ề ự
s d ng các tàu thuy n c a mình trên bi n c đ th c hi n các quy n t doử ụ ề ủ ể ả ể ự ệ ề ự
nêu trên.
II. Tác đ ng c a nguyên t c t do bi n c đ i v i vi c hình thành quyộ ủ ắ ự ể ả ố ớ ệ
ch pháp lý các vùng bi n theo quy đ nh c a Công c lu t bi n 1982.ế ể ị ủ ướ ậ ể
Nguyên t c t do bi n c không ch th hi n trong quy ch pháp lý c aắ ự ể ả ỉ ể ệ ế ủ
bi n c và vùng mà còn th hi n trong quy ch pháp lý c a các vùng bi nể ả ể ệ ế ủ ể
khác. Trong các vùng bi n thu c ch quy n qu c gia, các vùng bi n thu cể ộ ủ ề ố ể ộ
quy n ch quy n c a qu c gia, các vùng bi n đ c thù v n t n t i nguyên t cề ủ ề ủ ố ể ặ ẫ ồ ạ ắ
này, nh ng m c đ nh h ng c a nguyên t c t do bi n c đ i v i vi cư ứ ộ ả ưở ủ ắ ự ể ả ố ớ ệ
hình thành quy ch pháp lý các vùng bi n tăng d n khi đi t đ t li n ra bi n.ế ể ầ ừ ấ ề ể
Đi u này th hi n s dung hòa c a nguyên t c t do bi n c v i nguyên t cề ể ệ ự ủ ắ ự ể ả ớ ắ
đ t th ng tr bi n. Trong ph n này em xin đi vào chia ti t m c đ nh h ngấ ố ị ể ầ ế ứ ộ ả ưở
c a nguyên t c t do bi n c đ i v i vi c hình thành quy ch pháp lý cácủ ắ ự ể ả ố ớ ệ ế
vùng bi n.ể
1. Đ i v i các vùng bi n thu c ch quy n qu c giaố ớ ể ộ ủ ề ố
Càng đi sâu vào đ t li n thì nh h ng c a nguyên t c t do bi n cấ ề ả ưở ủ ắ ự ể ả
l i càng gi m đi. Đ i v i các vùng bi n thu c ch quy n qu c gia, nhạ ả ố ớ ể ộ ủ ề ố ả
h ng c a nguyên t c này ít h n so v i các vùng bi n khác.ưở ủ ắ ơ ớ ể
1.1. Lãnh h iả
Ch quy n c a qu c gia ven bi n đ c m r ng ra ngoài lãnh th vàủ ề ủ ố ể ượ ở ộ ổ
n i thu c a mình, và trong m i tr ng h p m t qu c gia qu n đ o, ra ngoàiộ ỷ ủ ọ ườ ợ ộ ố ầ ả
vùng n c qu n đ o đ n m t vùng bi n ti p li n g i là lãnh h i. Ch quy nướ ầ ả ế ộ ể ế ề ọ ả ủ ề
này đ c m r ng đ n vùng tr i trên lãnh h i, cũng nh đ n đáy và lòng đ tượ ở ộ ế ờ ả ư ế ấ
5
