584
NHẬNTHỨCCỦASINHVIÊNVỀTÍNHKHẢTHI
CAPHƯƠNGPHÁPDỊCHNGỮNGHĨATRONGVIỆC
HCTIẾNGANHPHÁPLÝ
NguyễnPhươngAnh,NguyễnHảiAnh2,TạKhánhLinh
Email:tienganhphaplyhlu@gmail.com
Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:19/11/2025
Ngàyphảnbiệnđánhgiá:03/12/2025
Ngàybàibáođượcduyệtđăng:15/12/2025
DOI:10.59266/houjs.2025.1080
Tómtắt:Nghiêncứunàynhằmkhảosátnhậnthứccủasinhviênnămthứhaichuyên
ngànhNgônngữAnhtạiTngĐạihọcLuậtHàNộivềtínhkhảthicủaviệcứngdụng
phươngphápDịchNgữnghĩa(semantictranslationmethod)vàohọcphầntiếngAnhpháplý
bản1.Sửdụngphươngpháphỗnhợp,nghiêncutiếnhànhkhảosát158sinhviênbằng
bảnghỏivàphỏngvấnsâu8sinhviên.Kếtquảđịnhlượngchothấynhậnthứcchungvềtính
khảthiởmứctíchcực(mean=3,85/5,0).Sinhviênđánhgiácaotínhphùhợpcủaphương
pháptrongviệchọcthuậtngữ(mean=4,12)vàphântíchcúphápphứctạp(mean=3,98).
Tuynhiên,họcũnglongạivềđộkhóvàthờigianđầutư(mean=3,67).Kếtquảđịnhtính
làmrõnhucầuđượcớngdẫnbàibảnvàtàiliệuminhhọacụthể.Nghiêncukếtluậnrằng
phươngphápnàycótiềmnăngứngdụngcao,nhưngcầnđưcgiớithiệucóhệthốngvàđiều
chỉnhphùhợpvớibốicảnhđàotạochuyênngữtrongmôitrưngluật.
Từkhóa:phươngphápdịchngữnghĩa,tiếngAnhpháplý,nhậnthứcsinhviên,TrườngĐại
họcLuậtHàNội
1Sinhviên,TrườngĐạihọcLuậtHàNội
2TrườngĐạihọcLuậtHàNội
*Tácgiảliênhệ
I.Đặtvấnđề
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế,
việctrangbịngoạingữchuyênngànhluật
trnêncấpthiết.SinhviênngànhNgôn
ngữAnh tại các cơ sở đào tạo luật như
Tờng Đại họcLuật Nội có lợi thế
vềngônngữnhưnglạigặptháchthứclớn
khitiếpcậnhệthốngkiếnthứcvàthuật
ngữpháplýđặcthù(Lê,2021).Họcphần
tiếngAnh pháp lý cơ bản 1 thường yêu
cầukhảnăngđọchiểu,phântíchvănbản
ởmức độ chính c cao.Trong khi đó,
cácphươngphápgiảngdạytruyềnthống
đôikhichưachútrọngkhaithácchiusâu
ngữnghĩavàsựtươngđươnggiữacáchệ
thốngphápluật.
585
Phương pháp Dịch Ngữ nghĩa
(SemanticTranslation)doPeterNewmark
(1988)đềxuất,vớinguyêntắctrungthành
tốiđavớihìnhtháivàngữnghĩacủavăn
bản gốc, tỏra phù hợpvới đặc tínhcủa
ngônngữpháplývốnđềcaotínhchính
c. Mặcdù đượcthảo luậnnhiềutrong
lý thuyết dịch thuật, việc ng dụng nó
nhưmộtphươngphápsưphạmtronglớp
họcTiếngAnhchuyênngành,đặcbiệttừ
góc nhìn củangườihọc, vẫn cònmột
khoảng trống nghiên cứu. Việc m hiểu
nhận thức của chính người học - những
ngườitrựctiếptrảinghiệmphươngpháp
-vềtínhkhảthicủanólàớcđầuquan
trọngđểđềxuấtcáccảitiếntronggiảng
dạy,đảmbảotínhthựctiễnvàhiệuquả.
