S¸ng KiÕn Kinh NghiÖm …… NguyÔn V¨n C-
êng
A. §Æt vÊn ®Ò
1. C¬ së lÝ luËn.
VÏ theo mÉu lµ mét ph©n m«n quan träng, cßn cã thÓ nãi lµ x-
¬ng sèng, träng t©m vµ lµ nßng cèt cña bé m«n mÜ thuËt. H¬n n÷a,
víi m«n mÜ thuËt ë tiÓu häc chóng ta ®ang híng dÉn häc sinh c¶m
thô mÜ thuËt ë møc c¶m tÝnh th× ph©n m«n vÏ theo mÉu l¹i ®ãng vai
trß quan träng h¬n c¶. Khi häc sinh n¾m v÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n ban
®Çu cña ph©n m«n nµy mét c¸ch v÷ng vµng sÏ lµ ®iÒu kiÖn vµ kh¶
n¨ng ®Ó ph¸t huy c¸c ph©n m«n kh¸c. Khi nãi tíi bé m«n mÜ thuËt
chóng ta sÏ hiÓu r»ng nã ®îc b¾t ®Çu tõ “c¶m” sau “c¶m” míi lµ “lý”
hay nãi c¸ch kh¸c nã b¾t nguån tõ “c¶m tÝnh” dÇn chuyÓn thµnh “lý
tÝnh”. ChÝnh v× vËy, ë tiÓu häc míi chØ dõng ë møc “c¶m tÝnh” mµ
th«i. Chóng ta d¹y häc sinh nh»m ®¹t ®îc môc tiªu lµ häc sinh cã kiÕn
thøc ban ®Çu vÒ mÜ thuËt. §Ó b¾t ®Çu c¶m nhËn mÜ thuËt c¸c em
sÏ h×nh thµnh kh¸i niÖm mÜ thuËt qua c¸ch quan s¸t, nhËn xÐt sù vËt
hiÖn tîng trong cuéc sèng. Vµ tÊt th¶y nh÷ng sù vËt hiÖn tîng Êy ®îc
s¾p xÕp, tæ chøc trong 45 tiÕt (bµi) vÏ theo mÉu ë tiÓu häc. Trong
nh÷ng bµi nµy lµ nh÷ng mÉu vÏ ®· ®îc chñ ®éng nghiªn cøu ®Ó nã trë
thµnh nh÷ng mÉu ®¹i diÖn ®iÓn h×nh cho mäi sù vËt hiÖn tîng.
VÏ theo mÉu ë tiÓu häc lµ mét ph©n m«n t¹o nªn ý thøc quan s¸t
®Ó c¶m nhËn c¸i ®Ñp, c¸i mÜ cña sù vËt hiÖn tîng. §ã sÏ lµ mét trong
nh÷ng kiÕn thøc ban ®Çu quan träng cña ch¬ng tr×nh mÜ thuËt tiÓu
häc, vµ tõ ®©y, sÏ dÇn h×nh thµnh c¸c kÜ n¨ng cÇn thiÕt ®Ó gióp häc
sinh hoµn thµnh ®îc c¸c bµi tËp theo ch¬ng tr×nh, vµ vËn dông nh÷ng
kiÕn thøc Êy vµo häc tËp, sinh häat hµng ngµy. KiÕn thøc vÏ theo
mÉu ë tiÓu häc, còng nh c¸c ph©n m«n kh¸c cña bé m«n mÜ thuËt
®Òu ®îc thiÕt kÕ theo ch¬ng tr×nh ®ång t©m tõ dÔ ®Õn khã, ®ã
kh«ng ph¶i lµ nh÷ng mÉu vÏ, bµi vÏ khã vµ ®ßi hái tr×nh ®é cao siªu
mµ ®îc b¾t ®Çu tõ c¸ch vÏ nh÷ng nÐt th¼ng, nÐt cong (®èi víi líp 1),
®Õn vÏ nh÷ng ®å vËt th«ng dông nh c¸i x«, c¸i phÝch, c¸i b¸t… (®èi víi
líp 4,5).
