Khóa luận tốt nghiệp
SVTT: Nguyễn Văn Hiền
1
ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
KHOA TOÁN
………c&d………
NGUYỄN VĂN HIỀN
RÈN LUYỆN VÀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƯ DUY
SÁNG TẠO CHO HỌC SINH PHỔ THÔNG QUA
DẠY HỌC BÀI TẬP HÌNH HỌC KHÔNG GIAN
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
Chuyên ngành: PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TOÁN
Cán bộ hướng dẫn: ThS. NGUYỄN TRỌNG CHIẾN
Huế, Khóa học 2007 – 2011
Khóa luận tốt nghiệp
SVTT: Nguyễn Văn Hiền
2
Em xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới thầy giáo -
ThS. Nguyễn T rọng Chiến đã tận tình hướng dẫn và giúp
đỡ em trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành khóa luận
này.
Em xin cảm ơn những ý kiến đóng góp cũng như sự giúp
đỡ nhiệt tình của qu ý thầy cô giáo tổ Toán và các em học sinh
lớp 118 và lớp 121 trường Trung học phổ thông H ương
T hủy trong thời gian em tổ chức thực nghiệm tại trường.
Đặt biệt em xin chân thành cảm ơn quý thầy cô giáo
trong khoa Toán cũng như quý thầy cô giáo trong trường
Đại học Sư phạm H uế và Đại học H uế đã tận tình dạy
bảo, tạo điều kiện giúp đỡ và động viên em trong suốt khóa học.
Em xin chân thành cảm ơn!
H uế, tháng 05 năm 2011
Sinh viên: Nguy
ễn V ăn H iền
Khóa luận tốt nghiệp
SVTT: Nguyễn Văn Hiền
1
MỤC LỤC
A. PHẦN MỞ ĐẦU ......................................................................................... 3
1. Lý do chọn đề tài .............................................................................................. 3
2. Mục đích nghiên cứu ........................................................................................ 5
3. Nhiệm vụ nghiên cứu ....................................................................................... 5
4. Phương pháp nghiên cứu .................................................................................. 5
5. Giả thiết khoa học ............................................................................................ 6
B. PHẦN NỘI DUNG ......................................................................................... 7
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI ....................... 7
1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN ......................................................................................... 7
1.1.1. Một số vấn đề cơ bản về tư duy .................................................................. 7
1.1.1.1. Khái niệm ................................................................................... 7
1.1.1.2. Đặc điểm cơ bản của tư duy ........................................................ 7
1.1.1.3. Phân loại tư duy .......................................................................... 9
1.1.2. Tư duy sáng tạo .......................................................................................... 9
1.1.2.1. Tư duy sáng tạo ........................................................................... 9
1.1.2.2. Các đặc trưng cơ bản của tư duy sáng tạo .................................. 10
1.1.2.3. Mối liên hệ giữa tư duy sáng tạo với các loại hình tư duy khác . 12
1.1.3. Năng lực tư duy sáng tạo ...................................................................... 13
1.1.3.1. Năng lực ................................................................................... 13
1.1.3.2. Năng lực tư duy sáng tạo ........................................................... 15
1.1.3.3. Một số biểu hiện năng lực tư duy sáng tạo của học sinh trung học
phổ thông trong quá trình giải bài tập Toán học ..................................... 15
1.2. CƠ SỞ THỰC TIỄN ................................................................................... 22
1.2.1. Mục đích dạy học bài tập hình học không gian ở phổ thông 22
1.2.2. Nội dung bài tập hình học không gian ở phổ thông ................................... 23
1.2.3. Đặc điểm, chức năng của bài tập hình học không gian ở phổ thông và khả
năng bồi dưỡng năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh ....................................... 26
1.2.3.1. Đặc điểm cơ bản của môn hình học không gian ......................... 26
1.2.3.2. Chức năng của bài tập hình học không gian .............................. 26
Khóa luận tốt nghiệp
SVTT: Nguyễn Văn Hiền
2
1.2.3.3. Đánh giá chung về thực trạng .................................................... 27
1.2.3.4. Khả năng rèn luyện và phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học
sinh phổ thông qua dạy học .................................................................... 28
KẾT LUẬN CHƯƠNG I ................................................................................. 29
