LUẬN VĂN:
Phương pháp lập và phân tích BCTC
trong các doanh nghiệp Việt Nam
Lời mở đầu
Kế toán là một bộ phận cấu thành quan trọng của hệ thống công cụ quản
lý kinh tế- tài chính, có vai trò tích cực trong việc quản lý, điều hành và kiểm soát
các hoạt động kinh tế. Với tư cách là công cụ quản lý kinh tế, tài chính- kế toán là
một lĩnh vực gắn liền với hoạt động kinh tế tài chính, đảm nhiệm tổ chức hệ thống
thông tin có ích cho các quyết định kinh tế. Vì vậy, kế toán có vai trò đặc biệt quan
trọng không chỉ với hoạt động tài chính Nhà nước, mà còn vô cùng cần thiết và
quan trọng với hoạt động tài chính doanh nghiệp.
Để thực hiện vai trò quan trọng đó của mình, cuối mỗi kỳ, kế toán tổng
hợp và đưa ra các thông tin về tình hình hoạt động của doanh nghiệp trên hệ thống
Báo cáo Tài chính (BCTC). Căn cứ vào hệ thống thông tin tổng hợp phản ánh trên
các BCTC, những người quan tâm đến tình hình hoạt động của doanh nghiệp có thể
tiến hành phân tích, đánh giá tình hình sản xuất kinh doanh, tình hình tài chính của
doanh nghiệp trong kỳ đã qua và có thể đưa ra những nhận định về tình hình tài
chính của doanh nghiệp trong tương lai. Để có thể thực hiện được vai trò quan trọng
đó của mình thì đòi hỏi hệ thống BCTC phải thể hiện một cách tổng quát, đầy đủ và
chính xác các chỉ tiêu phản ánh hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Muốn vậy
thì việc lập và phân tích BCTC phải được tiến hành một cách hợp lý và khoa học.
Bên cạnh đó trong gần hai mươi năm qua, cùng với việc đôỉ mới căn bản
nền kinh tế nước ta thì hệ thống kế toán Việt Nam cũng đang được chuyển đổi cho
phù hợp với cơ chế thị trường, thông lệ và chuẩn mực quốc tế về kế toán. Là một
phần hành của hệ thống kế toán tài chính, hệ thống BCTC cũng đang có những
bước chuyển đổi đáng kể.
Vì vai trò quan trọng đã nêu trên của BCTC trong thực tiễn và với mục
đích tìm hiểu và làm rõ hơn về việc lập và phân tích thông tin thể hiện trên BCTC
mà em đã chọn đề tài " Phương pháp lập và phân tích BCTC trong các doanh
nghiệp Việt Nam". Tuy nhiên, do sự hạn chế về mặt thời gian và khối lượng công
việc được cho phép, em chỉ xin phép đi sâu nghiên cứu về Bảng Cân Đối Kế Toán.
Bản đề án của em gồm hai phần:
Phần I: Cơ sở lý luận về phương pháp lập và phân tích BCTC.
Phần II: Đánh giá về thực trạng và phương hướng hoàn thiện
BCTC.
Phần I
Cơ sở lý luận về phương pháp lập và
phân tích Báo cáo Tài chính
**********
A. Báo cáo Tài chính và phương pháp lập Báo cáo Tài chính.
I. Hệ thống Báo cáo Tài chính ( BCTC ).
1.Bản chất của BCTC.
Báo cáo kế toán là kết quả của công tác kế toán trong một kỳ kế toán,
nó cung cấp thông tin một cách toàn diện về tình hình tài sản, nguồn vốn
cũng như tình hình và kết quả hoạt động của doanh nghiệp trong kỳ kế toán.
Báo cáo kế toán là nguồn thông tin quan trọng không chỉ cho doanh
nghiệp mà còn cho nhiều đối tượng khác ở bên ngoài có quyền lợi trực tiếp
hoặc gián tiếp đối với hoạt động của doanh nghiệp, trong đó có các cơ quan
chức năng của Nhà nước.
Căn cứ vào mục đích cung cấp thông tin cũng như tính pháp lệnh của
thông tin được cung cấp thì báo cáo kế toán trong doanh nghiệp được phân
thành: BCTC và báo cáo kế toán quản trị.
BCTC là một phân hệ thuộc hệ thống báo cáo kế toán, đó là những
báo cáo tổng hợp nhất về tình hình tài sản, vốn và công nợ cũng như tình
hình tài chính và kết quả kinh doanh trong kỳ của doanh nghiệp. Những báo
cáo này do kế toán soạn thảo theo định kỳ để phục vụ cho yêu cầu quản lý
của doanh nghiệp cũng như của các đối tượng khác ở bên ngoài nhưng chủ
yếu là phục vụ cho các đối tượng ở bên ngoài.
