VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGÔ QUANG HUY
PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI
TỪ THỰC TIỄN BẢO HIỂM TIỀN GỬI
VIỆT NAM
Ngành: Luật Kinh tế
Mã số: 9 38 01 07
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC
HÀ NỘI - 2020
LUẬN ÁN ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI: HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS.TS. Phùng Đình Mẫn 2. GS.TS. Vũ Dũng Phản biện 1: PGS.TS. Nguyễn Thị Thương Huyền Phản biện 2: PGS.TS. Phạm Thị Giang Thu Phản biện 3: PGS.TS. Dương Đăng Huệ
Luận án được bảo vệ tại Hội đồng đánh giá luận án cấp: Học viện tại Học viện Khoa học xã hội Vào hồi … giờ …. ngày …. tháng …. năm 2020
Có thể tìm luận án tại: - Thư viện Quốc gia - Thự viện Học viện Khoa học xã hội
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài Hoạt động kinh doanh tiền tệ trong nền kinh tế thị trường luôn
gắn liền và chứa đựng những yếu tố rủi ro tiềm ẩn như rủi ro lãi suất, rủi ro tỷ giá, rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, rủi ro đạo đức v.v…
Trong những năm vừa qua, kinh tế xã hội Việt Nam đã đạt được những thành tựu có ý nghĩa rất quan trọng trong việc ổn định kinh tế vĩ mô tạo
điều kiện phát triển bền vững. Lạm phát được kiểm soát ở mức hợp lý và thấp hơn nhiều so với giai đoạn trước, tăng trưởng kinh tế ở mức
khá, an sinh xã hội được đảm bảo. Bên cạnh đó, nền kinh tế thế giới có nhiều biến động bất lợi, nên những kết quả đạt được của nền kinh tế
Việt Nam trong những năm vừa qua là đáng ghi nhận, đạt được những kết quả trên là nhờ những nỗ lực của Đảng, Quốc hội, Chính phủ đã có
những quyết sách kịp thời, việc điều hành chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt và có sự phối hợp tốt hơn giữa chính sách tài khóa và chính
sách tiền tệ.
Đóng góp vào kết quả đó phải kể đến vai trò của bảo hiểm tiền
gửi (BHTG), một chế định tài chính được sử dụng ở nhiều quốc gia trên thế giới để bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền. Ở Việt Nam, BHTG là
cam kết công khai của tổ chức BHTG đối với tổ chức tham gia BHTG và người gửi tiền về việc tổ chức BHTG sẽ chi trả tiền gửi được bảo
hiểm cho người gửi tiền khi tổ chức tham gia BHTG bị chấm dứt hoạt động và mất khả năng thanh toán. Hoạt động của tổ chức Bảo hiểm tiền
gửi Việt Nam (BHTGVN) có nền tảng pháp lý vững chắc là Luật BHTG và hệ thống các văn bản hướng dẫn thi hành.
BHTGVN được xác định là tổ chức tài chính Nhà nước hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của
người gửi tiền, thực hiện chính sách BHTG góp phần duy trì sự ổn định của hệ thống các tổ chức tín dụng (TCTD), bảo đảm sự phát triển an toàn, lành mạnh hoạt động ngân hàng. Các quy định về bảo vệ quyền và
1
lợi ích hợp pháp của người gửi tiền tại các TCTD đã được quy định trong các văn bản như: Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam năm 2010, Luật Các
Tổ chức tín dụng năm 2010 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật
Các tổ chức tín dụng năm 2017, Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010, Luật phá sản năm 2014, Luật bảo hiểm tiền gửi năm 2012 và
các văn bản hướng dẫn thi hành...
Tuy nhiên, thực tiễn thực hiện các quy định của pháp luật về BHTG
cho thấy các quy định của pháp luật hiện hành về BHTG đã bộc lộ những hạn chế, bất cập, chồng chéo dẫn đến hiệu quả thực thi không đạt kết quả
như yêu cầu đặt ra, nhiều quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam về BHTG không còn phù hợp và cần có sự sửa đổi, bổ sung hoàn thiện. Đặc
biệt, kể từ thời điểm Luật sửa đổi, bổ sung Luật các TCTD năm 2017 có hiệu lực thi hành, là cơ sở pháp lý quan trọng cho việc thực hiện các giải
pháp của Đề án tái cơ cấu các TCTD gắn với xử lý nợ xấu giai đoạn 2016 - 2020 đã được Chính phủ phê duyệt. Theo đó, BHTGVN được giao thêm
nhiều chức năng quan trọng trong quá trình tái cơ cấu các TCTD, nâng cao vai trò trong việc đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp cho người gửi tiền và
hỗ trợ khả năng phục hồi các TCTD được kiểm soát đặc biệt (KSĐB), như: (i) Thực hiện cho vay đặc biệt để hỗ trợ thanh khoản khi TCTD có nguy cơ
mất khả năng chi trả, đe dọa sự ổn định hệ thống trong thời gian TCTD bị KSĐB; (ii) được mua trái phiếu dài hạn của TCTD hỗ trợ dựa trên quyết
định của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) (iii) tham gia phối hợp với Ban KSĐB, Ngân hàng Hợp tác xã để đánh giá tính khả thi của phương án phục
hồi của QTDND, tổ chức tài chính vi mô, công ty tài chính; xây dựng phương án phá sản TCTD được KSĐB trình NHNN xem xét, quyết định…
Điều đó cho thấy Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Các TCTD năm 2017 đã cụ thể hóa các quy định về thẩm quyền, biện pháp can thiệp
sớm hơn vào quá trình tái cơ cấu các TCTD yếu kém; hoàn thiện cơ sở pháp lý giúp xây dựng một hệ thống TCTD lành mạnh, phù hợp với thông lệ quốc tế và cơ chế thị trường, bảo đảm quyền lợi của người gửi tiền và
2
giữ vững sự ổn định, an toàn hệ thống tài chính tiền tệ quốc gia. Để BHTGVN đáp ứng các yêu cầu đặt ra trong tình hình mới đó, cần thiết phải
có sự rà soát, bổ sung, hoàn thiện pháp luật về BHTG, mà trước mắt là
tổng kết, đánh giá kết quả thi hành Luật BHTG từ đó có kiến nghị sửa đổi Luật BHTG và các quy định của pháp luật có liên quan để BHTG thực sự
là công cụ hữu hiệu giúp Chính phủ thực hiện tái cơ cấu các TCTD yếu kém gắn liền với xử lý nợ xấu, xử lý đổ vỡ các TCTD, qua đó bảo vệ tốt
nhất quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, góp phần đảm bảo sự phát triển an toàn, lành mạnh của hệ thống tài chính - ngân hàng.
