Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o
Tr−êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n
-------YYZZ -------
BïI THÞ THñY
Nghiªn cøu c¸c nh©n tè ¶nh h−ëng ®Õn chÊt l−îng
kiÓm to¸n b¸o c¸o tµi chÝnh c¸c doanh nghiÖp niªm yÕt
trªn thÞ tr−êng chøng kho¸n ViÖt Nam
CHUY£N NGµNH: KÕ TO¸N (KÕ to¸n, KiÓm to¸n vµ Ph©n tÝch)
M· Sè: 62.34.03.01
Hµ néi, n¨m 2013
CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH
TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
Người hướng dẫn khoa học:
Ts. CAO TÊN KHæNG
ts. Vò §×NH HIÓN
Ph¶n biÖn 1:
PGS.TS. §Æng §øc S¬n
ViÖn Qu¶n trÞ Tµi chÝnh AFC
Ph¶n biÖn 2:
PGS.TS. Lª Huy Träng
KiÓm to¸n Nhµ n−íc
Ph¶n biÖn 3:
PGS.TS. ThÞnh V¨n Vinh
Häc viÖn Tµi chÝnh
ñy ban chøkho¸n nhµ n−íc
Luận án sẽ được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Trường,
họp tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân,
Vào hồi ........ giờ, ngày ....... tháng ........ năm 201
Có thể tìm hiểu Luận án tại
- Thư viện Quốc gia
- Thư viện Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của Đề tài nghiên cứu
Kiểm toán đóng một vai trò quan trọng trong việc duy trì và phát hành
BCTC có chất lượng cao. Tuy nhiên, vụ phá sản của Tập đoàn Năng lượng
Enron, một trong những tập đoàn năng lượng hàng đầu của Hoa Kỳ năm
2001, liên quan đến sự sụp đổ của Hãng Kiểm toán hàng đầu thế giới Arthur
Andersen năm 2002, đã làm tăng lên sự lo ngại về chất lượng kiểm toán.
Tiếp sau đó là hàng loạt các bê bối khác về chất lượng kiểm toán của các
CTKT độc lập đã được phanh phui, liên quan đến việc đưa ra ý kiến không
xác đáng về BCTC như vụ phá sản của tập đoàn Worldcom hay Kmart.
Tại Việt Nam, sự kiện của Công ty Cổ phần Bông Bạch Tuyết năm
2008 đã trở thành tâm điểm của TTCK Việt Nam khi những câu chuyện lãi
lỗ trên BCTC năm 2005 và năm 2006 mặc dù đã được kiểm toán vẫn gây
nhiều tranh cãi. Các trường hợp khác liên quan đến độ tin cậy của thông tin
trên các BCTC dù đã được kiểm toán cũng khiến nhiều nhà đầu tư phải
gánh chịu những tổn thất kinh tế.
BCTC của các DNNY trên TTCK nhận được quan tâm từ nhiều nhóm
đối tượng khác nhau và khá phức tạp, trong đó, nhóm quan tâm phổ biến và
nhạy cảm nhất đối với các BCTC là các nhà đầu tư. BCTC nhiều khả năng
có thể bị xuyên tạc vì lợi ích của các nhà quản lý doanh nghiệp và những
người lập BCTC mà không phải vì mục đích của các nhà đầu tư. KTV và
các công ty kiểm toán độc lập có trách nhiệm đảm bảo độ tin cậy của các
BCTC. Khả năng đảm bảo này của KTV thể hiện chất lượng kiểm toán.
Tuy nhiên, chất lượng kiểm toán không dễ dàng đánh giá và nhận biết.
Các thước đo kết quả kiểm toán có thể cho biết chất lượng dịch vụ kiểm
toán nhưng lại không cho biết nhân tố nào khiến cho chất lượng đạt được
như vậy và quan trọng hơn là không cho biết cơ sở để nâng cao chất lượng
kiểm toán. Do vậy, đề tài “Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến chất
lượng kiểm toán báo cáo tài chính các doanh nghiệp niêm yết trên thị
trường chứng khoán Việt Nam” phản ánh tính cấp thiết, làm sáng tỏ vấn
đề được quan tâm.
