1
Lêi nãi ®Çu
Trong qu¸ tr×nh vËn ®éng vµ ph¸t triÓn cña sù vËt lu«n lu«n xÈy ra m©u
thuÉn, ®ã lµ m©u thuÉn gi÷a c¸c yÕu tè trong b¶n th©n sù vËt hay m©u thuÉn gi÷a
c¸c sù vËt víi nhau. TriÕt häc M¸c-Lªnin ®· chØ ra, m©u thuÉn lµ mét tÊt yÕu
kh¸ch quan, mang tÝnh phæ biÕn vµ cã ®a d¹ng c¸c lo¹i m©u thuÉn. X¸c ®Þnh
®óng tõng lo¹i m©u thuÉn sÏ cho phÐp con ngêi t×m ra ®îc nh÷ng gi¶i ph¸p
phï hîp, tèi u ®Ó gi¶i quyÕt m©u thuÉn, t¹o ®iÒu kiÖn thóc ®Èy sù vËt ph¸t triÓn.
Tõ lÝ luËn m©u thuÉn, ta xem xÐt mèi quan hÖ gi÷a x©y dùng kinh tÕ ®éc lËp tù
chñ víi héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ.
Toµn cÇu ho¸ kinh tÕ lµ xu thÕ tÊt yÕu kh¸ch quan trong giai ®o¹n hiÖn
nay, xu thÕ nµy ®ang bÞ mét sè níc ph¸t triÓn vµ c¸c tËp ®oµn kinh tÕ tb¶n
xuyªn quèc gia chi phèi, chøa ®ùng nhiÒu m©u thuÉn, võa cã mÆt tÝch cùc võa cã
mÆt tiªu cùc, võa cã hîp t¸c võa cã ®Êu tranh, võa t¹o ra nh÷ng c¬ héi cho sù
ph¸t triÓn nhng còng võa cã nh÷ng th¸ch thøc ®èi víi c¸c quèc gia, nhÊt lµ c¸c
quèc gia ®ang ë tr×nh ®é kÐm ph¸t triÓn nh ViÖt Nam. V× toµn cÇu ho¸ lµ mét
xu thÕ, mét qu¸ tr×nh kh¸ch quan cho nªn kh«ng thÓ ®¶o ngîc. Trong ®iÒu kiÖn
thÕ giíi ngµy nay, c¸c quèc gia kh«ng thÓ tÈy chay hoµn toµn toµn cÇu ho¸ hoÆc
®øng ngoµi qu¸ tr×nh toµn cÇu ho¸. VÊn ®Ò ®èi víi c¸c quèc gia lµ, ph¶i cã chiÕn
lîc thÝch øng vµ kh«n ngoan ®Ó vît qua th¸ch thøc vµ chíp lÊy thêi c¬, ®ång
thêi ph¶i cã ý thøc gi÷ v÷ng chñ quyÒn quèc gia, ®éc lËp d©n téc, b¶o vÖ toµn
vÑn l·nh thæ ®Ó ®a quèc gia d©n téc m×nh ®Õn chç ph¸t triÓn vµ phån vinh. Tøc
lµ ph¶i t×m ra c¸c gi¶i ph¸p phï hîp ®Ó gi¶i quyÕt tèt m©u thuÉn gi÷a x©y dùng
kinh tÕ ®éc lËp tù chñ víi héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ.
Tríc yªu cÇu thùc tÕ ®Æt ra nh vËy, nªn t«i ®· chän ®Ò tµi nghiªn cøu
"PhÐp biÖn chøng vÒ m©u thuÉn vµ viÖc ph©n tÝch m©u thuÉn gi÷a x©y dùng
kinh tÕ ®éc lËp tù chñ víi héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ".
KÕt cÊu bµi viÕt gåm hai phÇn:
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
2
PhÇn I lµ lÝ luËn phÐp biÖn chøng vÒ m©u thuÉn, trong ®ã ®a ra ®Þnh
nghÜa vÒ m©u thuÉn, c¸c lo¹i m©u thuÉn vµ mèi quan hÖ gi÷a chóng.
