Luận văn thạc sĩ khoa học Chuyên ngành: Lí Luận và PPDH bộ môn Hóa học
Vũ Duy Khôi
1
PHẦN I: MỞ ĐẦU
I. Lí do chọn đề tài
Nước ta đang trong giai đoạn công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập với cộng
đồng quốc tế. Trong sự nghiệp đổi mới toàn diện của đất nước, đổi mới nền giáo dục là
trọng tâm của sự phát triển. Nhân tố quyết định thắng lợi của công cuộc công nghiệp hoá,
hiện đại hoá và hội nhập quốc tế là con người. Công cuộc đổi mới này đòi hỏi nhà trường
phải tạo ra những con người lao động năng động, sáng tạo làm chủ đất nước, tạo nguồn
nhân lực cho một xã hội phát triển.
Nghị quyết trung ương Đảng lần thứ 4 (khóa VII) đã xác định: phải khuyến khích tự
học, phải áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho HS năng lực tư
duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề.
Định hướng này đã được pháp chế hóa trong luật Giáo dục điều 24.2, trong quyết
định số 16/2006/QĐ-BGDĐT: Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích
cực, tự giác, chủ động sáng tạo của HS; phù hợp với đặc trưng môn học, đặc điểm đối
tượng học sinh, điều kiện của từng lớp học; bồi dưỡng cho HS phương pháp tự học, khả
năng hợp tác; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm,
đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho HS.
Đổi mới phương pháp học tập nhằm phát huy tối đa sự sáng tạo và năng lực tự
đào tạo của người học, coi trọng thực hành, thí nghiệm, ngoại khoá, làm chủ kiến thức
tránh nhồi nhét, học vẹt, học chay… Chính vì thế trong thời gian gần đây Bộ Giáo dục
và Đào tạo khuyến khích GV sử dụng các phương pháp dạy học tích cực nhằm hoạt
động hoá người học.
Trong quá trình dạy học ở trường phổ thông, nhiệm vụ quan trọng của giáo dục là
phát triển tư duy cho HS ở mọi bộ môn, trong đó có bộ môn hoá học. Hoá học là môn
khoa học thực nghiệm và lí thuyết, vì thế bên cạnh việc nắm vững lí thuyết, người học
cần phải biết vận dụng linh hoạt, sáng tạo mọi vấn đề thông qua hoạt động thực nghiệm,
thực hành, giải bài tập.
Một trong những phương pháp dạy học tích cực là sử dụng BTHH trong hoạt động
dạy và học ở trường phổ thông. BTHH đóng vai trò vừa là nội dung vừa là phương tiện
Luận văn thạc sĩ khoa học Chuyên ngành: Lí Luận và PPDH bộ môn Hóa học
Vũ Duy Khôi
2
để chuyển tải kiến thức, phát triển tư duy và kỹ năng thực hành bộ môn một cách hiệu
quả nhất. BTHH không chỉ củng cố nâng cao kiến thức, vận dụng kiến thức mà còn là
phương tiện để tìm tòi, hình thành kiến thức mới. Rèn luyện tính tích cực, trí thông
minh sáng tạo cho học sinh, giúp các em có hứng thú học tập, chính điều này đã làm
cho BTHH ở trường phổ thông giữ một vai trò quan trọng trong việc dạy và học hoá
học, đặc biệt là sử dụng hệ thống bài tập để phát triển tư duy cho HS trong quá trình
dạy học.
Đã có nhiều tác giả quan tâm, nghiên cứu các vấn đề về BTHH và cũng có nhiều
công trình được áp dụng ở mức độ khác nhau. Tuy nhiên hệ thống BTHH lớp 11 nâng
cao phần hợp chất hữu cơ có nhóm chức và việc nghiên cứu sử dụng chúng để phát
triển tư duy cho HS trong quá trình dạy học vẫn chưa được quan tâm đúng mức. Với
mong muốn tìm hiểu và sử dụng hiệu quả hơn các BTHH lớp 11 nâng cao phần hợp
chất hữu cơ có nhóm chức nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở trường THPT, chúng
tôi đã lựa chọn đề tài: "Phát triển tư duy cho học sinh thông qua hệ thống bài tập
phần hợp chất hữu cơ có nhóm chức lớp 11 nâng cao trường trung học phổ thông"
Đây là hệ thống bài tập tự luận và trắc nghiệm khách quan dùng để phát triển tư
duy cho HS trong quá trình dạy học.
II. Lịch sử nghiên cứu
Đã có rất nhiều tác giả nghiên cứu về BTHH và việc sử dụng BTHH trong dạy
học hoá học. Ở trong nước có GS.TS. Nguyễn Ngọc Quang nghiên cứu lí luận về bài
toán; PGS. TS. Nguyễn Xuân Trường nghiên cứu về bài tập thực nghiệm định lượng;
PGS.TS. Lê Xuân Trọng, PGS.TS. Đào Hữu Vinh, TS. Cao Cự Giác và nhiều tác giả
khác quan tâm đến nội dung và phương pháp giải toán ... Các tác giả ngoài nước như
Apkin G.L, Xereda. I.P.... nghiên cứu về phương pháp giải toán.
Đã có một số luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ khoa học... bước đầu nghiên cứu về
vấn đề sử dụng hệ thống BTHH để phát triển tư duy cho HS như:
+ Một số luận án tiến sĩ:
1. Lê Văn Dũng. Phát triển tư duy cho học sinh thông qua bài tập hóa học. Luận án
tiến sĩ. ĐHSP Hà Nội, 2001.
