Th«ng qua ph©n m«n vÏ tranh
t×m hiÓu mét sè nÐt ®Æc trng c aủ ng«n ng÷ t¹o h×nh ë häc sinh THCS,
PHÒNG GD&ĐT B TR CHỐ Ạ
Tr êng TH_THCS H ng Tr chư ạ
SAÙNG KIE Á N KINH NGHI EÄM
THÔNG QUA PHÂN MÔN V TRANH TÌM HI U M T SẼ Ể Ộ Ố
NÉT Đ C TR NG C A NGÔN NG T O HÌNH H C SINHẶ Ư Ủ Ữ Ạ Ở Ọ
TRUNG H C C SỌ Ơ Ở
. Ngêi thùc hiÖn : Hoàng Văn Th ngắ
. Tæ : T nhiênự
----------oooOooo---------
Lêi nãi ®Çu
Mçi ngêi mçi nghÒ ®Òu mang nh÷ng ®Æc thï, ®Æc trng riªng cña
tõng ngµnh nghÒ sao cho phï hîp víi tõng n¨ng lùc së trêng cña m×nh.
NghÒ d¹y häc ®îc coi lµ mét nghÒ cao quý bëi s¶n phÈm chñ yÕu lµ nh©n
c¸ch con ngêi. Muèn trë thµnh con ngêi höu Ých,®Òu ph¶i dùa vµo sù gi¸o
dôc cña nhµ trêng.
D¹y häc ®· khã, d¹y mü thuËt cµng khã h¬n. Bëi ngoµi viÖc d¹y häc
sinh nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n th× viÖc häc mü thuËt cßn ph¶i ®em l¹i niÒm
vui cho mäi ngêi, lµm cho mäi ngêi nh×n ra c¸i ®Ñp, thÊy c¸i ®Ñp ë trong
m×nh, vµ xung quanh m×nh trë nªn gÇn gñi ®¸ng yªu h¬n. ®ång thêi häc
mü thuËt gióp mäi ngêi tù t¹o ra c¸i ®Ñp theo ý m×nh, theo c¸ch hiÓu c¸ch
lý gi¶i cña b¶n th©n. Lµm cho cuéc sèng thªm t¬i vui và h¹nh phóc.
D¹y vµ häc mÜ thuËt ë thcs kh«ng nh»m ®µo t¹o häa sÜ hay ngõ¬i
lµm nghÖ thuËt mµ nh»m gi¸o dôc thÞ hiÕu thÈm mü cho häc sinh. chñ
yÕu t¹o ®iÒu kiÖn cho häc sinh tiÕp xóc lµm quen vµ thëng thøc c¸i ®Ñp,
tËp t¹o ra c¸i ®Ñp vËn dông c¸i ®Ñp vµo trong cuéc sèng h»ng ngµy. §Ó
lµm ®îc ®iÒu ®ã cÇn hiÓu vÒ c¸ch nh×n c¸ch c¶m nhËn, lý gi¶i hiÖn tîng
sù vËt....cña häc sinh hay nãi c¸ch kh¸c lµ ng«n ng÷ t¹o h×nh cña häc sinh
thcs trong bé m«n mÜ thuËt, mµ cô thÓ ë ®Ò tµi nghiªn cøu nµy ®îc t×m
hiÓu th«ng qua ph©n m«n vÏ tranh.
ViÖc t×m hiÓu ®Æc trng ng«n ng÷ t¹o h×nh ë häc sinh thcs sÏ gióp
cho gi¸o viªn gi¶ng d¹y ®¸nh gi¸ mét c¸ch tÝch cùc ®óng ®¾n, g©y høng
thó cho c¶ ngêi häc vµ ngêi d¹y, t×m ra ®îc ph¬ng ph¸p, c¸ch thøc gi¶ng
d¹y phï hîp ®èi tîng, løa tuæi.tuy nhiªn d¹y nh thÕ nµo? d¹y thËt tèt hay
b×nh thêng cßn phô thuéc vào ý thøc häc tËp, gi ng d yả ạ cña mçi chóng ta.
