Đề tài: Tầm quan trọng của tư vấn tâm sinh lý đối với học sinh cấpTHCS
TÊN ĐỀ TÀI: “TẦM QUAN TRỌNG CỦA TƯ VẤN TÂM SINH LÝ ĐỐI
VỚI HỌC SINH CẤP THCS”
A. PHẦN MỞ ĐẦU
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Được sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước, trong những năm gần
đây ngành giáo dục đã có nhiều cố gắng trong việc đổi mới phương pháp dạy
học hướng tới xây dựng mô hình “trường học hạnh phúc”. Với 3 tiêu chí lớn
để xây dựng trường học hạnh phúc đó là: yêu thương, an toàn và tôn trọng.
Chính vì vậy công tác tư vấn tâm sinh lý cho học sinh là một yếu tố vô cùng
quan trọng đóng vai trò quyết định hình thành nên 3 tiêu chí đó.
Trong những năm trở lại đây vấn đề nóng luôn được các cấp, các ngành,
phụ huynh học sinh cũng như toàn xã hội quan tâm. Đó là các trường hợp trẻ em
bị xâm hại, bị đánh đập ảnh hưởng đến tinh thần và thể chất dẫn đến nhiều hậu
quả đáng tiếc sẩy ra như: nhiều em học sinh bị trầm cảm, chán sống, tự tử hoặc
có thai ngoài ý muốn vv…. VD: Báo tuổi trẻ đưa tin ngày 4/4/2018 có vụ bé gái
11 tuổi ở Hà nội bị xâm hại; ngày 14/5/2018 ở thành phố HCM có vụ bé gái 16
tuổi nhảy cầu tự tử vì bạn trai có bạn gái mới.
Một số học sinh khác không có nhận thức đúng đắn dễ bị lôi kéo vào các tệ
nạn xã hội dẫn đến ham chơi, lười học, chốn học, bỏ học vv… ở trường THCS
nơi tôi đang công tác lớp 8A có em Phạm Hoài Nam, em Tùng hoàn cảnh gia
đình đặc biệt bố nghiện rượu kinh tế khó khăn dẫn đến các em chán nản, bỏ bê
học tập, hút thuốc lá thường xuyên khi đến trường; lớp 8B có em Nam Anh, em
Linh thay đổi tâm sinh lý có tình cảm tuổi học trò với bạn khác giới thường
xuyên vui buồn lẫn lộn nghỉ học đi chơi vv…
Nguyên nhân của các hiện tượng trên phần lớn là do các em không được
quan tâm, chia sẻ, tư vấn định hướng cụ thể, chưa có sự quan tâm đúng mực từ
cha mẹ chưa có sự can thiệp kịp thời từ
phía nhà trường.
Mặt khác các em đang ở độ tuổi vị
thành niên mọi thứ đều rất mới lạ. Ở độ
tuổi này các em rất hiếu động, tò mò,
nghịch ngợm, vui buồn thất thường….
Chính vì vậy sự quan tâm, chia sẻ, định
hướng kịp thời là vô cùng cần thiết.
Bằng những trải nghiệm của chính
bản thân tôi trong 10 năm công tác với cương vị là một người cán bộ y tế học
1/15
Hình 1: Hoạt động tư vấn cho HS
khuyết tật
Đề tài: Tầm quan trọng của tư vấn tâm sinh lý đối với học sinh cấpTHCS
đường tại trường THCS tôi nhận thấy làm tốt công tác tâm lý học đường, sẽ hạn
chế tình trạng học sinh hư hỏng, quậy phá, bỏ học, trầm cảm, những hành vi lầm
đường lạc lối như có thai ngoài ý muốn, hút thuốc lá…; ngăn chặn kịp thời tình
trạng bạo lực học đường đã và đang gây ra nỗi lo của phụ huynh học sinh và
toàn xã hội trong giai đoạn hiện nay. Giúp cho học sinh định hướng được tâm lý,
tư tưởng, phát triển một cách toàn diện, hình thành nhân cách đúng đắn và trở
thành công dân tốt cho gia đình và xã hội.
Đó cũng chính là lý do tôi chọn tên đề tài nghiên cứu là: “Tầm quan trọng
của tư vấn tâm sinh lý đối với học sinh cấp THCS”.
II. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Chăm sóc sức khỏe toàn diện cho các em học sinh là một vấn đề cấp thiết hiện
nay. Khi viết sáng kiến này, tôi mong được đóng góp ý kiến của mình góp một
phần nhỏ vào quá trình phát triển toàn diện của các em. Mục đích cụ thể:
- Giúp học sinh nắm được những thay đổi trên cơ thể và tiếp nhận sự thay
đổi một cách nhẹ nhàng nhất.
- Giúp học sinh ổn định tâm sinh lý, giải tỏa những vấn đề vướng mắc
trong độ tuổi vị thành niên và lứa tuổi dậy thì.
- Biết tránh xa thói hư tật xấu, tệ nạn xã hội và biết cách tự bảo vệ bản thân mình.
- Giúp học sinh ổn định tâm sinh lý ở mọi độ tuổi, tập thói quen độc lập, tập
trung suy nghĩ phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn tinh thần.
- Giúp các em tạo thói quen cởi mở, biết chia sẻ khi có chuyện vui buồn và
vượt qua nỗi sợ hãi khi không may gia đình bản thân gặp biến cố.
Để đạt những mục tiêu trên, mỗi người cán bộ y tế cần phải có ý thức trách
nhiệm, có năng lực, có bản lĩnh trong việc thực hiện. Luôn gần gũi, cởi mở, luôn
coi các em là một thành viên luôn lắng nghe khi các em trao đổi và cần cho ý
kiến. Không coi nhẹ, không thờ ơ khi gặp các tình huống nhỏ lẻ tại trường.
III. NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI
Đề tài tập trung nghiên cứu về vấn đề tư vấn chăm sóc sức khỏe tâm sinh lý
ở lứa tuổi vị thành niên đặc biệt học sinh cấp THCS. Góp phần vào việc giúp các
em có một quá trình phát triển toàn diện nhất.
IV. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
- Học sinh cấp THCS (Đặc biệt khối 8,9)
V. PHẠM VI NGHIÊN CỨU-THỜI GIAN THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
1.Phạm vi nghiên cứu:
- Áp dụng nghiên cứu trực tiếp trên HS tại trường THCS nơi tôi công tác.
2. Thời gian:
- Năm học 2018 – 2019; Năm học 2019 – 2020
2/15
Đề tài: Tầm quan trọng của tư vấn tâm sinh lý đối với học sinh cấpTHCS
VI. PHƯƠNG PHÁP ĐƯỢC SỬ DỤNG KHI NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
1. Phương pháp quan sát:
Là phương pháp từ trực quan sử dụng tri giác một cách trực tiếp để thu thập
thông tin cần thiết có liên quan.
2. Phương pháp điều tra, phỏng vấn, khảo sát:
Đây là phương pháp rất quan trọng giúp thu thập các thông tin liên quan đến
đối tượng học sinh mình đang hướng đến.
3. Phương pháp tổng hợp ý kiến:
Việc sử dụng và tổng hợp các ý kiến của các đối tượng xung quanh như:
BGH, GVCN, học sinh, giáo viên bộ môn, đồng nghiệp trong trường và phụ
huynh học sinh mang lại hiệu quả rất cao trong việc tư vấn tâm sinh lý. Nhờ vào
đó chúng ta sẽ biết cách lựa chọn thông tin để truyền đạt tới học sinh một cách
phù hợp và hiệu quả nhất.
4. Phương pháp tổng kết kinh nghiệm:
Là phương pháp kết hợp lý luận với thực tiễn tại cở sở, đem lý luận phân
tích kinh nghiệm của thực tiễn rồi từ những phân tích đó rút ra kết luận về
những trường hợp cụ thể của từng em để có hướng giải quyết tốt nhất cho những
lần tư vấn tiếp theo.
B. QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
I. KHẢO SÁT THỰC TẾ
1. Cơ sở lý luận
Thực hiện tốt công tác tâm lý học đường có vai trò hết sức quan trọng trong
việc duy trì và ổn định tình trạng tâm lý của học sinh, giúp các em tư duy, suy
nghĩ và nhìn nhận các vấn đề xung quanh một cách đúng đắn.
