Sáng kiến kinh nghiệm: Góp phần hình thành và phát triển năng lực số cho học sinh THPT thông qua dạy học Địa lí 12

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 đang định hình lại mọi mặt đời sống kinh tế – xã hội, việc trang bị cho thế hệ trẻ những năng lực cần thiết để thích ứng và phát triển là vô cùng quan trọng. Một trong những năng lực cốt lõi đó chính là năng lực số (NLS), được xem là công cụ thúc đẩy kỹ năng chuyển đổi, đặc biệt cần thiết sau những ảnh hưởng sâu rộng của đại dịch COVID-19. Các chủ trương của Đảng và Nhà nước Việt Nam cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực có năng lực số. Mặc dù công nghệ thông tin đã được ứng dụng trong giáo dục, việc hình thành và phát triển NLS cho học sinh trung học phổ thông (THPT) thông qua các môn học cụ thể, như Địa lí 12, vẫn là một lĩnh vực cần được quan tâm sâu sắc. Nghiên cứu này nhằm mục tiêu đề xuất các biện pháp hiệu quả để hình thành và phát triển năng lực số cho học sinh THPT qua môn Địa lí 12.

Giáo viên trung học phổ thông (đặc biệt là giáo viên Địa lí), cán bộ quản lý giáo dục, nhà nghiên cứu trong lĩnh vực giáo dục và sư phạm số, và các nhà hoạch định chính sách giáo dục.

Nghiên cứu này đi sâu vào cơ sở lý luận và thực tiễn của việc hình thành, phát triển năng lực số (NLS) cho học sinh trung học phổ thông (THPT) thông qua dạy học môn Địa lí 12, một yếu tố then chốt trong bối cảnh Cách mạng Công nghiệp 4.0 và quá trình chuyển đổi số quốc gia. Tác phẩm phân tích các khái niệm về năng lực số từ nhiều góc độ (UNESCO, UNICEF, v.v.), làm rõ vai trò của nó như một năng lực cốt lõi trong chương trình giáo dục phổ thông mới. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển NLS ở học sinh, từ môi trường xã hội, gia đình đến nhà trường và vai trò của môn Tin học, cũng được làm rõ. Nội dung chính của nghiên cứu bao gồm việc xác định các yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực cho học sinh THPT, đặc biệt là các yêu cầu về NLS dựa trên khung năng lực số của UNESCO với 07 miền và 26 năng lực thành phần. Từ đó, đề tài đánh giá thực trạng phát triển NLS ở học sinh và giáo viên, chỉ ra những thuận lợi và khó khăn hiện hữu như sự thiếu hụt kỹ năng công nghệ thông tin ở một bộ phận giáo viên, cũng như những hạn chế về cơ sở vật chất và khả năng tiếp cận của học sinh. Về phương pháp, nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp định tính và định lượng như phân tích tài liệu, tham khảo ý kiến chuyên gia, quan sát, điều tra khảo sát và đặc biệt là thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng các biện pháp đề xuất. Kết quả dự kiến sẽ là một tập hợp các biện pháp và quy trình cụ thể nhằm thúc đẩy NLS cho học sinh, giúp các em chủ động khai thác tài nguyên số, phát triển kỹ năng tự học và thích ứng với môi trường số. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả dạy học Địa lí 12 mà còn góp phần quan trọng vào việc thực hiện mục tiêu giáo dục phổ thông mới và chuẩn bị nguồn nhân lực cho kỷ nguyên số.