Luận văn thạc sĩ khoa học Chuyên ngành: Lí Luận và PPDH bộ môn Hóa học
Vũ Duy Khôi
3
2. Vũ Anh Tuấn: Xây dựng hệ thống bài tập hóa học nhằm rèn luyện tư duy trong
việc bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học ở trường trung học phổ thông. Luận án tiến sĩ.
ĐHSP Hà Nội, 2003.
+ Một số luận văn thạc sĩ khoa học:
1. Đỗ Mai Luận: Phát triển năng lực tư duy tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh
qua bài tập hóa học vô cơ lớp 12- Ban KHTN, Luận văn thạc sĩ khoa học. ĐHSP Hà
Nội, 2006.
2. Đỗ Văn Minh. Xây dựng hệ thống bài tập hoá học vô cơ nhằm rèn luyện tư duy
trong bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học phổ thông. Luận văn thạc sĩ khoa
học. ĐHSP Hà Nội, 2007.
3. Trần Nhật Nam. Xây dựng và lựa chọn hệ thống bài tập hoá học về hợp chất hữu
cơ có nhóm chức lớp 11 trung học phổ thông - ban nâng cao nhằm phát huy tính tích
cực chủ động sáng tạo của học sinh. Luận văn thạc sĩ khoa học. ĐHSP Hà Nội, 2007;
...
Tuy nhiên việc sử dụng hệ thống các BTHH phần hợp chất hữu cơ có nhóm
chức lớp 11 nâng cao trường THPT để phát triển tư duy cho HS vẫn chưa được quan
tâm đúng mức.
III. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu một số biện pháp có tính phương pháp luận, tuyển chọn và xây
dựng hệ thống bài tập phần hợp chất hữu cơ có nhóm chức lớp 11 nâng cao trường
THPT, với nội dung có thể khai thác để phát triển năng lực tư duy cho học sinh.
IV. Nhiệm vụ nghiên cứu
1) Nghiên cứu hoạt động tư duy của HS trong quá trình giải BTHH phần hợp chất hữu
cơ có nhóm chức lớp 11 nâng cao trường THPT, từ đó hướng dẫn HS xây dựng tiến
trình luận giải, làm cơ sở cho việc tìm kiếm lời giải một cách có hiệu quả.
2) Tuyển chọn và xây dựng hệ thống BTHH phần hợp chất hữu cơ có nhóm chức lớp
11 nâng cao, với nội dung có thể khai thác để phát triển năng lực tư duy cho HS.
3) Nghiên cứu một số biện pháp có tính phương pháp luận nhằm phát triển năng lực
tư duy cho HS thông qua việc giải BTHH.
Luận văn thạc sĩ khoa học Chuyên ngành: Lí Luận và PPDH bộ môn Hóa học
Vũ Duy Khôi
4
4) Thực nghiệm sư phạm để đánh giá hiệu quả của những biện pháp có tính phương
pháp luận và hệ thống bài tập đã xây dựng để phát triển năng lực tư duy cho HS thông
qua quá trình tìm kiếm lời giải. Rút ra kết luận về khả năng áp dụng những biện pháp và
hệ thống bài tập đã đề xuất.
V. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
1) Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học hóa học ở trường phổ thông
2) Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động tư duy của HS trong quá trình giải BTHH và
một số biện pháp nhằm phát triển tư duy cho HS, thông qua hệ thống BTHH phần hợp
chất hữu cơ có nhóm chức lớp 11 nâng cao trường THPT.
VI. Phƣơng pháp nghiên cứu
1) Nghiên cứu lí luận
- Nghiên cứu lí luận về việc phát triển năng lực tư duy cho học sinh.
- Nghiên cứu về tác dụng và cách sử dụng bài tập trong dạy học hoá học.
2) Nghiên cứu thực tiễn
- Tìm hiểu thực trạng năng lực tư duy của HS trong quá trình giải BTHH .
- Tình hình sử dụng BTHH để phát triển tư duy cho học sinh trong DHHH ở THPT
hiện nay.
- Thực nghiệm sư phạm để đánh giá hiệu quả của các biện pháp và hệ thống bài tập
đã đề xuất.
VII. Giả thuyết khoa học
Nếu có hệ thống BTHH phần hợp chất hữu cơ có nhóm chức lớp 11 nâng cao
trường THPT với nội dung kiến thức phong phú, sâu sắc và GV biết khai thác triệt để
các bài tập đó để rèn luyện tư duy cho HS (rèn năng lực quan sát, rèn các thao tác tư
duy, rèn năng lực tư duy độc lập, linh hoạt, sáng tạo...) thì năng lực tư duy của HS sẽ
phát triển.
VIII. Đóng góp mới của đề tài
- Góp phần làm sáng tỏ ý nghĩa, tác dụng của BTHH trong quá trình rèn luyện, phát
triển tư duy cho HS THPT.
Luận văn thạc sĩ khoa học Chuyên ngành: Lí Luận và PPDH bộ môn Hóa học
Vũ Duy Khôi
5
- Đề tài đã đề cập đến nội dung và phương pháp phát triển tư duy cho HS trong
DHHH, thông qua hệ thống BTHH phần hợp chất hữu cơ có nhóm chức lớp 11 nâng
cao trường THPT
- Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống BTHH phần hợp chất hữu cơ có nhóm
chức lớp 11 nâng cao để hình thành, rèn luyện và phát triển tư duy cho HS THPT.
- Đề xuất cách lựa chọn các dạng BTHH để phát triển tư duy cho HS THPT.
- Là tài liệu tham khảo cho GV và HS trong quá trình DHHH ở trường THPT.
