1
GIỜ TRẢ BÀI TẬP LÀM VĂN
CHO HỌC SINH LỚP 5
2
I. ĐẶT VẤN ĐỀ:
1. Cơ sở lí luận
Phân môn Tập làm văn rèn cho học sinh các kĩ năng sinh sản ngôn bản. Nó
có vị trí đặc biệt quan trọng trong dạy học tiếng mẹ đẻ bởi vì:
- Thứ nhất, đây là phân môn sử dụng và hoàn thiện một cách tổng hợp các
kiến thức và kĩ năng tiếng Việt mà các phân môn Tiếng Việt khác: Học vần, Tập
Viết, Chính tả, Tập đọc, Luyện từ và câu đã hình thành.
- Thứ hai, phân môn TLV rèn cho học sinh kĩ năng sinh sản ngôn ngữ, nhờ
đó tiếng Việt không chỉ được xem xét từng phần, từng mặt qua từng phân môn mà
trở thành một công cụ tổng hợp để giao tiếp. Như vậy, phân môn TLV đã thực hện
mục tiêu cuối cùng, quan trọng nhất của dạy học tiếng mẹ đẻ là dạy HS sử dụng
được tiếng Việt để giao tiếp, tư duy, học tập.
Trong chương trình tiểu học mới,các bài làm văn gắn với chủ điểm của đơn
vị học. Song song với các tiết làm văn luyện nói, luyện viết thì tiết Tập làm văn trả
bài có một vị trí quan trọng vì: giờ trả bài có mục đích rèn cho học sinh kĩ năng kiểm
tra, đánh giá, tự điều chỉnh bài viết. Đây là kĩ năng quan trọng trong hoạt động giao
tiếp. Kĩ năng kĩ năng đối chiếu văn bản nói, viết của bản thân với mục đích giao tiếp
và yêu cầu diễn đạt, sửa lỗi về nội dung và hình thức diễn đạt. Để có kĩ năng này ,
học sinh phải cần tập nhận xét văn bản nói hay viết của bạn, tự sửa chữa bài viết ở
lớp, rút kinh nghiệm và tự chữa( hoặc viết lại) bài văn đã được GV chấm, luyện tập,
hình thành kĩ năng và thói quen tự điều chỉnh, tự học tập dể luôn luôn tiến bộ.Đây
chính là khâu cuối cùng để hoàn thiên kĩ năng làm văn của học sinh.
2. Cơ sở thực tiễn
Trong sách giáo khoa và sách giáo viên phần phân môn tập làm văn, phương
pháp nêu ra mới chỉ là chung chung, chưa cụ thể, chưa là vai trò chủ thể, chủ động
nắm vững kiến thức của học sinh.
Bên cạnh đó thực tế dạy học nhiều năm với những đối tượng khác nhau (lớp
bốn, lớp năm). Tôi thấy chất lượng bài Tập làm văn của các em có nâng cao đôi chút,
có một số tiến bộ đáng kể nhưng mới chỉ là ở một số ít.
Thêm vào đó người dạy còn chung chung, nặng về thuyết trình, áp đặt học
sinh. Giáo viên hiểu vấn đề chưa thực sự kĩ càng và thậm chí coi nhẹ giờ Tập làm
văn, đặc biệt là giờ trả bài.
Xuất phát từ ba lí do trên:
- Về phía người soạn sách.
3
- Về phía người học.
- Về phía người dạy.
Là một giáo viên trực tiếp dạy lớp 5, đồng thời là cầu nối giữa văn chương
với cuộc sống của các em, nối giữa lí thuyết với bài tập thực hành ... Cần phải có
phương tiện nhất định phải chăng đó là vốn kiến thức của thầy, là phương pháp sư
phạm của thầy. Để khắc phục tình trạng này (đã nêu trên), tôi nghĩ vấn đề chấm, trả
bài Tập làm văn là vấn đề quan trọng cần phải đặc biệt quan tâm. So với các tiết dạy
khác, tiết trả bài cần được giáo viên chuẩn bị công phu từ lúc chấm bài cho đến việc
thiết kế bài dạy và tổ chức các hoạt động dạy học trên lớp. Giáo viên chấm bài tỉ mỉ,
chu đáo và hướng dẫn học sinh chữa lỗi, học cách viết văn hay không chỉ giúp trẻ
phát triển kĩ năng làm văn mà còn góp phần hình thành cho các em ý thức trách
nhiệm, lòng tự trọng đối với sản phẩm tinh thần do chính mình tạo ra. Làm như vậy
có nghĩa là chất lượng học môn Tập làm văn đã được thực sự nâng lên. Vì thế tôi
chọn giờ trả bài Tập làm văn cho học sinh lớp 5 làm đề tài suy ngẫm cho mình.
