XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TRONG DẠY-HỌC ĐỊA LÍ
Nguyễn Thị Hồng Long Trường THPT Lê Quý Đôn
1
1.Tên đề tài: “XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TRONG DẠY-HỌC
ĐỊA LÝ Ở TRƯỜNG THPT”.
( Cụ thể áp dụng : Bài 3; Bài 8; Bài 9; Bài 10 địa lý 11
và Bài 6; Bài 12 địa lý 10)
2. ĐẶT VẤN ĐỀ:
a/ Lý do chọn đề tài:
Từ thực tiễn của việc đổi mới chương trình- sách giáo khoa Địa lí 10,
11 và thực tiễn của việc giảng dạy môn địa lí 10,11 ở trường THPT trong
các năm vừa qua, nhằm góp phần nâng cao khả năng xây dựng và sử dụng
sơ đồ cho giáo viên, giúp học sinh có khả năng nhận thức kiến thức và tự
hoàn thiện kiến thức.Tôi nhận thấy rằng việc nghiên cứu phương pháp xây
dựng và sử dụng sơ đồ trong dạy học địa lí nói chung và địa lí 10, 11 nói
riêng và đưa ra những nguyên tắc chung trong xây dựng và sử dụng sơ đồ
là rất cần thiết.
b/ Mục đích nghiên cứu:
- Giúp học sinh có khả năng nhận thức kiến thức và nắm vững kiến
thức trong và sau bài học.
- Góp phần thực hiện chủ nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập
bộ môn.
c/Giới hạn và phạm vi nghiên cứu của đề tài:
Giới hạn nghiên cứu: đề tài này tôi nghiên cứu ở một số bài học
địa lí 10, 11 chương trình- sách giáo khoa ban cơ bản và giới hạn trong
việc tạo kĩ năng xây dựng và sử dụng sơ đồ cho giáo viên.
Phạm vi nghiên cứu: Học sinh lớp 10, 11 Trường THPT Lê Qúy
Đôn
d/ Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp thử nghiệm
- Phương pháp quan sát: qua các tiết dự giờ thao giảng
- Phương pháp nghiên cứu lý luận.
- Phương pháp khảo sát, thống kê.
e/ Thời gian nghiên cứu:
Dự kiến sẽ nghiên cứu đề tài này trong thời gian 3 năm từ 2010-
2011 ( cho khối 10 và 11) đến năm học 2012-2013 ( cho khối 12).
XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TRONG DẠY-HỌC ĐỊA LÍ
Nguyễn Thị Hồng Long Trường THPT Lê Quý Đôn
2
3. CƠ SỞ LÝ LUẬN:
Trong giảng dạy địa lí PTTH có 4 loại sơ đồ được dùng:
+ Sơ đồ cấu trúc.
+ Sơ đồ quá trình.
+ Sơ đồ địa đồ học.
+ Sơ đồ logic.
Tuy nhiên giáo viên thường rất ít khi sử dụng chính vì vậy mà khả
năng đạt hiệu quả cao trong 1 tiết giảng dạy là rất thấp.
Việc nghiên cứu và thử nghiệm để đi đến ứng dụng cho tất cả giáo
viên địa lí có ý nghĩa lí luận và thực tiễn rất lớn.
Đề tài có thể ứng dụng làm tài liệu tham khảo cho giáo viên để thực
hiện phương pháp sơ đồ trong giảng dạy môn địa lí và có thể dùng cho học
sinh nghiên cứu để hình thành kĩ năng, phương pháp học tập tốt hơn thông
qua sơ đồ.
4. CƠ SỞ THỰC TIỄN:
Do cấu trúc chương trình và sách giáo khoa địa lí 10, 11 có sử dụng
sơ đồ ( còn ít ) nên trong quá trình giảng dạy nhiều giáo viên rất ngại sử
dụng sơ đồ ( có thể do nhận thức về phương pháp này, do sợ thiếu thời
gian lên lớp , tốn kém…)
Thông qua kinh nghiệm giảng dạy môn địa lí cấp THPT trong nhiều
năm và kinh nghiệm qua 3 năm thực hiện đổi mới chương trình sách giáo
khoa lớp 10, 11 vừa qua tôi đã nhiều lần thực hiện có hiệu quả.Đặt biệt
vận dụng vào các tiết dạy thao giảng , các sơ đồ minh họa bằng máy chiếu
được các thầy cô giáo trong tổ đánh giá cao.
