1
PhÇn më ®Çu
Níc ta ®ang trong thêi kú qu¸ ®é lªn chñ nghÜa x· héi, bá qua giai
®o¹n ph¸t triÓn cña chñ nghÜa t b¶n trong bèi c¶nh toµn cÇu ho¸ vµ héi
nhËp kinh tÕ quèc tÕ, do ®ã sù nghiÖp x©y dùng chñ nghÜa x· héi trong bèi
cnh ®ã còng cã nh÷ng ®iÓm kh¸c so víi tríc ®©y.
Tríc nh÷ng n¨m 1986, do nhËn thøc vµ vËn dông sai lÇm lý luËn cña
chñ nghÜa M¸c –Lªnin vµo c«ng cuéc x©y dùng chñ nghÜa x· héi ®· dÉn
®Õn nh÷ng thÊt b¹i to lín nh sù sôp ®æ cña hÖ thèng c¸c níc XHCN ë
Liªn x« vµ c¸c níc §«ng ¢u, cßn ë ViÖt nam do nhËn thøc vµ vËn dông
sai lÇm ®· dÉn ®Õn tôt hËu vÒ kinh tÕ vµ khñng hong vÒ chÝnh trÞ.
Trong khi kh¼ng ®Þnh tÝnh toµn diÖn, ph¹m vi bao qu¸t tÊt c c¸c mÆt,
c¸c lÜnh vùc cña qu¸ tr×nh ®æi míi, §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø VI
cña §¶ng ®· ®ång thêi coi ®æi míi t duy lý luËn, t duy chÝnh trÞ vÒ chñ
nghÜa x· héi lµ kh©u ®ét ph¸; trong khi nhÊn m¹nh sù cÇn thiÕt phi ®æi
míi c lÜnh vùc kinh tÕ lÉn lÜnh vùc chÝnh trÞ, §¶ng ta còng xem ®æi míi
kinh tÕ lµ träng t©m.
Thùc tiÔn h¬n 10 n¨m ®æi míØ níc ta mang l¹i nhiÒu b»ng chøng x¸c
nhËn tÝnh ®óng ®¾n cña nh÷ng quan ®iÓm nªu trªn. §¹i héi ®¹i biÓu lÇn
thø VIII cña ®¶ng ®· kh¼ng ®Þnh”xÐt trªn tæng thÓ, §¶ng ta b¾t ®Çu c«ng
cuéc ®æi míi tõ ®æi míi vÒ tduy chÝnh trÞ trong viÖc ho¹ch ®Þnh ®êng
lèi vµ chinhs s¸ch ®èi néi ®èi ngo¹i. Kh«ng cã sù ®æi míi ®ã th× kh«ng cã
sù ®æi míi kh¸c.
Nh»m gãp phÇn nhËn thøc ®óng ®¾n h¬n vÒ nhiÖm vô x©y dùng
CNXH trong thêi kú qu¸ ®é lªn CNXH, t«i ®· lùa chän ®Ò tµi "Quan
®iÓm toµn diÖn vµ vËn dông vµo sù nghiÖp x©y dùng CNXH ë ViÖt nam
hiÖn nay".
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
2
§Ò tµi tËp trung nghiªn cøu Qu¸ tr×nh x©y dùng CNXH ë ViÖt nam tõ
tríc vµ sau ®æi míi ®Õn nay, vµ mét sè kiÕn nghÞ vËn dông quan ®iÓm
toµn diÖn cña chñ nghÜa M¸c-Lªnin vµo sù nghiÖp x©y dùng CNXH ë ViÖt
nam.
§Ò tµi ®îc nghiªn cøu dùa trªn c¬ së nh÷ng nguyªn lý vµ ph¬ng
ph¸p luËn cña chñ nghÜa M¸c - Lªnin, thÕ giíi quan duy vËt biÖn chøng,
c¨n cø vµo mét sè quan ®iÓm ®êng lèi, chÝnh s¸ch cña §ng vµ Nhµ níc
tõ sau §¹i héi §¶ng céng sn ViÖt Nam lÇn thø VI.
