LUẬN VĂN:
Phát triển nền kinh tế thị
trường định hướng Xã hội chủ
nghĩa ở Việt Nam
LờI Nói đầu
Cho đến cuối những năm 80, về cơ bản nền kinh tế nước ta là nến kinh tế tự
nhiên được quản lý bằng cơ chế tập trung quan liêu bao cấp. Nền kinh tế tự cấp tự túc
đã bộc lộ rõ những hạn chế trong thời đại mới. Chính vì vậy nó làm cho nền kinh tế
nước ta ngày càng đi xuống và trở nên khủng hoảng trầm trọng. Nhận thức được vấn
đề này ở Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI Đảng ta đã đề ra chủ trương đổi mới cơ
chế quản lý kinh tế, chuyển từ cơ chế quản lý tập trung quan liêu bao cấp sang cơ chế
kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của
Nhà nước bằng pháp luật, kế hoạch, chính sách và các công cụ khác.
Từ sau Đại hội VI đến nay nước ta đã phát triển nền kinh tế thị trường (KTTT)
được 15 năm và đã đạt được nhiều thành tựu, tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng năm đều
đạt khá, năm 1990: 5,1%; 1991: 5,96%; 1998: 5,8%; 1999: 4,8%; 2000: 6,8% và có
những năm tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt rất cao như những năm 1994: 8,84%; 1995:
9,54%; 1996: 9,34%. Các thành tựu của nền kinh tế không chỉ được thể hiện qua tốc
độ tăng trưởng kinh tế mà còn được đánh giá qua sự phát triển toàn diện của xã hội,
Việt Nam luôn được coi là một đất nước của hòa bình và ổn định về chính trị, xã hội ,
thủ đô Hà Nội được bầu chọn là thành phố hòa bình của khu vực, nhiều hội nghị quốc
tế đã và đang được tổ chức ở Việt Nam… tất cả những điều đó đã nói lên sự tin tưởng
của bạn bè thế giới đối với đất nước ta.
Nhưng bên cạnh sự phát triển, nền kinh tế cũng đã xuất hiện những vấn đề nóng
bỏng như lạm phát, thất nghiệp, cạnh tranh không lành mạnh v.v… chính là những thất
bại của KTTT mà bất cứ nền kinh tế nào cũng phải đối mặt. Nhưng với Việt Nam thì
việc giải quyết vấn đề này càng khó khăn và phức tạp hơn nhiều so với các nước khác,
bởi, nước ta chủ trương phát triển nền KTTT nhưng là nền KTTT " định hướng
XHCN”, Nhưng, nền kinh tế của chúng ta mới là " định hướng XHCN”, có thể hiểu
như là một sự lai tạp giữa CNTB và CNXH, và đất nước ta vẫn đang trong thời kì quá
độ lên CNXH, do đó việc giải quyết các mâu thuẫn thị trường rất khó khăn. Để giải
quyết những vấn đề này đòi hỏi phải có những giải pháp đồng bộ mang tính chiến lược
nhưng đồng thời cũng là những vấn đề mang tính cấp thiết bức xúc trong giai đoạn
hiện nay.
PHầN I:
lý luận chung về kinh tế thị trường
I. Kinh tế thị trường.
Lịch sử phát triển của sản xuất và đời sống xã hội của nhân loại đã và đang trải
qua hai kiểu tổ chức kinh tế thích ứng với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và
phân công lao động xã hội, hai thời đại kinh tế khác nhau về chất. Đó là: thời đại kinh
tế tự nhiên, tự cung – tự cấp; và thời đại kinh tế hàng hoá, mà giai đoạn cao của nó
được gọi là kinh tế thị trường.
Kinh tế tự nhiên là kiểu tổ chức kinh tế xã hội đầu tiên của nhân loại. Đó là
phương thức sinh hoạt kinh tế ở trình độ thấp ban đầu là sử dụng những tặng vật của tự
nhiên và sau đó được thực hiện thông qua những tác động trực tiếp vào tự nhiên để tạo
ra những giá trị sử dụng trong việc duy trì sự sinh tồn của con người. Nó đã tồn tại và
thống trị trong các xã hội cộng sản nguyên thuỷ, chiếm hữu nô lệ, phong kiến và tuy
không còn giữ địa vị thống trị nhưng vẫn còn tồn tồn tại trong xã hội tư bản cho đến
ngày nay. Kinh tế tự nhiên gắn liền với kém phát triển và lạc hậu.
