Nguyễn Văn Song - THPT Phù Cừ
Sáng kiến kinh nghiệm
Một số kinh nghiệm dạy Văn
Nguyễn Văn Song - THPT Phù Cừ
PHẦN MỞ ĐẦU
I. Lý do chọn đề tài
1. Cơ sở lý luận:
Dạy văn là một công việc nhọc nhằn, vất vả và có ý nghĩa quan trọng trong việc
giáo dục, bồi đắp thế giới tâm hồn của học sinh. Nhà văn Mác xim Gor-ki đã từng
khẳng định “Văn học là nhân hoc” nên dạy học văn đồng nghĩa với việc dạy làm
người là vì thế. Mỗi tác phẩm văn học chứa đựng bao nhiêu ưu tư, trăn trở và ước
mong thầm kín của người cầm bút thông qua thế giới hình tượng. Văn học chân chính
luôn hướng con người đến với những tình cảm cao đẹp như tình yêu quê hương, đất
nước, tình yêu con người, yêu cuộc sống với đủ mọi cung bậc, sắc thái. Những tình
cảm ấy được thể hiện hấp dẫn, sinh động qua nghệ thuật ngôn từ mang đặc trưng của
văn chương. Người dạy văn vừa phải là một nhà sư phạm đồng thời phải là một người
có tâm hồn nghệ sĩ để có thể đảm đương vai trò làm cầu nối giữa tâm hồn nhà văn với
trái tim người học. Để có được những giờ dạy văn hiệu quả đòi hỏi người dạy phải có
tình yêu thiết tha với văn chương, có tri thức phong phú, sâu rộng, có phương pháp sư
phạm và có kinh nghiệm dạy học. Kinh nghiệm dạy văn được hình thành trên sự tích
lũy từ những người đi trước và trong thực tế giảng dạy của bản thân. Không một người
dạy văn nào có thể trở thành một giáo viên dạy giỏi mà không có sự học hỏi kinh
nghiệm từ những người đi trước và không ngừng tìm tòi, đúc rút từ những giờ dạy văn
của chính mình.
2. Cơ sở thực tiễn:
Dạy học văn nhọc nhằn vất vả nhưng không phải vì thế mà thiếu vắng những
thầy cô tâm huyết với nghề, luôn có ý thức trau dồi, tích lũy kinh nghiệm cho bản thân
và truyền lại những kinh nghiệm ấy cho bạn bè, đồng nghiệp. Mỗi người dạy văn có
một sở trường, một thế mạnh, một cái hay riêng. Các thầy cô yêu nghề thường biết tìm
đến nhau để chia sẻ và học hỏi không ngoài mục đích vì trọng trách dạy làm người của
một người thầy văn chương. Ra trường và đi dạy văn 12 năm nay, tôi luôn thấy mình
là người thật may mắn khi được tiếp xúc, trao đổi với nhiều thầy cô giáo dạy văn nhiều
kinh nghiệm trong và ngoài trường, hơn nữa lại là cộng tác viên với phòng thanh tra
của Sở Giáo dục và Đào tạo Hưng Yên nên tôi được dự giờ của khá nhiều thầy cô dạy
văn trong tỉnh. Chính vì lẽ đó mà tôi được học hỏi và đúc rút cho mình được một số
kinh nghiệm mà theo tôi là cần thiết đối với một giáo viên dạy văn. Ban đầu, tôi cũng
Nguyễn Văn Song - THPT Phù Cừ
hơi phân vân khi lựa chọn đề tài này làm Sáng kiến kinh nghiệm của mình trong năm
học này bởi lẽ sợ ai đó cho rằng mình tự phụ, tự cho mình nhiều kinh nghiệm nhưng
thiết nghĩ những kinh nghiệm này tôi cũng học hỏi từ các thầy cô đi trước, từ bạn bè,
đồng nghiệp gần xa. Hơn nữa, mục đích của tôi là để chia sẻ, góp phần ít nhiều cho
công tác dạy học văn. Sau những phân vân ấy, tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài “Một số
kinh nghiệm dạy văn” làm sáng kiến kinh nghiệm của mình năm học 2011- 2012. Rất
mong nhận được sự chia sẻ, góp ý của các thầy cô, bạn bè đồng nghiệp gần xa.
II. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu:
- Phân tích, đánh giá từ thực tiễn
- Dựa trên cơ sở của phương pháp dạy văn, học văn
- Dựa vào đặc thù của bộ môn Ngữ văn
III. Phạm vi nghiên cứu:
Kinh nghiệm trong dạy học Văn
IV. Tài liệu tham khảo:
- Sách giáo khoa, sách giáo viên Ngữ văn 12.
- Sách tham khảo
- Các bài giảng, các ý kiến của các giảng viên Đại học
Nguyễn Văn Song - THPT Phù Cừ
NỘI DUNG
I. THỰC TRẠNG CỦA VIỆC HỌC VĂN HIỆN NAY:
Môn văn và việc học văn đã từng có một chỗ đứng đáng tự hào trong lịch sử
giáo dục nước nhà. Trong các kì thi chọn nhân tài dưới các triều đại phong kiến không
thể thiếu những bài thi về văn chương, thơ, phú. Với những bậc trí thức Nho học thì
những buổi bình thơ văn thực sự là những cuộc đua tài để thể hiện vốn học thức và cốt
cách, khí tiết của người quân tử. Dưới thời Lê sơ, trong triều còn có Hội Tao Đàn hội
tụ hai mươi tám ngôi sao sáng về thơ văn (nhị thập bát tú) mà vua Lê Thánh Tông làm
chủ soái. Nền giáo dục phong kiến lấy văn chương làm nền tảng ấy dù có những hạn
chế nhất định nào đó nhưng đã tạo nên một bản sắc văn hóa Á Đông hết sức độc đáo
của người Việt Nam. Chính nền giáo dục ấy đã sản sinh ra những con người kiệt xuất
về tài năng, nhân cách làm rạng danh cho lịch sử dân tộc như Nguyễn Trãi, Lê Thánh
Tông, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Cao Bá Quát, Nguyễn
Khuyến, Nguyễn Đình Chiểu...
