Nhận thức và hành vi sử dụng AI có trách nhiệm trong học tập của sinh viên ngành Kinh tế - Kỹ thuật tại Trường Đại học Hải Dương

Bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0 chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI), với các công cụ như Chat GPT đã tạo ra nhiều tiềm năng đột phá trong giáo dục. Tuy nhiên, việc ứng dụng AI không thể tách rời khỏi nhận thức đúng đắn, các hướng dẫn sử dụng hợp lý, cùng các giải pháp quản lý, đạo đức và sư phạm phù hợp. Nhiều nghiên cứu trước đây đã đề cập đến tác động của AI trong học tập, nhưng thường ở mức độ khái quát, chưa đi sâu vào bản chất của hành vi sử dụng AI có trách nhiệm hay phát triển thang đo cụ thể. Do đó, nghiên cứu này được tiến hành nhằm xây dựng khái niệm và thang đo sơ bộ về hành vi sử dụng AI có trách nhiệm trong học tập của sinh viên ngành Kinh tế - Kỹ thuật tại Trường Đại học Hải Dương, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm khai thác AI hiệu quả, hợp lý và toàn diện.

Sinh viên, giảng viên, nhà quản lý giáo dục và các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực ứng dụng AI có trách nhiệm trong học tập.

Nghiên cứu này tập trung vào việc làm rõ bản chất của hành vi sử dụng AI có trách nhiệm trong học tập của sinh viên, trong bối cảnh AI đang ngày càng trở nên phổ biến và mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro trong giáo dục đại học. Tác giả nhận thấy rằng mặc dù AI có thể hỗ trợ sinh viên trong các công việc cận tri thức, nâng cao hiệu quả học tập và phát triển kỹ năng tự học, nhưng việc lạm dụng có thể dẫn đến sự ỷ lại, thiếu tư duy phản biện, gian lận học thuật và tri thức không được kiểm chứng. Để giải quyết vấn đề này, nghiên cứu đã sử dụng phương pháp hỗn hợp, bắt đầu bằng phương pháp định tính thông qua phỏng vấn sâu 12 cá nhân (cán bộ, giảng viên, sinh viên) khối Kinh tế - Kỹ thuật tại Trường Đại học Hải Dương. Giai đoạn này nhằm xây dựng khái niệm và thang đo sơ bộ về hành vi sử dụng AI có trách nhiệm. Tiếp theo, phương pháp định lượng được áp dụng với khảo sát trực tuyến hơn 300 sinh viên để kiểm định thang đo, sử dụng các công cụ thống kê như EFA, KMO, Bartlett và PCA. Kết quả nghiên cứu làm rõ mức độ hiểu biết của sinh viên về việc tôn trọng đạo đức học thuật, kiểm chứng thông tin và duy trì tư duy độc lập khi sử dụng AI. Từ đó, nghiên cứu đề xuất các giải pháp, khuyến nghị thiết thực cho sinh viên, giảng viên và trường đại học nhằm nâng cao nhận thức và hình thành hành vi sử dụng AI có trách nhiệm và hiệu quả trong quá trình học tập. Thang đo được phát triển cũng cung cấp một công cụ khoa học vững chắc để đánh giá và thúc đẩy việc sử dụng AI một cách có trách nhiệm.