- -
1
S¸ng KiÕn Kinh NghiÖm …… NguyÔn V¨n C-
êng
VÏ theo mÉu lµ mét ph©n m«n mµ häc sinh ®îc quan s¸t mÉu
thùc vµ nhËn xÐt mÉu ®Ó råi m« pháng l¹i mÉu mét c¸ch t¬ng ®èi
gièng thùc. Tøc lµ häc sinh sÏ h×nh thµnh ®îc kiÕn thøc c¬ b¶n cña
m«n mÜ thuËt qua ph©n m«n vÏ theo mÉu nµy. Häc sinh sÏ vÏ theo
mét ph¬ng ph¸p cô thÓ, ®¬n gi¶n. §ã lµ vÏ h×nh chung tríc (tæng thÓ
mÉu), sau råi míi vÏ chi tiÕt (c¸c bé phËn nhá), vµ chu tr×nh vÏ nµy
®Òu ®îc vËn dông trong tÊt c¶ c¸c ph©n m«n cña bé m«n mÜ thuËt.
Nãi nh vËy ®Ó thÊy r»ng vÏ theo mÉu sÏ t¹o ®îc thãi quen c¬ b¶n cho
häc sinh, ®ã lµ vÏ tõ phÇn chung tríc, phÇn riªng sau; vÏ phÇn chÝnh
tríc, phô sau; vÏ ®¬n gi¶n tríc, chi tiÕt sau; vÏ nÐt th¼ng tríc, nÐt cong
sau vµ vÏ m¶ng chÝnh tríc, m¶ng phô sau.
Nãi tãm l¹i vÏ theo mÉu cã thÓ lµ “kim chØ nam” cho c¸c ph©n
m«n cßn l¹i cña bé m«n mÜ thuËt. Vµ ®©y sÏ lµ kiÕn thøc c¬ b¶n t¹o
®µ ®Ó häc sinh tiÕp tôc kh¸m ph¸ vµ lµm chñ c¸i ®Ñp trong ch¬ng
tr×nh mÜ thuËt ®ång t©m ë c¸c cÊp cao h¬n , ®Æc biÖt lµ biÕt vËn
dông c¸i ®Ñp vµo cuéc sèng h»ng ngµy.
2. C¬ së thùc tÕ.
a/ §èi víi gi¸o viªn.
Trong thùc tÕ cña ngµnh gi¸o dôc, gi¸o viªn cña bé m«n mÜ
thuËt trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y ®· ®îc chuyªn biÖt ho¸ cao. Tøc lµ ®·
t¬ng ®èi ®ñ chØ tiªu gi¸o viªn chuyªn bé m«n mÜ thuËt cho c¸c trêng
tiÓu häc. Nh vËy, ë c¸c trêng tiÓu häc, häc sinh ®· ®îc häc m«n mÜ
thuËt do gi¸o viªn chuyªn phô tr¸ch. Nhng trong ch¬ng tr×nh gi¸o dôc
mÜ thuËt tiÓu häc l¹i cã tíi 5 ph©n m«n nhá, ®ßi hái ngêi gi¸o viªn ph¶i
vËn dông linh häat nhiÒu ph¬ng ph¸p gi¶ng d¹y th× míi cã hiÖu qu¶.
Riªng ®èi víi ph©n m«n vÏ theo mÉu phÇn nµo ®ã bÞ t¸c ®éng bëi
®iÒu kiÖn d¹y häc mµ gi¸o viªn cha chó ý tíi ph¬ng ph¸p hiÖu qu¶ cña
ph©n m«n nµy. Gi¸o viªn d¹y cßn phô thuéc vµo nãi “su«ng” hay cßn
gäi lµ d¹y “chay”, mµ d¹y “chay” kiÓu nµy rÊt kh«ng hiÖu qu¶, mµ cßn
¶nh hëng lín tíi ý thøc ban ®Çu vÒ bé m«n. Yªu cÇu cña ph©n m«n vÏ
theo mÉu lµ cho häc sinh vÏ mÉu thùc, quan s¸t mÉu thùc. Nhng còng
cã nhiÒu lÝ do mµ gi¸o viªn vÉn cha chuÈn bÞ mÉu thùc cho häc sinh
- -
2
S¸ng KiÕn Kinh NghiÖm …… NguyÔn V¨n C-
êng
vÏ ®îc. ChÝnh ®iÒu ®ã, khiÕn mçi häc sinh kh«ng nhËn thøc ®îc ®Çy
®ñ kiÕn thøc, còng nh kÕt qu¶ cña bµi vÏ kÐm hiÖu qu¶. Ngoµi thùc
tr¹ng trªn vÉn cßn nhiÒu gi¸o viªn sö dông ph¬ng ph¸p cò mµ giê ®©y
®· trë thµnh l¹c hËu, ®· t¹o nªn sù ¸p ®Æt kiÕn thøc mét c¸ch cøng
nh¾c vµ cha phï hîp víi ®¹i trµ ®èi tîng häc, khiÕn cho häc sinh tiÕp
thu mét c¸ch thô ®éng, qua loa chiÕu lÖ, cã th¸i ®é kh«ng cÇn thiÕt.