Chính vì những lý do trên, tác giả đã lựa chọn đề tài “Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi từ thực tiễn Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam” làm đề tài
nghiên cứu luận án tiến sĩ.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
2.1. Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ các vấn đề lý luận của pháp
luật về BHTG và phân tích thực trạng thực hiện các quy định của pháp luật về tổ chức và hoạt động của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam. Thông qua nghiên cứu các
vấn để lý luận và thực trạng thực hiện, tác giả có những đánh giá về thực trạng thực hiện pháp luật BHTG và thực trạng tổ chức, hoạt động của Bảo hiểm tiền
gửi Việt Nam. Từ đó đề xuất phương hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật về BHTG và tổ chức, hoạt động của BHTG Việt Nam.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được mục đích nêu trên, tác giả luận án xác định các nhiệm
vụ nghiên cứu sau đây:
Một là, về phương diện lý luận:
Luận án tập trung khái quát hoá, hệ thống hóa được các vấn đề lý luận về BHTG, cơ chế xác lập quan hệ BHTG, phân tích cơ chế điều chỉnh
pháp luật đối với quan hệ BHTG, các nhân tố tác động đến pháp luật về BHTG và việc thực thi pháp luật về BHTG.
Đặc biệt, Luận án đi sâu phân tích, đánh giá, so sánh các quy định
3
của pháp luật về BHTG ở Việt Nam hiện hành với pháp luật quốc tế và pháp luật nước ngoài có liên quan, tham khảo kinh nghiệm về điều chỉnh
pháp luật đối với quan hệ BHTG của một số nước để tìm ra những bài học
phù hợp với điều kiện của Việt Nam, chỉ ra những bất cập, hạn chế trong các quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam về BHTG.
Hai là, về phương diện thực tiễn: Luận án phân tích, đánh giá thực trạng của pháp luật về BHTG
thông qua tổng kết, đánh giá thực tiễn hoạt động của BHTGVN.
Quá trình thực hiện pháp luật BHTG của BHTGVN đã đạt được
những kết quả đáng ghi nhận như: với tư cách là một tổ chức tài chính nhà nước hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích
hợp pháp của người gửi tiền, thực hiện chính sách BHTG góp phần duy trì sự ổn định của hệ thống các TCTD, bảo đảm sự phát triển an toàn, lành
mạnh của hoạt động ngân hàng.
Luận án tập trung nghiên cứu và đánh giá thực trạng thực hiện pháp
luật BHTG của BHTGVN bao gồm các hoạt động cụ thể như: Chủ thể tham gia quan hệ BHTG và các bên liên quan được thực hiện như thế nào;
Thực hiện quy định về tiền gửi, phí BHTG và quản lý, sử dụng phí BHTG của BHTG Việt Nam có những thuận lợi và khó khăn gì; Thực tiễn xác lập
và chấm dứt quan hệ BHTG; Hoạt động chi trả, hỗ trợ tài chính, thanh lý và thu hồi tài sản của BHTGVN trong thời gian qua đã có tác động đến
hoạt động của các TCTD ra sao; Hoạt động kiểm tra, giám sát và giải quyết khiếu nại liên quan đến hoạt động BHTG của BHTGVN đã thực hiện trong
thời gian qua như thế nào?
Qua nghiên cứu thực trạng thực hiện pháp luật về BHTG của BHTG
Việt Nam, luận án đưa ra những nhận xét, đánh giá về kết quả đạt được, đồng thời cũng chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế
cần khắc phục trong quá trình thực hiện pháp luật về BHTG của BHTGVN.
Ba là, Trên cơ sở đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về BHTG
4
của BHTG Việt Nam, luận án chỉ ra các yêu cầu hoàn thiện pháp luật về BHTG ở Việt Nam; đề ra các phương hướng hoàn thiện pháp luật và đưa ra
các nhóm giải pháp cụ thể hoàn thiện pháp luật về BHTG và tổ chức, hoạt
động của BHTG ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
3.1. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án bao gồm:
Các vấn đề lý luận liên quan đến BHTG và hoạt động của BHTGVN như: Khái niệm, đặc điểm, vai trò của BHTG; mô hình hoạt động của các
tổ chức BHTG trên thế giới;
Các quy định pháp luật Việt Nam và pháp luật quốc tế cũng như
pháp luật nước ngoài có liên quan về BHTG;
Thực trạng thực hiện pháp luật về BHTG của BHTGVN thông qua
nhiệm vụ quyền hạn, tổ chức và hoạt động của của BHTGVN
Các yêu cầu, phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về
BHTG thông qua hoạt động của BHTG ở Việt Nam.
3.2. Phạm vi nghiên cứu Về nội dung nghiên cứu: - Luận án sẽ kế thừa các kết quả nghiên cứu từ các công trình đã
được công bố như khái niệm, đặc điểm, vai trò, phân biệt BHTG với các loại hình bảo hiểm khác.
- Luận án sẽ tập trung nghiên cứu các vấn đề cụ thể liên quan đến hoạt động của BHTGVN như: làm rõ địa vị pháp lý của tổ chức BHTGVN,
mô hình và lựa chọn mô hình BHTG phù hợp với Việt Nam, các quy định của pháp luật và thực tiễn thực thiện các nội dung về chủ thể trong quan hệ
BHTG, về tiền gửi được bảo hiểm, phí BHTG và quản lý phí BHTG, về kiểm tra, giám sát, chi trả… của tổ chức BHTGVN để từ đó khẳng định vai
trò của BHTGVN trong việc bảo đảm sự phát triển an toàn, lành mạnh của hoạt động ngân hàng.
- Về phạm vi không gian và thời gian nghiên cứu, luận án tập trung
5
nghiên cứu pháp luật về BHTG và thực tiễn thực hiện pháp luật BHTG của tổ chức BHTGVN, trên cơ sở tham khảo, đối sánh với pháp luật về BHTG của
một số quốc gia trên thế giới trong khoảng thời gian từ năm 2013 đến nay.
4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án Từ mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu, tác giả tiếp cận đối tượng
nghiên cứu bằng những phương pháp nghiên cứu cụ thể như sau:
4.1. Phương pháp luận Xuất phát từ tính chất đặc thù của đề tài nghiên cứu là vừa mang tính kinh tế vừa mang tính pháp lý, tác giả xác định phương pháp luận để triển
khai đề tài luận án sẽ là phương pháp tiếp cận đa ngành và liên ngành, trong đó tập trung nhấn mạnh vào khía cạnh pháp lý của vấn đề nghiên cứu
để làm nổi bật giá trị luật học của luận án. Luận án cũng sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của học thuyết Mác -
Lê Nin để giải quyết các yêu cầu đặt ra của luận án.
4.2. Phương pháp nghiên cứu Luận án sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu sau đây: - Phương pháp nghiên cứu tổng hợp, hệ thống hóa, phân tích nhằm
làm rõ cơ sở lý luận cũng như cơ sở thực tiễn của pháp luật về BHTG ở Việt Nam, đánh giá các công trình nghiên cứu khoa học trong và ngoài
nước về những vấn đề liên quan đến luận án, các số liệu tổng hợp thực tế, phương pháp này được sử dụng trong luận án nhưng trọng tâm là chương
1, chương 2 và chương 3.
- Phương pháp luật học so sánh: được sử dụng xuyên suốt luận án
nhằm đối chiếu quy định pháp luật qua các thời kỳ, với pháp luật các quốc gia để tìm ra những điểm hợp lý trong các quy định pháp luật về BHTG,
học hỏi kinh nghiệm xây dựng pháp luật để hoàn hiện pháp luật về BHTG. - Phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê… được sử dụng trong
chương 1, 4 để dự báo xu hướng phát triển của kinh tế xã hội, từ đó đưa ra các giải pháp hoàn thiện pháp luật về BHTG.
