CH ĐỦ Ề
QUAN ĐI M C A CH NGHĨA MÁC-LÊ NIN V V N ĐỂ Ủ Ủ Ề Ấ Ề
MÂU THU N Ẫ
Gi i thi u chung.ớ ệ
Khi nói đ n mâu thu n, t t c s nghĩ gì v nó. Theo cách hi u thôngế ẫ ấ ả ẽ ề ể
th ng và ph bi n n c Vi t Nam ta thì mâu thu n là cái gì đó khôngườ ổ ế ở ướ ệ ẫ
hay, là x u, là ph nh n. Đó là ý nghĩ tiêu c c v mâu thu n. Th t raấ ủ ậ ự ề ẫ ậ
trong m i s v t hi n t ng đi u t n t i m t mâu thu n và đó là c s , làỗ ự ậ ệ ượ ề ồ ạ ộ ẫ ơ ở
ngu n g c cho s v n đ ng và phát tri n. Quan đi m c a ch nghĩa Mác-ồ ố ự ậ ộ ể ể ủ ủ
Lê Nin v mâu thu n s cho ta rõ v đi u này.ề ẫ ẽ ề ề
A. Quan đi m c a ch nghĩa Mác_Lenin v v n đ mâu thu n:ể ủ ủ ề ấ ề ẫ
1. Khái ni m mâu thu n nh ng lĩnh v c khác:ệ ẫ ở ữ ự
nh ng lĩnh v c ngoài lĩnh v c bi n ch ng, có r t nhi u cách hi u,Ở ữ ự ự ệ ứ ấ ề ể
khái ni m c a mâu thu n nh mâu thu n xã h i (là mâu thu n c a nh ngệ ủ ẫ ư ẫ ộ ẫ ủ ữ
giai c p, t p đoàn ng i, gi a các l c l ng, khuynh h ng xã h i có l iấ ậ ườ ữ ự ượ ướ ộ ợ
ích đ i l p nhau), mâu thu n là s ph đ nh m t gì đó mà có hai n i dung,ố ậ ẫ ự ủ ị ộ ộ
hình th c trái ng c nhau, ph đ nh nhau.ứ ượ ủ ị
2. Khái ni m mâu thu n bi n ch ng (L u ý phân bi t cácệ ẫ ệ ứ ư ệ
khái ni m).ệ
Mâu thu n bi n ch ng dùng đ ch m i liên h th ng nh t, đ u tranhẫ ệ ứ ể ỉ ố ệ ố ấ ấ
và chuy n hóa gi a các m t đ i l p c a m i s v t, hi n t ng ho cể ữ ặ ố ậ ủ ỗ ự ậ ệ ượ ặ
gi a các s v t, hi n t ng v i nhau. Hay nói cách khác mâu thu n là sữ ự ậ ệ ượ ớ ẫ ự
liên h , tác đ ng qua l i c a hai m t đ i l p bi n ch ng.ệ ộ ạ ủ ặ ố ậ ệ ứ
C n l u ý phân bi t khái ni m mâu thu n nh ng ph m trù khác,ầ ư ệ ệ ẫ ở ữ ạ
đ c bi t là mâu thu n siêu hình: Mâu thu n là cái đ i l p ph n lo gich,ặ ệ ẫ ẫ ố ậ ả
không có s th ng nh t, không có s chuy n hóa bi n ch ng gi a các mătự ố ấ ự ể ệ ứ ữ
đ i l p.ố ậ
3. Nhân t t o thành mâu thu n:ố ạ ẫ
Nhân t t o thành mâu thu n là m t đ i l p. M t đ i l p dùng đ chố ạ ẫ ặ ố ậ ặ ố ậ ể ỉ
nh ng m t, nh ng thu c tính, nh ng khuynh h ng v n đ ng trái ng cữ ặ ữ ộ ữ ướ ậ ộ ượ
nhau (đ i l p bi n ch ng) nh ng đ ng th i là đi u ki n, ti n đ t n t iố ậ ệ ứ ư ồ ờ ề ệ ề ề ồ ạ
c a nhau.ủ
4. Tính ch t chung c a mâu thu n:ấ ủ ẫ
Mâu thu n có tính khách quan, ph bi n và tính đa d ng, phong phú.ẫ ổ ế ạ
* Tính khách quan, ph bi n:ổ ế
Tính khách quan, ph bi n th hi n ch m i s v t, hi n t ngổ ế ể ệ ở ỗ ọ ự ậ ệ ượ
thu c m i lĩnh v c hi n th c trong th gi i đi u ch a đ ng trong mình sộ ọ ự ệ ự ế ớ ề ứ ự ự
th ng nh t, đ u tranh và chuy n hóa c a các m t đ i l p.ố ấ ấ ể ủ ặ ố ậ