Mét sè gi¸o viªn vÉn coi bé m«n mÜ thuËt lµ m«n phô, m«n cã còng
®îc, kh«ng cã còng kh«ng sao, d¹y thÕ nµo còng xong, häc sinh tiÕp
thu ®îc bao nhiªu còng mÆc kÖ, khiÕn cho viÖc khÝch lÖ c¸c em kh¸,
giái cã n¨ng khiÕu vµ c¸c em yÕu, trung b×nh bÞ h¹n chÕ. Ph¬ng ph¸p
gi¶ng d¹y cña bé m«n mÜ thuËt nãi chung vµ ph©n m«n vÏ theo mÉu
nãi riªng lµ rÊt ®Æc thï, rÊt riªng. §ßi hái ngêi thÇy ph¶i hiÓu râ m×nh
®ang d¹y ®èi tîng ®¹i trµ kh«ng cã n¨ng khiÕu b»ng mét m«n n¨ng
khiÕu. C¸i khã lµ rÊt khã nÕu nh÷ng ngêi ®ãng vai trß gîi më cho häc
sinh kh«ng biÕt c¸ch t×m tßi, s¸ng t¹o vµ sö dông linh häat nhiÒu ph-
¬ng ph¸p; c¸i dÔ l¹i rÊt dÔ nÕu chóng ta sö dông c¸c ph¬ng ph¸p linh
häat cã s¸ng t¹o mét chót, häc sinh sÏ tiÕp thu bµi mét c¸ch ®éc lËp,
hiÖu qu¶ cao.
V× lµ mét ph©n m«n ®ßi hái häc sinh ph¶i tËp chung quan s¸t
mÉu lµ chÝnh mµ gi¸o viªn mét mÆt kh«ng chuÈn bÞ mÉu thùc, mét
mÆt cha híng dÉn kÜ (kÓ c¶ lóc häc sinh thùc hµnh). HÇu hÕt häc
sinh sau khi nghe gi¶ng c¸ch vÏ theo mÉu nhng vÉn cha vÏ ®îc theo
mÉu, bëi lêi gi¶ng cña gi¸o viªn cßn trõu tîng, cha phï hîp víi c¶m tÝnh
ë løa tuæi cña trÎ. NhiÒu khi gi¸o viªn cßn coi häc sinh nh nh÷ng ngêi
häc chuyªn vÒ häa, lêi gi¶ng cßn nhiÒu lý tÝnh, gÇn nh ®Ó d¹y häc
sinh trë thµnh häa sü. Trong khi ®ã môc tiªu cña chóng ta l¹i kh«ng
ph¶i lµ nh vËy.
Nãi tãm l¹i, ®Ó gi¶ng d¹y tèt ph©n m«n vÏ theo mÉu ë tiÓu häc.