KÕt cÊu ®Ò tµi, ngoµi lêi nãi ®Çu vµ kÕt luËn gåm hai ch¬ng
Ch¬ng 1: Lý luËn chung vÒ quan ®iÓm toµn diÖn
Ch¬ng 2: VËn dông quan ®iÓm toµn diÖn vµo sù nghiÖp x©y dùng
CNXH ë ViÖt nam.
Do ®iÒu kiÖn thêi gian còng nh tr×nh ®é am hiÓu vÒ vÊn ®Ò nµy cßn
h¹n chÕ, nªn kh«ng tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt, t¸c gi mong nhËn ®îc
nh÷ng ý kiÕn ®¸nh gi¸ cña thÇy c« gi¸o vµ c¸c b¹n ®Ó ®Ò tµi nµy ®îc
hoµn thiÖn h¬n.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
3
Ch¬ng1
Lý luËn chung vÒ quan ®iÓm toµn diÖn
1.1- Nguyªn lý vÒ mèi liªn hÖ phæ biÕn
Theo quan ®iÓm siªu h×nh, c¸c sù vËt hiÖn tîng tån t¹i mét c¸ch t¸ch
rêi nhau, c¸i nµy bªn c¹nh c¸i kia, gi÷a chóng kh«ng cã sù phô thuéc,
kh«ng cã sù rµng buéc lÉn nhau, nh÷ng mèi liªn hÖ cã ch¨ng chØ lµ nh÷ng
liªn hÖ hêi hît, bÒ ngoµi mang tÝnh ngÉu nhiªn. Mét sè ngêi theo quan
®iÓm siªu h×nh còng thõa nhËn sù liªn hÖ vµ tÝnh ®a d¹ng cña nã nhng
laÞ phñ nhËn kh n¨ng chuyÓn ho¸ lÉn nhau gi÷a c¸c h×nh thøc liªn hÖ
kh¸c nhau.
Ngîc l¹i, quan ®iÓm biÖn chøng cho r»ng thÕ giíi tån t¹i nh mét
chØnh thÓ thèng nhÊt. C¸c sù vËt hiÖn tîng vµ c¸c qu¸ tr×nh cÊu thµnh thÕ
giíi ®ã võa t¸ch biÖt nhau, võa cã sù liªn hÖ qua l¹i, th©m nhËp vµ chuyÓn
ho¸ lÉn nhau.
VÒ nh©n tè quy ®Þnh sù liªn hÖ gi÷a c¸c sù vËt, hiÖn tîng trong thÕ
giíi, chñ nghÜa duy t©m cho r»ng c¬ së cña sù liªn hÖ, sù t¸c ®éng qua l¹i
gi÷a c¸c sù vËt vµ hiÖn tîng lµ c¸c lùc lîng siªu tù nhiªn hay ë ý thøc, ë
cm gi¸c cña con ngêi. XuÊt ph¸t tõ quan ®iÓm duy t©m chñ quan,
BÐcc¬li coi c¬ së cña sù liªn hÖ gi÷a c¸c sù vËt, hiÖn tîng lµ c¶m gi¸c.
§øng trªn quan ®iÓm duy t©m kh¸ch quan, Hªghen l¹i cho r»ng c¬ së cña
sù liªn hÖ qua l¹i gi÷a c¸c sù vËt, hiÖn tîng lµ ë ý niÖm tuyÖt ®èi.
Quan ®iÓm cña chñ nghÜa duy vËt biÖn chøng kh¼ng ®Þnh c¬ së cña sù
liªn hÖ qua l¹i gi÷a c¸c sù vËt hiÖn tîng lµ tÝnh thèng nhÊt vËt chÊt cña
thÕ giíi.