Kinh tế hàng hoá, bắt đầu bằng kinh tế hàng hoá giản đơn, ra đời từ khi chế độ
cộng sản nguyên thuỷ tan rã, dựa trên hai tiền đề cơ bản là có sự phân công lao động
xã hội và có sự tách biệt về kinh tế do chế độ sở hữu khác nhau về tư liệu sản xuất.
Chuyển từ kinh tế tự nhiên, tự cung, tự cấp sang kinh tế hàng hoá là đánh dấu bước
chuyển sang thời đại kinh tế của sự phát triển, thời đại văn minh của nhân loại.
Kinh tế hàng hoá ra đời là một sự phát triển tất yếu của nền sản xuất - xã hội.
Nó đối lập với nền kinh tế tự nhiên, tự cấp, tự túc. Kinh tế hàng hoá là sản phẩm tất
yếu khách quan của một quá trình lịch sử phát triển lâu dài trên lĩnh vực tổ chức kinh
tế của xã hội loài người.
Kinh tế thị trường là kinh tế hàng hoá phát triển ở trình độ cao; là sản xuất để
trao đổi gắn liền với phân công lao động xã hội mở rộng và trình độ chuyên môn hoá
phát triển gắn liền với hệ thống các loại thị trường; với hệ thống luật pháp bảo đảm
cho nền kinh tế phát triển năng động và kỷ cương.
1. Tính tất yếu khách quan của nền kinh tế thị trường trong thời kỳ quá độ
của nước ta
Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta tồn tại và phát triển kinh tế
thị trường là tất yếu và cần thiết. Bởi vì :
- Phân công lao động xã hội và chuyên môn hoá sản xuất ngày càng phát triển
cả chiều rộng lẫn cả chiều sâu. Từ đó sinh ra các mối liên hệ kinh tế, những sự hoạt
động lao động xã hội với nhau thông qua hình thức mua - bán, trao đổi hàng hoá.
- Tồn tại khách quan nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần trên cơ sở một số
hình thức sở hữu cơ bản về tư liệu sản xuất – với tư cách là những chủ thể kinh tế khác
nhau trong hệ thống phân công lao động xã hội, nên họ phải phụ thuộc lẫn nhau. Quan
hệ kinh tế giữa họ chỉ có thể thực hiện thông qua sự trao đổi, mua bán hàng hoá trên
thị trường.
- Kinh tế thị trường còn là sự cần thiết và tất yếu trong quan hệ kinh tế giữa
nước ta với các nước trên thế giới, nhất là trong điều kiện ngày nay, khi mà nền kinh tế
các nước ngày càng có tính quốc tế hoá cao; các nước ưu tiên dành cho phát triển kinh
tế, coi phát triển kinh tế có ý nghĩa quyết định đối với việc tăng cường sức mạnh tổng
hợp của quốc gia.
2. Tác dụng của nền kinh tế thị trường
Kinh tế thị trường là hình thức và phương pháp vận hành kinh tế. Các quy luật của
thị trường chi phối việc phân bổ các tài nguyên, quy định sản xuất cái gì, sản xuất như
thế nào (bao nhiêu) và sản xuất cho ai. Sự cạnh tranh trong cơ chế thị trường theo quy
luật giá trị đòi hỏi các chủ thể sản xuất – kinh doanh không ngừng đổi mới, ứng dụng
tiến bộ khoa học– kỹ thuật, nâng cao năng suất lao động, tiết kiệm chi phí, mở rộng
quy mô sản xuất- kinh doanh.
Chủ nghĩa xã hội không đối lập với phát triển, với kinh tế thị trường, mà là một
nấc thang phát triển của loài người được đánh dấu bằng tiến bộ – xã hội của sự phát
triển. Nó là cách thức giải quyết các quan hệ xã hội vì cuộc sống tốt đẹp của đại đa số
nhân dân lao động, của toàn thể xã hội, là sự thiết lập một trật tự xã hội với mục tiêu
công bằng và văn minh.
3. Những tiền đề cần thiết để phát triển kinh tế thị trường ở nước ta
- Nguồn lao động dồi dào, người lao động cần cù, có trình độ tay nghề và năng
lực lao động khá cao. Đây thực sự là một yếu tố thuận lợi và là một nguồn lực chủ yếu