Vấn đề nghiên cứu tập trung vào
việckhảosátnhậnthứccủasinhviênvề
tính khả thi của phương pháp dịch ngữ
nghĩatronghọcphầnTiếngAnhPháplý
Cơbản1.Cụthể,nghiêncứukhámphá
cáchsinhviênnămthứhaichuyênngành
NgônngữAnhnhậnthứcvềlợiích(như
họcthuậtngữvàphântíchcúphápphức
tạp)cũngnhưràocản(độkhóvàthờigian
đầu tư). Mục tiêu chính của nghiên cứu
:đánhgiámứcđộnhậnthứcvàtínhkhả
thicủaphươngphápdịchngữnghĩaqua
dữliệuđịnhlượngvàđịnhtính.Xácđịnh
lợiích,tháchthứcvàđềxuấtcảithiệncho
giảngdạyvới02câuhỏinghiêncứu:
1.Sinhviênnhậnthứcnhưthếnào
vềphươngphápdịchngữnghĩatronghọc
tiếngAnhpháplý?
2. Tính khả thi của phương pháp
nàyđốivớihọcphầntiếngAnhpháplýcơ
bản1làbaonhiêu?
Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn
trongviệccảithiệnchươngtrìnhđàotạo,
ng cao kỹ năng dịch và học tập tiếng
Anhpháplýchosinhviênchuyênngành,
gópphầnvàoviệctíchhợpphươngpháp
dịchhiệnđạivàomôitrườnggiáodụcluật
tạiViệtNam.
II.Cơsởlýthuyết
2.1.LýthuyếtvềPhươngphápdịch
Ngữnghĩa
Nềntảnglýthuyếtchophươngpháp
DịchNgữnghĩađượcxâydựngvữngchắc
bởihọcgiảPeterNewmarktrongtácphẩm
kinh đin A Textbook of Translation”
(1988). Phương pp dịch ngữ nghĩa
(semantictranslation)đượcPeterNewmark
đề xuấtnăm1988,tập trungvào việcgiữ
ngunýnghĩagốc,cấutrúcngữnghĩavà
thuậtngữchínhccủanbảnnguồn,khác
biệt với dịch t nga (literal translation)
bằngchtôntrọngngữcảnhvàgiithích
ndụ.Newmarknhấnmạnhdịchngữnghĩa
p hợp với n bản biểu đạt (expressive
texts),đảmbảotínhtrungthànhvớiýđnh
tácgiả.Sovớidịchgiaotiếp(communicative
translation),dchngữnghĩaưutnđộchính
xáchơntínhtựnhiên,phùhợpvớilĩnhvực
đòihỏitínhpháplýcao.
nhphùhợpcủaDịchNgữnghĩa
vớilĩnh vực pháplý đã đượcnhiều học
giảsauNewmarkkhẳngđịnh.Trongtiếng
Anhpháplý,dịchngữnghĩagiúpợtqua
rào cản từ vựng và ngữ nghĩa phức tạp,
như thuật ngữ pháp lý đòi hỏi diễn giải
chínhxácđểtránhmơhồ.Vídụ,nghiên
cứucủaŠarčević(2000)chỉradịchngữ
nghĩakếthợpngữnghĩavàdiễngiảipháp
lýđểxửlýbấtđịnhngữnghĩa(semantic
indeterminacy) trong văn bản pháp luật.
TạichâuÂu,Alimov(2023)phântíchđại
diệnngữnghĩatừvựngpháplýAnh,nhấn
mạnhdịchngữnghĩanhưcôngcụchuyên
biệt.ỞViệtNam,nghiêncứuvềdịchpháp
lýchủ yếu tậptrung thách thức từ vựng
cấutrúc,giántiếpliênquandịchngữ
nghĩa.Nhac(2023)khảosáttrởngạidịch
586
nbảnpháplýAnh-Việt,nhấnmạnhkhó
khănngữnghĩadothiếuthuậtngữơng
đương.NghiêncứucủaTNU(2024)chỉ
rasinhviêngặpkhókhăntừvựngpháplý
khidịch,gợiýdịchngữnghĩađểcảithiện
độchínhxác.Tuynhiên,lỗhổngnghiên
cứulàthiếuđánhgiácụthểtínhkhảthi
dịchngữnghĩatrongchươngtrìnhđàotạo
tiếngAnhpháp lýtạiViệtNam, đòihỏi
khảosátnhậnthứcsinhviên.
