SÁCH TỐ VẤN
Thiên hai mươi lăm: BẢO MỆNH TOÀN HÌNH LUẬN
Hoàng Đế hỏi rằng:
Trời che đất chở, muôn vật đều đủ, không gì qúi bằng người, người
nhờ cái khí của trời đất để sinh, và cái tiết của bốn mùa để thành. Trên từ
quân vương, dưới đến chúng thứ, ai cũng muốn giữ cho được toàn vẹn thân
hình. Nhưng đã có hình, thời phải có bệnh, nếu không kịp chữa, bệnh sẽ sâu
vào xương tủy. Ta lấy làm lo, muốn dùng châm để trừ tật bệnh. Vậy phương
pháp nên như thế nào?
Kỳ Bá thưa rằng:
Nghĩ như muối, vì vị nóù mặn, nên khí của nóù thường ẩm ướt ra
ngoài, dây đàn sắp đứt, tiếng nóù phải rè, Cây héo thì lá nóù phải úa. Có ở
bên trong, tất phải hiện ra bên ngoài. Ở con người cũng vậy, bệnh đã quá
lâu, sẽ phát chứng nấc (ọe) tức là 6 Phủ đã bị hoại, bì nhục bị thương, huyết
khi hóa đen. Đến lúc đó, dù có độc dược, uống vào vô ích, dù có đoản châm,
thích cũng không được.
Hoàng Đế nóùi:
Ta nghĩ đến mà đau lòng, trong Tâm bối rối mà bệnh không thay đổi
lại quá người mắc bệnh. Vậy làm thế nào cho khỏi đau đớn ấy.
Kỳ Bá thưa rằng:
Người sinh ra ở đất, gửi mệnh ở trời, trời đất hợp khí, nên gọi là người
[4]. Người theo đúng được bốn mùa, trời đất sẽ như cha, mẹ, người thấu
hiểu được muôn vật, sẽ cũng như là con trời [5]. Trời có hai khí Aâm
Dương, người có 12 tiết (tức 12 kinh mạch), trời có hàn thử, người có hư
thực, nếu kinh lý được sự biến hóa của Aâm Dương, không trái với bốn
mùa, và biết rõ sự lưu hành vận chuyển của 12 tiết... Sẽ là bực thánh trí, còn
ai lừa dối được nữa [6]. Nếu nhận rõ được sự biến của tám gió, sự “Thắng”
của năm hành, và xuất được cái số hư thực, để xuất, nhập, bổ tả, thời dù hơi
thở hút rất nhỏ, cũng có thể như trông thấy ở trước mắt [7].
Hoàng Đế hỏi:
Người sinh ra có hình, không lìa khỏi Aâm Dương.Trời đất hợp khí,
chia làm chín dã, tách làm bốn mùa. Nguyệt có thiếu thừa, Nhật có dài ngắn,
muôn vật đều đến, tính không thể siết, hư, thực, thở, hút, điều trị nhường
nào? Xin cho biết rõ [8].
Kỳ Bá thưa rằng:
Mộc gặp Kim sẽ héo, Hỏa gặp Thủy sẽ diệt, Thổ gặp Mộc sẽ đạt (điều
đạt, xơ tiết). Kim gặp Hỏa sẽ khuyết. Thủy gặp Thổ sẽ tuyệt. Muôn vật đều
thế, nói không thể hết [9].
Về phép châm, có thể nêu rõ cho ai nấy đều biết là có 5 phép chính.
Một là trị thần (tức là bảo thủ tinh thần)
Hai là dưỡng thân (tức là bảo thủ thân hình)
Ba là biết rõ cái châm giả của độc dược.
Bốn là phép chế châm thạch nhỏ hay lớn.
Năm là biết chẩn rõ phủ, tàng, khi, huyết [10].
Năm phép trên này lập ra, có thứ nên trước, có thứ nên sau. Về đời
này chỉ biết hư thời làm cho thực, mãn thời làm cho tiết, thế mà thôi. Nếu
biết bắt chước trời đất, theo ứng rồi sẽ động, thời sẽ chóng như vang theo
tiếng, như bóng theo hình, độc vãng, độc lại, qủi thần không lường [12].
Hoàng Đế nóùi:
Xin cho biết phương pháp [12].
Kỳ Bá thưa rằng:
Phàm phép thích, phải trị thần trước [13]. Năm tàng đã định rõ chín
hậu đã đầy đủ... Bấy giờ mới dùng đến châm. Trong khi dùng châm, phải hết
sức tồn thần, không nên quá lạm, không nên bội vàng, trong tàng phủ ngoài
cân mạch, phải ứng khớp với nhau, đừng chú trọng về hình. Có như thế mới
có thể dùng châm để thích cho người [15].
Người có “hư, thực” năm chứng “hư” chớ gần, năm chứng “thực”
chớ xa, đến lúc nên thích, phải nhanh như không kịp chớp mắt [15]. Cầm
châm phải vững, cất tay phải đều. Yên tĩnh, chú ý vào châm. Chờ xem khí
đến thế nào, lúc sắp dùng châm vững như gương nóû, lúc châm kim xuống
nhanh như phóng tên [17].
Hoàng Đế hỏi:
Thế nào là hư? Thế nào là thực? [17]
Kỳ Bá thưa rằng:
Thích vào người khí hư, phải đợi cho khí đến thực (khí có thực rồi
mới có thể thích), thích vào tà khí thực, phải đợi cho khí tiết ra thành hư
[18].
Khi kinh khí đã dẫn đến, phải giữ ngay chớ bỏ lỡ, dù sâu, dù nóâng,
chí phải chuyên nhất, tuyệt nhất không động cặp đến một vật gì ở bên ngoài,
phải chú ý, đừng sơ xuất [19].