A. ĐT V N ĐẶ Ấ Ề
I. L I M ĐU :Ờ Ở Ầ
Đi m i ph ng pháp d y h c xu t phát t công cu c đi m i sâuổ ớ ươ ạ ọ ấ ừ ộ ổ ớ
s c n n kinh t xã h i đang di n ra trên đt n c ta hi n nay. Công cu cắ ề ế ộ ễ ấ ướ ệ ộ
đi m i c n có nh ng ng i có b n lĩnh, có năng l c, sáng t o, dám nghĩ,ổ ớ ầ ữ ườ ả ự ạ
dám làm thích ng v i đi s ng xã h i đang ngày càng t ng gi thay đi.ứ ớ ờ ố ộ ừ ờ ổ
Th c ti n này làm cho m c tiêu đào t o c a nhà tr ng ph i đi u ch nh,ự ễ ụ ạ ủ ườ ả ề ỉ
kéo theo s thay đi t t y u c a n i dung ph ng pháp d y h c. H n n aự ổ ấ ế ủ ộ ươ ạ ọ ơ ữ
do đc đi m tâm lí c a h c sinh ti u h c và tính ch t ban đu c a b c h cặ ể ủ ọ ể ọ ấ ầ ủ ậ ọ
nên ph i thay đi ph ng pháp d y h c, cách đánh giá và n i dung đánh giáả ổ ươ ạ ọ ộ
k t qu d y h c ti u h c. Ph ng pháp d y h c th ng đc coi là m tế ả ạ ọ ở ể ọ ươ ạ ọ ườ ượ ộ
trong nh ng tiêu chu n quan tr ng đ đánh giá ch t l ng d y h c c aữ ẩ ọ ể ấ ượ ạ ọ ủ
giáo viên.
Song trên th c t có nhi u giáo viên ti u h c ( đc bi t là giáo viênự ế ề ể ọ ặ ệ
mi n núi) ch a s d ng các ph ng pháp d y h c có hi u qu đ ph nề ư ử ụ ươ ạ ọ ệ ả ể ả
ánh đúng đc tr ng c a quá trình d y h c. Vi c d y Toán c a giáo viênặ ư ủ ạ ọ ệ ạ ủ
tr ng ti u h c H i Xuân – Quan Hóa – Thanh Hóa không n m ngoài th cườ ể ọ ồ ằ ự
t đó. M c dù thay sách đã g n 8 năm, giáo viên nhà tr ng đã đc ti pế ặ ầ ườ ượ ế
thu đi m i ph ng pháp d y h c nh ng do s thi u hi u bi t v b nổ ớ ươ ạ ọ ư ự ế ể ế ề ả
ch t c a vi c đi m i, nhi u giáo viên v n d y theo l i cũ, n ng n truy nấ ủ ệ ổ ớ ề ẫ ạ ố ặ ề ề
đt lí thuy t ít chú ý đn phát tri n t duy, năng l c sáng t o và kĩ năngạ ế ế ể ư ự ạ
th c hành c a ng i h c.ự ủ ườ ọ
Ph ng pháp d y h c c a giáo viên còn h n ch nên vi c áp d ngươ ạ ọ ủ ạ ế ệ ụ
vào th c t đt k t qu ch a cao, ch a phát huy đc tính sáng t o c aự ế ạ ế ả ư ư ượ ạ ủ
h c sinh. Đây cũng là nh ng đi u mà tôi băn khoăn, trăn tr là m t nhàọ ữ ề ở ộ
qu n lí ph i làm th nào tr c th c tr ng đó nên tôi ch n ch đo d y h cả ả ế ướ ự ạ ọ ỉ ạ ạ ọ
môn toán theo ph ng pháp d y h c tích c c.ươ ạ ọ ự
II. TH C TR NG D Y H C VÀ H C MÔN TOÁN Ự Ạ Ạ Ọ Ọ Ở
TR NG TI U H C H I XUÂN – QUAN HÓA – THANH HÓAƯỜ Ể Ọ Ồ
1. Th c tr ng:ự ạ
Tr ng ti u h c H i Xuân n m g n trung tâm huy n quan Hóaườ ể ọ ồ ằ ầ ệ
nh ng là m t xã nghèo thu c vùng có đi u ki n kinh t xã h i đc bi t khóư ộ ộ ề ệ ế ộ ặ ệ
khăn. Tr ng ti u h c H i Xuân có 4 đi m tr ng, t đi m tr ng chínhườ ể ọ ồ ể ườ ừ ể ườ
đn các đi m tr ng l t 3 đn 6 km, đng xá đi l i khó khăn.ế ể ườ ẻ ừ ế ườ ạ
Đi ngũ giáo viên đa s là n , tu i đi đã cao. T l giáo viên t 40ộ ố ữ ổ ờ ỉ ệ ừ
tu i tr lên là 18/36 đ/c. B i v y ph ng pháp d y truy n th ng đã thànhổ ở ở ậ ươ ạ ề ố
thói quen khó s a, vi c ti p c n v i ph ng pháp d y h c tích c c h t s cử ệ ế ậ ớ ươ ạ ọ ự ế ứ
khó khăn.