6
5. Đóng góp mới về khoa học của luận án Thứ nhất, Luận án đã tập trung nghiên cứu các nội dung về lý luận
và pháp luật liên quan đến BHTG như: vai trò của BHTG, chỉ ra các mô
hình BHTG trên thế giới và mô hình ở Việt Nam. Đồng thời khẳng định vị trí, vai trò của BHTG trong hệ thống tài chính ngân hàng và ý nghĩa đối
với việc bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền, đánh giá các yếu tố tác động đến BHTG cả trong và ngoài nước để từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm
phù hợp cho việc hoàn thiện pháp luật về BHTG ở Việt Nam hiện nay.
Thứ hai, Luận án đã nghiên cứu thực trạng quy định của pháp luật về
BHTG bao gồm: thực trạng về chủ thể tham gia quan hệ BHTG, quyền và nghĩa vụ của các bên; thực trạng về phí BHTG và sử dụng nguồn thu phí
BHTG của tổ chức BHTGVN; thực tiễn thực hiện các quy định của pháp luật BHTG tại tổ chức BHTGVN thông qua nghiệp vụ cụ thể; luận án cũng
đưa ra các số liệu, vụ việc để chứng minh cho các đánh giá, nhận xét của mình. Ngoài ra, luận án còn chỉ ra những hạn chế, bất cập trong cơ chế
chính sách, quy định của pháp luật và thực tiễn thi hành để từ đó chỉ ra nguyên nhân của những hạn chế đó.
Thứ ba, từ việc nghiên cứu lý luận và thực tiễn về pháp luật BHTG, luận án đã chỉ ra các yêu cầu cần thiết phải hoàn thiện pháp luật về BHTG
cho phù hợp với định hướng phát triển kinh tế xã hội nói chung và chiến lược phát triển của ngành ngân hàng nói riêng. Luận án đã đưa ra các nhóm
giải pháp để hoàn thiện pháp luật về BHTG, hoàn thiện về cơ cấu tổ chức và hoạt động của tổ chức BHTGVN và tổ chức tham gia BHTG đảm bảo
phù hợp với xu thế phát triển trong tình hình mới.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án Về lý luận: Luận án nghiên cứu một cách có hệ thống những vấn đề lý luận về BHTG và đánh giá tính hiệu quả quy định của pháp luật. Luận
án khẳng định vai trò của BHTG đối với sự phát triển của hệ thống ngành tài chính ngân hàng; luận án cũng chỉ ra các nhân tố tác động đến hoạt động của BHTG, qua đó đưa ra những nhận xét, đánh giá về thực trạng
7
pháp luật về BHTG, chỉ ra nguyên nhân của một số hạn chế còn gặp phải trong thực tiễn.
Về thực tiễn: Luận án chỉ ra những yêu cầu cần thiết, những định
hướng cơ bản để xây dựng và hoàn thiện pháp luật về BHTG; tiếp đến luận án đưa ra các nhóm giải pháp quan trọng hàng đầu để bảo đảm quyền và
lợi ích của các chủ thể tham gia vào quan hệ BHTG.
Ngoài ra, luận án còn là nguồn tài liệu tham khảo quan trọng trong
nghiên cứu và giảng dạy khoa học pháp lý, kinh tế, tài chính, phục vụ cho việc hoạch định chính sách về BHTG ở Việt Nam.
7. Kết cấu của luận án Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận
án có 4 chương như sau:
Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý thuyết
Chương 2. Những vấn đề lý luận về bảo hiểm tiền gửi và pháp luật
về bảo hiểm tiền gửi
Chương 3. Thực trạng thực hiện pháp luật bảo hiểm tiền gửi của Bảo
hiểm tiền gửi Việt Nam
Chương 4. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật bảo hiểm tiền gửi của Bảo hiểm tiền gửi
Việt Nam
Chương 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ
CƠ SỞ LÝ THUYẾT
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
1.1.1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến bảo hiểm tiền gửi 1.1.1.1. Các công trình nghiên cứu về vị trí, vai trò, chức năng của bảo
hiểm tiền gửi Năm 2002, Hiệp hội Bảo hiểm tiền gửi Quốc tế (IADI) được thành
lập, điều này đánh dấu sự quan tâm chung của nhiều nước trên thế giới về BHTG và hứa hẹn một động lực mới thúc đẩy phát triển hoạt động này trên toàn thế giới [76, tr20].
8
Góp phần vào quá trình xây dựng và hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ của BHTG phải kể đến các công trình tiêu biểu như: “Deposite
Insurance around the world – A date base” của nhóm tác giả Asli
Demirguc-Kunt, Baybars Karacaovali and Luc A. Laeven, 2005[86]; “Structuring a deposit insurance system from the Asian perspective” của
tác giả Jang-Bong Choi, 2000 [93]…
Công trình nghiên cứu của các tác giả nêu trên đã có những phân
tích sâu sắc về sự cần thiết của hoạt động BHTG, vai trò của BHTG đối với hoạt động của hệ thống tài chính, ngân hàng ở các quốc gia, vai trò của
BHTG, trách nhiệm của BHTG đối với người gửi tiền.
Ở Việt Nam, các nhà nghiên cứu cũng đã có nhiều công trình nghiên
cứu về BHTG từ trước khi có luật để lựa chọn mô hình BHTG phù hợp với điều kiện của quốc gia mình, như: Tài liệu của Ủy ban thường vụ Quốc hội,
Viện nghiên cứu lập pháp, Trung tâm thông tin khoa học, 2009, Kinh nghiệm quốc tế về tổ chức bảo hiểm tiền gửi hiệu quả; Tác giả Nguyễn Thị
Kim Oanh với bài viết “Rủi ro đạo đức trong hoạt động bảo hiểm tiền gửi, Tạp chí Ngân hàng số 8/2002; “Vấn đề lựa chọn đối tượng tham gia
bảo hiểm tiền gửi…
Ngoài ra, còn có rất nhiều công trình nghiên cứu có liên quan đến
hoạt động BHTG đã được công bố, kết quả nghiên cứu của các tác giả sẽ là nguồn tài liệu quý để tác giả luận án có thể tham khảo, kế thừa trong quá
trình hoàn thành luận án. 1.1.1.2. Đánh giá về tình hình nghiên cứu liên quan đến về vị trí, vai trò,
chức năng của bảo hiểm tiền gửi
Một là, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đã làm rõ các
nội dung liên quan về BHTG
Hai là, những vấn đề liên quan đến BHTG chưa được được đề cập
hoặc đã đề cập nhưng chưa được giải quyết trong các công trình khoa học đã công bố và luận án sẽ nghiên cứu làm rõ.