Khi bắt đầu nghiên cứu đề tài giảng dạy các khối lớp 10, 11(Sử
dụng phấn, bảng viết ) thì việc sử dụng sơ đồ có hạn chế. Học sinh nắm và
hiểu nội dung của phần học, bài học chỉ đạt kết quả rất thấp, tôi đã thống
kê với số liệu cụ thể như sau:
Số liệu thống kê đầu năm học 2010-2011
Lớp Giỏi
Khá
Trung bình
Yếu
XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TRONG DẠY-HỌC ĐỊA LÍ
Nguyễn Thị Hồng Long Trường THPT Lê Quý Đôn
3
Số
lượn
g
% Số
lượ
ng
% Số
lượ
ng
% Số
lượ
ng
%
Lớp
10A1
49hs
7 14,3 12
24,5
18 36,7 12 24,5
Lớp
10C9
46hs
2 4,3 6 13,0 28 61 10 21,7
Lớp
11C1
53 hs
10 18,9 12 22,6 20 37,7 11 20,8
Xuất phát từ cơ sở lí luận và yêu cầu thực tiễn trên, để bổ sung kiến
thức cho chính bản thân mình và để giúp các em học sinh học tập môn Địa
lý đạt kếtt quả cao đồng thời tạo hứng thú học tập của học sinh với bộ môn
Địa lý được tốt hơn, tôi mạnh dạn chọn đề tài này để nghiên cứu.
5. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
a/ Các loại sơ đồ:
*Sơ đồ cấu trúc: là loại sơ đồ thể hiện các thành phần, yếu tố trong một
chỉnh thể và mối quan hệ giữa chúng.
( SƠ ĐỒ CƠ CẤU NGÀNH CÔNG NGHIỆP Ở VIỆT NAM )
XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TRONG DẠY-HỌC ĐỊA LÍ
Nguyễn Thị Hồng Long Trường THPT Lê Quý Đôn
4
*Sơ đồ quá trình: là loại sơ đồ thể hiện vị trí các thành phần, các yếu tố
và mối quan hệ của chúng trong quá trình vận động.
( SƠ ĐỒ SỰ VẬN ĐỘNG CỦA TRÁI ĐẤT QUANH MẶT TRỜI VÀ
CÁC MÙA Ở BẮC BÁN CẦU )
*Sơ đồ địa đồ học: là loại sơ đồ biểu hiện mối quan hệ về mặt không gian
của các sự vật-hiện tượng địa lí trên lược đồ, bản đồ.
( SƠ ĐỒ VỊ TRÍ CÁC KHỐI KHÍ Ở BẮC MỸ )
XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TRONG DẠY-HỌC ĐỊA LÍ
Nguyễn Thị Hồng Long Trường THPT Lê Quý Đôn
5
*Sơ đồ logic: là loại sơ đồ biểu hiện mối quan hệ về nội dung bên trong
của các sự vật-hiện tượng địa lí.
( SƠ ĐỒ Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ )
b/ Yêu cầu của việc xây dựng sơ đồ:
*Tính khoa học: nội dung sơ đồ phải bám sát nội dung của bài học, các
mối quan hệ phải là bản chất, khách quan chứ không phải do người xây
dựng sắp đặt.
*Tính sư phạm, tư tưởng: sơ đồ phải có tính khái quát hóa cao, qua sơ
đồ học sinh có thể nhận thấy ngay các mối quan hệ khách quan, biện
chứng.
*Tính mĩ thuật: bố cục của sơ đồ phải hợp lí, cân đối, nổi bật trọng tâm
và các nhóm kiến thức.
c/ Các bước xây dựng:
*Các sơ đồ đã có ở sách giáo khoa, sách giáo viên địa lí 10, 11 nhưng chủ
yếu-phần lớn là do giáo viên tự xây dựng từ nội dung bài học, phù hợp với
ý tưởng sử dụng phương pháp, phương tiện dạy học khác nhau.
*Thông thường cấu tạo một sơ đồ có các đỉnh và các cạnh (đỉnh có thể là
1 khái niệm, 1 thuật ngữ, 1 địa danh trên lược đồ, bản đồ; cạnh là các
đường, đoạn thẳng ( có hướng hoặc vô hướng )nối các đỉnh hoặc biểu hiện
tượng trưng hình dáng của sự vật-hiện tượng địa lí.
*CÁC BƯỚC XÂY DỰNG 1 SƠ ĐỒ