Theo quan ®iÓm nµy, c¸c sù vËt hiÖn tîng trªn thÕ giíi dï cã ®a
d¹ng, kh¸c nhau nh thÕ nµo ®i ch¨ng n÷a th× chóng còng chØ lµ nh÷ng
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
4
d¹ng tån t¹i kh¸c nhau cña mét thÕ giíi duy nhÊt lµ thÕ giíi vËt chÊt.
Ngay c ý thøc, t tëng cña con ngêi vèn lµ nh÷ng c¸i phi vËt chÊt
còng chØ lµ thuéc tÝnh cña mét d¹ng vËt chÊt cã tæ chøc cao nhÊt lµ bé ãc
con ngêi, néi dung cña chóng còng chØ lµ kÕt qu¶ phn ¸nh cña c¸c qu¸
tr×nh vËt chÊt kh¸ch quan.
Quan ®iÓm duy vËt biÖn chøng kh«ng chØ kh¼ng ®Þnh tÝnh kh¸ch
quan, tÝnh phæ biÕn cña sù liªn hÖ gi÷a c¸c sù vËt hiÖn tîng, c¸c qu¸
tr×nh, mµ nã cßn nªu râ tÝnh ®a d¹ng cña sù liªn hÖ qua l¹i: cã mèi liªn hÖ
bªn trong vµ mèi liªn hÖ bªn ngoµi, cã mèi liªn hÖ chung bao qu¸t toµn bé
thÕ giíi vµ mèi liªn hÖ bao qu¸t mét sè lÜnh vùc hoÆc mét sè lÜnh vùc
riªng biÖt cña thÕ giíi, cã mèi liªn hÖ trùc tiÕp, cã mèi liªn hÖ gi¸n tiÕp
mµ trong ®ã sù t¸c ®éng qua l¹i ®îc thÓ hiÖn th«ng qua mét hay mét sè
kh©u trung gian, cã mèi liªn hÖ b¶n chÊt, cã mèi liªn hÖ tÊt nhiªn vµ liªn
hÖ ngÉu nhiªn, cã mèi liªn hÖ gi÷a c¸c sù vËt kh¸c nhau vµ mèi liªn hÖ
gi÷a c¸c mÆt kh¸c nhau cña sù vËt. Sù vËt, hiÖn tîng nµo còng vËn ®éng,
ph¸t triÓn qua nhiÒu giai ®o¹n ph¸t triÓn kh¸c nhau, gi÷a c¸c giai ®o¹n ®ã
còng cã mèi liªn hÖ víi nhau, t¹o thµnh lÞch sö ph¸t triÓn hiÖn thùc cña
c¸c sù vËt vµ c¸c qu¸ tr×nh t¬ng øng.
TÝnh ®a d¹ng cña sù liªn hÖ do tÝnh ®a d¹ng trong sù tån t¹i, sù vËn
®éng vµ ph¸t triÓn cña chÝnh c¸c sù vËn ®éng vµ ph¸t triÓn cña c¸c sù vËt
hiÖn tîng.
Mèi liªn hÖ bªn trong lµ mèi liªn hÖ qua l¹i, lµ sù t¸c ®éng lÉn nhau
gi÷a c¸c bé phËn, gi÷a c¸c yÕu tè, c¸c thuéc tÝnh, c¸c mÆt kh¸c nhau cña
mét sù vËt, nã gi÷ vai trß quyÕt ®Þnh ®èi víi sù tån t¹i, vËn ®éng vµ ph¸t
triÓn cña sù vËt. Mèi liªn hÖ bªn ngoµi lµ mèi liªn hÖ gi÷a c¸c sù vËt, c¸c
hiÖn tîng kh¸c nhau, nãi chung nã kh«ng cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh, H¬n
n÷a, nã thêng ph¶i th«ng qua mèi liªn hÖ bªn trong mµ ph¸t huy t¸c
dông ®èi víi sù vËn ®éng vµ ph¸t triÓn cña sù vËt. Tuy nhiªn, nãi nh vËy
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
5
kh«ng cã nghÜa lµ phñ nhËn hoµn toµn vai trß cña mèi liªn hÖ bªn ngoµi
®èi víi sù vËn ®éng vµ ph¸t triÓn cña sù vËt, hiÖn tîng. Mèi liªn hÖ bªn
ngoµi còng hÕt søc quan träng, ®«i khi cã thÓ gi÷ vai trß quyÕt ®Þnh.