Chương 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN LUYỆN VÀ PHÁT TRIỂN NĂNG
LỰC TƯ DUY SÁNG TẠO CHO HỌC SINH PHỔ THÔNG QUA DẠY HỌC
BÀI TẬP HÌNH HỌC KHÔNG GIAN
............................................................. 30
2.1. CÁC CƠ SỞ ĐỂ ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP THỰC HIỆN .................... 30
2.2. MỘT SỐ BIỆN PHÁP CỤ THỂ ................................................................. 30
2.2.1. Biện pháp 1: ............................................................................................. 30
2.2.2. Biện pháp 2: ............................................................................................. 34
2.2.3. Biện pháp 3: ............................................................................................. 36
2.2.4. Biện pháp 4: ............................................................................................. 41
2.2.5. Biện pháp 5: ............................................................................................. 44
2.2.6. Biện pháp 6: ............................................................................................. 48
KẾT LUẬN CHƯƠNG II ................................................................................ 50
Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ........................................................ 51
3.1. Mục đích thực nghiệm ................................................................................. 51
3.2. Nội dung thực nghiệm ................................................................................. 51
3.3. Tổ chức dạy học thực nghiệm ...................................................................... 51
3.3.1. Thiết kế dạy học thực nghiệm ................................................................... 51
3.3.2. Tiến trình dạy học thực nghiệm ................................................................ 62
3.4. Kết quả thực nghiệm ................................................................................... 62
3.4.1. Thống kê kết quả ...................................................................................... 62
3.4.2. Đánh giá ................................................................................................... 62
3.4.3. Kết luận .................................................................................................... 62
C. KẾT LUẬN .................................................................................................. 64
D. TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................... 66
Khóa luận tốt nghiệp
SVTT: Nguyễn Văn Hiền
3
A. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Công cuộc đổi mới của đất nước đã và đang đặt ra cho ngành Giáo dục và Đào
tạo nhiệm vụ to lớn và hết sức nặng nề đó là đào tạo nguồn nhân lực chất lượng
cao đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Để
thực hiện nhiệm vụ này, bên cạnh việc đổi mới mục tiêu, nội dung chương trình và
sách giáo khoa ở mọi bậc học, chúng ta đã quan tâm nhiều đến việc đổi mới
phương pháp dạy học. Từ các vị lãnh đạo Đảng, Nhà nước, lãnh đạo các cấp của
ngành Giáo dục và Đào tạo đến các nhà nghiên cứu, các nhà giáo đều khẳng định
vai trò quan trọng và sự cần thiết của việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm
nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường. Điều này đã được thể chế
hóa trong Luật Giáo dục: “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự
giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực
tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”.
Nghị quyết Đại hội lần thứ XI của Đảng cũng đã khẳng định “Thực hiện đồng
bộ các giải pháp phát triển và nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo. Đổi mới
chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; nâng cao
chất lượng giáo dục toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, đạo đức, năng
lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã
hội”.
Để tạo ra những con người lao động mới có năng lực sáng tạo cần có một
phương pháp dạy học mới để khơi dậy và phát huy được tư duy sáng tạo của người
học. Vậy “tư duy sáng tạo” là gì? Quy luật phát triển của năng lực tư duy sáng tạo
như thế nào? Làm thế nào để rèn luyện và phát triển năng lực tư duy sáng tạo? Vấn
đề đặt ra là đề ra những biện pháp cụ thể, dễ thực hiện và có tính thực tiễn dạy học
cao để giáo viên có thể giúp thanh thiếu niên, học sinh và sinh viên phát huy năng
lực tư duy sáng tạo, giúp người học phát triển năng lực tư duy sáng tạo để học và
làm việc tốt hơn, đời sống được cải thiện hơn.
Hiện nay vấn đề “Rèn luyện và phát triển năng lực tư duy sáng tạo” là chủ đề
thuộc một lĩnh vực nghiên cứu còn mới và mang tính thực tiễn cao. Nó nhằm tìm