Đồng thời, xử lý những nguy cơ tiềm ẩn có thể xảy ra như học sinh đánh
nhau, chán học, bỏ học, vi phạm pháp luật, có thái độ thù hận với bạn bè và mọi
người xung quanh, nhiều trường hợp có thể dẫn đến học sinh tự tử, hủy hoại
thân thể hoặc sa ngã vào các tệ nạn xã hội vv…
Công tác tâm lý học đường rất cần thiết trong việc giáo dục học sinh trong
nhà trường, nhất là ở cấp THCS, các em đang ở giai đoạn lứa tuổi vị thành niên,
lứa tuổi nhạy cảm trong cuộc đời mỗi con người. Lúc này rất cần một cán bộ y
tế tâm lý, có trách nhiệm tư vấn, hướng dẫn, tâm sự, theo dõi những học sinh có
diễn biến tâm lý bất thường, kịp thời đề ra các giải pháp để tư vấn, định hướng
hoặc xử lý các vấn đề tâm lý xảy ra cho các em.
Người cán bộ y tế cần phải là người gần gũi và tin yêu nhất của học sinh, là
nơi học sinh có thể tìm đến trao đổi, tâm sự, mong muốn giải đáp những thắc
mắc về vấn đề tâm lý, sự thay đổi của bản thân ở từng giai đoạn. Bằng chuyên
3/15
Đề tài: Tầm quan trọng của tư vấn tâm sinh lý đối với học sinh cấpTHCS
môn nghiệp vụ của mình, người cán bộ y tế phải có trách nhiệm phân tích, định
hướng, chia sẻ nhằm giải tỏa tâm lý cho học sinh, giúp các em có tâm lý, tư
tưởng đúng đắn để tiếp tục thực hiện nhiệm vụ học tập của mình. Bên cạnh đó,
cần có sự phối kết hợp chặt chẽ giữa cán bộ y tế với GVCN và phụ huynh học
sinh trong việc thông tin và xử lý những biểu hiện tâm lý của các em.
Ví dụ: một học sinh lên lớp có biểu hiện chán nản, học hành sa sút, nguyên nhân
là cha mẹ hay cãi vã với nhau. Lúc này người cán bộ y tế có trách nhiệm tiếp cận tìm
hiểu nguyên nhân, trao đổi với GVCN mời phụ huynh đến để trao đổi, sau đó cha mẹ
phải khắc phục hành vi cãi vã trước mặt con, động viên, tạo tư tưởng yên tâm thoải
mái. Như vậy, tư tưởng học sinh sẽ được giải tỏa, thay đổi tâm lý và tiếp tục tích cực
học tập.
Đây là một trong những ví dụ nhỏ trong muôn vàn các biểu hiện tâm lý của
học sinh hiện nay đặc biệt lứa tuổi vị thành niên mà trực tiếp là các em cấp
THCS. Muốn tiếp cận và xử lý những biểu hiện tâm lý của học sinh, người cán
bộ y tế cần phải có tâm với nghề, có trách nhiệm và thương yêu học sinh thì mới
có thể thực hiện được nhiệm vụ này.
Tư vấn là gì?
Là sự hỗ trợ về tâm lý giúp học sinh nâng cao hiểu biết về bản thân, hoàn
cảnh gia đình, mối quan hệ xã hội từ đó tăng cảm xúc tích cực tự đưa ra quyết
định trong những tình huống khó khăn mà bản thân các em gặp phải trong cuộc
sống hàng ngày ở nhà, ở trường, ở lớp học vv…...
Tâm sinh lý là gì ?
Đó là trạng thái tâm lý cảm xúc và sự biến đổi trên cơ thể của con người.
Tâm sinh lý học đường ?
Đó là quá trình thay đổi tâm tư tình cảm của các em học sinh. Nó diễn ra trên
tất cả các em mà biểu hiện rõ ràng và cần sự quan tâm can thiệp nhất đó là đối
tượng học sinh đang ở lứa tuổi vị thành niên, hay nói chính xác hơn là học sinh
cấp THCS.