Giáo Viên: Hoàng Văn Th ng Tr ng: TH-THCS Hắ ườ ng Tr chư ạ 1
Th«ng qua ph©n m«n vÏ tranh
t×m hiÓu mét sè nÐt ®Æc trng c aủ ng«n ng÷ t¹o h×nh ë häc sinh THCS,
a/. ®Æt vÊn ®Ò
Víi mong muèn trë thµnh ngêi gi¸o viªn d¹y tèt, d¹y giái, hoµn thµnh tèt
c«ng t¸c nhiÖm vô cÇn cã rÊt nhiÒu yÕu tè. §ã lµ chuyªn m«n nghiÖp vô,
kiÕn thøc kinh nghiÖm, vµ lßng say mª yªu nghÒ yªu trÎ.
§¸p øng nhu cÇu ph¸t triÓn cña x· héi c· vÒ kinh tÕ, chÝnh trÞ, v¨n ho¸,
an ninh, quèc phßng. Nh÷ng n¨m võa qua §¶ng vµ nhµ níc ta lu«n quan
t©m ®Õn sù ph¸t triÓn cña gi¸o dôc, ®Æc biÖt lµ chÊt lîng cña nã. cïng víi
nhu cÇu ph¸t triÓn ngµy cµng cao cña con ngêi vÒ ®øc dôc, trÝ dôc vµ thÓ
dôc, th× mü dôc còng kh«ng ngõng ®îc ph¸t triÓn vµ dÇn cã vai trß quan
träng trong ®êi sèng cña mçi con ngêi vµ nhÊt lµ thÕ hÖ trÎ, mµ ®èi tîng
nghiªn cøu ë ®©y lµ häc sinh THCS.
Víi bé m«n mü thuËt hiÖn nay nãi riªng, gi¸o viªn gi¶ng d¹y mü thuËt
cßn Ýt kinh nghiÖm. kh«ng cã c¬ héi th¶o luËn vµ nghiªn cøu s©u vÊn ®Ò.
Bëi thêi lîng tiÕt cßn Ýt, mçi trêng chØ cã mét gi¸o viªn. viÖc trao ®æi vµ
th¶o lô©n gÆp nhiÒu khã kh¨n. §ång thêi ®©y còng lµ bé m«n mèi ®îc ®a
vµo gÇn ®©y nh»m ®¸p øng nhu cÇu thÞ hiÕu cña con ngêi, lu«n lu«n h-
íng tíi c¸i ®Ñp, t×m kiÕm vµ s¸ng t¹o c¸i ®Ñp. Nhu cÇu thÞ hiÕu thÈm mü
cña con ngêi ngµy cµng cao cïng víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi, cho nªn
viÖc nh×n nhËn vµ thëng thøc c¸i ®Ñp cña ®¹i bé phËn nh©n d©n lµ vÊn
®Ò tÊt yÕu kh¸ch quan, kh«ng chØ lµ ®èi víi ngêi lín, mµ tÊt c¶ c¸c ®èi t-
îng, tõng líp, løa tuæi trong x· héi.
Gi¶ng d¹y mü thuËt ë trêng THCS còng nh»m môc tiªu trªn. trong qu¸
tr×nh gi¶ng d¹y ngêi gi¸o viªn cÇn chó ý ®Æc ®iÓm løa tuæi häc sinh, mçi
løa tuæi sÎ cã c¸ch c¶m nhËn suy nghÜ vµ lý gi¶i vÒ c¸i ®Ñp kh¸c nhau.
Ngêi lín cã c¸ch c¶m nhËn l«gic vµ khoa häc t¹o nªn mét c¸i ®Ñp hoµn
thiÖn, cßn trÎ em th× cã c¸ch c¶m nhËn ng©y th¬, nh×n sù vËt qua l¨ng
kÝnh mµu hång, kh«ng víng bËn nh÷ng nguyªn t¾c, tr¨n trë mµ chñ yÕu
tËp trung t×nh c¶m sù yªu thÝch cña m×nh vµo bµi vÏ. Cho nªn bµi vÏ häc
sinh thêng ®em l¹i cho ta nhiÒu c¶m xóc vµ t×nh c¶m míi l¹. Nãi lµ vËy nh-
ng mçi løa tuæi, mçi møc ®é c¸ch c¶m nhËn cña con ngêi mçi ®æi thay. Lµ
ngêi gi¸o viªn d¹y mü thuËt cÇn n¾m b¾t ®îc ®Æc ®iÓm nµy cña häc sinh
®Ô cã ph¬ng ph¸p gi¶ng d¹y tèt nhÊt, ph¸t huy ®îc n¨ng lùc sù ®am mª cña
c¸c em. §©y còng lµ lý do t«i chän ®Ô viÕt s¸ng kiÕn nµy”T×m hiÓu mét
sè nÐt ®Æc trng , ng«n ng÷ t¹o h×nh ë häc sinh THCS th«ng qua ph©n
m«n vÏ tranh”.
