Bài tiểu luận: Thực trạng và giải pháp phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện cho lao động phi chính thức tại Việt Nam ( giai đoạn 2020-2025) và tầm nhìn 2030

An sinh xã hội (ASXH) là một trụ cột không thể thiếu trong sự phát triển bền vững của mọi quốc gia, thể hiện trình độ văn minh và tính nhân văn của chế độ chính trị. Tại Việt Nam, sau gần 40 năm Đổi mới, dù đạt được tăng trưởng kinh tế ấn tượng, khu vực lao động phi chính thức vẫn đối mặt với "khoảng trống an sinh" đáng báo động. Tình hình này càng trở nên cấp bách khi Việt Nam phải đối mặt với thách thức kép: quá trình già hóa dân số nhanh chóng, có nguy cơ "già trước khi giàu", và sự bùng nổ của kinh tế số làm gia tăng lực lượng lao động phi chính thức thiếu lưới đỡ an sinh. Nhằm thực hiện mục tiêu "Bảo hiểm xã hội toàn dân" và đón đầu những thay đổi pháp lý quan trọng, nghiên cứu này đánh giá thực trạng phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện cho lao động phi chính thức tại Việt Nam giai đoạn 2020-2025 và đề xuất các giải pháp khả thi cho tầm nhìn đến năm 2030.

Các nhà hoạch định chính sách, nhà nghiên cứu, học giả trong lĩnh vực an sinh xã hội, bảo hiểm xã hội, kinh tế và công tác xã hội; sinh viên các ngành liên quan.

Nghiên cứu này khảo sát thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện (BHXH tự nguyện) cho nhóm lao động phi chính thức tại Việt Nam, tập trung vào giai đoạn 2020-2025 với tầm nhìn đến năm 2030. Bối cảnh nghiên cứu được đặt trong hai thách thức lớn: quá trình già hóa dân số nhanh chóng và sự thay đổi cấu trúc lao động do kinh tế số, làm trầm trọng thêm "khoảng trống an sinh" cho lực lượng lao động phi chính thức. Để đạt được mục tiêu, nghiên cứu sử dụng hệ thống lý thuyết đa diện bao gồm Thuyết Vòng đời của Modigliani để lý giải hành vi tiết kiệm cho tương lai, Kinh tế học hành vi và Thuyết Cú hích của Thaler & Sunstein để đề xuất các cơ chế khuyến khích tham gia, và Lý thuyết Thất bại thị trường của Stiglitz để biện minh cho vai trò can thiệp của Nhà nước. Về phương pháp, nghiên cứu kết hợp phương pháp duy vật biện chứng, thống kê – phân tích dữ liệu thứ cấp từ các nguồn chính thống, so sánh luật học giữa Luật BHXH hiện hành và sắp tới, cũng như kinh nghiệm quốc tế từ Thái Lan và Trung Quốc. Nội dung chính bao gồm phân tích cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng phát triển BHXH tự nguyện tại Việt Nam, nhận diện những điểm nghẽn và thành tựu, rút ra bài học từ mô hình các nước. Từ đó, nghiên cứu đề xuất các giải pháp toàn diện và kiến nghị chính sách nhằm mở rộng diện bao phủ, nâng cao hiệu quả BHXH tự nguyện, góp phần đảm bảo an sinh xã hội bền vững và giải quyết vấn đề "già trước khi giàu" cho Việt Nam đến năm 2030. Giá trị ứng dụng nằm ở việc cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho các nhà hoạch định chính sách.