9
1.1.2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến hoạt động bảo hiểm tiền gửi và pháp luật về bảo hiểm tiền gửi 1.1.2.1. Các công trình nghiên cứu đến hoạt động bảo hiểm tiền gửi và
pháp luật về bảo hiểm tiền gửi
Trong thời gian qua, các công trình, bài viết nghiên cứu về BHTG ở
các quốc gia trên thế giới khá được quan tâm, có thể kể đến một số công trình tiêu biểu như: Perbadanan Insurans Deposit Malaysia (PIDM),
Summary of the Corporate Plan 2018 – 2020 - BHTG Malaysia xác định những mục tiêu chiến lược nào cho 3 năm tới?; Will crashed banks' assets
be liquidated in new way in Russia? Thực trạng hoạt động của LPS Pays IDR36, 8 Billion in Bank Customer Claim in 2017…
Ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu về cơ chế chính sách và pháp luật liên quan đến BHTG đã được quan tâm, nó là cơ sở để ban hành
Luật BHTG và hoàn thiện pháp luật về BHTG
Các công trình nghiên cứu trên đã nghiên cứu khá tổng quát và
tương đối đầy đủ về các vấn đề liên quan đến hoạt động BHTG và pháp luật về BHTG của một số quốc gia trên thế giới. Kết quả nghiên cứu của
các công trình là cơ sở để luận án có thể tham khảo, kế thừa, đánh giá và tiếp tục hoàn thiện các vấn đề liên quan đến BHTG ở Việt Nam hiện nay.
1.1.2.2. Đánh giá các công trình nghiên cứu về hoạt động bảo hiểm tiền gửi và pháp luật về bảo hiểm tiền gửi
- Khẳng định vai trò của BHTG đối với nền kinh tế; - Chính sách về hạn mức BHTG là một công cụ quan trọng để bảo
vệ người gửi tiền và duy trì niềm tin của người gửi tiền đối với hệ thống ngân hàng và thể hiện cam kết của tổ chức BHTG đối với khách hàng;
- Chức năng giám sát là một chức năng quan trọng của BHTG, phải được thực hiện thường xuyên, liên tục nhằm phát hiện và cảnh báo sớm đối
với những rủi ro của hệ thống tài chính.
Luật BHTG đã tạo ra cơ sở pháp lý vững chắc để bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, duy trì sự ổn định, phát triển
10
an toàn lành mạnh trong hoạt động ngân hàng.
Yêu cầu nâng cao chất lượng của hoạt động BHTG và tổ chức
BHTG có ý nghĩa thiết thực đối với sự phát triển bền vững của hệ thống
ngân hàng.
Từ những kết quả nghiên cứu của các công trình trong và ngoài
nước, luận án sẽ có những kế thừa trong quá trình nghiên cứu về BHTG và tổ chức BHTG ở Việt Nam, đồng thời luận án dự kiến sẽ nghiên cứu
chuyên sâu các vấn đề sau:
(1) Làm rõ địa vị pháp lý của BHTG Việt Nam trong hệ thống tài
chính ngân hàng và đặc biệt là trong mạng an toàn tài chính quốc gia.
(2) Làm rõ các quy định của pháp luật bảo hiểm tiền gửi ở Việt
Nam; tập trung nghiên cứu thực trạng hoạt động bảo hiểm tiền từ thực tiễn của tổ chức BHTG Việt Nam thông qua các hoạt động nghiệp vụ cụ thể
như: cơ sở xác lập quan hệ BHTG, phí và sử dụng phí tiền gửi, hoạt động kiểm tra, giám sát…
(3) Đưa ra một số giải pháp để hoàn thiện pháp luật Việt Nam về
bảo hiểm tiền gửi và tổ chức BHTG.
1.2. Cơ sở lý thuyết, câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu 1.2.1. Cơ sở lý thuyết để giải quyết các yêu cầu của luận án
Để triển khai thực hiện đề tài luận án, nghiên cứu sinh dựa trên
những cơ sở lý thuyết sau đây:
- Các lý thuyết về cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
của các trường phái.
- Các quan điểm về kinh doanh, hợp đồng và vai trò của Nhà nước
trong nền kinh tế thị trường.
- Lý thuyết về thể chế kinh tế thị trường, lý thuyết về pháp lý.
1.2.2. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
- Câu hỏi nghiên cứu chung: Pháp luật về BHTG ở Việt Nam hiện nay đang ở trạng thái như thế nào và thực tiễn thi hành ở tổ chức BHTG Việt Nam có thuận lợi hay khó khăn gì không?
11
- Giả thuyết nghiên cứu chung: Quy định của pháp luật về BHTG đã và đang bộc lộ những hạn chế, bất cập nhất định cần phải được hoàn thiện
- Dự kiến kết quả nghiên cứu: (i) Xây dựng được cơ sở lý luận và
thực tiễn của việc xây dựng, hoàn thiện các quy định pháp luật về BHTG. Xác định mục đích, yêu cầu của việc xây dựng, hoàn thiện pháp luật về
BHTG; (ii) Trong lĩnh vực lập pháp cần nhanh chóng sửa đổi một số quy định của pháp luật để thống nhất trong quy định về BHTG: Nghiên cứu, đề
xuất với NHNNVN xem xét, đề xuất Chính phủ sửa đổi các văn bản luật liên quan để BHTGVN có thể tham gia sâu hơn vào quá trình tái cơ cấu
các TCTD yếu kém, nâng hạn mức trả tiền bảo hiểm phù hợp với yêu cầu thực tế để nâng cao niềm tin công chúng vào các TCTD.
Chương 2. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI
VÀ PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI
2.1. Những vấn đề lý luận về bảo hiểm tiền gửi 2.1.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của bảo hiểm tiền gửi 2.1.1.1. Khái niệm bảo hiểm tiền gửi
Bảo hiểm là cam kết giữa người bảo hiểm với người tham gia bảo hiểm, theo đó người bảo hiểm chấp nhận các rủi ro có thể xảy ra cho đối
tượng được bảo hiểm để trả tiền bồi thường tổn thất hoặc trả tiền bảo hiểm cho người thụ hưởng quyền lợi bảo hiểm nếu xảy ra sự kiện bảo hiểm như
đã cam kết, với điều kiện người tham gia bảo hiểm phải đóng phí bảo hiểm.
Khoản 1 Điều 4 Luật BHTG năm 2012, theo đó: “Bảo hiểm tiền gửi là sự bảo đảm hoàn trả tiền gửi cho người được bảo hiểm tiền gửi trong hạn mức
trả tiền bảo hiểm khi tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi lâm vào tình trạng mất khả năng chi trả tiền gửi cho người gửi tiền hoặc phá sản” [10].
2.1.1.2. Đặc điểm của bảo hiểm tiền gửi
Ở góc độ pháp lý, có thể thấy bảo hiểm tiền gửi hàm chứa một số đặc
điểm cơ bản sau đây [57]:
12
Thứ nhất, BHTG là loại hình bảo hiểm phi thương mại. Thứ hai, về bản chất của quan hệ BHTG.
Thứ ba, chủ thể tham gia BHTG chỉ có thể là tổ chức tài chính có nhận
tiền gửi của công chúng dưới các hình thức nhất định.
Thứ tư, BHTG tuy là vấn đề liên quan đến lợi ích của tổ chức bảo hiểm
tiền gửi, tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi và người gửi tiền nhưng suy cho cùng thì các lợi ích này đều có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến lợi ích
chung của nền kinh tế và lợi ích xã hội
Thứ năm, đối tượng bảo hiểm là đối tượng rất đặc biệt
Thứ sáu, bảo hiểm tiền gửi có mục đích cụ thể
2.1.1.3. Vai trò của bảo hiểm tiền gửi
Thứ nhất, vai trò của bảo hiểm tiền gửi đối với người gửi tiền. Thứ hai, vai trò của bảo hiểm tiền gửi đối với tổ chức nhận tiền gửi.
