UBND PHƯỜNG NHIÊU LỘC
TRƯỜNG TRUNG HỌC NGUYỄN VIỆT HỒNG
--- ---
Tổ chức dạy học môn GDCD khối 7 bằng phương pháp đóng vai
tại trường THCS Nguyễn Việt Hồng, TPHCM
(Bộ sách Chân trời sáng tạo)
Lĩnh vực: GDCD
Họ và tên tác giả: NGUYỄN MINH TRANG
Đơn vị: TRƯỜNG THCS NGUYỄN VIỆT HỒNG
1
ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN
Năm học: 2025 - 2026
1. Thực trạng trước khi thực hiện sáng kiến:
Trường THCS NGUYỄN VIỆT HỒNG nằm ở địa bàn phường có
nhiều gia đình hoàn cảnh khó khăn, thuộc hộ nghèo, trình độ dân trí còn thấp.
Một bộ phận phụ huynh học sinh chưa có sự nhận thức đúng đắn tầm quan trọng
về việc học tập của con em mình, thiếu quan tâm, thiếu sự phối hợp với nhà
trường và còn khoán trắng cho nhà trường, sự nhanh nhạy tiếp thu kiến thức của
các em có phần hạn chế. Nếu giáo viên không hướng dẫn phương pháp tự học
và dặn dò kĩ sau mỗi tiết dạy thì chắc chắn tiết học sau sẽ rất thụ động. Với nhịp
sống tại TPHCM việc học tập như vậy kéo theo tình trạng học sinh không vận
dụng những điều đã học vào thực tế cuộc sống, tình trạng nhiều học sinh vô lễ
với thầy cô, nói tục, chửi thề, gây gổ đánh nhau, lấy cắp đồ dùng học tập, không
biết giữ gìn vệ sinh cá nhân cũng như vệ sinh chung…
Khi thực hiện phương pháp giảng dạy theo hướng phát huy tính tích cực,
chủ động, sáng tạo. Giáo viên có sự chuẩn bị tốt về nội dung, phương pháp, sưu
tầm ca dao, tục ngữ có liên quan đến các phạm trù đạo đức, pháp luật, chia
nhóm thảo luận và nội dung thảo luận…Tuy nhiên học sinh không có sự chuẩn
bị tốt dẫn đến tiết học bị động, không tích cực, sáng tạo, nhàm chán, thiên về lí
thuyết, khô khan xa rời thực tiễn, mất nhiều thời gian diễn giảng…
Giáo viên chưa có phương pháp, chưa có biện pháp xử lí kịp thời khi giảng
dạy để khai thác năng lực của từng cá nhân học sinh. Khi quan sát trên lớp và
dự giờ giáo viên nhận thấy học sinh còn rất thụ động trong đóng góp ý kiến xây
dựng bài hoặc là do học sinh còn e ngại, hoặc là do nhiều em làm việc riêng
thậm chí còn đùa nghịch và chỉ có vài em trong nhóm thực sự tham gia vào hoạt
động chung của lớp. Một số trường hợp học sinh e ngại do phê bình, chỉ trích
không đúng lúc, không đúng cách, không khéo léo của giáo viên của bạn bè. Do
vậy năng lực tư duy độc lập, giải quyết vấn đề của học sinh chưa được phát huy.
Từ đó dẫn đến khả năng lĩnh hội kiến thức, khả năng nghi nhớ kiến thức của các
em chưa sâu, chưa lâu làm kết quả học tập của các em chưa cao, chưa thu hút
học sinh vào bài học.
2
Vài năm sau khi thay sách, bản thân có kinh nghiệm về cách sử dụng
phương pháp đóng vai cũng như có sự đầu tư nghiên cứu, cách giảng dạy
phương pháp này, tích lũy được kinh nghiệm, bài học có nội dung phong phú,
phần hướng dẫn, dặn dò sâu sát cụ thể hơn, xây dựng các hoạt động học phù
hợp với đối tượng học sinh. Học sinh tự đặt vị trí của mình vào vị trí tự học, chủ
động hoạt động lĩnh hội kiến thức. Vì vậy trong những năm gần đây, việc dạy
bộ môn GDCD tương đối nhẹ nhàng và thoải mái, tiết học không còn nặng nề,
gò bó.
1.1. Đặc điểm nhận thức của học sinh
Học sinh bậc THCS có sự phát triển rõ rệt về mặt nhận thức, chuyển dần từ
tư duy mang tính cảm tính sang tư duy lý tính. Các em không dừng lại ở tiếp thu
kiến thức mà từng bước hình thành kỹ năng, thái độ và những hành vi tích cực
trong cuộc sống, đối với bản thân cũng như với những người xung quanh.
Học sinh khối 7, bắt đầu có ý thức tự giác và chủ động hơn trong học tập
cũng như rèn luyện đạo đức theo các chuẩn mực được xác định trong chương
trình giáo dục. Bên cạnh đó, các em cũng có nhu cầu được giao tiếp, chia sẻ và
hỗ trợ bạn bè, cộng đồng, thực hiện những chuẩn mực một cách tự nguyện và
tích cực.
Chính vì vậy, phương pháp dạy học thông qua hoạt động đóng vai được
đánh giá là phù hợp và mang lại hiệu quả cao trong giảng dạy môn GDCD khối
7, giúp học sinh dễ dàng tiếp thu bài học và vận dụng vào thực tiễn.