Ph.Ăng ghen đã vi t: “N u b n thân s di đ ng m t cách máy mócế ế ả ự ộ ộ
đ n gi n đã ch a đ ng mâu thu n, thì t t nhiên hình th c v n đ ng caoơ ả ứ ự ẫ ấ ứ ậ ộ
h n c a v t ch t và đ c bi t là s s ng h u c và s phát tri n c a sơ ủ ậ ấ ặ ệ ự ố ữ ơ ự ể ủ ự
s ng h u c đó l i càng ph i ch a đ ng mâu thu n… s s ng tr c h tố ữ ơ ạ ả ứ ự ẫ ự ố ướ ế
chính là ch m i sinh v t trong m i lúc v a là nó nh ng v a là m t cáiở ỗ ọ ậ ỗ ừ ư ừ ộ
khác. Nh v y s s ng cũng là m t mâu thu n t n t i trong b n thân cácư ậ ự ố ộ ẫ ồ ạ ả
s v t và các quá trình, m t muân thu n th ng xuyên n y sinh và t gi iự ậ ộ ẫ ườ ả ự ả
quy t và khi mâu thu n ch m d t thì s s ng cũng không còn n a và cáiế ẫ ấ ứ ự ố ữ
ch t x y đ n. Trong lĩnh v c t duy chúng ta không th thoát kh i mâuế ả ế ự ư ể ỏ
thu n, nh mâu thu n gi a năng l c nh n th c vô t n bên trong conẫ ư ẫ ữ ự ậ ứ ậ ở
ng i v i s t n t i th c t c a năng l c y trong nh ng con ng i bườ ớ ự ồ ạ ự ế ủ ự ấ ữ ườ ị
h n ch , trong nh ng năng l c nh n th c, mâu thu n này đ c gi i quy tạ ế ữ ự ậ ứ ẫ ượ ả ế
trong s ti p n i c a các th h , s ti p n i đó ít ra đ i v i chúng ta trênự ế ố ủ ế ệ ự ế ố ố ớ
th c ti n cũng là vô t n, và đ c gi i quy t trong s v n đ ng đi lên vôự ễ ậ ượ ả ế ự ậ ộ
t n”.ậ
* Tính đa d ng, phong phú:ạ
Tính đa d ng, phong phú c a mâu thu n bi u hi n ch , m i s v t,ạ ủ ẫ ể ệ ở ỗ ỗ ự ậ
hi n t ng, quá trình đ u có th bao hàm nhi u lo i mâu thu n khácệ ượ ề ể ề ạ ẫ
nhau, bi u hi n khác nhau trong nh ng đi u ki n l ch s , c th khácể ệ ữ ề ệ ị ử ụ ể
nhau; chúng gi v trí, vai trò khác nhau đ i v i s t n t i, v n đ ng vàữ ị ố ớ ự ồ ạ ậ ộ
phát tri n c a s v t. Đó là: Mâu thu n bên trong và bên ngoài, mâu thu nể ủ ự ậ ẫ ẫ
c b n và không c b n, mâu thu n ch y u và th y u, … Trong cácơ ả ơ ả ẫ ủ ế ứ ế
lĩnh v c khác nhau cũng t n t i nh ng mâu thu n v i nh ng tính ch tự ồ ạ ữ ẫ ớ ữ ấ
khác nhau t o nên tính phong phú trong s bi u hi n c a mâu thu n.ạ ự ể ệ ủ ẫ
•Mâu thu n bên trong và bên ngoài:ẫ
Mâu thu n bên trongẫ là s tác đ ng qua l i c a các m t, các khuynhự ộ ạ ủ ặ
h ng đ i l p c a cùng m t s v t.ướ ố ậ ủ ộ ự ậ
Mâu thu n bên ngoàiẫ là s tác đ ng qua l i gi a các m t, các khuynhự ộ ạ ữ ặ
h ng đ i l p thu c các s v t khác nhau.ướ ố ậ ộ ự ậ
•Mâu thu n c b n và mâu thu n không c b n:ẫ ơ ả ẫ ơ ả
Mâu thu n c b nẫ ơ ả là mâu thu n quy đ nh b n ch t c a s v t, quyẫ ị ả ấ ủ ự ậ
đ nh phát tri n t t c các giai đo n c a s v t, nó t n t i trong su t quáị ể ở ấ ả ạ ủ ự ậ ồ ạ ố
trình t n t i c a s v t, nó quy t đ nh s n y sinh c a các mâu thu nồ ạ ủ ự ậ ế ị ự ả ủ ẫ
khác.