2
2. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan
Tổng hợp các nghiên cứu trong và ngoài nước
Những phương pháp nghiên cứu đã được áp dụng
Câu hỏi và kết quả nghiên cứu
Câu hỏi cũng như kết quả đạt được qua các nghiên cứu tập trung vào
vấn đề chính, đó là Đánh giá nhận thức của đối tượng khảo sát về mức độ
ảnh hưởng của các nhân tố tới chất lượng kiểm toán, xác định được các
nhân tố quan trọng ảnh hưởng tới chất lượng kiểm toán, thang đo đánh giá
thường là 5 hoặc 7, từ Rất thấp đến Rất cao. Đại diện là các nghiên cứu
của Schroeder và cộng sự (1986); Carcello và cộng sự (1992), Aldhizer
và cộng sự (1995); Warming-Rasmussen and Jensen (1998); Chen và
cộng sự (2001); Angus Duff (2004); Kym Boon (2007), Kym Boon và
cộng sự (2008).
3. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu của Đề tài
Mục tiêu tổng quát của đề tài là xác định các nhân tố ảnh hưởng đến
chất lượng kiểm toán và đánh giá mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến
chất lượng kiểm toán BCTC của DNNY trên TTCK ở Việt Nam hiện nay,
làm cơ sở đề xuất các giải pháp cần tập trung.
Câu hỏi nghiên cứu: Để đạt được mục tiêu nghiên cứu trên, các câu
hỏi nghiên cứu được đưa ra tương xứng (khung nghiên cứu), trong đó câu
hỏi tổng quát là: Có những nhân tố nào và mức độ ảnh hưởng quan trọng
của từng nhân tố tới chất lượng kiểm toán BCTC các DNNY trên TTCK
Việt Nam hiện nay?.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
Đề tài tập trung nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng tới chất lượng
kiểm toán BCTC của các DNNY trên TTCK Việt Nam do các công ty
kiểm toán độc lập thực hiện. DNNY được nghiên cứu trong Đề tài là loại
hình công ty cổ phần có chứng khoán (cổ phiếu và trái phiếu) được niêm
yết trên Sở Giao dịch chứng khoán TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội.
3
5. Phương pháp nghiên cứu của Đề tài
- Phương pháp phân tích và tổng hợp thông tin: Từ các nguồn tài
liệu sẵn có trong nước và quốc tế (chủ yếu từ quốc tế), qua đó, kết hợp với
phân tích thực trạng tại Việt Nam để xác định các nhân tố/tiêu chí đo lường
nhân tố ảnh hưởng tới chất lượng kiểm toán BCTC của các DNNY trên
TTCK Việt Nam.
- Phương pháp điều tra (khảo sát, phỏng vấn, quan sát)
Dựa trên hệ thống nhân tố đã được xác định về mặt lý thuyết, tác giả
thiết kế Bảng câu hỏi để khảo sát các KTV, thuộc các công ty kiểm toán
độc lập được chấp thuận kiểm toán DNNY, về mức độ ảnh hưởng của các
nhân tố (qua các tiêu chí đo lường nhân tố) tới chất lượng kiểm toán BCTC
DNNY trên TTCK Việt Nam hiện nay.
Thực hiện phỏng vấn trực tiếp một số chuyên gia là đại diện nhà quản
lý, lãnh đạo công ty kiểm toán, đại diện nhà đầu tư tổ chức trong việc thảo
luận kết quả khảo sát, đồng thời kết hợp quan sát các dữ liệu thứ cấp để
làm rõ hơn kết quả khảo sát và là cơ sở đề xuất các giải pháp liên quan.
- Phương pháp xử lý dữ liệu: Sau khi có kết quả khảo sát, tác giả xử
lý dữ liệu trên phần mềm SPSS 18, phân tích độ tin cậy của các nhân tố
cũng như các tiêu chí đo lường nhân tố, đồng thời áp dụng phương pháp
thống kê mô tả để tổng hợp, so sánh nhằm lượng hóa mức độ ảnh hưởng
của các nhân tố tới chất lượng kiểm toán BCTC doanh nghiệp niêm yết
trên TTCK Việt Nam.
Nguồn dữ liệu gồm dữ liệu sơ cấp; dữ liệu thứ cấp.
6. Những đóng góp mới của Đề tài
- Xét về lý luận, Đề tài tổng hợp lý luận theo hướng đi sâu vào hệ
thống hóa các nhân tố (tiêu chí đo lường nhân tố) ảnh hưởng tới chất lượng
kiểm toán BCTC của DNNY.
- Xét về thực tiễn, Đề tài nghiên cứu đánh giá mức độ ảnh hưởng của
các nhân tố tới chất lượng kiểm toán BCTC các doanh nghiệp niêm yết