1.2. Học sinh trường THCS Nguyễn Việt Hồng
- Học sinh trường THCS Nguyễn việt Hồng được tiếp cận và bước đầu làm
quen với phương pháp dạy học đóng vai chương trình môn GDCD khối 6, các
em không còn bỡ ngỡ khi áp dụng ở khối 7.
- Phần lớn học sinh thể hiện sự hứng thú trong các hoạt động học tập, đồng
thời mạnh dạn, tự tin tham gia nhập vai và trình bày phần thể hiện của mình
trước tập thể lớp.
3
1.3. Đặc điểm đối tượng bộ môn
Môn GDCD có vị trí đặc biệt trong hệ thống giáo dục phổ thông, góp phần
hình thành nhân cách và bồi dưỡng phẩm chất của thế hệ trẻ trong giai đoạn
công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Sự phát triển của mỗi cá nhân chịu ảnh
hưởng sâu sắc từ môi trường xã hội và các mối quan hệ xung quanh. Đối với
học sinh lứa tuổi thiếu niên, các em đã và đang tham gia vào nhiều mối quan hệ
đa dạng trong gia đình, nhà trường và bạn bè. Vì thế, trong quá trình học tập và
sinh hoạt, các em thường xuyên gặp những tình huống đòi hỏi biết cách ứng xử.
Môn GDCD góp phần định hướng hành vi, bồi dưỡng kĩ năng sống và nâng cao
ý thức trách nhiệm của học sinh thông qua các nội dung đạo đức, pháp luật và
kinh tế.
Phương pháp đóng vai mang lại nhiều hiệu quả tích cực trong dạy học, tuy
nhiên sử dụng phương pháp này giáo viên lựa chọn thời điểm và cách tổ chức
phù hợp. Nếu áp dụng không đúng lúc hoặc thiếu kiểm soát, hoạt động đóng vai
có thể làm học sinh mất tập trung, gây ảnh hưởng đến tiến trình tiết học, thậm
chí tạo ra không khí ồn tác động đến các lớp học xung quanh. Giáo viên sử dụng
phương pháp hợp lý, tránh lạm dụng khi không thật sự cần thiết để đảm bảo
hiệu quả giảng dạy.
2. Nội dung thực hiện sáng kiến
Phương pháp đóng vai giúp học sinh có điều kiện giao lưu, hợp tác với bạn
bè và tương tác với giáo viên trong môi trường học tập sinh động. Đồng thời,
đặt mình vào nhiều vai trò khác nhau, các em thêm hứng thú học tập, rèn luyện
kỹ năng giao tiếp, giải quyết tình huống và từng bước hình thành thái độ, hành
vi phù hợp với các chuẩn mực đạo đức và pháp luật. Ngoài phạm vi lớp học,
phương pháp đóng vai còn xuất hiện rộng rãi trong các chương trình truyền hình
giáo dục – giải trí, góp phần khẳng định hiệu quả và tính hấp dẫn của hình thức
tổ chức hoạt động này.
Nhà trường, học sinh chưa được rèn luyện chuyên sâu về kỹ năng diễn
xuất, song vẫn mạnh dạn thể hiện vai diễn nhờ sự năng động và những trải
4
nghiệm thực tế vốn có. Hoạt động nhập vai, học sinh thử nghiệm các cách ứng
xử trong những tình huống giả định, qua đó thảo luận và rút ra phương án giải
quyết đúng đắn. Hơn hết lớp học rất vui và sôi nổi. Quá trình nhập vai tạo điều
kiện để học sinh hình thành bản lĩnh, phong thái đĩnh đạc và khả năng diễn đạt
linh hoạt; khơi dậy tư duy sáng tạo trong môi trường được định hướng và bảo
đảm an toàn trước khi các em đối diện với tình huống thực tế.
2.1. Các bước tiến hành
Con người khẳng định, hoàn thiện bản thân tham gia các mối quan hệ xã
hội; giao tiếp và tác động qua lại giúp mỗi cá nhân tự quan sát, tiếp thu cách
ứng xử của người khác, từ đó tự nhận thức và điều chỉnh hành vi của mình.
Phương pháp đóng vai phát huy tác dụng được triển khai phù hợp với mục
tiêu, nội dung và đối tượng học sinh; cần được tiến hành theo những yêu cầu và
các bước thực hiện cụ thể:
Trên cơ sở chủ đề bài học, giáo viên chia nhóm, xây dựng tình huống đóng
vai cho từng nhóm và thống nhất thời gian chuẩn bị, trình bày sản phẩm.
Các nhóm thảo luận chuẩn bị đóng vai.
Các nhóm tiến hành đóng vai.
Hoạt động thảo luận được tổ chức theo hướng xuất phát từ phân tích hành
vi của các nhân vật trong tình huống đóng vai, sau đó định hướng học sinh khái
quát hóa và liên hệ đến các vấn đề chung mà vở diễn phản ánh.
2.2. Cách chọn tình huống trong hoạt động đóng vai
Phương pháp đóng vai trong đó học sinh được tham gia vào các tình huống
giả định gắn với thực tiễn, trực tiếp trải nghiệm, thử nghiệm cách giải quyết vấn
đề và rèn luyện cách ứng xử phù hợp trong đời sống xã hội.
Xây dựng tình huống đóng vai trong dạy học môn GDCD được thực hiện
trên cơ sở bảo đảm sự phù hợp giữa nội dung bài học, đặc điểm tâm lí – trình độ
của học sinh và điều kiện tổ chức dạy học trong thực tế lớp học.
5