2.Cơ sở nghiên cứu thực tiễn
Qua áp dụng thực tế trong 10 năm công tác tôi nhận thấy quá trình thay đổi
tâm sinh lý của học sinh diễn ra rất phức tạp. Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay,
sự bủng nổ của CNTT có tác động mạnh mẽ vào sự phát triển tâm sinh lý của
các em học sinh (đối tượng chịu tác động nhiều nhất đó là học sinh khối 8,9 -
THCS). Các em ở độ tuổi tò mò muốn tìm hiểu muốn biết nhưng lại e ngại
không dám nói chuyện với cha mẹ, thầy cô, vv... không biết nên giải quyết ra
sao, lúc này người thầy các em tin và làm theo đó chính là Google, là máy tính,
là điện thoại,vv… Khi các em không được định hướng tốt sẽ tìm hiểu theo
4/15
Đề tài: Tầm quan trọng của tư vấn tâm sinh lý đối với học sinh cấpTHCS
hướng tiêu cực và dẫn đến nhiều hệ lụy không mong muốn. Chính vì thế càng
đòi hỏi sự vào cuộc của BGH, GVCN, giáo viên bộ môn phối kết hợp với cán bộ
y tế học đường để định hướng cho các em vững tâm đón nhận một sự thay đổi
mới trong cuộc đời mỗi con người.
Để đạt được kết quả tốt khi nghiên cứu đề tài này tôi dựa trên các yếu tố :
- Dựa trên điều kiện thực tế tại trường THCS nơi tôi đang công tác.
- Dựa vào các đợt khám sức khỏe định kỳ trong năm.
- Dựa vào các tài liệu tham khảo về công tác y tế học đường.
- Dựa vào ý kiến đóng góp của đồng nghiệp, GVCN và giáo viên bộ môn
trong toàn trường.
- Dựa vào những chia sẻ thực tế từ học sinh trong quá trình công tác tại trường.
- Dựa trên quá trình điều tra tại trường mình công tác trong năm học 2018 –
2019. Tính từ tháng 1 năm 2018 qua điều tra phỏng vấn thực tế tại trường.
Trường có 8 lớp, bình quân mỗi lớp có 32 HS trong mỗi lớp có khoảng 7 em có
vấn đề về tâm sinh lý cần được hỗ trợ cụ thể như sau :
Điểm điều tra Số lượng(học sinh) Tỷ lệ(%)
Số HS cần được hỗ trợ về tâm sinh lý 56/254 22
Số HS đã được tư vấn 16/254 6,2
Số học sinh tự tìm đến để được tư vấn 2/254 0,8
Số HS không hợp tác chia sẻ 38/254 15
II. MỘT SỐ BIỆN PHÁP CỤ THỂ CHO QUÁ TRÌNH TƯ VẤN TÂM
SINH LÝ HỌC SINH CÓ HIỆU QUẢ (ĐẶC BIỆT KHỐI 8,9)
Giai đoạn này có sự thay đổi mạnh mẽ cả về trí tuệ, tinh thần hay thể chất
như: chiều cao, cân nặng của các em thay đổi nhanh chóng, tâm sinh lý tình cảm
cũng thay đổi theo. Biết e thẹn, chăm chút bản thân để ý đến hình thức bên
ngoài và đôi khi quan tâm đến người khác giới vv…
Mặt khác ở cùng độ tuổi lại có mức độ phát triển khác nhau điều này do
hoàn cảnh sống chi phối. Có hai trường hợp cụ thể như sau : Một là: những đứa
trẻ được bao bọc không tham gia hoạt động của xã hội không làm gì ngoài việc
học thì thường bị kìm hãm sự phát triển hơn.
Hai là : những đứa trẻ sống trong môi trường hoàn cảnh khó khăn khắc nghiệt
thường thúc đẩy phát triển về tính cách dẫn đến sớm có tính độc lập và tự chủ hơn.
Trong giai đoạn phát triển của con người, lứa tuổi vị thành niên có một vị trí và
ý nghĩa vô cùng quan trọng. Đây là thời kỳ phát triển phức tạp nhất và cũng là thời
kỳ chuẩn bị quan trọng nhất cho những bước trưởng thành sau này. Nó là tiền đề
hình thành phát triển nhân cách của mỗi con người. Chính vì vậy, vấn đề tâm sinh
5/15