3. Những vấn đề mới và khó:
Bản thân tôi thiết nghĩ muốn nói gì thì nói chất lượng học sinh vẫn là hàng
đầu, là quan trọng nhất trong nền giáo dục. Có như vậy mới đáp ứng được yêu cầu
công nghiệp hoá, hiện đại hoá mà xã hội đang đòi hỏi. Chính vì vậy mục tiêu mới
của giáo dục tiểu học đã nhấn mạnh đến yêu cầu của giáo dục tiểu học, là phải góp
phần đào tạo những người lao động linh hoạt, năng động, sáng tạo. Yêu cầu này đòi
hỏi phải đổi mới toàn diện và đồng bộ giáo dục tiểu học trong đó cần ưu tiên đổi mới
phương pháp giáo dục dạy học.
Để thực hiện mục tiêu giáo dục mới và nâng cao chất lượng phổ cập giáo dục
tiểu học. Bộ giáo dục đã có một số văn bản chỉ đạo, hướng dẫn về đổi mới về nội
dung và phương pháp dạy học ở Tiểu học trong đó phân môn Tiếng Việt với phương
châm "Coi học sinh là nhân vật trung tâm", thầy chỉ là người tổ chức hướng dẫn. Vì
vậy đứng trước tình hình và nhiệm vụ mà xó hội giao phó, bản thân tôi là người giáo
viên tiểu học, tôi luôn học hỏi kinh nghiệm và chịu khó đào sâu suy nghĩ để tìm ra
phương pháp giảng dạy tốt nhất giúp trò tiếp thu kiến thức dễ dàng nhất.
Đứng trước tình hình đổi mới phương pháp như vậy nhưng thực trạng hiện
nay là gì?
1) Về sách giáo khoa và sách giáo viên phương pháp nêu ra mới chỉ là chung
chung chưa cụ thể.
4
Một vài năm gần đây có xuất hiện một số cuốn sách in những bài văn hay,
những bài văn mẫu ... và có đôi ba lời nhận xét ưu điểm và hạn chế. Song tiết trả bài
vẫn chưa được quan tâm đúng mức, chưa có phương pháp hay. Đó chính là một
trong những vấn đề bức xúc đối với người dạy và người học.
2) Qua thực tế dạy học: Tôi thấy chất lượng bài Tập làm văn của các em có
nâng cao đôi chút, có một số tiến bộ đáng kể nhưng mới chỉ là số ít. Qua đó tôi thấy
còn một số tồn tại.
+ Đa số học sinh sau khi đọc tham khảo các bài văn mẫu, các bài văn hay,
các em cũng thấy hay song không chỉ ra được cái hay để học tập vận dụng.
+ Một số học sinh, các em còn phải phụ thuộc vào các bài văn mẫu của thầy,
của sách, dựa vào các đoạn, các ý trong cuốn: " Để học tốt môn Văn - Tiếng Việt ", "
Tập làm văn " hoặc " Các bài văn hay "... thậm chí có em còn sao chép và nắp ghép
một cách gượng gạo, gò ép.
+ Các em viết câu, dùng từ diễn đạt yếu, chưa biết sắp xếp ý, không biết lựa
chọn những chi tiết, những hình ảnh hay để rồi hiểu và sử dụng đúng, hợp lý, lôgic;
tức là các em chưa biết biến những kiến thức đã tiếp thu trong bài, trong giờ học vào
một bài viết cụ thể vào " sản phẩm " của mình.
3) Thêm vào đó người dạy còn chung chung, nặng nề về thuyết trình, áp đặt
học sinh và chưa thực sự quan tâm đặc biệt là giờ trả bài. Thậm chí chưa nắm chắc
yêu cầu về kiến thức, kỹ năng của tiết học theo chuẩn.