Mâu thu n không c b nẫ ơ ả là mâu thu n đ c tr ng cho m t ph ngẫ ặ ư ộ ươ
di n nào đó c a s v t, nó quy đ nh s v n đ ng và phát tri n c a m tệ ủ ự ậ ị ự ậ ộ ể ủ ộ
m t nào đó c a s v t, là mâu thu n quy đ nh b n ch t c a s v t; nó cóặ ủ ự ậ ẫ ị ả ấ ủ ự ậ
th t n t i trong su t quá trình t n t i c a s v t, nh ng cũng có th n yể ồ ạ ố ồ ạ ủ ự ậ ư ể ả
sinh, t n t i trong m t giai đo n phát tri n nh t đ nh c a s v t.ồ ạ ộ ạ ể ấ ị ủ ự ậ
•Mâu thu n ch y u và mâu thu n không ch y u:ẫ ủ ế ẫ ủ ế
Mâu thu n ch y uẫ ủ ế là mâu thu n n i lên hàng đ u m t giai đo nẫ ổ ầ ở ộ ạ
phát tri n nh t đ nh c a s v t, gi i quy t nó s t o đi u ki n gi i quy tể ấ ị ủ ự ậ ả ế ẽ ạ ề ệ ả ế
mâu thu n khác cùng giai đo n (nh ng mâu thu n th y u).ẫ ở ạ ữ ẫ ứ ế
Mâu thu n không ch y uẫ ủ ế là mâu thu n mà vi c gi i quy t nó khôngẫ ệ ả ế
quy t đ nh vi c gi i quy t các mâu thu n khác giai đo n đó.ế ị ệ ả ế ẫ ở ạ
•Mâu thu n đ i kháng và mâu thu n không đ i kháng:ẫ ố ẫ ố
Mâu thu n đ i khángẫ ố là mâu thu n gi a nh ng giai c p, nh ng t pẫ ữ ữ ấ ữ ậ
đoàn ng i, nh ng xu h ng xã h i có l i ích c b n đ i l p nhau.ườ ữ ướ ộ ợ ơ ả ố ậ
Mâu thu n không đ i khángẫ ố là mâu thu n gi a nh ng l c l ng,ẫ ữ ữ ự ượ
khuynh h ng xã h i có đ i l p v l i ích không c b n, c c b , t mướ ộ ố ậ ề ợ ơ ả ụ ộ ạ
th i.ờ
( Phân bi t mâu thu n đ i kháng và không đ i kháng có ý nghĩa trongệ ẫ ố ố
vi c xác đ nh ph ng pháp gi i quy t mâu thu n).ệ ị ươ ả ế ẫ
5. Quá trình v n đ ng c a mâu thu n:ậ ộ ủ ẫ
Trong m i mâu thu n, các m t đ i l p v a th ng nh t v i nhau, v aỗ ẫ ặ ố ậ ừ ố ấ ớ ừ
đ u tranh v i nhau.ấ ớ
Khái ni m th ng nh t c a các m t đ i l p dùng đ ch s liên h ,ệ ố ấ ủ ặ ố ậ ể ỉ ự ệ
ràng bu t, không tách r i nhau, quy đ nh l n nhau c a các m t đ i l p,ộ ờ ị ẫ ủ ặ ố ậ
m t này l y m t kia làm đi u ki n, ti n đ cho s t n t i c a chính mình.ặ ấ ặ ề ệ ề ề ự ồ ạ ủ
S th ng nh t c a các m t đ i l p cũng bao hàm s đ ng nh t c a nó.(sự ố ấ ủ ặ ố ậ ự ồ ấ ủ ự
phân bi t c a các t đ ng nh t và th ng nh t không quan tr ng l m, theoệ ủ ừ ồ ấ ố ấ ọ ắ
m t nghĩa nào đó, c hai đ u đúng).ộ ả ề
Khái ni m đ u tranh c a các m t đ i l p dùng đ ch khuynh h ngệ ấ ủ ặ ố ậ ể ỉ ướ
tác đ ng qua l i, bài tr , ph đ nh nhau c a các m t đ i l p. Hình th cộ ạ ừ ủ ị ủ ặ ố ậ ứ
đ u tranh c a các m t đ i l p r t phong phú, đa d ng, tùy thu c vào tínhấ ủ ặ ố ậ ấ ạ ộ
ch t, m i quan h và đi u ki n c th c a s v t, hi n t ng.ấ ố ệ ề ệ ụ ể ủ ự ậ ệ ượ
Trong s th ng nh t và đ u tranh gi a các m t đ i l p, s đ u tranhự ố ấ ấ ữ ặ ố ậ ự ấ