PhÇn II lµ ph©n tÝch m©u thuÉn gi÷a x©y dùng kinh tÕ ®éc lËp tù chñ víi
héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ; trªn c¬ së ®ã ®a ra khuyÕn nghÞ ®Ó gi¶i quyÕt mét
c¸ch tèt nhÊt c¸c m©u thuÉn ®ã.
Chän ®Ò tµi phï hîp víi b¶n th©n, em lËp kÕ ho¹ch nghiªn cøu vµ ®· tr¶i
qua qu¸ tr×nh nghiªn cøu khoa häc thùc sù, tõ thu thËp, xö lý th«ng tin ®Õn tæng
hîp vµ viÕt b¸o c¸o. Bµi tiÓu luËn ®· ph¶n ¸nh mét nh·n quan khoa häc cña
ngêi viÕt vÒ lÝ luËn m©u thuÉn vµ xö lý m©u thuÉn trong thùc tiÔn gi÷a x©y
dùng kinh tÕ ®éc lËp tù chñ víi héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ. Tuy nhiªn, do h¹n chÕ
vÒ thêi gian vµ tr×nh ®é nhËn thøc, bµi viÕt kh«ng tr¸nh khái thiÕu sãt. Em rÊt
mong nhËn ®îc sù gãp ý cña c¸c thÇy c« vµ nh÷ng ngêi quan t©m ®Ó bµi viÕt
®îc hoµn thiÖn h¬n.
Qua bµi viÕt nµy, em xin göi lêi c¶m ¬n ®Õn PGS.TS §oµn Quang Thä vµ
TS Ph¹m V¨n Sinh, nh÷ng ngêi ®· tËn t×nh híng dÉn em hoµn thµnh tèt bµi
tiÓu luËn nµy!
Xin ch©n thµnh c¶m ¬n!
Hµ Néi, th¸ng 12 n¨m 2003
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
3
PhÇn I
PhÐp biÖn chøng vÒ m©u thuÉn
1. Kh¸i niÖm vÒ m©u thuÉn
M©u thuÉn cña sù vËt, cña thÕ giíi ®· ®îc rÊt nhiÒu nhµ triÕt häc trong
lÞch sö bµn ®Õn. Ch¼ng h¹n, thuyÕt ©m d¬ng ngò hµnh cña Trung Hoa ®· ®Ò cËp
tíi c¸c m©u thuÉn ¢m – D¬ng, m©u thuÉn gi÷a c¸c yÕu tè b¶n nguyªn Kim,
Méc, Thuû, Ho¶ vµ Thæ. Nhµ triÕt häc Hy L¹p cæ ®¹i HªraclÝt còng nhÉn m¹nh
m©u thuÉn cña c¸c hiÖn tîng, qu¸ tr×nh kh¸ch quan. Hªghen ®Ò cËp tíi m©u
thuÉn cña t duy. Nãi chung, c¸c quan niÖm trªn ®Òu ®· m« t¶ m©u thuÉn kh¸ch
quan nhng cha lµm râ ®îc sù chuyÓn ho¸ biÖn chøng cña c¸c mÆt ®èi lËp. V×
thÕ, kh¸i niÖm m©u thuÉn cßn nÆng vÒ h×nh thøc mµ cha ®i s©u vµo néi dung
biÖn chøng cña c¸c mÆt ®èi lËp.
§Õn triÕt häc M¸c - Lªnin ®· ®a ra mét kh¸i niÖm khoa häc vÒ m©u
thuÉn: M©u thuÉn lµ sù thèng nhÊt cña c¸c mÆt ®èi lËp.
Nh vËy, cã hai ®iÒu kiÖn ®Ó x¸c ®Þnh mét m©u thuÉn biÖn chøng: Thø nhÊt lµ,
c¸c xu híng ®èi lËp nhau. Thø hai lµ, c¸c xu híng lµ ®iÒu kiÖn tån t¹i vµ ph¸t
triÓn cña nhau.