Gi¸o viªn cÇn híng häc sinh theo ®Þnh híng tÝch cùc, truyÒn t¶i cho
häc sinh nh÷ng kh¸i niÖm mÜ thuËt hÕt søc cô thÓ, ®¬n gi¶n vµ dÔ
hiÓu. KÕt hîp lêi gi¶ng víi vÝ dô, chøng minh thùc tÕ ®Ó häc sinh
thÊy ngay, nhËn biÕt dÔ dµng. Häc sinh hiÓu ®îc ®êng nÐt, h×nh
- -
3
S¸ng KiÕn Kinh NghiÖm …… NguyÔn V¨n C-
êng
khèi, m¶ng miÕng, mÇu s¾c ®¬n gi¶n tõ ®ã m« pháng ®îc gÇn gièng
víi mÉu thùc, kh«ng cã sai sãt chÝnh vÒ tØ lÖ, h×nh d¸ng cña mÉu;
cã ý thøc bíc ®Çu vÒ ®Ëm nh¹t.
b/ §èi víi häc sinh.
Bé m«n mÜ thuËt nh×n chung häc sinh ®Òu cã ý thøc tÝch cùc
häc tËp, yªu thÝch bé m«n. nhng xÐt vÒ chuyªn m«n th× nh÷ng ý thøc
Êy, së thÝch Êy còng chØ dõng ë trµo lu ®¬n thuÇn do häc m«n nµy
häc sinh ®îc tù do s¸ng t¹o, kh«ng khÝ häc tho¶i m¸i hay nãi ®óng h¬n
häc sinh ®îc gi¶i trÝ sau nhiÒu tiÕt häc c¨ng th¼ng kh¸c. ChÝnh v×
®iÒu nµy, mµ “chÊt” thùc sù cña häc sinh qua bé m«n nµy cha hiÖu
qu¶ cao. Tíi tiÕt häc mÜ thuËt thêng häc sinh rÊt mong ®îi nhng khi
thùc hµnh th× l¹i kh«ng tu©n thñ (lµm theo) c¸c bíc c¬ b¶n ®· ®îc gi¸o
viªn híng dÉn. §Æc biÖt lµ ph©n m«n vÏ theo mÉu nÕu gi¸o viªn
chuÈn bÞ ®îc mÉu th× häc sinh còng dêng nh kh«ng cÇn chó ý ®Õn
vËt mÉu ®îc bÇy ë trªn b¶ng, còng kh«ng cÇn vÏ theo gãc nh×n cña
m×nh ®èi víi mÉu. T«i ®· nhËn thÊy mét sè tiÕt vÏ theo mÉu (cã mÉu)
nhng häc sinh l¹i vÏ theo h×nh minh häa b¶ng cña gi¸o viªn chø kh«ng
vÏ theo nh÷ng g× m×nh nh×n thÊy.
Do ý thøc vÏ nh vËy nªn kÕt qu¶ bµi vÏ thêng kh«ng vÏ theo híng
t¹i vÞ trÝ m×nh ngåi (bªn tr¸i, bªn ph¶i vµ ë gi÷a ®Ò vÏ cïng mét gãc vÏ
gièng nhau). §iÒu nµy cho ta th©y häc sinh kh«ng hÒ chó ý tíi h×nh
d¸ng cña mÉu mét chót nµo.
Mét ®iÒu n÷a, chøng tá häc sinh tiÓu häc cha vît ra khái vë « ly,
®ã lµ vÏ ë vë mÜ thuËt (kh«ng cã « ly) häc sinh thêng thÊy trèng trÕnh
bëi trang giÊy tr¾ng l¹i réng, do ®ã thêng vÏ h×nh rÊt nhá so víi trang
giÊy. Cã khi vÏ ë m·i trªn ®Ønh trang, cã khi vÏ lÖch sang tr¸i, sang
ph¶i, thËm chÝ cã khi l¹i vÏ tôt xuèng tËn díi ®¸y cña trang vÏ khiÕn bµi
vÏ bÞ lÖch l¹c vÒ bè côc, kh«ng c©n ®èi víi trang giÊy. Qua thùc tÕ
gi¶ng d¹y r«i nhËn thÊy yÕu ®iÓm nµy cña häc sinh chiÕm tû lÖ t¬ng
®èi lín (kho¶ng 20 ®Õn 30 %).