Mèi liªn hÖ bn chÊt vµ kh«ng b¶n chÊt, mèi liªn hÖ tÊt yÕu vµ ngÉu
nhiªn còng cã tÝnh chÊt t¬ng tù nh ®· nãi ë trªn. Ngoµi ra chóng cßn cã
nh÷ng nÐt ®Æc thï. Ch¼ng h¹n nh, c¸i lµ ngÉu nhiªn khi xem xÐt trong
quan hÖ nµy l¹i lµ c¸i tÊt nhiªn khi xem xÐt trong mèi liªn hÖ kh¸c, ngÉu
nhiªn l¹i lµ h×nh thøc biÓu hiÖn ra bªn ngoµi cña c¸i tÊt yÕu, hiÖn tîng lµ
h×nh thøc biÓu hiÖn Ýt nhiÒu ®Çy ®ñ cña bn chÊt. §ã lµ nh÷ng h×nh thøc
®Æc thï cña sù biÓu hiÖn nh÷ng mèi liªn hÖ t¬ng øng.
Nh vËy, quan ®iÓm duy vËt biÖn chøng vÒ sù liªn hÖ ®ßi hái phi
thõa nhËn tÝnh t¬ng ®èi trong sù ph©n lo¹i c¸c mèi liªn hÖ. C¸c lo¹i liªn
hÖ kh¸c nhau cã thÓ chuyÓn ho¸ lÉn nhau. Sù chuyÓn ho¸ nh vËy cã thÓ
diÔn ra hoÆc do thay ®æi ph¹m vi bao qu¸t khi xem xÐt, hoÆc do kÕt qu¶
vËn ®éng kh¸ch quan cña chÝnh sù vËt vµ hiÖn tîng.
Trong tÝnh ®a d¹ng cña c¸c h×nh thøc vµ c¸c lo¹i liªn hÖ tån t¹i trong
tù nhiªn, trong x· héi vµ trong tduy con ngêi, phÐp biÖn chøng duy vËt,
tËp trung nghiªn cøu nh÷ng lo¹i liªn hÖ chung, mang tÝnh chÊt phá biÕn.
Nh÷ng h×nh thøc vµ nh÷ng kiÓu liªn hÖ riªng biÖt trong c¸c bé phËn kh¸c
nhau cña thÕ giíi lµ ®«Ý tîng nghiªn cøu cña c¸c ngµnh khoa häc kh¸c.
1.2 - Quan ®iÓm toµn diÖn trong triÕt häc M¸c- Lªnin
Tõ viÖc nghiªn cøu nguyªn lý vÒ mèi liªn hÖ phæ biÕn cña sù vËt hiÖn
tîng, triÕt häc M¸c - Lªnin rót ra quan ®iÓm toµn diÖn trong nhËn thøc
Víi t c¸ch lµ mét nguyªn t¾c ph¬ng ph¸p luËn trong viÖc nhËn
thøc c¸c sù vËt hiÖn tîng, quan ®iÓm toµn diÖn ®ßi hái ®Ó cã ®îc nhËn
thøc ®óng ®¾n vÒ sù vËt hiÖn tîng. Mét mÆt, chóng ta ph¶i xem xÐt nã
trong mèi liªn hÖ qua l¹i gi÷a c¸c bé phËn, c¸c yÕu tè, c¸c thuéc tÝnh kh¸c
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.