Tuy nhiªn, theo c¸ch hiÓu biÖn chøng, cÇn lu ý kh«ng ph¶i mäi c¸i ®èi
lËp ®Òu t¹o nªn m©u thuÉn mµ chØ cã nh÷ng xu híng ®èi lËp nµo lµ tiÒn ®Ò tån
t¹i cña nhau míi t¹o thµnh m©u thuÉn.
2. C¸c lo¹i m©u thuÉn
M©u thuÉn cã tÝnh kh¸ch quan, phæ biÕn vµ ®a d¹ng. Díi ®©y lµ mét sè
lo¹i m©u thuÉn:
* M©u thuÉn bªn trong vµ m©u thuÉn bªn ngoµi
M©u thuÉn bªn trong lµ m©u thuÉn gi÷a c¸c yÕu tè cÊu thµnh mét sù vËt
nhÊt ®Þnh. M©u thuÉn bªn ngoµi lµ m©u thuÉn gi÷a mÆt ®èi lËp cña sù vËt nµy víi
mÆt ®èi lËp cña sù vËt kh¸c. ViÖc ph©n chia m©u thuÉn bªn trong vµ m©u thuÉn
bªn ngoµi cÇn cã quan ®iÓm lÞch sö cô thÓ, tuú ph¹m vi ph©n tÝch.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
4
M©u thuÉn bªn trong cã vai trß quyÕt ®Þnh trùc tiÕp ®èi víi qu¸ tr×nh vËn ®éng
vµ ph¸t triÓn cña sù vËt. Cßn m©u thuÉn bªn ngoµi cã vai trß hç trî. M©u thuÉn
bªn ngoµi tù nã kh«ng thÓ ph¸t huy ®îc vai trß cña m×nh, mµ ph¶i th«ng qua
m©u thuÉn bªn trong ®Ó ph¸t huy t¸c dông nhÊt ®Þnh. Tuy nhiªn, gi÷a m©u thuÉn
bªn trong vµ m©u thuÉn bªn ngoµi cã sù t¸c ®éng qua l¹i víi nhau. Gi¶i quyÕt
m©u thuÉn nµy còng lµ ®iÒu kiÖn ®Ó gi¶i quyÕt m©u thuÉn kia.
* M©u thuÉn c¬ b¶n vµ m©u thuÉn kh«ng c¬ b¶n
C¨n cø vµo ý nghÜa ®èi víi sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña toµn bé sù vËt, c¸c
m©u thuÉn ®îc chia thµnh m©u thuÉn c¬ b¶n vµ m©u thuÉn kh«ng c¬ b¶n.
M©u thuÉn c¬ b¶n lµ m©u thuÉn quy ®Þnh b¶n chÊt cña sù vËt, quy ®Þnh sù
ph¸t triÓn ë tÊt c¶ c¸c giai ®o¹n cña sù vËt. Nã tån t¹i g¾n liÒn víi sù vËt tõ khi
sinh ra cho ®Õn khi sù vËt kÕt thóc.
M©u thuÉn kh«ng c¬ b¶n lµ m©u thuÉn ®Æc trng cho mét ph¬ng diÖn
nµo ®ã cña sù vËt, nã quy ®Þnh sù vËn ®éng vµ ph¸t triÓn cña mét mÆt nµo ®ã cña
sù vËt.
M©u thuÉn c¬ b¶n ®ãng vai trß hÕt søc quan träng ®èi víi sù vËt. M©u
thuÉn c¬ b¶n lµ c¬ së h×nh thµnh vµ chi phèi c¸c m©u thuÉn kh¸c trong qu¸ tr×nh
ph¸t triÓn cña sù vËt. Khi m©u thuÉn c¬ b¶n ®îc gi¶i quyÕt th× sù vËt sÏ thay ®æi
vÒ chÊt. M©u thuÉn kh«ng c¬ b¶n tån t¹i bao giê còng g¾n liÒn víi m©u thuÉn c¬
b¶n, vµ trong qu¸ tr×nh vËn ®éng, m©u thuÉn c¬ b¶n cã thÓ lµm n¶y sinh m©u
thuÉn kh«ng c¬ b¶n.
