R I LO N TRÍ NH NG I CAO TU IỒ Ạ Ớ Ở ƯỜ Ổ
B não con ng i g m 15-20 t t bào th n kinh (neuron) n mộ ườ ồ ỷ ế ầ ằ
trong h p s . Hàng ngày thu phát hàng tri u tín hi u c a cu cộ ọ ệ ệ ủ ộ
s ng, x lý chính xác m i thông tin trong và ngoài c th . Tố ử ọ ở ơ ể ừ
20-30 tu i tr đi, dù không có s c gì , m i ngày cũng m t đi tổ ở ự ố ỗ ấ ừ
3 đ n 5 v n neuron. N u có b nh t t ho c không bi t b o v bế ạ ế ệ ậ ặ ế ả ệ ộ
não b ng m t l i s ng lành m nh, m t nh p s ng h p lý thì sằ ộ ố ố ạ ộ ị ố ợ ố
l ng neuron còn m t đi nhi u h n. ượ ấ ề ơ
X V A Đ NG M CH NÃOƠ Ữ Ộ Ạ
M t khác não cũng gi ng nhặ ố ư
m i c quan khác c a c thọ ơ ủ ơ ể
đ u c n đ c đ máu nuôiề ầ ượ ủ
d ng, nh ng khi ta có tu i, cácưỡ ư ổ
đ ng m ch nuôi não đ u b xộ ạ ề ị ơ
c ng, l ng máu đ n não gi mứ ượ ế ả
đi, s neuron hao h t ngày càngố ụ
nhi u h n. Vì v y đ n m t tu iề ơ ậ ế ộ ổ
nào đó s xu t hi n nh ng bi uẽ ấ ệ ữ ể
hi n sa sút v tinh th n, mà phệ ề ầ ổ
bi n nh t là r i lo n v trí nh .ế ấ ố ạ ề ớ
Đó là m t trong nh ng bi uộ ữ ể
hi n s m nh t và ch y u nh tệ ớ ấ ủ ế ấ
c a x v a đ ng m ch não. ủ ơ ữ ộ ạ
Đ c đi m r i lo n trí nh c a ng i b x v a đ ng m ch nãoặ ể ố ạ ớ ủ ườ ị ơ ữ ộ ạ
là tính dao đ ng và xu h ng luôn thay đ i. D nh n th y là m tộ ướ ổ ễ ậ ấ ộ
th i đi m nào đó, b nh nhân quên h n tên m t ng i hay m tờ ể ệ ẳ ộ ườ ộ
v t mà lúc bình th ng h r t nh không th nào quên đ c, vìậ ườ ọ ấ ớ ể ượ
đó là nh ng ng i r t quen, nh ng v t v n g p hàng ngày. Cũngữ ườ ấ ữ ậ ố ặ
có nh ng b nh nhân v n nh r t k t ng vi c nh ng không cònữ ệ ẫ ớ ấ ỹ ừ ệ ư
kh năng s p x p l i tr t t cho thích h p v i không gian vàả ắ ế ạ ậ ự ợ ớ
th i gian, nên suy nghĩ nói năng l n x n gi a vi c tr c vi cờ ộ ộ ữ ệ ướ ệ
V trí phình m ch máu não.ị ạ
sau, vi c này vi c khác, khi n cho vi c theo dõi ý c a h đ nhệ ệ ế ệ ủ ọ ị
trình bày r t khó khăn.ấ
B nh nhân cũng hay nói đi nói l i m t ý mà h t ng là m i nóiệ ạ ộ ọ ưở ớ
l n đ u. Có nh ng vi c h quên r t b t ng , xen k v i nh ngầ ầ ữ ệ ọ ấ ấ ờ ẽ ớ ữ
vi c h r t nh làm m i ng i ph i kinh ng c nh : V a ăn c mệ ọ ấ ớ ọ ườ ả ạ ư ừ ơ
song l i b o ch a ăn ho c ch a ăn l i b o là ăn r i… Hi nạ ả ư ặ ư ạ ả ồ ể
nhiên tình tr ng trí nh nh v y không th phù h p v i lao đ ngạ ớ ư ậ ể ợ ớ ộ
trí óc, đòi h i tính liên t c, s tích lũy ki n th c và tinh th n laoỏ ụ ự ế ứ ầ
đ ng b n b .ộ ề ỉ
PHÒNG NG A VÀ H N CH R I LO N TRÍ NHỪ Ạ Ế Ố Ạ Ớ
1. Có l i s ng ngăn n p, t ch , đi u đ , gi nào vi c n y,ố ố ắ ự ủ ề ộ ờ ệ ấ
không s ng buông th , t p cho mình thói quen ngay t khi cònố ả ậ ừ
tr đ ng đ não ph i làm vi c quá t i, nh ng cũng không đ cẻ ừ ể ả ệ ả ư ượ
đ cho não l i ho t đ ng. Vì n u trí óc không làm vi c gì c sể ườ ạ ộ ế ệ ả ẽ
