Những vấn đề lí luận chung
của giáo dục học mầm non
Đại học Huế
Trung tâm đào tạo từ xa
Trịnh dân Đinh Văn Vang
Giáo trình
Tập một
Nhà xuất bản giáo dục ư2006
MỤC LỤC
Chương 1
Những vấn đề líluận chungcủa giáo dục học mầm non......................4
I. Đối tượng, nhiệm vụ và phương pháp của giáo dục học mầm non......................................4
1. Các khái niệm cơ bản của giáo dục vàgiáo dục học....................................................4
2. Đối tượng của giáo dụchọc mầm non........................................................................10
3. Nhiệm vụ của giáo dụchọc mầm non........................................................................10
4. Mối liênhệ giữa giáodục học mầm nonvới các khoa học khác...................................12
5. Phươngphápnghiêncứu giáodụchọcmầm non.....................................................13
II. Giáo dục và sự phát triển nhân cách trẻ em lứa tuổimầm non.........................................17
1. Khái niệmvề con người và sự phát triển nhân cáchtrẻ emlứa tuổi mầm non.........17
2. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách trẻ em lứa tuổi mầm
non..............................................................................................................................19
III. Một số tưtưởng và quanniệm về vấnđề giáo dục trẻemlứatuổimầmnon................24
IV. Mục đích, mụctiêugiáodụcmầmnon...........................................................................28
1. Kháiniệmchungvềmụcđích giáodục......................................................................28
2. Học thuyết Mác - Ăngghen về con người phát triển toàn diện..................................29
3. Mục tiêugiáo dụcmầm non.......................................................................................33
V. Những quan điểm cơ bản của giáodục mầm non Việt Nam..........................................35
câu hỏi ôn tập và bài tập thực hành......................................................................................39
Câu hỏiôn tập...........................................................................................................39
Bài tập thựchành....................................................................................................40
Hướng dẫn tự học..................................................................................................................40
Tàiliệuthamkhảo...................................................................................................40
Hướng dẫntrả lờicâu hỏi....................................................................................40
Hướng dẫn làm bài tập thựchành.....................................................................41
Chương 2
Nhiệm vụ giáo dục trẻ em lứa tuổi nhà trẻ.................................................42
I. Nhữngcơsởkhoa họccủaviệcgiáodục trẻ em lứa tuổinhà trẻ....................................42
1.Sự cầnthiết của việc giáo dụctrẻ emngay từlứa tuổi nhàtrẻ.................................42
2. Những cơ sở khoa họccủa giáo dụctrẻ em lứa tuổi nhà trẻ.....................................43
II. Một số đặcđiểm tăng trưởng và phát triển của trẻ lứa tuổi nhà trẻ................................45
1. Quan điểmvề sự tăng trưởngvà phát triểncủa trẻ em.............................................45
2. Đặc điểm tăng trưởng và phát triển của trẻ trong năm đầu (từ lọt lòng đến 12 tháng
tuổi).............................................................................................................................47
3. Đặc điểm tăng trưởng vàphát triển củatrẻtrongnămthứ hai (từ12 -24thángtuổi)50
4. Đặc điểm tăng trưởng và phát triển của trẻ trong năm thứ ba (từ 24 đến 36 tháng tuổi)
....................................................................................................................................53
III. Nhiệm vụ giáo dục trẻ em lứa tuổi nhà trẻ......................................................................56
2
1. Giáo dục thể chất cho trẻemlứa tuổinhà trẻ............................................................56
2. Giáo dục trí tuệ cho trẻ em lứa tuổi nhà trẻ................................................................66
3. Giáo dục đạo đức cho trẻ emlứa tuổinhà trẻ............................................................73
4.Giáo dụcthẩmmĩ chotrẻ lứatuổi nhàtrẻ..................................................................79
Câu hỏi và bài tập thực hành.................................................................................................89
Câu hỏiôntập...........................................................................................................89
Bài tập thựchành.....................................................................................................90
Tài liệu cần tham khảo...........................................................................................90