Giáo Viên: Hoàng Văn Th ng Tr ng: TH-THCS Hắ ườ ng Tr chư ạ 2
Th«ng qua ph©n m«n vÏ tranh
t×m hiÓu mét sè nÐt ®Æc trng c aủ ng«n ng÷ t¹o h×nh ë häc sinh THCS,
D¹y mü thuËt còng nh d¹y c¸c bé m«n kh¸c ®èi tîng chñ yÕu lµ häc
sinh, d¹y cho häc sinh theo nh÷ng néi dung yªu cÇu ch¬ng tr×nh ®· quy
®Þnh. Nhng dï d¹y bÊt cø c¸i g× th× cÇn ph¶i t×m hiÓu râ ®èi tîng cÇn
truyÒn ®¹t lµ ai, ®èi tîng nµo, truyÒn ®¹t ë møc ®é nµo.
ë ®©y ®èi tîng t×m hiÓu lµ häc sinh THCS, mµ cô thÓ lµ häc sinh
THCS Trung S¬n Líp 6,7,8. Løa tuæi tõ 11 ®Õn 15 víi nh÷ng ®Æc ®iÓm
tÝnh c¸ch nhËn thøc riªng. Bé m«n mü thuËt lµ m«n häc mµ kiÕn thøc cña
nã võa cô thÓ, râ rµng võa chung chung trõu tîng , khã thÊy khã nh×n, lµ
lo¹i kiÕn thøc cã ë xung quanh ta, lÊy nh÷ng sù vËt hiÖn tîng quanh ta ®Ô
biÓu ®¹t. §iÒu ®ã ®ßi hái gi¸o viªn ngoµi viÖc ph¶i n¾m v÷ng kiÕn thøc
chuyªn m«n th× cÇn ph¶i n¾m v÷ng kiÕn thøc ë c¸c bé m«n liªn quan nh “
t©m lý häc løa tuæi, X· héi khoa häc tù nhiªn,...” Trong ®ã c¸i cèt lái cÇn
ph¶i n¾m lµ ®Æc trng ng«n ng÷ t¹o h×nh cña häc sinh THCS mµ cô thÓ ë
®Ò tµi nghiªn cøu nµy nã n»m trong ph¹m vi ph©n m«n vÏ tranh.
§Æc trng ng«n ng÷ t¹o h×nh cña héi ho¹ nãi chung bao gåm nhiÒu yÕu
tè, nh tÝnh kh«ng gian tÝnh t¹o h×nh trùc tiÕp trong ®ã bao gåm ®êng nÐt
h×nh khèi, mµu s¾c...Vµ ng«n ng÷ t¹o h×nh cña häc sinh THCS còng
kh«ng n»m ngoµi nh÷ng yÕu tè ®ã.
Häc sinh THCS cã c¸ch nh×n c¸ch c¶m nhËn lý gi¶i nh thÕ nµo vÒ
nh÷ng sù vËt hiÖn tîng xung quanh, vÒ h×nh khèi , mµu s¾c sù c¶m nhËn
®ã cã kh¸c g× so víi sù c¶m nhËn cña ngêi lín, cña tõng løa tuæi kh¸c nhau.
Nã cã nh÷ng ®iÓm thuËn lîi khã kh¨n g× vµ nh÷ng ®iÓm m¹nh ®iÓm yÕu
trong c¸ch nh×n nhËn, c¶m thô cña häc sinh THCS. §ã lµ nh÷ng ®iÒu cÇn
ph¶i nghiªn cøu t×m hiÓu ®Ô bæ sung vµo lîng kiÕn thøc chuyªn m«n cña
ngêi gi¸o viªn gi¶ng d¹y bé m«n mü thuËt.
b gi¶i quyÕt vÊn ®Ò
I, sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn ng«n ng÷ t¹o h×nh.