* M©u thuÉn chñ yÕu vµ m©u thuÉn thø yÕu
Dùa vµo vai trß cña m©u thuÉn ®èi víi sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña sù vËt
trong mét giai ®o¹n nhÊt ®Þnh, c¸c m©u thuÉn ®îc chia thµnh m©u thuÉn chñ
yÕu vµ m©u thuÉn thø yÕu.
M©u thuÉn chñ yÕu lµ m©u thuÉn næi lªn hµng ®Çu ë mçi giai ®o¹n ph¸t
triÓn cña mäi sù vËt. Nã cã t¸c dông quyÕt ®Þnh ®Õn c¸c m©u thuÉn kh¸c tån t¹i
trong cïng sù vËt ë giai ®o¹n ®ã.
M©u thuÉn thø yÕu lµ m©u thuÉn kh«ng ®ãng vai trß quyÕt ®Þnh ®èi víi
qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña sù vËt.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
5
M©u thuÉn c¬ b¶n vµ m©u thuÉn chñ yÕu cã quan hÖ chÆt chÏ víi nhau.
Trong ®ã, m©u thuÉn chñ yÕu lµ biÓu hiÖn cô thÓ cña m©u thuÉn c¬ b¶n ë mét
giai ®o¹n nhÊt ®Þnh. Do ®ã, viÖc gi¶i quyÕt m©u thuÉn chñ yÕu chÝnh lµ tõng
bíc gi¶i quyÕt m©u thuÉn c¬ b¶n.
M©u thuÉn chñ yÕu vµ m©u thuÉn thø yÕu còng cã thÓ chuyÓn ho¸ cho nhau
trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña sù vËt.
* M©u thuÉn ®èi kh¸ng vµ m©u thuÉn kh«ng ®èi kh¸ng
M©u thuÉn ®èi kh¸ng lµ m©u thuÉn gi÷a c¸c giai cÊp, nh÷ng tËp ®oµn
ngêi, nh÷ng xu híng x· héi cã lîi Ých c¬ b¶n ®èi lËp nhau.
M©u thuÉn kh«ng ®èi kh¸ng lµ m©u thuÉn gi÷a nh÷ng lùc lîng, khuynh
híng x· héi mµ lîi Ých vÒ c¬ b¶n lµ nhÊt trÝ víi nhau.
Ph©n biÖt m©u thuÉn ®èi kh¸ng vµ m©u thuÉn kh«ng ®èi kh¸ng cã ý nghÜa
rÊt quan träng trong viÖc x¸c ®Þnh ph¬ng ph¸p gi¶i quyÕt m©u thuÉn. M©u
thuÉn ®èi kh¸ng theo nguyªn t¾c chung chØ ®îc gi¶i quyÕt th«ng qua c¸c cuéc
c¸ch m¹ng x· héi. Cßn m©u thuÉn kh«ng ®èi kh¸ng, xu híng ph¸t triÓn ®Æc thï
cña nã ngµy cµng dÞu ®i. M©u thuÉn nµy ®îc gi¶i quyÕt vÉn ph¶i tu©n thñ
nguyªn t¾c lµ th«ng qua ®Êu tranh nhng b»ng ph¬ng ph¸p hoµ b×nh.
Nh vËy, hiÓu b¶n chÊt c¸c lo¹i m©u thuÉn ®Ó t×m ra c¸ch gi¶i quyÕt phï
hîp lµ ®iÒu rÊt quan träng trong thùc tiÔn cuéc sèng. §Æc biÖt lµ giai ®o¹n hiÖn
nay, tríc xu thÕ toµn cÇu ho¸ kinh tÕ diÔn ra å ¹t, kinh tÕ ViÖt Nam muèn
kh«ng bÞ tôt hËu, muèn khëi s¾c th× cÇn ph¶i can ®¶m hoµ m×nh vµo trµo lu
kinh tÕ chung toµn thÕ giíi, ®ång thêi ph¶i ph¸t huy néi lùc ®Ó tù ®øng v÷ng
tríc mäi t¸c ®éng tiªu cùc tõ bªn ngoµi.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.