BCTC là một báo cáo bắt buộc, được Nhà nước quy định thống nhất
về danh mục các báo cáo và hệ thống các chỉ tiêu, phương pháp lập, nơi gửi
báo cáo và thời gian gửi các báo cáo.
Theo quy định hiện nay thì hệ thống BCTC doanh nghiệp Việt Nam
bao gồm 4 báo cáo:
Bảng cân đối kế toán
Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.
Báo cáo lưu chuyển tiền tệ.
Thuyết minh BCTC.
Ngoài ra để phục vụ yêu cầu quản lý kinh tế, tài chính, yêu cầu chỉ
đạo, điều hành các ngành, các tổng công ty… có thể quy định thêm các
BCTC chi tiết khác như:
Báo cáo giá thành, sản phẩm dịch vụ.
Báo cáo chi tiết kết quả kinh doanh.
Báo cáo chi tiết chi phí bán hàng.
Báo cáo chi tiết công nợ.
...
2. Mục đích và yêu cầu của BCTC.
Hoạt động tài chính có mối quan hệ trực tiếp với hoạt động sản xuất
kinh doanh của doanh nghiệp và là nội dung chủ yếu của hoạt động sản xuất
kinh doanh. Bởi vậy, hệ thống BCTC của doanh nghiệp được lập với mục
đích sau:
Tổng hợp và trình bày một cách tổng quát, toàn diện tình hình tài
sản, công nợ, nguồn vốn, tình hình và kết quả hoạt động sản xuất
kinh doanh của doanh nghiệp trong một kỳ hạch toán.
Cung cấp các thông tin kinh tế, tài chính chủ yếu cho việc đánh
giá tình hình và kết quả hoạt động; thực trạng tài chính của doanh
nghiệp trong kỳ hoạt động đã qua và những dự đoán trong tương lai.
Như vậy có thể nói rằng, BCTC là một bộ phận quan trọng trong quản
lý kinh tế của các doanh nghiệp, các ngành và toàn bộ nền kinh tế quốc dân.
Để thực sự trở thành công cụ quan trọng trong quản lý, BCTC cần
phải đảm bảo các yêu cầu chủ yếu sau đây:
BCTC phải được lập chính xác, trung thực, đúng với biểu mẫu Nhà
nước đã quy định, có đầy đủ chữ ký của những người có liên quan
để đảm bảo tính pháp lý của báo cáo.
Các chỉ tiêu phản ánh trong BCTC phải thống nhất về số liệu giữa
các báo cáo khác nhau của một chỉ tiêu nào đó.
BCTC phải lập và gửi đúng hạn quy định cho từng báo cáo cụ thể.
Theo quy định hiện hành, các BCTC quý gửi chậm nhất là sau 15
ngày kể từ ngày kết thúc quý và BCTC năm chậm nhất là sau 30 ngày kể từ
ngày kết thúc niên độ kế toán.
Nơi nhận BCTC được quy định như sau:
Doanh nghiệp Nhà nước: Cơ quan Tài chính, thuế, cục thống kê.
Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài:Cơ quan thuế, cục thống
kê và bộ KH và ĐT.
Các loại doanh nghiệp khác: Cơ quan thuế và cục thống kê.
Trường hợp có các văn bản pháp lý quy định về thời gian lập và nộp
BCTC khác với quy định này thì doanh nghiệp phải thực hiện theo các quy
định tại văn bản có tính pháp lý cao hơn.
3.Vai trò của BCTC.
BCTC là nguồn thông tin quan trọng không chỉ đối với doanh nghiệp
mà còn phục vụ chủ yếu cho các đối tượng bên ngoài doanh nghiệp như các
cơ quan quản lý Nhà nước, các nhà đầu tư hiện tại và tiềm năng, các chủ nợ,
các nhà quản lý…Mỗi đối tượng quan tâm đến BCTC ở một góc độ khác
nhau. Song, đều có một mục đích chung nhất là tìm hiểu, nghiên cứu những
thông tin cần thiết phục vụ cho việc đề ra các quyết định phù hợp với mục
đích của mình.Sau đây, chúng ta sẽ xem xét vai trò của BCTC thông qua một
số đối tượng chủ yếu:
Đối với Nhà nước: BCTC cung cấp thông tin cần thiết giúp cho việc
thực hiện chức năng quản lý vĩ mô của Nhà nước đối với nền kinh tế, giúp
cho các cơ quan tài chính Nhà nước thực hiện việc kiểm tra định kỳ hoặc đột
xuất đối với hoạt động của doanh nghiệp, đồng thời làm cơ sở cho việc tính
thuế và các khoản nộp khác của doanh nghiệp đối với ngân sách Nhà nước.
Đối với nhà quản lý doanh nghiệp: BCTC cung cấp những thông tin
quan trọng về tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh, kết quả tài chính và
triển vọng về tài chính của doanh nghiệp. Trên cơ sở của số liệu phản ánh