1, Nh÷ng nÐt chung.
Qua lÞch sö chóng ta thÊy r»ng con ngêi b¾t ®Çu vÏ tõ rÊt sím, tríc
khi cã c· ch÷ viÕt vµ tiÕng nãi. Trong c¸c hang ®éng ta b¾t gÆp nh÷ng
h×nh vÏ hÕt søc sèng ®éng, nhng nh÷ng t¸c phÈm lóc bÊy giê chØ nh»m
®¸p øng nhu cÇu cuéc sèng , lµ trao ®æi th«ng tin víi nhau thay thÕ cho
tiÕng nãi. VÝ dô: “ h×nh vÏ mét qu¶ vµ mòi tªn chØ vµo miÖng lµ qu¶ ¨n ®-
îc” vµ nh÷ng h×nh ¶nh chØ c¸i kh«ng ¨n ®îc c¸i ®Ô lµm c«ng cô vv...Nãi nh
vËy tøc lµ vÏ xuÊt hiÖn tõ rÊt sím nhng con ngêi cha ý thøc ®îc vÏ ®Ñp ý
nghÜa h×nh khèi mµu s¾cvµ t¸c dông cña nã ®èi víi ®êi sèng tinh thÇn,
chØ ®¬n thuÇn vÏ ®Ô ®¸p øng nhu cÇu trao ®æi th«ng tin.
Giáo Viên: Hoàng Văn Th ng Tr ng: TH-THCS Hắ ườ ng Tr chư ạ 3
Th«ng qua ph©n m«n vÏ tranh
t×m hiÓu mét sè nÐt ®Æc trng c aủ ng«n ng÷ t¹o h×nh ë häc sinh THCS,
Còng t¬ng tù nh thÕ, víi trÎ em nh÷ng nÐt vÏ ngo»n ngÌo vµ nh÷ng
mµu s¾c tr¾ng ®á xanh ®îc trÎ ®Æt c¹nh nhau lµm cho trÎ cã vÏ thÝch thó,
nhng chóng ta còng kh«ng thÓ coi ®ã lµ vÏ mµ ®óng h¬n lµ trÎ ®ang ho¹t
®éng ®Ô tù hoµn thiÖn vµ ph¸t triÓn c¬ b¾p, ho¹t ®éng nµy chØ dîc xem
lµ ho¹t ®éng b¶n n¨ng. Nã chØ cã thÓ coi lµ ho¹t ®éng vÏ khi b¾t ®Çu ý
thøc ®îc vÏ ®Ñp mµu s¾c h×nh khèi ®êng nÐt... vµ h×nh vÏ cña trÎ ngµy
cµng ®îc hoµn thiÖn h¬n, nhiÒu chi tiÕt h¬n, lµ ph¬ng tiÖn ®Ô diÔn t¶ thÕ
giíi xung quanh ®Çy mµu s¾c theo suy nghÜ sù c¶m nhËn vµ lý gi¶i cña
b¶n th©n.
2,c¸ch nh×n vµ c¸ch c¶m nhËn.
ë tõng løa tuæi th× sÎ cã nh÷ng c¸ch nh×n vµ c¸ch c¶m nhËn kh¸c
nhau, t¹o nªn nh÷ng nÐt ®Æc trng ng«n ng÷ t¹o h×nh riªng cña tõng løa
tuæi, nã kh¸c víi nh÷ng nhµ ho¹ sØ ngêi nghiªn cøu, kh¸c víi ngêi lín, thÇy
c« gi¸o. Cïng víi thêi gian vµ sù ph¸t triÓn trÝ tuÖ, nÐt vÏ bµi vÏ cña trÎ ngµy
mét kh¸c h¬n gÇn gièng víi thËt h¬n, vÏ nh thÕ nµo cho ®Ñp cho ®óng ®É
®îc trÎ quan t©m vµ t×m hiÓu.