Thứ ba, vai trò của bảo hiểm tiền gửi đối với nền kinh tế. 2.1.2. Các mô hình bảo hiểm tiền gửi trên thế giới và ở Việt Nam
2.1.2.1. Các mô hình bảo hiểm tiền gửi trên thế giới
- Mô hình bảo hiểm tiền gửi chuyên chi trả.
- Mô hình bảo hiểm tiền gửi chi trả với quyền hạn mở rộng. - Mô hình bảo hiểm tiền gửi giảm thiểu rủi ro.
2.1.2.2. Mô hình bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam
Tổ chức BHTG Việt Nam là tổ chức tài chính Nhà nước, hoạt động
theo mô hình Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. NHNN thực hiện các quyền, nghĩa vụ của cơ quan đại
diện chủ sở hữu đối với BHTGVN theo quy định tại Luật BHTG, Nghị định số 68/2013/NĐ-CP ngày 28/6/2013 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành
Luật BHTG và các quy định pháp luật về quyền và nghĩa vụ của đại diện chủ sở hữu Nhà nước đối với Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà
nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Việc xác định mô hình tổ chức BHTGVN đã có sự tham khảo các mô hình hiện đại theo kinh nghiệm của các nước trên thế giới, đồng thời phù hợp với thực tiễn của Việt Nam.
13
2.2. Những vấn đề lý luận pháp luật về bảo hiểm tiền gửi 2.2.1. Đối tượng điều chỉnh của pháp luật về bảo hiểm tiền gửi
Thứ nhất, về bản chất của quan hệ bảo hiểm tiền gửi.
Thứ hai, về chủ thể thực hiện hoạt động bảo hiểm tiền gửi. Thứ ba, về đối tượng của bảo hiểm tiền gửi.
Thứ tư, về bản chất của nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm của tổ chức bảo
hiểm tiền gửi đối với người gửi tiền.
2.2.2. Giới hạn và nguyên tắc can thiệp của Nhà nước bằng pháp luật đối với bảo hiểm tiền gửi
2.2.2.1. Giới hạn can thiệp của Nhà nước bằng pháp luật đối với bảo hiểm tiền gửi
Thiết kế một cơ chế bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền khi tổ chức tín dụng lâm vào tình trạng phá sản cần có sự hỗ trợ từ
phía Nhà nước bằng công cụ pháp luật, bởi lẽ chỉ có pháp luật mới có khả năng quy định quyền và nghĩa vụ cho các bên và có hệ thống chế tài để bảo
đảm thực thi các quyền, nghĩa vụ đó trong thực tế. 2.2.2.2. Nguyên tắc can thiệp của Nhà nước bằng pháp luật đối với bảo
hiểm tiền gửi Để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp cho các bên liên quan đến
hoạt động bảo hiểm tiền gửi, sự can thiệp của Nhà nước bằng pháp luật đối với quan hệ bảo hiểm tiền gửi cần được giới hạn bởi một số nguyên tắc.
2.2.3. Cấu trúc của pháp luật về bảo hiểm tiền gửi 2.2.3.1. Quy định về chủ thể tham gia quan hệ bảo hiểm tiền gửi
Quan hệ bảo hiểm tiền gửi được xác lập giữa hai chủ thể là tổ chức bảo hiểm tiền gửi (cơ quan bảo hiểm tiền gửi) và tổ chức tham gia bảo
hiểm tiền gửi (tổ chức tín dụng). 2.2.3.2. Quy định về loại tiền gửi được bảo hiểm, phí bảo hiểm tiền gửi và
hạn mức chi trả bảo hiểm Quy định về tiền gửi được bảo hiểm là tiền gửi bằng đồng Việt Nam được áp dụng thống nhất từ khi thành lập tổ chức BHTGVN đến nay,
14
trong thực tế triển khai cho thấy, chính sách này phù hợp với chính sách tiền tệ của Việt Nam
2.2.3.3. Quy định về kiểm tra, giám sát của bảo hiểm tiền gửi
Công tác giám sát của tổ chức BHTG đối với các chủ thể tham gia BHTG được tiến hành thường xuyên trên cơ sở các thông tin về khách
hàng tham gia BHTG mà tổ chức BHTG có được, nội dung của nghiệp vụ giám sát là đánh giá hoạt động của tổ chức tham gia BHTG và từ đó đưa ra
khuyến nghị đối với hoạt động của tổ chức đó với mụ đích đảm bảo tuân thủ các quy định về BHTG và quy định về an toàn trong hệ thống hoạt
động ngân hàng. 2.2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến pháp luật về bảo hiểm tiền gửi
2.2.4.1. Yếu tố chính trị Căn cứ vào định hướng phát triển kinh tế – xã hội của Đảng và
Chính phủ, nhiệm vụ của ngành ngân hàng, từng ngân hàng đã xây dựng và thực thi chính sách tín dụng riêng phù hợp, góp phần đáng kể vào việc
chuyển dịch cơ cấu kinh tế. 2.2.4.2. Yếu tố kinh tế
BHTG luôn xác định vị thế của mình là một định chế tài chính đặc biệt của Nhà nước, hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận và có nhiệm vụ
chủ yếu là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền. 2.2.4.3. Yếu tố văn hoá, xã hội, phong tục tập quán
Chính sách BHTG của nhà nước là cơ sở pháp lý để người dân yên tâm gửi tiền vào các TCTD, từ đó tạo điều kiện cho các TCTD thực hiện
tốt chức năng của mình. 2.2.4.4. Yếu tố pháp lý
Xây dựng các quy định của pháp luật là một trong những điều kiện kiên quyết đảm bảo cho tổ chức BHTG hoạt động một cách hiệu quả nhằm
hoàn thành các mục tiêu chính sách BHTG và thực hiện tốt nhất các chức năng, nhiệm vụ được giao. 2.2.4.5. Yếu tố hội nhập quốc tế
15
Việc gia nhập Hiệp hội bảo hiểm tiền gửi quốc tế (IADI) đã tạo cơ hội cho Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam tiếp cận với những hướng dẫn, nghiên
cứu, khảo sát và chuẩn mực quốc tế, đồng thời học hỏi, chia sẻ và trao đổi
kinh nghiệm với các tổ chức bảo hiểm tiền gửi tiên tiến, có kinh nghiệm thành lập và hoạt động lâu năm trong khu vực nói riêng cũng như trên thế
giới nói chung.