Cuộc đời biến đổi, xoay vần với quy luật tất yếu của nó. Chế độ thi cử, khoa
bảng gần 1000 năm đã dần lùi vào quá vãng. Nghiên, mực, bút lông với những bài thi
đậm chất văn chương, thơ phú nhường chỗ cho một nền giáo dục hiện đại với những
tri thức phong phú về nhiều lĩnh vực. Biết đó là quy luật tất yếu của lịch sử, của thời
đại mà nhiều người vẫn thấy hụt hẫng, chới với và tiếc nuối giống như tâm sự của nhà
thơ Vũ Đình Liên.
Năm nay đào lại nở
Không thấy ông đồ xưa
Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ?
Trong bối cảnh hiện nay, bộ môn văn đã mất đi vị trí độc tôn một thuở của
mình, thậm chí nó bị người học và xã hội quay lưng một cách phũ phàng. Tất nhiên,
môn văn vẫn được đưa vào thi tốt nghiệp THPT và thi tuyển sinh vào các trường đại
học khối C, khối D nhưng không phải vì thế mà người học mặn mà với văn. Các
trường, các ngành tuyển sinh bằng môn văn không nhiều. Những nghề nghiệp có liên
quan đến văn thường không kiếm ra tiền đến nỗi chính các thầy cô dạy văn còn phải
khuyên học trò của mình không nên thi vào các trường sư phạm văn dù họ vẫn tha
thiết yêu nghề và rất mong có nhiều thế hệ yêu văn tiếp nối công việc của mình. Chính
Nguyễn Văn Song - THPT Phù Cừ
vì thế việc học văn trong các nhà trường hiện nay thực sự đáng buồn nếu không muốn
nói là đáng báo động. Ngoại trừ các lớp chuyên văn ở các trường chuyên, trường năng
khiếu và một số ít ỏi các học sinh thi khối C còn hầu hết học sinh học văn mang tính
đối phó hoặc nếu không thì cũng không hứng khởi gì. Số lượng học sinh viết được một
bài văn của riêng mình, mang màu sắc văn chương, có sự cảm thụ cá nhân ít ỏi vô
cùng. Nếu làm một phép thống kê, xin dám chắc đến 70% học sinh tốt nghiệp PTTH
không biết thực hành viết một bài làm văn theo đúng yêu cầu, đúng chính tả, ngữ
pháp, đấy là chưa kể đến việc hiểu và tiếp nhận tác phẩm. Không hiểu các em đã học
như thế nào trong 12 năm học phổ thông để khi đã trở thành những tú tài, phần lớn
không biết viết được một câu văn gãy gọn, thậm chí còn mắc phải những lỗi chính tả
hết sức cơ bản mà lẽ ra bất cứ học sinh nào học xong tiểu học cũng có thể nắm được.
Môn tập làm văn được học đến 5 năm ở cả hai cấp học (THCS, THPT) đã luyện cho
học sinh từ cách viết câu văn, đoạn văn đến bố cục một bài văn; luyện khá kỹ về các
thao tác nghị luận: chứng minh, giải thích, phân tích, bình luận...Vậy mà tất cả đều bị
vô hiệu hoá. Hầu hết học sinh làm một bài văn không cần quan tâm đến yêu cầu thể
loại, một yêu cầu quan trọng của bài văn, giúp giáo viên có thể đánh giá được năng lực
tư duy, khả năng, mức độ hiểu biết và cảm nhận văn học của học sinh. Cách làm bài
của các em như những cỗ máy vô hồn, hễ đặt bút là viết, chỉ cần liếc qua đề bài nhắc
đến tác phẩm hoặc tác giả nào là cứ thế viết. Còn viết cái gì thì đã có bài văn mẫu
trong hàng tập tài liệu có sẵn, đã có bài giảng ở các lớp ôn luyện có sẵn, tha hồ cóp
chỗ này, lắp ghép chỗ kia. Đa phần học sinh không thể tự viết được một bài văn bằng
chính sự suy nghĩ và cảm nhận của mình, mà nếu viết được đi chăng nữa thì phần lớn
là những câu văn ngô nghê, những ý tưởng "cười ra nước mắt" như: " Chế Lan Viên là
một nhà văn lớn", " Tố Hữu được giải Nô - Ben Văn học năm 1960", Nguyễn Tuân...là
người say mê tái hiện các nhân vật lịch sử nổi tiếng cùng thời như Hồ Xuân Hương,
Cao Bá Quát", " Việt Nam tuy không phải là cường quốc về kinh tế và quân sự nhưng
là cường quốc về tình yêu", “Tràng nhặt Mị về làm vợ”, “ông Xuân Quỳnh”, “bà Xuân
Diệu”..... Trong kỳ thi tốt nghiệp 12 hàng năm, khi đi chấm Văn, các thầy cô chủ yếu
được đọc các bài văn na ná giống nhau. Có khác chăng chỉ là độ dài ngắn hoặc là chữ
viết.
Nguyên nhân dẫn đến việc học văn đáng báo động như hiện nay thì có nhiều
nhưng trong đó có nguyên nhân từ việc dạy văn hiện nay. Bản thân việc dạy văn trong
