1
PHẦN THỨ NHẤT: ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài
Hoạt động tạo hình có một vị trí vô cùng quan trọng trong toàn bộ hệ
thống các hoạt động của trẻ ở lứa tuổi mầm non và được coi là một trong những
con đường cơ bản để tiến hành giáo dục thẩm mĩ, giáo dục toàn diện cho trẻ.
Bên cạnh đó, hoạt động tạo hình còn giúp trẻ hình thành các phẩm chất, kĩ năng
ban đầu của con người như một thành viên trong xã hội biết lao động tích cực,
sáng tạo.Hoạt động tạo hình là một trong những hoạt động hấp dẫn nhất đối với
3-4 tuổi. Khi tham gia hoạt động này, trẻ được tìm hiểu, khám phá và thể hiện
một cách sinh động những gì chúng nhìn thấy trong thế giới xung quanh, những
gì làm trẻ rung động mạnh mẽ và gây cho chúng những xúc cảm, tình cảm tích
cực. Ngoài ra, khi thực hiện các hoạt động tạo hình trẻ cũng vô tình được khám
phá ra vô vàn các quy luật của tự nhiên, của xã hội. Đặc biệt, hoạt động tạo hình
ngoài chức năng nổi trội nhất là phát triển thẩm mĩ thì cũng góp phần vào sự
phát triển toàn diện nhận thức cho trẻ 3-4 tuổi thông qua hình thức tích hợp các
môn học như toán học bằng việc trẻ so sánh, tính toán kích thước, tỉ lệ các đối
tượng miêu tả hay tích hợp với kĩ thuật bằng việc các trẻ đo đạc, lắp ghép các
chi tiết...
Một trong những mô hình giáo dục hiện đại nhằm hiện thực hóa mục đích
đào tạo ra thế hệ trẻ có đủ trí tuệ và sự nhạy cảm thời đại để thích ứng và phát
triển, đang có sức lan tỏa và ảnh hưởng rộng khắp thế giới đó chính là giáo dục
STEAM. STEAM là phương pháp học tập chủ yếu dựa trên thực hành và các
hoạt động trải nghiệm sáng tạo, do đó, trẻ 3-4 tuổi khi được tiếp cận với phương
pháp giáo dục này sẽ có những ưu thế nổi bật như: kiến thức khoa học, kĩ thuật,
công nghệ và toán học chắc chắn, khả năng sáng tạo, tư duy logic, hiệu suất học
tập, làm việc vượt trội và có cơ hội phát triển các kĩ năng mềm toàn diện hơn.
STEAM sẽ hướng dẫn và dạy trẻ cách suy nghĩ khoa học, thúc đẩy một cách tự
nhiên để trẻ khám phá toán học, khoa học và các khái niệm trẻ gặp trong cuộc
sống hàng ngày. Giáo dục steam tập trung vào những yếu tố quan trọng như:
Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Kỹ thuật), Math
(Toán học). Theo đó, Mô hình giáo dục STEM là quá trình tích hợp kiến thức
giữa các môn khoa học, kỹ thuật, toán học, công nghệ, qua đó xây dựng cho học
sinh các kỹ năng được kết hợp hài hòa từ kiến thức của các bộ môn nói trên để
sử dụng khi làm việc trong thế giới công nghệ ngày nay.
