Quản lý đô thị
trong bảo tồn và quản lý
vườn hoa/ sân chơi khu dân cư
trong các quận nội đô Hà Nội
Tác giả: Nguyễn Thị Hiền
Hà Nội, tháng 3 năm 2015
i
Nhóm nghiên cứu
Nguyễn Thị Hiền – Nghiên cứu viên chính, người viết báo cáo
Trần Huy Ánh – Nghiên cứu viên
Trần Thị Mỹ Dung – Nghiên cứu viên
Trần Thị Kiều Thanh Hà – Nghiên cứu viên
Đinh Đăng Hải – Nghiên cứu viên
Người hiệu đính:
Kristie Daniel
Debra Efroymson
Nghiên cứu này do Quỹ Châu Á tài trợ.
Các nhận định trong báo cáo này hoàn toàn là của tác giả,
không nhất thiết thể hiện quan điểm của Quỹ Châu Á.
ii
MỤC LỤC
Danh mục các hình ............................................................................................................................. v
Danh mục các bảng ............................................................................................................................ v
Danh mục viết tắt ............................................................................................................................. vi
Tóm tắt ............................................................................................................................................ vii
1. Giới thiệu ...................................................................................................................................1
1.1. Cơ sở ..............................................................................................................................1
1.2. Mục tiêu ..........................................................................................................................2
1.3. Cách tiếp cận và phương pháp luận .................................................................................3
2. Khung pháp lý .............................................................................................................................4
2.1. Các chính sách của chính phủ ...........................................................................................4
Chính quyền thành phố đã chủ động xây dựng Thủ đô thành thành phố xanh và lành mạnh vì người dân .4
Chồng chéo, cạnh tranh, kẽ hở và mâu thuẫn giữa các chính sách ...............................................................6
Biện pháp chính sách chưa đủ để đạt được các mục tiêu về vườn hoa/sân chơi khu dân cư ......................7
Thành phố Hà Nội thiếu một chương trình nâng cấp đô thị toàn diện, trong đó quy hoạch cây xanh là một
phần không thể tách rời .................................................................................................................................8
2.2. Quy định luật pháp ..........................................................................................................8
Hệ thống pháp luật về quy hoạch đô thị đang tiến bộ nhằm đáp ứng với các thay đổi ................................8
Hướng dẫn quy hoạch chưa đủ hoặc thiếu thực tế cho vườn hoa/sân chơi trong các khu ở cũ ..................9
Các thuật ngữ thiếu nhất quán trong các văn bản quy phạm pháp luật ..................................................... 10
Quy định về quản lý nhà chung cư chưa tạo điều kiện cho địa điểm hội họp/vui chơi .............................. 11
Thiếu minh bạch trong quản lý đất công ..................................................................................................... 11
Qúa trình quy hoạch đô thị thiếu sự tham gia của người dân .................................................................... 13
3. Phân tích các bên liên quan ....................................................................................................... 15
3.1. Cơ cấu tổ chức chính quyền............................................................................................ 15
Cơ chế quy hoạch và quản lý cây xanh chưa đề cập đến vai trò của chính quyền cấp phường, trong khi họ
đang thực sự quản lý vườn hoa/sân chơi khu dân cư................................................................................. 15
Chồng chéo về chức năng và thiếu sự điều phối/hợp tác giữa các ngành và các cấp chính quyền trong quy
hoạch và quản lý vườn hoa/sân chơi khu dân cư ....................................................................................... 17
Nhận thức của chính quyền về tầm quan trọng của vườn hoa/sân chơi khu dân cư chưa cao ................. 18
Thiếu một cơ quan quản lý hệ thống thông tin tích hợp của thành phố .................................................... 19
3.2. Người dân ..................................................................................................................... 20
iii
Người dân có nhận thức tốt về giá trị của vườn hoa/sân chơi khu dân cư ................................................ 20
Người dân biết rõ đất công đang được sử dụng và có thể được sử dụng tốt nhất như thế nào ............... 21
Người dân thiếu cơ hội để tham gia đầy đủ ................................................................................................ 21
3.3. Các bên liên quan khác .................................................................................................. 21
3.3.1. Các tổ chức chính trị-xã hội ............................................................................................ 21
Các tổ chức chính trị-xã hội chưa phát huy đầy đủ vai trò giám sát ........................................................... 22
3.3.2. Các tổ chức phi chính phủ trong nước ............................................................................ 22
Các tổ chức phi chính phủ trong nước có ảnh hưởng hạn chế tới chính sách ............................................ 22
3.3.3. Các cơ quan nghiên cứu ................................................................................................. 23
Các viện thuộc Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong đề xuất chính sách, chứ không phải là các cơ
quan độc lập ................................................................................................................................................ 23
3.3.4. Các cơ sở đào tạo .......................................................................................................... 23