Vµ ë mçi ngêi th× sù c¶m nhËn c¸ch lý gi¶i sù vËt hiÖn tîng còng kh¸c
nhau. ë mçi thêi ®iÓm kh¸c nhau trÎ 1-2 tuæi sÎ nh×n sù vËt kh¸c víi trÎ 5-6
tuæi còng nh 10-11 tuæi . Sù thay ®æi ®i cïng víi sù ph¸t triÓn trÝ tuÖ vµ
®èi tîng. Cã trÎ thÝch vÏ vµ tiÕp tôc ph¸t triÓn víi kh¶ n¨ng cña m×nh nhng
cã trÎ l¹i kh«ng, ®Õn mét giai ®o¹n nµo ®ã l¹i chuyÓn ho¹t déng, kh«ng cßn
thÝch thó víi ho¹t ®éng vÏ n÷a. §iÒu ®ã cho thÊy rÊt nhiÒu yÕu tè ¶nh h-
ëng ®Õn c¸ch nh×n c¸ch c¶m nhËn cña trÎ trong ®ã sù ph¸t triÓn, lµ yÕu tè
®Ó h×nh thµnh ng«n ng÷ t¹o h×nh cña trÎ trong têng giai ®o¹n nãi chung
II Ng«n ng÷ t¹o h×nh ë häc sinh THCS qua ph©n m«n vÏ tranh.
1) Kh¶ n¨ng c¶m nhËn cña häc sinh THCS.
1.1 §Æc ®iÓm t©m lý
Løa tuæi häc sinh THCS tuæi tõ 11-15 ®ang theo häc tõ líp 6-9, lµ løa
tuæi bíng bØnh khã b¶o víi sù mËnh mÏ vÒ t©m sinh lý, biÓu hiÖn t×nh
c¶m râ rµng, sù yªu, sù ghÐt ®ång thêi cã biÓu hiÖn cña sù e thÑn ng¹i
ngïng, ¶nh hëng ®Õn kÕt qu¶ bµi vÏ cña c¸c em. Trong qu¸ tr×nh lµm bµi
c¸c em th¬ng che bµi vÏ cña m×nh kh«ng ®Ó th©y c« gi¸o thÊy, ®ång thêi
c¶m gi¸c m×nh ®· lín nªn c¸c em muèn ®éc lËp trong bµi vÏ cua m×nh muèn
thÓ hiÖn b¶n lÜnh cña b¶n th©n r»ng m×nh sÏ lµm ®îc, sÏ vÏ ®îc nhng khi
b¾t tay vµo bµi vÏ th× ®a sè c¸c em kh«ng thÓ hiÖn ®îc ý tëng cña m×nh,
v× sao?
Sù ph¸t triÓn thÓ chÊt t©m lý, trÝ tuÖ m¹n mÏ nhng kh«ng ®ång ®Òu.
§a phÇn c¸c em cßn bì ngì vông vÒ trong khi vÏ, ®iÒu chØnh h×nh vÏ nÐt
Giáo Viên: Hoàng Văn Th ng Tr ng: TH-THCS Hắ ườ ng Tr chư ạ 4
Th«ng qua ph©n m«n vÏ tranh
t×m hiÓu mét sè nÐt ®Æc trng c aủ ng«n ng÷ t¹o h×nh ë häc sinh THCS,
bót kh«ng theo suy nghÜ cua b¶n th©n. vµ løa tuæi nµy cßn ë tuæi an tuæi
ngò ham thÝch vui ch¬i ho¹t ®éng, do ®ã trong bµi vÏ ®Æc biÖt lµ c¸c bøc
tranh dÒ tµi thÓ hiÖn râ dÊu Ên cña sù trÎ trung hån nhiªn ng©y th¬, ngé
nghÜnh vµ hÕt søc ch©n thµnh.