Cách tiếp cận dạy học theo phương pháp STEAM chắc chắn không phải là
nhiệm vụ dễ dàng nhưng những lợi ích mà STEAM mang lại cho trẻ nhỏ và
trường học thì rất lớn. Trường học sẽ không chỉ là nơi để giảng dạy lý thuyết mà
2
ở nơi đó những đứa trẻ được trải nghiệm những kiến thức thực tiễn vừa lớn
khôn, trưởng thành, “chơi thông minh và học vui vẻ”. Là một giáo viên đứng
lớp, hàng ngày được tiếp xúc gần gũi với trẻ, hiểu được mức độ nhận thức của
trẻ, tôi nhận thấy việc tổ chức hoạt động tạo hình cho trẻ 3-4 tuổi theo chương
trình lớp mẫu giáo nhỡ đã được các giáo viên chú trọng song bên cạnh đó vẫn
còn những hạn chế, những tồn tại cần được khắc phục. Khi tham gia hoạt động
tạo hình trẻ đa phần chỉ được thực hiện các hoạt động vẽ, xé dán, nặn. Việc tổ
chức hoạt động tạo hình của giáo viên còn đơn giản, mang nặng tính áp đặt,
chưa thực sự giúp trẻ phát triển toàn diện. Qua quá trình dạy trẻ bản thân tôi
luôn mong muốn đựơc áp dụng phưong pháp học tập này cho học sinh của mình
để trẻ sáng tạo hơn, chủ động hơn, để các con tìm ra những nguyên lý khoa học
ngay trong những hoạt động đơn giản. Với mong muốn như trên, tôi mạnh dạn
chọn đề tài“Một số biện pháp lồng ghép giáo dục tiên tiến Steam để trẻ mẫu
giáo bé học tốt tạo hình trong trường mầm non”
2.Mục đích nghiên cứu:
Giáo dục STEAM trang bị cho học sinh những kiến thức và kỹ năng cần
thiết liên quan đến các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật, nghệ thuật và
toán học. Các kiến thức và kỹ năng này phải được tích hợp, lồng ghép và bổ trợ
cho nhau giúp trẻ không chỉ hiểu biết về nguyên lý mà còn có thể thực hành và
tạo ra được những sản phẩm trong cuộc sống hằng ngày.
Giáo dục STEAM sẽ phá đi khoảng cách giữa hàn lâm và thực tiễn, tạo cho
trẻ có năng lực làm việc một cách sáng tạo. Khuyến khích các bé tự do thử sức
với nhiều ý tưởng khác nhau, và không để cho cảm giác “sợ sai” kiềm chế khả
năng của mình. Giáo viên sẽ là người luôn lắng nghe đa chiều và mang lại cho
các trẻ một nền tảng kiến thức thực tế ngay từ khi còn nhỏ. Với những ưu điểm
nổi trội trên, tin rằng STEAM sẽ giúp đào tạo những đứa trẻ - với đủ mọi trình
độ và khả năng, trở thành những công dân toàn cầu trong chính cộng đồng của
mình.
3. Đối tượng nghiên cứu
“Một số biện pháp lồng ghép giáo dục tiên tiến Steam để trẻ mẫu giáo bé học
tốt tạo hình trong trường mầm non”
4. Đối tượng khảo sát, thực nghiệm
Lớp mẫu giáo3-4 tuổi –trường mầm non Phú Cường, thực nghiệm trên 25
trẻ.
5. Các Phương pháp nghiên cứu
- Nghiên cứu các loại sách, tài liệu hướng dẫn tổ chức hoạt động giáo dục của
Steam cho giáo viên mầm non của vụ giáo dục mầm non.
3
- Chương trình chăm sóc giáo dục trẻ 3-4 tuổi.
- Các chuyên đề giáo dục mầm non mới lấy trẻ làm trung tâm
6. Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu
- Đề tài được thực hiện tại trường mầm non Phú Cường
- Từ tháng 9/2022 đến tháng 4/2023
PHẦN THỨ HAI
NHỮNG BIỆN PHÁP ĐỔI MỚI ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Cơ sở lý luận để giải quyết vấn đề
Phương pháp Steam được áp dụng hầu hết các quốc gia có sự phát triển
mạnh về giáo dục đặc biệt trong thời đại hiện nay, khi giáo dục mầm non đang
ngày càng được chú trọng. Việc ứng dụng phương pháp Steam vào chương trình
đào tạo ở các trường sư phạm là cái nôi phát triển cho trẻ em dựa trên sự phát
triển các giác quan của chính cá nhân trẻ, tạo điều kiện cho trẻ tự hoạt động, tự
khám phá bản thân cũng như thế giới xung quanh. Hiện nay, tại Việt Nam,
phương pháp Steam đã được đưa vào chương trình giáo dục đào tạo tại các
trường sư phạm dưới hình thức tham khảo và chương trình nghiên cứu mở rộng
của các bộ môn.