Qua kh o sát th c t tôi đã có s li u c th v th c tr ng d y h cả ự ế ố ệ ụ ể ề ự ạ ạ ọ
môn toán tr ng tôi nh sau:ườ ư
1
1.1. Kh o sát th c t - d gi .ả ự ế ự ờ
Bài 1 : 45 – 3 ( l p 2 )ớ
Ng i d y: Tr nh Th Lý.ườ ạ ị ị
Bài 2: Bài toán tìm hai s khi bi t t ng và t s c a hai s đó ( l pố ế ổ ỷ ố ủ ố ớ
4 ).
Nh n xétậ: Qua d gi toán l p 2, l p 4 tôi có nh ng nh n xét nhự ờ ớ ớ ữ ậ ư
sau:
* V u đi m: ề ư ể
- Các giáo viên đu đi đúng các b c lên l p đi v i môn toán hi nề ướ ớ ố ớ ệ
nay đang th c hi n.ự ệ
- Tr ng tâm c a bài đc th c hi n rõ ràng.ọ ủ ượ ự ệ
- Trong gi d y giáo viên gi ng d y nhi t tình các em HS tích c cờ ạ ả ạ ệ ự
phát bi u ý ki n xây d ng bài.ể ế ự
- Trình t các b c lên l p c a m t bài gi ng có h th ng, ph i h pự ướ ớ ủ ộ ả ệ ố ố ợ
t t ho t đng c a th y và trò.ố ạ ộ ủ ầ
- Giáo viên chú ý cho h c sinh th c hành nhi u.ọ ự ề
- S d ng các ph ng pháp phù h p v i môn h c.ử ụ ươ ợ ớ ọ
- Chú ý đn vi c rèn luy n k năng tính toán cho HS và s ti p thu c a cáế ệ ệ ỹ ự ế ủ
nhân.