2.2.ĐặcđiểmngônngữTiếngAnh
pháplý
TiếngAnhpháplýđượcđặctrưng
bởi tính chuyên môn hóa cao, tạo nên
mộtphạmtrùngônngữriêngbiệtvàđầy
thách thức.Về mttừvựng,nósửdụng
mộthệthốngthuậtngữchínhxác,nhiều
từ cổ (archaic words) như “herein (tạm
dịch:trongvănbảny/ởđây)”,“thereof
(tạm dịch: của điều đó)”, “hereinafter
(tạmdịch:dướiđây,sauđây)”vàcáctừ
mượn từ tiếng Latin hoặc tiếng Pháp cổ
như“bonade(tạmdịch:hợppháp,được
công nhận)”, “force majeure (tạm dịch:
bấtkhảkháng)”,“probono(tạmdịch:vì
lợi ích công cộng)” (Haigh, 2009; Cao,
2007).Đặcđiểmnổibậtvềcúpháplàcấu
trúccâuthườngrấtdàivàphứctạp,chứa
nhiềumệnhđềphụ,cụmgiớitừkéodài,
cấutrúcbịđộngnhằmđạtđượcsựchặt
chẽtuyệtđối(Tiersma,1999;Cao,2007).
Về văn phong, ngôn ngữ pháp lý
đềcaotínhtrangtrọng,kháchquanvàsự
chínhxácđếnmứctốiđa,thườnghysinh
tínhđơngiảnvàdễhiểuđểtránhmọisự
mơhồ có thể dẫn đến tranh chấp (Cao,
2007).Tínhhìnhthứcnàycònthểhiệnqua
việcsửdụnglặpđilặplạicáccôngthức
cốđịnh(legalboilerplate)vàtừngữghép
đôi (binomial expressions) như “terms
and conditions (tạm dịch: điều khoản)”,
“null and void (tạmdịch: vô hiệu vàvô
giátrị)(Tiersma,1999).Nhữngđặcđiểm
yhìnhthànhtừlịchsửlâudàivàyêu
cầunghiêmngặtcủahệthốngphápluật,
biếntiếngAnhpháplýthànhmột“ngôn
ngữphụ”(sublanguage)vớicácquyước
riêngbiệt(Mellinko,1963).
2.3.Mốiliênhệlýthuyết:Tínhphù
hợpcủa dịchNgữ nghĩa với tiếngAnh
pháplý
Về mặt lý thuyết, sự ơng đồng
giữa nguyên tắc nền tảng của Dịch Ngữ
nghĩa vàđặctínhbản chấtcủangôn ngữ
pháplýtạonênsởvữngchắcchotính
khảthi.PhươngphápDịchNgữnghĩacủa
Newmark (1988) đặt mụctiêu tối cao là
“sựtrungthànhvớingônbảngốc”,ưutiên
bảotoàncấutrúccúpháp,ngữnghĩachi
tiếtvàngaycảtínhcánhântrongchdiễn
đạtcatácgiả.Điunàytươngthíchmột
cáchtựnhiênvớicácvănbảnpháplý,vốn
đượcđctrưngbởitínhchínhxáctuyệtđối,
tínhtrangtrọngvàcấutrúclogicchặtchẽ
nhằmloạibỏsựmơhồ(Cao,2007).Trong
bốicảnhy,việcphântíchttừvàcấu
trúckhôngchỉmộtitậpngônngữ,mà
cònmộtcôngcđểkmphálogicpháp
lýẩntàng.Alwazna(2016)chỉrarằng,đối
vớingônngữluật,mộtbảndịchquáthiên
vềgiao tiếp (communicative) có thểlàm
mấtđinhngsắctháiýnghĩaquantrọng
vàmốiliênhệlogicgiữacácđiềukhoản,
trong khi cách tiếp cận ngữ nghĩa giúp
ngườihọc/dịchgiảnắmbắtkháiniệmmột
cáchchínhxácvàcóhệthốnghơn.
Trênthựctếgiảngdạy,mốiliênhệlý
thuyếtnàycàngđượckhẳngđịnh.Nghiên
cứucủaLê(2021)tạiTrườngĐạihọcLuật
HàNộichothấy,sinhviênthườnggặplỗi
dịch thuật ngữ pháplý dochỉ chútrọng
nghĩathôngthườngmàbỏquađịnhnghĩa
pháplýchínhxácvàbốicảnhsửdụngcụ
thểtrongvănbảngốc.Việcápdụngtinh
587
thầncủaDịchNgữnghĩa-yêucầuxemxét
từngữtrongmốiquanhệvớitoànbộvăn
bảnvàhệthốngphápluật-đượcchocó
thểkhắcphụcnhượcđiểmnày.Hơnnữa,
mộtnghiêncứukháccủaNguyễn(2019)
vềgiảngdạytiếngAnhchuyênngànhluật
ởViệtNamcũngđềcậpđếnhiệuquảcủa
việcsửdụng“phươngphápphântíchcú
pháptừvựngchuyênsâu”-mộthình
thứcgầngũivớiDịchNgữnghĩa-trong
việc giúp sinh viên giải mã các câu văn
pháplýphứctạp.Nhưvậy,từgócđộsư
phạm,phươngphápnàykhôngchỉlàmột
lýthuyếtdịchthuậtmàcònlàmộtcông
cụhọcthuậthữuhiệu,giúpngườihọcxây
dựng duy phân tích và nền tảng kiến
thứcngônngữ-chuyênngànhvữngchắc.