Đối với trẻ mầm non, việc ứng dụng Steam vào dạy cho trẻ những bài học
là vô cùng quan trọng. Thực hành là để giúp trẻ phát triển khả năng kiểm soát và
phối hợp các hoạt động của các bộ phận trên cơ thể, giúp trẻ rèn luyện được tính
tự lập và dần thích nghi với hoàn cảnh, môi trường sống. Các bài học, bài tập
thực hành của môn này còn góp phần rất quan trọng trong sự phát triển trí tuệ,
nhân cách và là kim chỉ nam hướng tâm hồn trẻ đến với chân, thiện, mỹ.
Đặc điểm nổi trội ở phương pháp Steam là nhấn mạnh đến vai trò của tính
tự do sáng tạo (trong khuôn khổ cho phép) của trẻ. Ngoài ra, phương pháp này
còn rất tôn trọng sự phát triển tư duy của trẻ, cũng như trang bị đầy đủ cho học
sinh các kiến thức khoa học công nghệ tiến bộ và hiện đại.
Giáo dục STEAM về bản chất được hiểu là trang bị cho người học những
kiến thức và kỹ năng cần thiết liên quan đến các lĩnh vực khoa học, công nghệ,
kỹ thuật, nghệ thuật và toán học. Các kiến thức và kỹ năng này phải được tích
hợp, lồng ghép và bổ trợ cho nhau giúp học sinh không chỉ hiểu biết về nguyên
lý mà còn có thể thực hành và tạo ra được những sản phẩm trong cuộc sống
hằng ngày. Giáo dục STEAM sẽ phá đi khoảng cách giữa hàn lâm và thực tiễn,
tạo ra những con người có năng lực làm việc một cách sáng tạo.
STEAM dựa trên lý thuyết giáo dục hiện đại, xem giáo viên là người hỗ trợ
về học tập, không chỉ là người cung cấp kiến thức. Phương pháp này mang lại sự
4
hứng khởi trong học tập nhưng vẫn đảm bảo việc nắm bắt kiến thức, giúp các
em thật sự tương tác với môn học và học vì yêu thích, đồng thời kích thích sự
tìm tòi khám phá. Mặt khác, việc đặt trẻ làm trung tâm sẽ giúp các em trở thành
những nhà lãnh đạo mạnh mẽ, những nhà cải tiến đầy sáng tạo. Mô hình
STEAM còn khá mới mẻ ở Việt Nam nhưng đã là “kim chỉ nam” rất thịnh hành
trong lĩnh vực giáo dục ở các quốc gia phát triển hàng đầu trên thế giới như Mỹ,
Nhật
2. Khảo sát thực trạng
Năm học 2022-2023 tôi được phân công chủ nhiệm lớp mẫu giáo 3-4 tuổi
trường mầm non Phú Cường với tổng số trẻ 25 trẻ. Trong quá trình thực hiện đề
tài tôi gặp những thuận lợi và khó khăn sau:
2.1. Thuận lợi
Ban giám hiệu nhà trường luôn quan tâm, đầu tư và đổi mới môi trường,
trang thiết bị dạy và học để bắt kịp với xu thế, thời đại của ngành giáo dục nói
riêng và của đất nước nói chung.
Nhà trường trang bị đầy đủ đồ dùng, hiện đại, phòng học rộng rãi, thoáng
mát, có đủ ánh sáng, những khu vực chơi sáng tạo phục vụ cho các hoạt động
của trẻ và có thêm cả các phòng hoạt động chuyên biệt dành cho trẻ.
Giáo viên đạt trình độ chuyên môn trên chuẩn, luôn học tập nghiên cứu tài
liệu về phương pháp giáo dục tiên tiến Steam.
2.2. Khó khăn
Bản thân chưa có nhiều kỹ năng và sáng tạo trong việc sử dụng nguyên
vật liệu tự nhiên thông qua hoạt động tạo hình cho trẻ và chưacó kĩ năng tổ
chức các hoạt động tạo hình một cách tự tin, linh hoạt.
Trẻ chưa hứng thú và tích cực tham gia hoạt động tạo hình, trẻ chưa có kĩ
năng sử dụng nguyên vật liệu tự nhiên, nhiều sản phẩm tạo hình chưa đạt yêu
cầu, sự sáng tạo và thể hiện bố cục bức tranh còn yếu kém, chưa biết phối hợp
các mảng màu.