Chương 3. THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BẢO HIỂM TIỀN GỬI CỦA BẢO HIỂM TIỀN GỬI VIỆT NAM
3.1. Thực trạng thực hiện pháp luật về chủ thể tham gia quan hệ bảo hiểm tiền gửi
3.1.1. Thực trạng thực hiện pháp luật của tổ chức bảo hiểm tiền gửi Việt Nam 3.1.1.1. Thực trạng quy định của pháp luật về vị trí, chức năng, nhiệm vụ của tổ chức Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam
Được quy định tại các văn bản như: Quyết định số 3090/QĐ- NHNN ngày 31/12/2013 của Thống đốc NHNN Việt Nam; Quyết định số
290/QĐ-BHTG ngày 19/09/2016 của Hội đồng quản trị BHTGVN về việc sửa tên Chi nhánh BHTGVN tại Hà Nội và thành lập thêm 02 Chi nhánh
BHTGVN; Quyết định số 289/QĐ-BHTG ngày 19/05/2016 của Hội đồng quản trị BHTGVN về việc thành lập thêm 02 phòng ban tại Trụ sở chính
BHTGVN. 3.1.1.2. Thực trạng quy định về cơ cấu tổ chức của tổ chức Bảo hiểm tiền
gửi Việt Nam
Tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi là tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thành lập và hoạt động theo Luật các tổ chức tín dụng được nhận tiền gửi của cá nhân. Điều 4 Nghị định số 68/2013/NĐ- CP ngày 28/6/2013 của Chính phủ
3.1.1.3. Thực trạng quy định về quyền và nghĩa vụ của tổ chức Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam
16
Thực hiện theo quy định tại Điều 13 Luật BHTG năm 2012
3.1.2. Thực trạng thực hiện pháp luật bảo hiểm tiền gửi của tổ chức
tham gia bảo hiểm tiền gửi Từ khi thực hiện Luật BHTG năm 2012 đến nay, có 100% TCTD và chi nhánh ngân hàng nước ngoài được nhận tiền gửi của cá nhân đã
tham gia BHTG, điều này cho thấy việc thực thi Luật BHTG đã đạt được hiệu quả trong thực tế, đảm bảo được nguyên tắc BHTG là loại hình bảo
hiểm bắt buộc theo quy định của Luật BHTG.
3.1.3. Thực trạng thực hiện pháp luật bảo hiểm tiền gửi của người gửi
tiền Người gửi tiền tại tổ chức tham gia BHTG có quyền và nghĩa vụ sau: Khoản 2 Điều 4 Luật BHTG năm 2012 quy định: “Người được bảo hiểm tiền gửi là cá nhân có tiền gửi được bảo hiểm tại tổ chức tham gia bảo
hiểm tiền gửi”.
3.2. Thực trạng thực hiện pháp luật bảo hiểm tiền gửi về loại tiền gửi
được bảo hiểm, phí bảo hiểm tiền gửi, quản lý và sử dụng phí bảo hiểm tiền gửi
3.2.1. Thực trạng thực hiện pháp luật bảo hiểm tiền gửi về loại tiền gửi được bảo hiểm Tiền gửi được bảo hiểm là các loại tiền gửi sẽ được chi trả cho người gửi tiền trong trường hợp tổ chức tham gia BHTG bị phá sản hoặc
mất khả năng chi trả tiền gửi cho người gửi tiền.
3.2.2. Quy định về phí bảo hiểm tiền gửi và quản lý, sử dụng phí bảo
hiểm tiền gửi Phí bảo BHTG là khoản tiền tổ chức tham gia BHTG phải nộp cho
tổ chức BHTG để bảo hiểm cho tiền gửi của người được BHTG tại tổ chức tham gia BHTG. Đây là loại phí có tính chất bắt buộc đối với tổ chức tham gia BHTG để thực hiện chính sách BHTG.
3.2.3. Thực hiện pháp luật bảo hiểm tiền gửi về quản lý và đầu tư vốn của tổ chức bảo hiểm tiền gửi
17
100% nguồn thu phí BHTG được bổ sung vào Quỹ nghiệp vụ BHTG của BHTGVN. Theo quy định, việc sử dụng nguồn vốn của
BHTGVN phải đảm bảo nguyên tắc bảo toàn và phát triển vốn, nguồn vốn
tạm thời nhàn rỗi của BHTGVN chủ yếu tập trung vào mua trái phiếu Chính phủ và thực hiện gửi tiền tại NHNN
3.2.4. Thực trạng thực hiện pháp luật bảo hiểm tiền gửi về hạn mức bảo hiểm và thủ tục chi trả bảo hiểm tiền gửi
Theo quy định tại Điều 24 Luật BHTG năm 2012:
“1. Hạn mức trả tiền bảo hiểm là số tiền tối đa mà tổ chức bảo hiểm
tiền gửi trả cho tất cả các khoản tiền gửi được bảo hiểm của một người tại một tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi khi phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo
hiểm.
2. Thủ tướng Chính phủ quy định hạn mức trả tiền bảo hiểm theo đề
nghị của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong từng thời kỳ”. 3.1.4. Thực trạng quy định về giám sát, kiểm tra, hỗ trợ tài chính, thanh lý
và thu hồi tài sản của tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi Chức năng giám sát của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam được quy
định tại Khoản 10 Điều 13 Luật Bảo hiểm tiền gửi là việc tổng hợp, phân tích và xử lý thông tin về tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi nhằm phát
hiện và kiến nghị Ngân hàng Nhà nước xử lý kịp thời những vi phạm quy định về an toàn hoạt động ngân hàng, rủi ro gây mất an toàn trong hệ thống
ngân hàng.
3.2.5. Thực trạng thực hiện pháp luật bảo hiểm tiền gửi về giám sát,
kiểm tra, hỗ trợ tài chính, thanh lý và thu hồi tài sản của tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi 3.2.5.1. Thực hiện pháp luật bảo hiểm tiền gửi về giám sát
Chức năng giám sát của tổ chức BHTGVN được quy định tại Khoản 10 Điều 13 Luật BHTG năm 2012 là việc tổng hợp, phân tích và xử lý
thông tin về tổ chức tham gia BHTG nhằm phát hiện và kiến nghị NHNN xử lý kịp thời những vi phạm quy định về an toàn hoạt động ngân hàng, rủi
18
ro gây mất an toàn trong hệ thống. 3.2.5.2. Thực hiện pháp luật bảo hiểm tiền gửi về kiểm tra
3.3. Đánh giá về thực trạng pháp luật và thực trạng thực hiện pháp
luật của tổ chức Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam 3.3.1. Những kết quả đạt được
3.3.1.1. Về chính sách bảo hiểm tiền gửi
Đối với tiền gửi và người gửi tiền được bảo hiểm
Đối với tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi Đối với hạn mức trả tiền bảo hiểm
Đối với phí bảo hiểm tiền gửi Đối với quản lý nhà nước về bảo hiểm tiền gửi
3.3.1.2. Về tổ chức thực hiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi
Một là, hoạt động kiểm tra, giám sát.
Hai là, hoạt động tính và thu phí bảo hiểm tiền gửi. Ba là, quản lý nguồn vốn và đầu tư.
Bốn là, tuyên truyền chính sách bảo hiểm tiền gửi. Năm là, tham gia xử lý tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi gặp vấn đề.
Sáu là, chi trả bảo hiểm.
