SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN LUYỆN LĨ NĂNG SỐNG
CHO HỌC SINH TIỂU HỌC
PHẦN A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong thực tế hiện nay việc rèn kĩ năng sống của các em ở trường tiểu học
còn thấp và nhiều hạn chế.Việc rèn kĩ năng sống cho học sinh chưa có nét
chuyển biến, nguyên do chính là trong tư tưởng giáo viên, phụ huynh chỉ chú
trọng đến việc dạy kiến thức, việc rèn kĩ năng sống cho học sinh còn chiếu lệ,
giáo viên.luôn chú trọng đến việc đọc tốt, làm tính tốt …
Ở bậc tiểu học các môn học nhằm cung cấp cho học sinh những tri thức sơ
đẳng về các chuẩn mực hành vi xã hội chủ nghĩa gắn với những kinh nghiệm
đạo đức, để từ đó giúp học sinh hình thành kĩ năng sống, biết phân biệt đúng sai
làm theo cái đúng, ủng hộ cái đúng, đấu tranh với những biểu hiện sai trái, xấu
xa, nhắc nhở các em hành động theo chuẩn mực đạo đức và thói quen đạo đức
chính vì vậy tôi quyết định chọn đề tài “Một số biện pháp rèn kĩ năng sống cho
học sinh Tiểu học”. Vì rèn kĩ năng sống ở bậc tiểu học là một nhiệm vụ quan
trọng mà người người làm công tác giáo dục cần quan tâm.
PHẦN B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Cơ sở lý luận:
Kĩ năng sống là những kĩ năng tâm lý – xã hội cơ bản giúp cho cá nhân
tồn tại và thích ứng trong cuộc sống, giúp cho cá nhân vững vàng trước cuộc
sống có nhiều thách thức nhưng cũng nhiều cơ hội trong thực tại… Kĩ năng sống
đơn giản là tất cả điều cần thiết mà chúng ta phải biết để có được khả năng thích
ứng với những thay đổi diễn ra hằng ngày trong cuộc sống.
Nghiên cứu gần đây về sự phát triển của não trẻ cho thấy rằng khả năng
giao tiếp với mọi người, khả năng biết tự kiểm soát, thể hiện các cảm giác của
mình, biết cách ứng xử phù hợp với các yêu cầu, biết giải quyết các vấn đề cơ
bản một cách tự lập có những ảnh hưởng rất quan trọng đối với kết quả học tập
của trẻ tại trường.
II. Cơ sở thực tiễn:
Ở Việt Nam, từ năm học 2008-2009, Bộ Giáo dục - Đào tạo đã phát động
phong trào “Xây dựng trường học thân thiện - học sinh tích cực”, với yêu cầu
tăng cường sự tham gia một cách hứng thú của học sinh trong các hoạt động
giáo dục trong nhà trường và tại cộng đồng với thái độ tự giác, chủ động và ý
thức sáng tạo. Trong năm nội dung thực hiện có nội dung tổ chức trò chơi dân
gian cho học sinh đó cũng chính là rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh.
Đối với giáo viên tiểu học thường tập trung lo lắng cho những em có
những vấn đề về hành vi và khả năng tập trung trong những lớp đầu tiên (lớp1)
trẻ đến trường. Đơn giản là vì những học sinh này thường không có khả năng
chờ đến lượt, không biết chú ý lắng nghe và làm việc theo nhóm, điều này làm
cho HS không thể tập trung lĩnh hội những điều giáo viên dạy. Vì vậy, giáo viên
phải tốn rất nhiều thời gian đầu tư để giúp HS có được những kĩ năng sống cơ
bản ở trường Tiểu học.
Trong quá trình rèn kĩ năng sống cho trẻ nhằm thực hiện nội dung phong
trào “Xây dựng trường học thân thiện-học sinh tích cực”, tôi đã gặp những thuận
lợi và khó khăn sau:
1. Thuận lợi:
Bộ Giáo dục - Đào tạo đã phát động phong trào “Xây dựng trường học
thân thiện-học sinh tích cực” với những kế hoạch nhất quán từ trung ương đến
địa phương, Phòng giáo dục - Đào tạo cũng đã có kế hoạch từng năm học với
những biện pháp cụ thể để rèn kỹ năng sống cho học sinh một cách chung nhất
cho các bậc học, đây chính là những định hướng giúp giáo viên thực hiện như:
Rèn luyện kỹ năng ứng xử hợp lý với các tình huống trong cuộc sống, thói quen
và kỹ năng làm việc, sinh hoạt theo nhóm; rèn luyện sức khỏe và ý thức bảo vệ
sức khỏe, kĩ năng phòng, chống tai nạn giao thông, đuối nước và các tai nạn
thương tích khác; rèn luyện kĩ năng ứng xử văn hóa, chung sống hòa bình,
phòng ngừa bạo lực và các tệ nạn xã hội.