Các cơ sở đào tạo cung cấp kiến thức hạn chế về quy hoạch và quản lý cây xanh khu dân cư .................. 23
3.3.5. Các cơ quan truyền thông .............................................................................................. 23
Truyền thông thúc đẩy các không gian công cộng chưa có hệ thống ......................................................... 23
3.3.6. Các tổ chức quốc tế ........................................................................................................ 23
Ít tổ chức quốc tế quan tâm tới vườn hoa/sân chơi khu dân cư ................................................................ 23
3.3.7. Khu vực tư nhân ............................................................................................................ 24
Các doanh nghiệp quan tâm đến lợi nhuận nhưng cũng có thể đóng góp xã hội ...................................... 24
4. Hiện trạng vườn hoa/sân chơi khu dân cư tại Hà Nội ................................................................ 25
4.1. Hiện trạng chung ........................................................................................................... 25
Đất công bị lấn chiếm để sử dụng cá nhân.................................................................................................. 25
Thiếu vườn hoa/sân chơi khu dân cư .......................................................................................................... 26
Vườn hoa/sân chơi khu dân cư hiện có không được quy hoạch/thiết kế/đầu tư/quản lý tốt ................... 32
Đất công còn lại phải đối mặt với sự cạnh tranh của các nhu cầu sử dụng khác nhau ............................... 34
4.2. Hiện trạng trong các khu nhà ở cũ thuộc sở hữu nhà nước ............................................. 35
Đất công trong các khu nhà ở thuộc sở hữu nhà nước bị lấn chiếm vì lợi ích cá nhân .............................. 35
Các nỗ lực tái phát triển nhà ở thuộc sở hữu nhà nước nhằm tạo quỹ đất công dành cho công viên/sân
chơi vẫn chưa thành công ........................................................................................................................... 36
4.3. Hiện trạng trong các khu nhà ở tự xây ........................................................................... 36
Các khu nhà ở tự xây thiếu nghiêm trọng đất công để làm vườn hoa/sân chơi ......................................... 36
Khu vực nhà ở tự xây khó có thể đạt được mục tiêu về vườn hoa/sân chơi .............................................. 37
iv
4.4. Hiện trạng ở trong các "khu đô thị mới" ......................................................................... 37
Vườn hoa/sân chơi không được quy hoạch/đầu tư đầy đủ ....................................................................... 37
Không gian cộng đồng bị lấn chiếm để thu lợi cá nhân ............................................................................... 38
5. Một số câu chuyện ................................................................................................................... 39
5.1. Câu chuyện thứ nhất: Lập bản đồ cộng đồng không gian công cộng - trường hợp của phường Hạ
Đình 39
5.2. Câu chuyện thứ hai: Hợp tác xã nhà ở Thụy Điển về quản lý nhà chung cư ...................... 43
5.3. Câu chuyện thứ ba: Mô hình hợp tác Nhà nước - Người dân - Doanh nghiệp – xây dựng sân chơi ở
phường Thượng Đình ............................................................................................................... 44
5.4. Câu chuyện thứ tư: Mô hình sáng tạo trong kiến tạo sân chơi - Sân chơi dành cho người nghèo
nhập cư tại Bãi Giữa Sông Hồng ................................................................................................ 47
5.5. Câu chuyện thứ năm: Quyết tâm của lãnh đạo thành phố Hội An trong tạo dựng sân chơi51
6. Kết luận và kiến nghị................................................................................................................. 56
6.1. Kết luận ......................................................................................................................... 56
6.2. Kiến nghị ....................................................................................................................... 57
6.2.1. Chính quyền trung ương ................................................................................................ 57
Cải thiện chính sách và các quy định pháp luật .......................................................................... 57
Cải thiện quy chuẩn/tiêu chuẩn quy hoạch cây xanh và quy hoạch nâng cấp đô thị .................... 58
6.2.2. Chính quyền thành phố Hà Nội ....................................................................................... 59
Xây dựng Chương trình nâng cấp đô thị và Kế hoạch hành động nâng cấp đô thị thành phố Hà Nội, trong
đó một mạng lưới vườn hoa/sân chơi khu dân cư là một phần không thể tách rời .................... 59
Bổ sung vào Quy hoạch Cây xanh Hà Nội cây xanh các biện pháp cụ thể để phát triển vườn hoa/sân chơi
khu dân cư ............................................................................................................................... 59
Cải thiện hệ thống quy hoạch và quản lý công viên/ vườn hoa/ sân chơi .................................... 59
Cải thiện quy hoạch và quản lý sử dụng đất để đảm bảo có đất công cho dành cho vườn hoa/sân chơi
khu dân cưi .............................................................................................................................. 60
Thiết lập hệ thống quản lý thông tin thống nhất của thành phố để quy hoạch và quản lý đô thị tốt hơn
60
Huy động đất có sẵn, các nguồn lực và sáng kiến cho việc tạo ra/cải thiện vườn hoa/sân chơi khu dân cư
60
6.2.3. Các bên liên quan khác .................................................................................................. 61
Tài liệu tham khảo ........................................................................................................................... 63
Phụ lục ......................................................................................................................................................... 66