gi a chúng là tuy t đ i, có đi u ki n, t m th i; trong s th ng nh t đã cóữ ệ ố ề ệ ạ ờ ự ố ấ
s đ u tranh, còn trong đ u tranh bao hàm tính th ng nh t gi a chúng.ự ấ ấ ố ấ ữ
Theo V.I.Lenin: “s th ng nh t c a các m t đ i l p là có đi u ki n, t mự ố ấ ủ ặ ố ậ ề ệ ạ
th i, thoáng qua, t ng đ i. S đ u tranh c a các m t đ i l p, bài tr l nờ ươ ố ự ấ ủ ặ ố ậ ừ ẫ
nhau là tuy t đ i cũng nh s phát tri n, v n đ ng là tuy t đ i.ệ ố ư ự ể ậ ộ ệ ố
Quá trình th ng nh t và đ u tranh c a các m t đ i l p t t y u d nố ấ ấ ủ ặ ố ậ ấ ế ẫ
đ n s chuy n hóa gi a chúng. S chuy n hóa gi a các m t đ i l p di nế ự ể ữ ự ể ữ ặ ố ậ ễ
ra h t s c phong phú, đa dang, tùy thu c vào tính ch t c a các m t đ i l pế ứ ộ ấ ủ ặ ố ậ
cũng nh tùy thu c vào nh ng đi u ki n l ch s , c th . S tác đ ng quaư ộ ữ ề ệ ị ử ụ ể ự ộ
l i d n đ n s chuy n hóa gi a các m t đ i l p là m t quá trình. Lúc m iạ ẫ ế ự ể ữ ặ ố ậ ộ ớ
xu t hi n, mâu thu n th hi n s khác bi t và phát tri n thành hai m tấ ệ ẫ ể ệ ở ự ệ ể ặ
đ i l p. Khi hai m t đ i l p c a mâu thu n xung đ t v i nhau gay g t vàố ậ ặ ố ậ ủ ẫ ộ ớ ắ
khi đi u ki n đã chín mu i thì chúng s chuy n hóa l n nhau. Mâu thu nề ệ ồ ẽ ể ẫ ẫ
đ c gi i quy t. Mâu thu n cũ m t đi, mâu thu n m i hình thành, và quáượ ả ế ẫ ấ ẫ ớ
trình tác đ ng, chuy n hóa gi a hai m t đ i l p l i ti p di n làm cho sộ ể ữ ặ ố ậ ạ ế ễ ự
v t hi n t ng luôn luôn v n đ ng và phát tri n.ậ ệ ượ ậ ộ ể
Vì v y, s liên h , tác đ ng, và chuy n hóa gi a các m t đ i l p làậ ự ệ ộ ể ữ ặ ố ậ
ngu n g c, đ ng l c c a s v n đ ng và phát tri n th gi i. “S phátồ ố ộ ự ủ ự ậ ộ ể ế ớ ự
tri n là m t cu c đ u tranh gi a các m t đ i l p”.ể ộ ộ ấ ữ ặ ố ậ
6. Ý nghĩa, vai trò c a mâu thu n:ủ ẫ
Mâu thu n nói chung, đ u tranh gi a các m t đ i l p nói riêng làẫ ấ ữ ặ ố ậ
nguyên nhân, ngu n g c c a m i v n đ ng và phát tri n. vì:ồ ố ủ ọ ậ ộ ể
- Tác đ ng qua l i là nguyên nhân chính và cu i cùng c a m i s v t.ộ ạ ố ủ ọ ự ậ
- Trong tác đ ng l n nhau, c hai m t đ i l p đ u bi n đ i, mâuộ ẫ ả ặ ố ậ ề ế ổ
thu n đ c gi i quy t, mâu thu n cũa m t đi, ra đ i mâu thu n m i làmẫ ượ ả ế ẫ ấ ờ ẫ ớ
s v t không còn là nó.ự ậ
- S v n đ ng và phát tri n là s th ng nh t gi a liên t c và giánự ậ ộ ể ự ố ấ ữ ụ
đo n. S liên t c do s th ng nh t c a các m t đ i l p t o thành; s giánạ ự ụ ự ố ấ ủ ặ ố ậ ạ ự
đo n, s v t không còn là nó do đ u tranh gi a các m t đ i l p t o thành.ạ ự ậ ấ ữ ặ ố ậ ạ
Do v y, c th ng nh t và đ u tr nh gi a các m t đ i l p đ u có vaiậ ả ố ấ ấ ạ ữ ặ ố ậ ề
trò quan tr ng trong s v n đ ng và phát tri n.ọ ự ậ ộ ể