Hướng dẫntrả lờicâu hỏi....................................................................................90
Hướng dẫn làm bài tập thựchành.....................................................................94
Chương 3
Những hình tháitổ chức đờisống và hoạt động cho trẻ em lứa tuổi
nhà trẻ...............................................................................................................................97
I. Tổ chức chếđộ sinhhoạt chotrẻ emlứatuổi nhàtrẻ......................................................97
1. Nguyên tắc tổchứcchế độ sinhhoạt cho trẻ em.......................................................97
2. Nội dung chế độsinh hoạt cho trẻ em.......................................................................99
3. Đặc thù của việc tổ chứcchế độsinh hoạt cho trẻ em theocác độ tuổi khácnhau105
II. Tổ chức hoạt động giao tiếp cho trẻ lứa tuổi nhà trẻ.....................................................128
1. Tổ chức hoạt động giaotiếp cho trẻtrong nămđầu................................................128
2. Tổchứchoạt độnggiao tiếp cho trẻ ấu nhi (từ 12 - 36 tháng tuổi).........................133
III. Tổ chức hoạt động với đồ vật cho trẻ ấu nhi (từ 12 đến 36 tháng tuổi).......................140
1. ýnghĩa của hoạt động với đồ vật cho trẻ ấu nhi .....................................................140
2. Đặc điểm của hoạt độngvới đồvật của trẻ ấunhi ..................................................141
3. Phương pháp và biện pháp tổchứchoạt động với đồvật cho trẻ ấu nhi................142
4. Các hình thức tổchứchoạt độngvới đồ vật cho trẻ ấunhi .....................................143
5.Nhữngyêu cầukhi tổchức hoạt động với đồvật cho trẻ.........................................146
6. Đặc thù của việc tổ chứchoạt độngvới đồ vật cho trẻ theo độ tuổi.......................148
Câu hỏiôntập.........................................................................................................155
Bài tập thựchành...................................................................................................156
Tài liệu có bản cần tham khảo..........................................................................156
Hướng dẫn trả lời câu hỏi...............................................................................................157
Hướng dẫn làm bài tập thựchành...................................................................160
Tài liệu tham khảo.........................................................................................................................163
3
Chương 1
Những vấn đề lí luận chung
của giáo dục học mầm non
I. Đối tượng, nhiệm vụ và phương pháp của giáo dục học mầm non
"Giáo dục học là khoa học về lí luận và thựctiễn nhằm nghiên cứu những vấn đề cơ bản
nhưgiáo dục, giáo dưỡng, dạy học..."
( ) 1
Nhưvậy có thể hiểu một cách khái lược nhất: Giáo dục học là khoa học về giáo dục con
người. Giáo dục học mầm non là một bộ phận, một chuyên ngành của Giáo dục học. Với tư
cách là một khoa học, Giáo dục học mầm non trước hết phải xác định được đối tượng, nhiệm
vụ, phương pháp và những khái niệm cơ bản, các phạmtrù chính của giáo dục học. Đó là những
tri thức cơ bản giúp chúng ta tiếp cận được với khoa học giáo dục nóichung, khoa học giáo dục
mầm non nói riêng.
1. Các khái niệm cơ bản của giáo dục và giáo dục học
1.1. Giáo dục (xét dưới góc độ một hiện tượng xã hội)
Giáo dục được xem xét dưới hai góc độ:
– Giáo dục với tưcách là một hiện tượng xã hội.
– Giáo dục với tưcách là một quá trình giáo dục.
a) Khái niệm
Triết học duy vật biện chứng đã khẳng định rằng, thế giới tồn tại xung quanh con người là
thế giới vật chất (thể hiện dưới dạng sự vật và hiện tượng). Trong vô vàn các hiện tượng ấy có
thể chia thành hiện tượng tự nhiên, xã hội và tưduy. Ví dụ:mây, mưa, ánh sáng, sự biến đổi của
các dạng vật chất vô cơ và hữu cơ (hiện tượng tự nhiên); chế độ kinh tế – xã hội, tưtưởng
chính trị, quan điểm đạo đức, luật lệ quốc gia,chuẩn mực các giá trị xã hội v.v... (hiện tượng xã
hội); thế giới khách quan tồn tại ngoài ý thức của chúng ta nhưng nhận thức của mỗi người về
thế giới khác nhau, nông – sâu, rộng – hẹp, đúng ưsai v.v... (hiện tượng tưduy).
Trong số các hiện tượng xã hội đó có một loại hiện tượng có dấu hiệu đặc trưng là truyền
thụ cho nhau và lĩnh hội (tiếp thu) của nhau những kinh nghiệm lịch sử xã hội (tri thức và kĩ
( ) 1
Bách khoa giáo dục,Mátxcơva, 1968, tập 3, tr. 281 (bản tiếng Nga).
4
năng) để sống và hoạt động, để tồn tại và phát triển của mỗi người và cả cộng đồng. Hiện tượng
này gọi là hiện tượng giáo dục. Ví dụ:cha mẹ giáo dục con cái ở gia đình, thầy cô giáo và tập
thể sưphạm giáo dục cho mỗi học sinh trong nhà trường, mỗi thành viên xã hội, cả cộng đồng
và chính thực tiễn là người thầy giáo vĩ đại luôn giáo dục mọi người. Có thể nói rằng, truyền thụ
và lĩnh hội tri thức (kinh nghiệm xã hội trên bình diện rộng cả lí luận lẫn thực tiễn) là nét đặc