3.3.1.3. Về tổ chức bộ máy và phát triển nguồn nhân lực
BHTGVN đã tiến hành cơ cấu lại và đã thực hiện tổ chức nghiên cứu xây dựng và đề xuất phương án củng cố, hoàn thiện mô hình tổ chức
của BHTGVN theo Quyết định số 527/QĐ-TTg. 3.3.2. Những hạn chế, bất cập
3.3.2.1. Những hạn chế, bất cập của pháp luật về bảo hiểm tiền gửi
Về trục lợi bảo hiểm tiền gửi
Về chính sách của Nhà nước về bảo hiểm tiền gửi Về quyền và nghĩa vụ của tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi
Về quyền và nghĩa vụ của tổ chức bảo hiểm tiền gửi Về tiền gửi được bảo hiểm, tiền gửi không được bảo hiểm Về phí bảo hiểm tiền gửi
19
Về hoạt động quán lý và đầu tư vốn
3.3.2.2. Những thiếu sót cần bổ sung liên quan đến hoạt động bảo hiểm
tiền gửi
Một là, nguồn vốn cho vay và xử lý số tiền cho vay không thu hồi được. Hai là, cho vay đặc biệt để hỗ trợ thanh khoản.
3.3.3. Nguyên nhân của những hạn chế, bất cập (phần này viết sơ sài) 3.3.3.1. Nguyên nhân khách quan
3.3.3.2. Nguyên nhân chủ quan
- Chiến lược phát triển bảo hiểm tiền gửi chưa được xây dựng và phê
duyệt, các nghiệp vụ cũng không có định hướng phát triển rõ ràng khiến cho việc xác định kế hoạch hành động còn chưa đi đúng hướng.
- Nguồn nhân lực, đặc biệt là nhân lực chất lượng cao như cán bộ giám sát, phân tích, truyền thông, công nghệ thông tin vẫn còn thiếu, trình
độ nghiệp vụ và kinh nghiệm còn hạn chế. Công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chưa được tổ chức theo hướng chuyên nghiệp.
Chương 4. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT BẢO HIỂM
TIỀN GỬI VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC THI PHÁP LUẬT BẢO HIỂM TIỀN GỬI CỦA BẢO HIỂM TIỀN GỬI VIỆT NAM
4.1. Định hướng hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật bảo
hiểm tiền gửi
Định hướng hoàn thiện pháp luật BHTG cần dựa vào chiến lược phát
triển ngành Ngân hàng Việt Nam đến năm 2025, định hướng đến năm 2030
4.1.1. Định hướng hoàn thiện tổ chức Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam
(1)Hệ thống tiền tệ, ngân hàng và hoạt động của các tổ chức tín dụng là huyết mạch của nền kinh tế, tiếp tục giữ vai trò trọng yếu trong tổng thể
hệ thống tài chính Việt Nam.
(2) Quan điểm đổi mới và phát triển BHTG. Sự phát triển của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam gắn liền với sự phát
20
triển của kinh tế xã hội đất nước và hệ thống ngân hàng Việt Nam, góp phần ổn định hệ thống các tổ chức tín dụng, từ đó đóng góp vào sự phát
triển chung của kinh tế xã hội đất nước.
- Mục tiêu thống nhất của hệ thống bảo hiểm tiền gửi là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, góp phần duy trì sự ổn định
của hệ thống các tổ chức tín dụng và đảm bảo sự phát triển an toàn, lành mạnh của hoạt động ngân hàng. Mọi hoạt động của Bảo hiểm tiền gửi Việt
Nam đều nhằm thực hiện tốt mục tiêu này.
4.1.2. Định hướng nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về bảo hiểm tiền
gửi
Thứ nhất, sửa đổi, bổ sung những nội dung tại Luật BHTG năm
2012 nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý để tổ chức BHTGVN tham gia sâu hơn vào trong quá trình cơ cấu lại TCTD yếu kém và xử lý nợ xấu.
Thứ hai, sửa đổi, bổ sung những nội dung tại Luật BHTG nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý để bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của
người gửi tiền.
4.2. Các giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi
4.2.1. Thống nhất quy định về chính sách của nhà nước đối bảo hiểm
tiền gửi
Một là, về chính sách của Nhà nước đối với bảo hiểm tiền gửi. Hai là, về trục lợi bảo hiểm tiền gửi.
4.2.2. Chỉnh sửa, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm tiền gửi
Về quyền và nghĩa vụ của của người được bảo hiểm tiền gửi. Về quyền và nghĩa vụ của tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi.
Về quyền và nghĩa vụ của tổ chức bảo hiểm tiền gửi. Về tiền gửi được bảo hiểm, tiền gửi không được bảo hiểm. Về phí bảo hiểm tiền gửi. Về hoạt động quản lý và đầu tư vốn. Về trả tiền bảo hiểm. Về cho vay đặc biệt.
21
4.3. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật bảo hiểm tiền gửi của tổ chức bảo hiểm tiền gửi Việt Nam 4.3.1. Hoàn thiện mô hình của tổ chức bảo hiểm tiền gửi Việt Nam
Đẩy mạnh hoạt động thông tin tuyên truyền, mở rộng các kênh thông tin và Tổ chức BHTG cần có điều kiện phù hợp để triển khai có hiệu quả các hoạt động nghiệp vụ, trên cơ sở mô hình hoạt động phù hợp với từng giai đoạn phát triển. 4.3.2. Nâng cao hiệu quả thực thi và vai trò của tổ chức bảo hiểm tiền gửi Việt Nam 4.3.3. Nâng cao vị trí của tổ chức bảo hiểm tiền gửi Việt Nam trong việc tham gia vào kiểm soát các tổ chức tín dụng 4.3.4. Tăng cường mối quan hệ, hợp tác, hỗ trợ giữa Bảo hiểm tiền gửi Việ Nam với Ngân hàng nhà nước, các Tổ chức tín dụng 4.3.4.1. Đối với Ngân hàng nhà nước
4.3.4.2. Đối với tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi
4.3.5. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để nâng cao hiệu quả thực
thi pháp luật bảo hiểm tiền gửi của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam
KẾT LUẬN
Luận án nghiên cứu về các quy định của pháp luật liên quan đến
BHTG và thực tiễn thực thi pháp luật BHTG của tổ chức BHTGVN được đặt trong bối cảnh tái cơ cấu ngân hàng đang trở nên hết sức cấp bách và
thận trọng để bảo đảm quyền lợi của người gửi tiền và giữ vững sự ổn định, an toàn hệ thống. Sự ra đời của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của
Luật CTCTD (Luật số 17/2017/QH14) được Quốc hội thông qua vào ngày 20/11/2017 và bắt đầu có hiệu lực từ ngày 15/1/2018 đã tạo ra cơ sở pháp
lý nhằm củng cố, lành mạnh hóa hệ thống các tổ chức tín dụng trong giai đoạn tới. Theo đó, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam được trao thêm một số
chức năng, nhiệm vụ theo hướng tham gia sâu hơn vào quá trình tái cơ cấu các tổ chức tín dụng một cách phù hợp với nguồn lực, quy mô, hoạt động
của tổ chức. Quá trình nghiên cứu của luận án đã làm rõ vị trí, vai trò, thực tiễn thực hiện pháp luật BTHG của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam, tiêu biểu như:
22
Một là, luận án đã tìm hiểu các công tình nghiên cứu liên quan đến BHTG, như bắt đầu từ sự ra đời của BHTG tại Mỹ đến khi Hiệp hội BHTG
Quốc tế được thành lập và tổ chức BHTG được thành lập ở Việt Nam, điều
này đã khẳng định tầm quan trọng của BHTG đối với hệ thống tiền tệ trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng. Các công trình nghiên cứu mà
luận án tiếp cận đã nêu, phân tích, đánh giá dưới nhiều góc độ khác nhau liên quan đến BHTG ở cả trong và ngoài nước. Kết quả nghiên cứu của các
công trình nêu trên có ý nghĩa lớn trong việc quản lý, xây dựng chính sách, pháp luật về BHTG ở các quốc gia trên thế giới và đặc biệt là ở Việt Nam
hiện nay. Hai là, luận án đã tập trung luận giải một cách khoa học và hệ
thống các vấn đề liên quan đến lý luận về BHTG và pháp luật về BHTG như: các khái niệm liên quan đến BHTG, phân tích vai trò của BHTG trong
hệ thống tài chính ngân hàng và ý nghĩa đối với việc bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền. Đặc biệt, luận án đã có những đánh giá, so sánh các mô
hình hoạt động của các tổ chức BHTG trên thế giới để từ đó khẳng định: BHTG là công cụ tài chính của Nhà nước ra đời nhằm mục đích bảo vệ
quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, góp phần đảm bảo sự phát triển an toàn, lành mạnh hệ thống các tổ chức tín dụng, có vai trò quan
trọng trong việc đảm bảo an toàn của mạng lưới tài chính quốc gia nói riêng và quốc tế nói chung. Thông qua việc nghiên cứu, đồng thời có sự so
sánh, đánh giá các nội dung về BHTG với các quy định của pháp luật một số quốc gia trên thế giới về BHTG, luận án đã khái quát một cách đầy đủ
các nội dung của luận án và khẳng định được bản chất pháp lý của BHTGVN.