Thực tế qua khảo sát các giờ trả bài Tập làm văn hầu như các giáo viên ít đầu
tư thời gian ghi lại vào sổ tay văn học những từ hay, ý đẹp hay những lỗi sai của học
sinh về mọi phương diện. Chính vì thế người giáo viên không sửa được cách viết văn
hay và dùng từ chính xác cho học sinh. Học sinh trong giờ trả bài chỉ muốn biết điểm
và coi như vậy là xong. Một số giáo viên dạy còn đơn giản hoá, soạn bài chung
chung.
Trong giờ trả bài hầu hết giáo viên chưa khai thác hết yêu cầu giờ trả bài. Có
giờ nặng về nêu ưu điểm nên học sinh chưa nắm được hết cái sai của mình và lần sau
lại mắc. Có giờ nặng về nêu khuyết điểm nhưng lại rất chung chung cho nên gây một
không khí thiếu tích cực trong giờ học và quả nhiên giáo viên làm việc nhiều còn học
sinh thì thụ động tiếp thu. Như vậy kết quả đạt được của giờ trả bài rất hạn chế. Vì
thế nó cũng là một nguyên nhân không nhỏ khiến học sinh chưa thích học môn Tập
làm văn. Để áp dụng vào bài Tập làm văn của học sinh các em cảm thấy lúng túng
trước thực tế đúng sai của bài làm.
5
Tóm lại: Để nâng cao chất lượng môn Tập làm văn nói riêng và phân môn
tiếng Việt nói chung người giáo viên phải luôn luôn đổi mới phương pháp giảng dạy
tốt nhất để trò dễ tiếp thu hơn.
II - GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
Xuất phát từ những nhận thức trên cùng với quá trình học tập và dạy học cho
các em, với những đối tượng học sinh khác nhau ( yếu, trung bình, khá, giỏi) và các
trình độ khác nhau. Tôi quyết định đi sâu vào vấn đề chấm, trả bài cho học sinh lớp
5.
A - Điều tra thực trạng
Từ những năm thay sách đến nay, việc đánh giá xếp loại danh hiệu học sinh
tiên tiến, giỏi bậc Tiểu học, yêu cầu phải có sự phối hợp tương quan nhất định của
hai môn: Toán, Tiếng Việt nhằm đánh giá toàn diện hơn. Vì vậy khi có ý định viết
sáng kiến này tôi đã phỏng vấn đồng nghiệp của mình, phỏng vấn học sinh đồng thời
khảo sát và phân loại học sinh nhằm mục đích nắm được đối tượng của mình và đề ra
được biện pháp cụ thể nhất.
Trước tiên tôi trao đổi với đồng nghiệp xem họ dạy tiết Tập làm văn trả bài
như thế nào? Khi dạy tiết này có thuận lợi và khó khăn gì?
Sau đó tôi đã phỏng vấn học sinh hai lớp 5C, 5D kết quả như sau.
+ Số học sinh rất thích học môn tiếng việt chiếm 3% ( tập trung vào những
em khá giỏi và có năng khiếu).
+ Số học sinh thích học môn Tiếng Việt chiếm 28%.
+ Số học sinh nắm phương pháp học môn Tiếng Việt còn hời hợt không
thuộc, hoặc thuộc rất ít thơ văn, chất lượng bài viết chưa cao chiếm 69% ( những em
này thể hiện sự học thiên lệch về môn toán và học trung bình, yếu kém ở các môn ).
Tôi xem vở tập làm văn của bốn lớp năm: 5A, 5B, 5C, 5D thì thấy chất
lượng bài viết của các em chưa đạt kết quả như mong muốn, số lượng bài đạt điểm
khá giỏi chưa nhiều, đặc biệt nhiều em diễn đạt còn lủng củng, còn sai lỗi chính tả
đặc biệt là lỗi chính tả thông thường.
Tôi dự giờ của hai lớp 5A, 5C thì thấy giáo viên chưa thực sự đầu tư thời
gian nhiều cho tiết dạy, thầy dạy còn chung chung, nặng về thuyết trình, chưa gây
được không khí sôi nổi cho tiết học.
Đồng thời tôi tiến hành khảo sát chất lượng của hai lớp: 5C và 5D.
+ Lớp 5D là lớp thực nghiệm
+ Lớp 5C là lớp đối chứng
Tôi cho cả hai lớp cùng làm chung một đề văn.