Trong thực tế năm học 2012 - 2013, với yêu cầu sử dụng công nghệ thông
tin đổi mới hình thức phương pháp dạy học, giáo viên thường lãng quên các trò
chơi dân gian, ngại đưa vào kế hoạch, thậm chí không có thời gian cho trẻ vui
chơi. Tôi đã có biện pháp đề ra kế hoạch, tổ chức cho các em chơi những trò
chơi dân gian. Vì thế, năm học 2012-2013, khi có chỉ đạo thực hiện nội dung
tăng cường tổ chức các trò chơi dân gian cho học sinh, tôi đã có sự chuẩn bị về
mặt nhận thức của giáo viên, có sẵn dụng cụ, các bộ cờ dân gian cho trẻ chơi.
2. Khó khăn
Về phía các bậc cha mẹ các em luôn nóng vội trong việc dạy con; họ chỉ
chú trọng đến việc con mình về nhà mà chưa biết đọc, viết chữ, hoặc chưa biết
làm toán thì lo lắng một cách thái quá! Đồng thời lại chiều chuộng, cung phụng
con cái khiến trẻ không có kĩ năng tự phục vụ, chỉ chú ý đến khâu dạy, không
chú ý đến con mình ăn, uống như thế nào, trẻ có biết sử dụng những đồ dùng,
vật dụng trong ăn uống hay không? Và vì sao chúng ta cần những đồ dùng, vật
dụng đó? Những đồ dùng đó để làm gì?
Đối với giáo viên
Phong trào“ Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” tập trung
nhiều nội dung chung cho các bậc học. Tuy chưa nắm hết về nội dung phải dạy
trẻ theo từng khối lớp, những kĩ năng sống cơ bản nào, chưa biết vận dụng từ
những kế hoạch định hướng chung để rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh.
Mặc dù có nhiều kinh nghiệm nhưng việc đổi mới phương pháp giảng
dạy nhằm khuyến khích sự chuyên cần, tích cực, chủ động, sáng tạo và ý thức
vươn lên, rèn luyện khả năng tự học của học sinh còn gặp nhiều khó khăn.
Từ cơ sở và thực tiễn trong quá trình giáo dục rèn kĩ năng sống cho học
sinh bậc tiểu học tôi đã tìm ra một số biện pháp giúp giáo viên rèn kĩ năng sống
cho học sinh tiểu học có tính khả thi nhất.
III. Các biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh
1./ Biện pháp nhận thức sâu sắc về việc dạy trẻ kĩ năng sống
Đầu năm học, tôi học tập nghiên cứu chuyên đề rèn kĩ năng sống cho học
sinh tiểu học, về thực trạng và giải pháp ở đơn vị trong việc rèn kĩ năng sống
cho học sinh bậc học tiểu học do Bộ Giáo dục- Đào tạo phát động; qua đó giúp
tôi hiểu được rằng chương trình học chính khoá thường cho trẻ tiếp xúc từ từ với
các kiến thức văn hoá trong suốt năm học, còn thực tế trẻ sẽ học tốt nhất khi có
được cách tiếp cận một cách cân bằng, biết cách phát triển các kĩ năng nhận
thức, cảm xúc và xã hội. Vì thế, khi trẻ tiếp thu được những kĩ năng giao tiếp xã
hội và các hành vi ứng xử cơ bản trong nhóm bạn, thì trẻ sẽ nhanh chóng sẵn
sàng và có khả năng tập trung vào việc học văn hoá một cách tốt nhất.