Ba là, Luận án nghiên cứu và đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật của tổ chức bảo hiểm tiền gửi Việt Nam để làm rõ vị trí, chức năng, nhiệm
vụ của tổ chức Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam, từ đó khẳng định BHTGVN có vai trò vừa là một định chế tài chính hoạt động trong lĩnh vực bảo hiểm tiền gửi, vừa là một công cụ của Nhà nước để giám sát, hạn chế rủi ro trong
23
lĩnh vực kinh doanh tiền tệ và bảo hiểm tiền gửi, góp phần bảo đảm an toàn của hệ thống tài chính - tiền tệ quốc gia. Luận án đã nghiên cứu thực trạng
thực hiện pháp luật bảo hiểm tiền gửi về loại tiền gửi được bảo hiểm, phí
bảo hiểm tiền gửi, quản lý và sử dụng phí bảo hiểm tiền gửi đây là nội dung quan trọng thể hiện hoạt động của BHTGVN. Tác giả đã tìm hiểu,
phân tích, đánh giá quá trình thực hiện pháp luật theo từng nhóm hoạt động nghiệp vụ của BHTGVN như: phân tích, so sánh, nhận xét về loại tiền gửi
được bảo hiểm theo quy định của pháp luật Việt Nam hiên nay, đồng thời có sự đối sánh với thông lệ các quốc gia trên thế giới để thấy được sự phù
hợp trong quy định về loại tiền gửi. Từ thực trạng thực hiện pháp luật BHTG của BHTGVN, luận án đã có những nhận xét đánh giá về kết quả
đạt được cần phát huy, đồng thời cũng chỉ ra những hạn chế bất cập cần được sửa đổi, bổ sung để phát huy hơn nữa vai trò của BHTGVN trong
thời gian tới.
Bốn là, Trong những năm qua, BHTGVN đã tích cực triển khai các
hoạt động nghiệp vụ, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, đảm bảo thực hiện các mục tiêu chính sách công là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của
người gửi tiền, góp phần duy trì sự ổn định của hệ thống các tổ chức tín dụng, bảo đảm sự phát triển an toàn, lành mạnh của hoạt động ngân hàng.
Luận án cũng đã đưa ra các nhóm giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi theo hướng phù hợp với thông lệ quốc tế và pháp luật trong
nước có liên quan để bảo đảm quyền con người, quyền tự do, dân chủ của công dân. Các nhóm giải pháp tập trung để nâng cao hiệu quả thực thi pháp
luật của BHTGVN trong thời gian tới, cùng hướng đến sự phát triển ngày càng lớn mạnh của BHTGVN trong ngành Ngân hàng.
24
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ 1. Sự cần thiết và giới hạn can thiệp của Nhà nước bằng pháp luật đối với quan hệ
bảo hiểm tiền gửi, Tạp chí Dân chủ & Pháp luật, số tháng 11/2019, tr17
2. Giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về bảo hiểm tiền
gửi, Tạp chí Công thương, số 22 - tháng 12/2019, tr261.
3. Thúc đẩy Bộ nguyên tắc cơ bản phát triển hệ thống bảo hiểm tiền gửi hiệu quả,
Tạp chí Thị trường Tài chính tiền tệ, số 12 - năm 2018, tr34.
4. Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam - 20 năm gìn giữ niềm tin, đăng trên báo điện tử Lao động, ngày 09/11/2019: https://laodong.vn/kinh-te/bao-hiem-tien-gui- viet-nam--20-nam-gin-giu-niem-tin-764919.ldo
5. Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam tích cực, chủ động hoàn thiện hệ thống văn bản quản trị, điều hành, đăng trên báo điện tử Đầu tư chứng khoán, ngày 24/8/2018:https://tinnhanhchungkhoan.vn/tien-te/bao-hiem-tien-gui-viet- nam-tich-cuc-chu-dong-hoan-thien-he-thong-van-ban-quan-tri-dieu-hanh- 239708.html
6. Bảo hiểm tiền gửi được gia tăng quyền hạn, đăng trên báo điện tử Thời báo Kinh tế Việt Nam, ngày 11/12/2018:http://vneconomy.vn/bao-hiem-tien- gui-duoc-gia-tang-quyen-han-20181211115629988.htm
7. Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam đồng hành cùng các Quỹ tín dụng nhân dân, đăng trên báo điện tử Thời báo Kinh tế Việt Nam, ngày 01/10/2019: http://vneconomy.vn/bao-hiem-tien-gui-viet-nam-dong-hanh-cung-cac-quy- tin-dung-nhan-dan-20190930151044432.htm
8. Đưa chính sách bảo hiểm tiền gửi đến với đồng bào dân tộc thiểu số, đăng trên
báo điện tử Đầu tư chứng khoán, ngày 17/10/2018:
https://tinnhanhchungkhoan.vn/tien-te/dua-chinh-sach-bao-hiem-tien-gui-den-voi-
dong-bao-dan-toc-thieu-so-245909.html
9. Lan tỏa niềm tin từ chính sách bảo hiểm tiền gửi, đăng trên báo điện tử Lao động, ngày 30/9/2019: https://laodong.vn/kinh-te/lan-toa-niem-tin-tu-chinh- sach-bao-hiem-tien-gui-757494.ldo
10. Nhu cầu khách quan của việc hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi, đăng trên báo điện tử Lao động ngày 16/12/2019: https://laodong.vn/kinh- te/nhu-cau-khach-quan-cua-viec-hoan-thien-phap-luat-ve-bao-hiem- tien-gui-772553.ldo
25