mau b suy y u.ị ế
2. Luôn l c quan yêu đ i, tránh nh ng c m xúc, lo âu, b n ch n,ạ ờ ữ ả ồ ồ
t c gi n… Đ ng th i ph i tăng thêm các c m xúc d ng tínhứ ậ ồ ờ ả ả ươ
nh vui v , r ng l ng, v tha, yêu cái đ p, cái t t, cái đúng…ư ẻ ộ ượ ị ẹ ố
h n ch t i đa n i cô đ n trong cu c s ng.ạ ế ố ỗ ơ ộ ố
3. Th ng xuyên dùng các ch t ch ng oxy hóa trong ăn u ngườ ấ ố ố
nh t là các lo i rau và trái cây, là nh ng lo i th c ph m giàuấ ạ ữ ạ ự ẩ
vitamin E nh giá đ , hành tây… giàu vitamin C nh các lo i quư ỗ ư ạ ả
b i, chanh, cam, quýt và nhi u lo i rau… giàu bêta nh g c, càưở ề ạ ư ấ
r t, bí đ , đu đ , xoài… giàu selen nh t i ta, tôm đ ng, ngôố ỏ ủ ư ỏ ồ
vàng, th t l n n c, lòng đ tr ng… Ngoài ra s d ng d u th cị ợ ạ ỏ ứ ử ụ ầ ự
v t giàu acid béo không no nh d u đ u t ng, d u l c, d uậ ư ầ ậ ươ ầ ạ ầ
v ng, d u h ng d ng…ừ ầ ướ ươ
Đây là lo i th c ph m có tác d ng ch ng oxy hóa d i dào, h nạ ự ẩ ụ ố ồ ạ
ch tác h i c a các g c t do, h n ch quá trình già hóa c a tế ạ ủ ố ự ạ ế ủ ế
bào nh t là t bào não.ấ ế
Đ i v i n c cũng r t quan tr ng, ph i u ng đ n c nh t làố ớ ướ ấ ọ ả ố ủ ướ ấ
sáng và tr a, ng i cao tu i th ng không u ng đ n c theoư ườ ổ ườ ố ủ ướ
nhu c u. C th thi u n c s gây nhi u r i lo n trong đó cóầ ơ ể ế ướ ẽ ề ố ạ
r i lo n huy t đ ng vi tu n hoàn gây h u qu làm gi m ho tố ạ ế ộ ở ầ ậ ả ả ạ
đ ng c a não.ộ ủ
4. Vi c s d ng thu c cũng c n thi t nh thu c đ tăng oxy nãoệ ử ụ ố ầ ế ư ố ể
nh duxil, thu c c i thi n tu n hoàn não nh : Stugeron,ư ố ả ệ ầ ư
cavinton, pervincamin… thu c nuôi d ng t bào th n kinh nh :ố ưỡ ế ầ ư
Geronvital, piracetam… t t nhiên vi c s d ng thu c ph i theoấ ệ ử ụ ố ả
đ n c a bác sĩ.ơ ủ
BS. CK2. NGUY N Đ C LÊỄ Ứ
Kho 24 (ngu n: SKDS)ẻ ồ
Đ NG Đ U V I ALZHEIMERƯƠ Ầ Ớ
Alzheimer là b nh thoái hóa c não b không có kh năng h iệ ả ộ ả ồ
ph c, gây nên ch ng m t trí và sa sút trí tu ng i cao tu i.ụ ứ ấ ệ ở ườ ổ
T n th ng t bào th n kinh v não và nh ng c u trúc xungổ ươ ế ầ ở ỏ ữ ấ
quanh làm sa sút trí nh , gi m ph i h p v n đ ng, gi m c mớ ả ố ợ ậ ộ ả ả
giác, nh n c m sai... cu i cùng là m t trí nh và ch c năng tâmậ ả ố ấ ớ ứ
th n kinh.ầ
Nguyên nhân c a b nhủ ệ
Alzheimer do các ch tấ
l ng amyloid trong nãoắ
dày lên, c n tr nãoả ở
th c hi n các ch cự ệ ứ
năng m t cách chínhộ
xác... B nh Alzheimerệ
th ng x y ra v iườ ả ớ
nh ng ng i t đữ ườ ừ ộ
tu i 65 tr lên và cóổ ở
nguy c t vong cao,ơ ử
đ ng hàng th 4. Phứ ứ ụ
n d b b nh h nữ ễ ị ệ ơ
nam gi i. Nh ngớ ữ
ng i m c b nh tăngườ ắ ệ
huy t áp và tăngế
cholesterol máu thì
nguy c b Alzheimerơ ị
cao h n nh ng ng i khác.ơ ữ ườ
B nh Alzheimer có nh ng tri u ch ng r t đi n hình. M t trí nhệ ữ ệ ứ ấ ể ấ ớ