* V nh c đi m: ề ượ ể
- Ki n th c HS ti p thu còn mang tính áp đt, các em ít có c h i tế ứ ế ặ ơ ộ ự
th hi n năng l c t duy cá nhân.ể ệ ự ư
- Giáo viên ph i k t h p các ph ng pháp d y h c ch a thành th o,ố ế ợ ươ ạ ọ ư ạ
khi giáo viên s d ng ph ng pháp đàm tho i, câu h i giáo viên còn v nử ụ ươ ạ ỏ ụ
v t, ch a chính xác.ặ ư
* Ví dụ : Giáo viên h i: “khi c ng m t s có 2 ch s v i m t s cóỏ ộ ộ ố ữ ố ớ ộ ố
2 ch s ta c ng hàng gì v i hàng gì?”ữ ố ộ ớ
- S d ng ph ng ti n d y h c ch a linh ho t th m chí l m d ngử ụ ươ ệ ạ ọ ư ạ ậ ạ ụ
ph ng ti n d y h c làm h n ch năng l c khái quát hóa, kìm hãm s phátươ ệ ạ ọ ạ ế ự ự
tri n t duy tr u t ng c a HS.ể ư ừ ượ ủ
- Trong gi h c giáo viên ch a chú ý đn m i đi t ng, vì v yờ ọ ư ế ọ ố ượ ậ
trong quá trình h c m t s em không ho t đng.ọ ộ ố ạ ộ
Tóm l iạ: Gi h c toán ch a phát huy đc s năng đng sáng t oờ ọ ư ượ ự ộ ạ
c a h c sinh, ki n th c giáo viên truy n t i h c sinh còn mang tính áp đt,ủ ọ ế ứ ề ớ ọ ặ
giáo viên ch chú ý đn vi c truy n t i n i dung bài theo SGK mà không cóỉ ế ệ ề ả ộ
s sáng t o đôi khi ch a hi u h t d ng ý c a SGK. M i đi t ng trongự ạ ư ể ế ụ ủ ọ ố ượ
l p ch a đc quan tâm đúng m c, làm kìm hãm s phát tri n năng l c c aớ ư ượ ứ ự ể ự ủ
h c sinh khá, gi i, còn h c sinh y u kém không ti n b . Giáo viên có thọ ỏ ọ ế ế ộ ể
hi n s đi m i ph ng th c d y h c tích c c đã k t h p r t nhi uệ ự ổ ớ ươ ứ ạ ọ ự ế ợ ấ ề
ph ng pháp d y h c, nh ng s d ng không thành th o nên k t qu đtươ ạ ọ ư ử ụ ạ ế ả ạ
2
không cao, đng th i l m d ng đ dùng tr c quan, h n ch kh năng tồ ờ ạ ụ ồ ự ạ ế ả ư
duy c a h c sinh, ch a có s c b t l n.ủ ọ ư ứ ậ ớ
1.2. Kh o sát qua trao đi v i giáo viên.ả ổ ớ
Đ n m rõ tình hình d y h c toán tr ng ti u h c H i Xuân tôiể ắ ạ ọ ở ườ ể ọ ồ
đã đi u tra b ng “ phi u h i ý ki n”. Trong đó có câu h i “ khi d y mônề ằ ế ỏ ế ỏ ạ
toán, đng chí có s d ng các ph ng pháp sau đây không?( l a ch n vàồ ử ụ ươ ự ọ
đánh giá theo th t u tiên)”.ứ ự ư
* K t qu thu đc:ế ả ượ
+ Ph ng pháp quy n p và suy di n : 6/28 = 21,4%ươ ạ ễ
+ Ph ng pháp gi ng gi i : 28/28 =ươ ả ả
100%
+ Ph ng pháp th o lu n : 14/28 = 50%ươ ả ậ
+ Ph ng pháp báo cáo : 18/28 = 65,3%ươ
+ Ph ng pháp đi u tra nghiên c u : 7/28 = 25%ươ ề ứ
+ Ph ng pháp ho t đng : 13/28 =ươ ạ ộ
46,4%
+ Ph ng pháp ch ng minh : 5/28 = 17,85%ươ ứ
+ Ph ng pháp t th hi n tài năng : 6/28 =ươ ự ể ệ
21,4%
+ Ph ng pháp truy n th ng : 28/28 =ươ ề ố
100%
+ Ph ng pháp tích h p : 6/28 = 21,4%ươ ợ
Ch y u s d ng ph ng pháp gi ng gi i, ph ng pháp truy n th ngủ ế ử ụ ươ ả ả ươ ề ố
(100%) mà ch a s d ng t ng h p các ph ng pháp khác, nh t là nh ngư ử ụ ổ ợ ươ ấ ữ
ph ng pháp mang tính đc thù c a môn h c nh ph ng pháp quy n p vàươ ặ ủ ọ ư ươ ạ
suy di n, ph ng pháp ch ng minh...ễ ươ ứ
Đi u đó đã tr l i cho câu h i t i sao trong quá trình gi ng d y giáoề ả ờ ỏ ạ ả ạ
viên ph i h p các ph ng pháp ch a thành th o.ố ợ ươ ư ạ