III.Phươngphápnghiêncứu
3.1.Thiếtkếnghiêncứu
Nghiêncứunàyđưcthiếtkếnhằm
khảo sát nhận thức của sinh viên m
thứ hai chuyênngành Ngôn ngữAnh tại
TrườngĐihọcLuậtHàNộivềnhkhả
thicủaviệcứngdụngphươngphápDch
Ngữnghĩa(SemanticTranslation)vàohọc
phầntiếngAnhPhápbản1.Đểđạt
được mục tiêu này, nghiên cứu áp dụng
phương pháp hỗn hợp (mixed methods)
(Creswell, 2014).Cụ thể, nghiên cứu kết
hợphaigiaiđoạn:(1)Địnhlượng:Sửdụng
bảng hỏi khảo sát (questionnaire) để thu
thập dữ liệu từ 158 sinh viên, nhằm đưa
ramộtbứctranhtổngquanvàkháiquát;
và(2)Địnhtính:Tiếnhànhphỏngvấnu
(in-depthinterviews)với8sinhviênđược
chọntừmẫukhosát,đểlàmgiàuvàgiải
thích sâu sắc hơn cho các kết quả định
lượng(Creswell&PlanoClark,2018).
3.2.Mẫunghiêncứu
Mẫu thuận tiện gồm 158/183 sinh
viênnăm2ngànhNgônngữAnhthamgia
khảo sát(tỷ lệphnhồi 79%).Đặcđiểm
mẫu:Nữ(85%),Nam(15%);Điểmtrung
bìnhhọcphầnt6,8trởlên(72%).Ngoài
ra,nghiêncuápdụngphươngphápchọn
mẫumụcđích(purposivesampling)đểla
chọn 8 sinh viên từ 158 người tham gia
khảosátchocáccuộcphỏngvấnsâu.Tiêu
chí lựa chọndựatrên: (1)sự đa dạng về
điểmtrungbìnhhọcphầnTiếngAnhPháp
lý(ttrungbìnhđếnxuấtsắc),(2)mứcđộ
hiểubiếtvàquanmkhácnhauvềphương
phápdịchngữnghĩathểhiệntrongphầntrả
lờicâuhỏimởcủabảngkhot,và(3)sự
sẵnsàngkhảnăngdiễnđạtcủasinhviên
đểcungcấpthôngtinsâusắc,phongphú.
3.3.Côngcụnghiêncứu
Bảng hỏi được thiết kế với cấu
trúcgồm4phầnchính,đảmbảothuthập
thôngtin mộtcáchcó hệthống vàkhoa
học.PhầnAthuthậpthôngtinnhânkhẩu
họccơbảncủasinhviên(nhưgiớitính,
điểmtrungbìnhhọcphần).PhầnBgồm
cáccâuhỏitrắcnghiệmvàtựluậnngắn
nhằm đánh giá mức độ hiểubiết cơbản
củasinhviênvềkháiniệmvànguyêntắc
củaphươngphápDịchNgữnghĩa.Trọng
mcủabảnghỏilàPhầnC,sửdụngthang
đoLikert 5bậc (từ1 = Rất khôngđồng
ýđến5=Rấtđồngý)vớitổngcộng25
mụchỏiđượcphânnhómđểđánhgiábốn
khíacạnhthenchốtcủatínhkhảthi:(1)
Sựphùhợpcủaphươngphápvớimụctiêu
họcphần,(2)Lợiíchdựkiến,(3)Thách
thức/khó khăn dự kiến, và (4) Các điều
kiệncầnthiếtđểtriểnkhaihiệuquả.Cuối
cùng,PhầnDbaogồmcáccâuhỏimở,tạo
hộichosinhviêntựdotrìnhbàyýkiến,
nkhoănhoặcđềxuấtcụthểcủacánhân
vềviệcứngdụngphươngpháp.