2./ Biện pháp xác định những kĩ năng sống cơ bản cần dạy trẻ ở lứa
tuổi tiểu học :
Đối với tâm sinh lý trẻ em bậc tiểu học thì có nhiều kĩ năng quan trọng
mà trẻ cần phải biết trước khi tập trung vào học văn hoá đặc biệt là trẻ em độ
tuổi lớp1. Thực tế kết quả của nhiều nghiên cứu đều cho thấy các kĩ năng quan
trọng nhất trẻ phải học vào thời gian đầu của năm học chính là những kĩ năng
sống như: sự hợp tác, tự kiểm soát, tính tự tin, tự lập, tò mò, khả năng thấu hiểu
và giao tiếp. Việc xác định được các kĩ năng cơ bản phù hợp với lứa tuổi sẽ giúp
giáo viên lựa chọn đúng những nội dung trọng tâm để dạy trẻ .
3./ Biện pháp cụ thể hóa nội dung của những kĩ năng cơ bản mà giáo
viên cần dạy trẻ:
Kĩ năng sống tự tin : Một trong những kĩ năng đầu tiên mà giáo viên cần
chú tâm là phát triển sự tự tin, lòng tự trọng của trẻ. Nghĩa là giúp trẻ cảm nhận
được mình là ai, cả về cá nhân cũng như trong mối quan hệ với những người
khác. Kĩ năng sống này giúp trẻ luôn cảm thấy tự tin trong mọi tình huống ở mọi
nơi.
Kĩ năng sống hợp tác: Bằng các trò chơi, câu chuyện, bài hát giáo viên
giúp trẻ học cách cùng làm việc với bạn, đây là một công việc không nhỏ đối với
các em học sinh lứa tuổi này. Khả năng hợp tác sẽ giúp các em biết cảm thông
và cùng làm việc với các bạn.
Kĩ năng thích tò mò, ham học hỏi, khả năng thấu hiểu: Đây là một trong
những kĩ năng quan trọng nhất cần có ở các em vào giai đoạn này là sự khát
khao được học. Người giáo viên cần sử dụng nhiều tư liệu và ý tưởng khác nhau
để khơi gợi tính tò mò tự nhiên của các em. Nhiều nghiên cứu cho thấy rằng, các
câu chuyện hoặc các hoạt động và tư liệu mang tính chất khác lạ thường khơi
gợi trí não nhiều hơn là những thứ có thể đoán trước được.
Kĩ năng giao tiếp: Giáo viên cần dạy trẻ biết thể hiện bản thân và diễn đạt
ý tưởng của mình cho người khác hiểu, trẻ cần cảm nhận được vị trí, kiến thức
của mình trong thế giới xung quanh nó. Đây là một kĩ năng cơ bản và khá quan
trọng đối với trẻ. Nó có vị trí chính yếu khi so với tất cả các kĩ năng khác như
đọc, viết, làm toán và nghiên cứu khoa học. Nếu các em cảm thấy thoải mái khi
nói về một ý tưởng hay chính kiến nào đó, các em sẽ trở nên dễ dàng học và sẽ
sẵn sàng tiếp nhận những suy nghĩ mới. Đây chính là yếu tố cần thiết để giúp
học sinh sẳn sàng học mọi thứ.
Ngoài ra, ở nhà trường giáo viên cần dạy học sinh nghi thức văn hóa
trong ăn uống qua đó dạy các em kĩ năng lao động tự phục vụ, rèn tính tự lập
như: Biết tự rửa tay sạch sẽ trước khi ăn, chỉ ăn uống tại bàn ăn, biết cách sử
dụng những đồ dùng, vật dụng trong ăn uống một cách đúng đắn, ăn uống gọn
gàng, không rơi vãi, nhai nhỏ nhẹ không gây tiếng ồn, ngậm miệng khi nhai thức
ăn, biết mời trước khi ăn, cảm ơn sau khi ăn, biết tự dọn, cất đúng chỗ bát, chén,
thìa … hoặc biết giúp người lớn dọn dẹp, ngồi ngay ngắn, không làm ảnh hưởng
đến người xung quanh.
4./ Biện pháp xác định nhiệm vụ cơ bản và phân công trách nhiệm
trong việc dạy học sinh kĩ năng sống
Giáo viên có thể làm được gì để dạy kĩ năng sống cho trẻ?
Cần tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm khuyến khích sự
chuyên cần, tích cực của học sinh , cần phải biết khai thác phát huy năng khiếu,
tiềm năng sáng tạo ở mỗi học sinh . Vì mỗi học sinh là một nhân vật đặc biệt,
phải giáo dục học sinh như thế nào để các em cảm thấy thoải mái trong mọi
tình huống của cuộc sống.