Qua đi u tra b ng “ phi u h i ý ki n” đi v i giáo viên v nh n th cề ằ ế ỏ ế ố ớ ề ậ ứ
t m quan tr ng c a vi c đi m i ph ng pháp d y h c môn toán theoầ ọ ủ ệ ổ ớ ươ ạ ọ
ph ng pháp d y h c tích c c k t qu thu đc nh sau:ươ ạ ọ ự ế ả ượ ư
Đi m i ph ng pháp d y h c tích c c: ổ ớ ươ ạ ọ ự
+ R t quan tr ng : ấ ọ 8/28 = 28,6%
+ Quan tr ng : 17/28 = 60,7%ọ
+ Không quan tr ng : 3/28 = 10,7%ọ
K t qu trên ch ng t giáo viên nh n th c ch a sâu s c v t m quanế ả ứ ỏ ậ ứ ư ắ ề ầ
tr ng c a vi c đi m i c a ph ng th c d y h c tích c c, th m chí cóọ ủ ệ ổ ớ ủ ươ ứ ạ ọ ự ậ
giáo viên có tu i đi đã cao, v n quen d y ph ng pháp cũ nh m t thóiổ ờ ố ạ ươ ư ộ
quen c h u, ch a đc c p nh t nh ng thành t u m i c a ph ng th cố ữ ư ượ ậ ậ ữ ự ớ ủ ươ ứ
d y h c tích c c nên cho r ng : “D y h c theo ph ng pháp nào cũng làạ ọ ự ằ ạ ọ ươ
d y h c” r ng : “Đi m i ph ng th c d y h c là không quan tr ng”. M tạ ọ ằ ổ ớ ươ ứ ạ ọ ọ ộ
3
s GV khác l i cho r ng vi c đi m i ph ng th c d y h c tích c c ố ạ ằ ệ ổ ớ ươ ứ ạ ọ ự ở
mi n núi không th d y đc, chính vì v y mà vi c đi m i ph ng phápề ể ạ ượ ậ ệ ổ ớ ươ
d y h c ch th hi n nh ng gi có ng i d , nh v y thì không t oạ ọ ỉ ể ệ ở ữ ờ ườ ự ư ậ ạ
thành n p đc. Đó là còn ch a k đn m t s ít GV đã l m d ng ph ngế ượ ư ể ế ộ ố ạ ụ ươ
pháp d y h c tích c c ( phó m c cho h c sinh làm t t c - GV càng làmạ ọ ự ặ ọ ấ ả
vi c càng ít càng th hi n rõ vi c đi m i ph ng pháp d y h c tích c c ).ệ ể ệ ệ ổ ớ ươ ạ ọ ự
1.3. Kh o sát qua h ng thú và tình hình h c toán c a h c sinh :ả ứ ọ ủ ọ
Phi u đi u tra b ng 4 câu h i. S l ng h c sinh đc h i 150 em,ế ề ằ ỏ ố ượ ọ ượ ỏ
t kh i 1 đn kh i 5 (m i kh i 1 l p ).ừ ố ế ố ỗ ố ớ
Câu 1 : Em có thích h c môn toán không ?ọ
- S h c sinh thích h c môn toán : 33,3 %ố ọ ọ
- S h c sinh không thích h c môn toán : 50 %ố ọ ọ
- S h c sinh còn l i không có ý ki n gì.ố ọ ạ ế
Nh v y có t i 1/2 h c sinh không thích h c môn toán, khi m t s emư ậ ớ ọ ọ ộ ố
đc h i “T i sao em không thích h c môn toán?”. Các em tr l i : “H cượ ỏ ạ ọ ả ờ ọ
toán khó, khô khan, hay b ki m tra bài cũ, hay b g i lên b ng làm bài...ị ể ị ọ ả
Câu 2 : Các công vi c di n ra trong gi h c toán hi n nay các em cóệ ễ ờ ọ ệ
thích h c không ? T i sao ?ọ ạ
Tr l i câu h i này 66,7% s HS đc tr l i : Gi h c toán hi nả ờ ỏ ố ượ ả ờ ờ ọ ệ
nay chúng em không thích, b i chúng em r t căng th ng, c nghĩ t i giở ấ ẳ ứ ớ ờ
h c toán l i nghĩ t i vi c ph i ng i im nghe cô gi ng bài m i, sau đó l i imọ ạ ớ ệ ả ồ ả ớ ạ
làm bài t p đ lên b ng chúng em r t s , nh ng em thích h c môn toán thìậ ể ả ấ ợ ữ ọ
nói r ng : Em thích h c môn toán là vì cô ra bài t p làm xong là đc ng iằ ọ ậ ượ ồ
ch i ( s ít ) có em l i cho r ng h c toán không ph i suy nghĩ ch m t côngơ ố ạ ằ ọ ả ỉ ấ
chép l i c a b n m t lúc là xong...ạ ủ ạ ộ
Câu 3 : Khi v nhà các em có làm bài t p và xem bài hôm tr cề ậ ướ
không?