Phiếuphỏngvấnđượcxâydựngvới
6 câu hỏi chính mang tính chất bán cấu
trúc,cómụcđíchkhaithácsâulàmgiàu
588
ý nghĩa cho các kết quả định lượng thu
đượctừbảnghỏi.cuhỏiđượcthiếtkế
xoayquanhcácchủđềtrọngmđãđược
đềcậptrongkhảosát,chẳnghạnnhư:trải
nghiệmthựctếcủasinhviênkhitiếpcận
vớicácvănbảnpháplýphctạp;giảithích
chitiếtnvềnhữnglợiíchhoặclongại
màhọđãlựachọntrongthangđoLikert;
vànhữngđềxuấtcụthểvềcáchthứcgiảng
viêncóthểhỗtrợđểviệchọcbằngphương
phápytrởnênkhảthihiệuquảhơn.
Cáchtiếpcậnnàychophépngườiphỏng
vấnlinhhoạtvớicácphảnhồithúvị,thu
thậpđượcnhữngdẫnchứngsinhđộngvà
nhữnggócnhìncánhânphongphú,từđó
cungcấpbốicảnhvàgiảithíchsâusắccho
cácxuhướngthốngkê.
3.4.Phântíchdữliệu
Dữ liệu khảo sát đượclàm sạch và
xửbằngphầnmềmSPSS22.0.Độtin
cậycủathangđođưckiểmđịnhbằngh
sốCronbach’sAlpha,dựatrênngưỡngđề
xuất củaHairvà cộngsự (2019)để đảm
bảonhnhấtquánnộitại.Đểtrảlờicho
hai câu hỏi nghiên cứu chính: (1) Nhận
thứccủa sinh viên về phươngphápdịch
ngữnghĩa,và(2)Đánhgiátínhkhảthica
phươngpháp,nghiêncứuchủyếuápdụng
cácphươngphápthốngmôtả(Pallant,
2020),baogồmphânbốtầnsuất,tỷlệphần
trămvàgiátrịtrungbình(Mean),nhằmmô
tảvàtổnghợpxuhưngchínhtừdliệu
thuthậpđược(Nguyễn&Trần,2021).
Đối với dữliệu định nhtừ phỏng
vấnu,cáccuộcphỏngvấnđượcghiâm,
chuyểnvănbảnnguyênbảnvàphântích
theophươngphápphântíchnộidungđịnh
tính (qualitative content analysis) với sự
hỗtrợcủaphầnmềmNVivo12.Quytrình
phântíchtuântheocbướcđượcđềxuất
bởiCreswell(2014):(1)Đọcđiđọclạiđể
làmquenvớidữliệu;(2)Mãhóadữliệu
đểxácđịnhcácđơnvịýnghĩa;(3)Phân
loạicácmãthànhcácchủđề(themes)lớn
hơn, có liên quan chặt chẽ đến các khía
cạnhtrongcâuhỏinghiêncứu(nlợiích,
tháchthức,điềukiệncầnthiết);(4)Diễn
giảivàtrìnhbàycácchủđềnàyđểlàmu
sắcvàminhhọachokếtquảđịnhlượng.
IV.Kếtquảnghncứu&thảoluận
Phần 4 trình bày phân tích kết
quả dữ liệuthu thập được từ bảngkhảo
tđịnhlượng(n=158)vàphỏngvấnsâu
địnhtính,nhằmtrựctiếptrảlờihaicâuhỏi
nghiêncứuchínhcủađềtài.Kếtquảđược
tổchứcthànhhaiphầnchính,tươngng
vớitừngcâuhỏinghiêncứu.
4.1.Tngtinchungvềmẫukhảot
TổngsốsinhviênngànhNgônngữ
Anhđượcmờithamgiakhảosátlà183,
trongđó158sinhviêntrảlờivànộpphiếu
hợplệ(tỷ lệ phảnhồi 79%).Tấtcả 158
phiếunàyđượcsửdụngđểphântích.Đặc
điểmnhânkhẩuhọccủamẫuđượctómtắt
trongBng1dướiđây.
Bảng1.Đặcđiểmmẫukhảosát(N=158)
(Tổngsốđượcmời:183;tỷlệphảnhồi:79%)
Đặcđim Phânloại Sốlưng(người) Tỷlệ(%)
Giớitính
Nam 24 15,2%
Nữ 134 84,8%
ĐimTBhọcphần
tiếngAnhpháplýCB
Dưới7,0 44 27,8%
Từ7,0đến8,4 82 51,9%
Từ8,5trởlên 32 20,3%
Tựđánhgiáhứngt
vớihọcphần
Thấp 28 17,7%
Trungbình 95 60,1%
Cao 35 22,2%