Đa số phụ huynh mải mê làm kinh tế, rất ít quan tâm đến việc học của trẻ
nên chưa biết đến tầm quan trọng và ý nghĩa của việc sử dụng nguyên vật liệu
tự nhiên thông hoạt động tạo hình cho trẻ.
2.3 Khảo sát chất lượng đầu năm
Minh chứng 1: Bảng khảo sát kết quả của trẻ đầu năm.
3. Các biện pháp thực hiện:
Biện pháp 1: Nghiên cứu tài liệu, xây dựng kế hoạch.
Biện pháp 2: Ứng dụng trong tổ chức hoạt động tạo hình.
5
Biện pháp 3. Ứng dụng phương pháp giáo dục STEM & ART (STEAM) vào
hoạt động tạo hình
Biện pháp 4: Luôn kiên nhẫn khuyến khích động viên trẻ.
Biện pháp 5: Phối kết hợp với phụ huynh.
4. Biện pháp thực hiện (Biện pháp thực hiện từng phần)
Giáo dục STEAM về bản chất được hiểu là trang bị cho người học những
kiến thức và kĩ năng cần thiết liên quan đến các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kĩ
thuật, nghệ thuật và toán học. Các kiến thức và kĩ năng này phải được tích hợp,
lồng ghép và bổ trợ cho nhau giúp trẻ không chỉ hiểu biết về nguyên lí mà còn
có thể thực hành và tạo ra được những sản phẩm trong cuộc sống hằng ngày.Do
đó, để tổ chức hoạt động tạo hình cho trẻ 3-4 tuổi theo phương pháp STEAM
chính là cách giáo viên tổ chức hoạt động tạo hình có tính tích hợp, lồng ghép
nhiều kiến thức, lĩnh vực cùng một lúc với nhau chứ không đơn thuần là một
hoạt động tạo hình thiên về lĩnh vực nghệ thuật.
4.1. Biện pháp 1: Nghiên cứu tài liệu, xây dựng kế hoạch.
Từ những thực tiễn trên, bản thân tôi luôn suy nghĩ tìm tòi, nghiên cứu,
tham khảo tài liệu để tìm ra những nội dung hoạt động tạo hình có ứng dụng
phương pháp giáo dục steam cho trẻ. Trước tiên tôi phải nghiên cứu chương
trình, cập nhật thông tin từ chuyên đề, trên mạng Internet, tự bồi dưỡng chuyên
môn, tìm hiểu một số kiến thức về steam, về các hoạt động cho trẻ có thể áp
dụng được phương pháp steam Từ đó, trên cơ sở những định hướng, gợi ý về
nội dung, hình thức, phương pháp tổ chức học tập của tài liệu, tôi đã có thể xây
dựng kế hoạch giáo dục cụ thể nhằm thực hiện được yêu cầu có ứng dụng
phương pháp steam trong hoạt động tạo hình.
Qua nghiên cứu thực tế trên trẻ, điều kiện tại địa phương nơi tôi công tác,
đặc điểm và ý nghĩa của hoạt động tạo hình tôi đã đưa vào kế hoạch năm học,
được triển khai thông qua việc áp dụng phương pháp giáo dục STEAM.
Minh Chứng 2: Kế hoạch năm học được triển khai thông qua việc áp dụng
phương pháp giáo dục STEAM.
4.2. Biện pháp 2: Ứng dụng trong tổ chức hoạt động tạo hình.
a. Quy trình tổ chức hoạt động tạo hình theo phương pháp STEAM
Quy trình tổ chức hoạt động tạo hình Quy trình tổ chức hoạt động tạo hình
cho trẻ 3-4 tuổi theo phương pháp cho trẻ 3-4 tuổi ứng dụng phương pháp
truyền thống STEAM
- Bước 1: Tạo hứng thú, giới thiệu - Bước 1: Tạo hứng thú, giới thiệu
- Bước 2: Hướng dẫn quan sát - Bước 2: Hướng dẫn quan sát