Tõ c¬ së lÝ luËn vµ mét sè vÊn ®Ò thùc tÕ cßn h¹n chÕ, víng
m¾c ®èi víi c¶ gi¸o viªn vµ häc sinh, ®· ¶nh hëng Ýt nhiÒu tíi kÕt qu¶
- -
4
S¸ng KiÕn Kinh NghiÖm …… NguyÔn V¨n C-
êng
d¹y häc ph©n m«n vÏ theo mÉu cña bé m«n mÜ thuËt. T«i xin m¹nh
d¹n ®a ra biÖn ph¸p nh»m kh¾c phôc ®Ó n©ng cao chÊt lîng cho
ph©n m«n nµy b»ng ®Ò tµi kinh nghiÖm: “Ph¬ng ph¸p D¹y - Häc
hiÖu qu¶ ph©n m«n vÏ theo mÉu ë tiÓu häc”.
B/. Gi¶i quyÕt vÊn ®Ò.
I/. §Æc ®iÓm t×nh h×nh.
VÏ theo mÉu rÌn luyÖn cho häc sinh kh¶ n¨ng quan s¸t, nhËn xÐt
vµ kÜ n¨ng vÏ nÐt, vÏ bè côc vµ vÏ h×nh. VÏ theo mÉu cßn gióp häc
sinh hiÓu ®îc vÎ ®Ñp cña mÉu, t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó häc sinh häc c¸c bµi
vÏ trang trÝ, vÏ theo ®Ò tµi, vÏ tù do, thêng thøc mÜ thuËt thuËn lîi vµ
hiÖu qu¶ h¬n
Ph©n m«n vÏ theo mÉu xuyªn suèt ch¬ng tr×nh mÜ thuËt tiÓu
häc ®îc thiÕt kÕ theo qui tr×nh ®ång t©m, c¸c ®¬n vÞ kiÕn thøc ®îc
lÆp l¹i nhng cã n©ng cao h¬n qua mçi bµi, mçi líp. Tõ líp mét cho tíi
líp n¨m bao gåm 45 bµi vÏ theo mÉu . Víi nh÷ng mÉu vÏ ®¬n gi¶n th-
êng lµ nh÷ng h×nh khèi, ®êng nÐt quen biÕt nh: nÐt th¼ng, nÐt cong,
c¸c h×nh c¬ b¶n (h×nh trßn, h×nh vu«ng, tam gi¸c, ch÷ nhËt …); khèi
®¬n gi¶n (khèi hép, khèi cÇu, trô…); vËt dông phæ biÕn, gÇn gòi (c¸i
xoong, c¸i Êm, c¸i chÐn, cÆp s¸ch, l¸ c©y, qu¶ c©y …). Khi häc vÏ theo
mÉu häc sinh sÏ n¾m ®îc c¸ch vÏ c©n ®èi, vÏ tõ bao qu¸t ®Õn chi tiÕt.
VÏ tõ nh÷ng h×nh c¬ b¶n tíi nh÷ng ®å vËt cô thÓ, bíc ®Çu so s¸nh
kÝch thíc, h×nh d¸ng, ®Ëm nh¹t, mµu s¾c cña vËt mÉu. Tõ ®ã häc
sinh sÏ c¶m nhËn ®îc mÉu, vÏ mÉu theo sù “c¶m” vµ so s¸nh ®Ó h×nh
vÏ gÇn ®óng víi mÉu h¬n.
Trong bé m«n mÜ thuËt bao gåm n¨m ph©n m«n: vÏ theo mÉu ;
vÏ trang trÝ; vÏ theo ®Ò tµi vµ vÏ tù do (nay lµ vÏ tranh); xem tranh (nay
lµ thêng thøc mÜ thuËt) vµ tËp nÆn (nay lµ tËp nÆn t¹o d¸ng tù do).
Trong n¨m ph©n m«n nµy chóng ta thÊy vÏ theo mÉu lµ ph©n m«n rÊt
quan träng vµ cÇn thiÕt cho c¸c ph©n m«n cßn l¹i. Bëi v×, n¾m v÷ng
c¸ch vÏ cña vÏ theo mÉu th× vÏ c¸c ph©n m«n kh¸c sÏ dÔ dµng vµ thuËn
lîi h¬n nhiÒu vµ ®Æc biÖt sÏ h×nh thµnh c¸ch nh×n tæng thÓ (®Þnh
h×nh ®îc tríc khi vÏ). Häc sinh sÏ vÏ theo mÉu theo mét qui tr×nh:
- -
5