ë häc sinh THCS ®a sè c¸c em thÝch vÏ theo suy nghÜ, ý thÝch cña
m×nh h¬n lµ vÏ theo sù híng dÉn cña gi¸o viªn. NghÜ g× vµ vÏ nÊy, ®Æt bót
vµo lµ vÏ kh«ng theo tr×nh tù khu«n khæ c¸c bíc vÏ. chÝnh v× vËyngêi gi¸o
viªn cÇn hiÓu vµ híng dÉn c¸c em dÇn dÇn, ®Ó c¸c em n¾m b¾t vµ thÊy
®îc t¸c dông cña viÖc vÏ tranh ®óng ®em l¹i cho bµi vÏ cña m×nh cã mét
kÕt qu¶ tèt.
1.2 kh¶ n¨ng c¶m nhËn trong ph©n m«n vÏ tranh cña häc sinh
THCS.
Häc sinh THCS cã ng«n ng÷ t¹o h×nh cã g× ®ã rÊt ®¬n gi·n nhng
còng rÊt s¸ng t¹o phong phó. c¸c em thêng vÏ tranh theo nhiÒu néi dung ®Ò
tµi kh¸c nhau, mét sè emm còng t×m cho m×nh ®îc néi dung vµ c¸ch thÓ
hiÖn rÊt dÝ dám, cã nhiÒu bè côc l¹, ®Ñp m¾t nhng còng kh«ng Ýt bè côc
thÓ hiÖn sù lâng lÏo vông vÒ, lóng tóng cña c¸c em tong khi xay dùng bè
côc. VÒ h×nh tîng th× ®a phÇn c¸c em cha cã suy nghÜ t×m tßi vÒ d¸ng,
h×nh, ®éng t¸c vµ nhÊt lµ nh÷ng ®Æc ®iÓm ®iÓn h×nh tong tõng lo¹i ®Ò
tµi hay néi dung mµ c¸c em chän. Bëi h×nh tîng c¸c em chän ®Ó vÏ cßn
chung chung, thiÕu c¸i ®éng, tÜnh, thiÕu chiÒu s©u bøc tranh. C¸c em vÏ
tranh ®¬n gi·n chØ lµ kÓ, t¶ l¹i nh÷ng ho¹t ®éng, ®éng t¸c cña nh©n vËt,
nguêi hay vËt hay mét quang c¶nh nµo ®ã. §a sè häc sinh thÓ hiÖn mµu
s¾c trong tranh thêng rùc rì ®«i khi trë nªn ®èi lËp vÒ mµu s¾c khiÕn cho
tranh trë nªn kh« cøng ngay c¶ tranh vÒ ®Ò tµi th¬ méng. Nh÷ng ®Ò tµi ®-
îc c¸c em a thÝch nhÊt lµ thêng lµ tranh phong c¶nh, bëi v× ®ã lµ nh÷ng
thø gÇn gòi ®îc c¸c em quan s¸t thu nhËn mét c¸ch thêng xuyªn thÓ hiÖn
trÝ tëng tîng ghi nhí cña c¸c em hÕt søc phong phó ®a d¹ng. nghÖ thuËt
ng«n ng÷ t¹o h×nh còng tõ ®ã mµ ®îc h×nh thµnh. Béc lé víi nh÷ng ®Æc tr-
ng riªng cña tõng løa tuæi.
ChÊt liÖu mµ c¸c em thÎ hiÖn chñ yÕu lµ bót d¹ lµ mµu níc ngoµi ra
cßn cã bót s¸p vµ mµu bét chÝnh v× thÕ mµ tranh c¸c em thêng lµ nhng
gam mµu rÊt sèng ®éng, t¬i vui. V× vËy ®a phÇn nh÷ng bµi vÏ cña c¸c em
cã sù chªnh lÖch vÒ gam mµu ®Ëm nh¹t rÊt lín. nhng nh×nh chung c¸c em
®· thÓ hiÖn ®îc ®©u lµ h×nh ¶nh chÝnh, lµ phô ®Ó t« mµu.
2. høng thó häc tËp trong ph©n m«n vÏ tranh ë häc sinh THCS
Nh×n chung ph©n m«n nµy ®îc ®«ng ®¶o häc sinh a thÝch bëi tÝnh
tù do Ýt gß bã, nãi nh vËy nhng dï Ýt dï nhiÒu th× vÏ tranh còng ph¶i tiÕn
Giáo Viên: Hoàng Văn Th ng Tr ng: TH-THCS Hắ ườ ng Tr chư ạ 5