* K t qu thu đc:ế ả ượ
- 120/150 em tr l i : Có, trong đó 80 em nh làm, 40 em t làm.ả ờ ờ ự
Nh ng em nh làm có lí do r t đn gi n : em không bi t làm, làm ch ngữ ờ ấ ơ ả ế ẳ
bi t có đúng không, chép c a b n cho ch c, h n n a khi ki m tra bài cũ cế ủ ạ ắ ơ ữ ể ứ
đem bài t p lên mà chép.ậ
- 30/150 em tr l i : Không, trong đó có 20 em đn l p chép bài,ả ờ ế ớ
10em không làm bài v i lí do : làm bài t p ch ng đ làm gì, ki m tra v nớ ậ ẳ ể ể ẫ
đc đi m cao.ượ ể
Câu 4 : Em s d ng bài t p toán khi nào đ làm bài t p ?ử ụ ậ ể ậ
150/150 em tr l i : S d ng t i l p, vì cô giáo sau khi h c xong bàiả ờ ử ụ ạ ớ ọ
m i là ng i làm bài t p theo v bài t p. V nhà làm bài t p trong SGK toán.ớ ồ ậ ở ậ ề ậ
Nh n xétậ : Qua tìm hi u h ng thú tình hình h c toán c a các em h cể ứ ọ ủ ọ
sinh tôi th y các em thích h c toán không hoàn toàn là do giáo viên gi ngấ ọ ả
4
h p d n, hay. Gi toán hi n nay ch a t o ra đc s m i m , h p d n v iấ ẫ ờ ệ ư ạ ượ ự ớ ẻ ấ ẫ ớ
không khí l p h c tho i mái, h c sinh t tin v i kh năng t duy c a chínhớ ọ ả ọ ự ớ ả ư ủ
m i cá nhân.ỗ
2) Th c tr ng ch đo đi v i ph ng th c d y h c môn toánự ạ ỉ ạ ố ớ ươ ứ ạ ọ
theo ph ng th c d y h c tích c c tr ng ti u h c H i Xuân –ươ ứ ạ ọ ự ở ườ ể ọ ồ
Quan Hóa.