là tri u ch ng s m nh t c a Alzheimer. Ngoài m t trí nh ,ệ ứ ớ ấ ủ ấ ớ
ng i b nh còn m t t p trung t t ng, s t cân không cóườ ệ ấ ậ ư ưở ụ
nguyên nhân, đi l i khó khăn. Nh ng bi u hi n này khá gi ngạ ữ ể ệ ố
v i tình tr ng sa sút trí tu ng i cao tu i, nh ng b nh nhânớ ạ ệ ở ườ ổ ư ệ
Alzheimer còn b gi m k năng ngôn ng (khó khăn trong vi cị ả ỹ ữ ệ
hoàn thành câu ho c tìm m t t đúng, không có kh năng hi uặ ộ ừ ả ể
nghĩa c a t , giao ti p không ho t bát), gi m kh u giác nên d nủ ừ ế ạ ả ứ ẫ
đ n ăn u ng không ngon mi ng.ế ố ệ
Sau r t nhi u nghiên c u, các nhà khoa h c t m đ a ra cácấ ề ứ ọ ạ ư
nguyên nhân có th d n đ n căn b nh nguy hi m này. Ngoài sể ẫ ế ệ ể ự
lão hóa do tu i tác, thì s m t t bào th n kinh và gi m th tíchổ ự ấ ế ầ ả ể
nh ng vùng não chi ph i trí nh , vùng đ m nh n tâm th n kinhữ ố ớ ả ậ ầ
đ c xem là nguyên nhân chính d n đ n b nh này. S thoái hóaượ ẫ ế ệ ự
T p luy n th thao v a s c s gi mậ ệ ể ừ ứ ẽ ả
đ c nguy c m c b nh Alzheimer.ượ ơ ắ ệ
Arnh: corbis
c a các s i dây th n kinh, ho c t n th ng đã ngăn c n v nủ ợ ầ ặ ổ ươ ả ậ
chuy n ch t dinh d ng nuôi t bào th n kinh.ể ấ ưỡ ế ầ
B nh Alzheimer cũng liên quan đ n s xu t hi n c a m tệ ế ự ấ ệ ủ ộ
protein g i là beta amyloid (không hòa tan nên tích t thànhọ ụ
nh ng m ng keo) n m xung quanh các t bào th n kinh ch t. Sữ ả ằ ế ầ ế ự
có m t quá nhi u c a beta amyloid s làm gi m ch t trung gianặ ề ủ ẽ ả ấ
d n truy n th n kinh acetylcholine c n thi t cho trí nh . Betaẫ ề ầ ầ ế ớ
amyloid cũng ngăn ch n s v n chuy n ion kali, natri, canxi.ặ ự ậ ể
Các g c ôxy t do cũng là m t nguyên nhân d n đ n b nhố ự ộ ẫ ế ệ
Alzheimer. Chính các g c t do này ngoài làm t n th ng t bàoố ự ổ ươ ế
th n kinh còn liên quan v i đáp ng mi n d ch, đó là ph n ngầ ớ ứ ễ ị ả ứ
viêm (men
cyclooxygenase và
prostaglandin làm t nổ
th ng t bào th nươ ế ầ
kinh).
Ngoài ra, các y u t sauế ố
đây cũng đ c xem làượ
m t trong nh ngộ ữ
nguyên nhân d n đ nẫ ế
b nh sa sút trí tu vàệ ệ
m t trí nh ng i cao tu i: gen, s suy gi m hormon sinh d cấ ớ ở ườ ổ ự ả ụ
n , y u t môi tr ng, thi u h t vitamin nhóm B, tr m c m,ữ ế ố ườ ế ụ ầ ả
ch n th ng đ u, nhóm ng i có đi u ki n kinh t kém và h cấ ươ ầ ườ ề ệ ế ọ
v n th p...ấ ấ
Cho đ n nay, dù r t c g ng, nh ng khoa h c v n ch a th đi uế ấ ố ắ ư ọ ẫ ư ể ề
tr d t đi m căn b nh này, b i th ph m chính gây b nh v n cònị ứ ể ệ ở ủ ạ ệ ẫ
gi u m t. Do ch a có ph ng pháp đi u tr , nên vi c phòngấ ặ ư ươ ề ị ệ
ng a cũng ch là h n ch các y u t gây b nh. Nh ng ng i cóừ ỉ ạ ế ế ố ệ ữ ườ
nguy c cao s đ c khuy n cáo áp d ng các bi n pháp sau:ơ ẽ ượ ế ụ ệ
Não c a ng i bình th ng ( nh trái)ủ ườ ườ ả
và não ng i Alzheimer.ườ