- B t đu t năm h c 2003 – 2004 nhà tr ng ti p nh n tài li u điắ ầ ừ ọ ườ ế ậ ệ ổ
m i ph ng pháp d y h c c a B Giáo d c và Đào t o, ti p thu tài li uớ ươ ạ ọ ủ ộ ụ ạ ế ệ
b i d ng th ng xuyên, tr ng ti u h c H i Xuân ti n hành ch đo điồ ưỡ ườ ườ ể ọ ồ ế ỉ ạ ổ
m i ph ng pháp d y h c tích c c còn r t m i m , do đó vi c đi m iớ ươ ạ ọ ự ấ ớ ẻ ệ ổ ớ
ph ng pháp còn phi n di n và mang tính hình th c, ch d y lên các h iươ ế ệ ứ ỉ ấ ở ộ
thi, h i thao gi ng, ch a ti n hành th ng xuyên và trong toàn b giáo viên,ộ ả ư ế ườ ộ
cho nên hi u qu không cao.ệ ả
- Chú tr ng ch đo d y sát đi t ng b ng vi c ki m tra ki n th cọ ỉ ạ ạ ố ượ ằ ệ ể ế ứ
c b n c a h c sinh đu năm h c, xác đnh ch t l ng đu vào c a h cơ ả ủ ọ ầ ọ ị ấ ượ ầ ủ ọ
sinh, m i l p k t h p v i giáo viên ch nhi m n m b t thêm tình hình,ỗ ớ ế ợ ớ ủ ệ ắ ắ
hoàn c nh t ng h c sinh đ có nh ng bi n pháp t ch c d y h c phù h pả ừ ọ ể ữ ệ ổ ứ ạ ọ ợ
mà th hi n rõ s đi m i c a ph ng pháp d y h c tích c c. Do công tácể ệ ự ổ ớ ủ ươ ạ ọ ự
giáo d c chính tr t t ng còn h n ch nên nhi u GV cho r ng h c sinhụ ị ư ưở ạ ế ề ằ ọ
vùng 135 h c y u, không áp d ng ho c không th áp d ng ph ng phápọ ế ụ ặ ể ụ ươ
d y h c m i đc.ạ ọ ớ ượ
- Nhà tr ng cho giáo viên ti p thu chuyên đ đng lo t v i giáoườ ế ề ồ ạ ớ
viên khác do phòng Giáo D c và Đào T o t ch c. Vì v y giáo viên ch h cụ ạ ổ ứ ậ ỉ ọ
theo phong trào ch a nh n th c m t cách t ng minh sâu s c v đi m iư ậ ứ ộ ườ ắ ề ổ ớ
ph ng pháp d y h c theo ph ng pháp d y h c tích c c. M c dù hi uươ ạ ọ ươ ạ ọ ự ặ ệ
tr ng ch đo, giáo viên tham gia đy đ các bu i thao gi ng và d giưở ỉ ạ ầ ủ ổ ả ự ờ
theo t song ch a đem l i hi u qu cao b i giáo viên còn quá chú ý t i vi cổ ư ạ ệ ả ở ớ ệ
đánh giá ti t d y x p lo i gì? Mà không bàn t i vi c t ch c d y nh thế ạ ế ạ ớ ệ ổ ứ ạ ư ế
nào, đa ra cách d y h p d n, hi u qu .ư ạ ấ ẫ ệ ả
- Các ho t đng chuyên môn đc duy trì đi u đn vào hàng tu nạ ộ ượ ề ặ ầ
theo l ch ch đo c a hi u tr ng (2 tu n sinh ho t chuyên môn 1 l n).ị ỉ ạ ủ ệ ưở ầ ạ ầ
Nh ng ch t l ng c a bu i sinh ho t th p. N i dung sinh ho t chuyênư ấ ượ ủ ổ ạ ấ ộ ạ
môn m i ch d ng l i ch đánh giá các ti t d y c a t kh i và ki m traớ ỉ ừ ạ ở ỗ ế ạ ủ ổ ố ể
vi c th c hi n ch ng trình m t cách máy móc, ch a t ch c trao điệ ự ệ ươ ộ ư ổ ứ ổ
ph ng pháp d y h c cho t ng môn h c, đc bi t cho nh ng bài khó,ươ ạ ọ ừ ọ ặ ệ ữ
nh ng t li u m i c n b sung vào bài d y. ữ ư ệ ớ ầ ổ ạ
Riêng đi v i môn toán tôi đã đi d 5 ti t và th y đc giáo viên đãố ớ ự ế ấ ượ
c g ng so n và t ch c gi d y theo ph ng pháp d y h c tích c cố ắ ạ ổ ứ ờ ạ ươ ạ ọ ự
nh ng ch a có chi u sâu, vi c truy n th ki n th c m i còn áp đt theoư ư ề ệ ề ụ ế ứ ớ ặ
SGK. Có nh ng gi h c, h c sinh gi tay phát bi u đng lên ng i xu ngữ ờ ọ ọ ơ ể ứ ồ ố
trông r t nh n nh p, nh ng năng l c tu duy, sáng t o không phát tri n. Cóấ ộ ị ư ự ạ ể
5
