LỜI GIỚI THIỆU
Việt Nam là một trong số ít quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của quá trình biến đổi khí hậu và nước
biển dâng. Thiên tai xảy ra ngày càng đa dạng, phức tạp với qui mô, mức độ và phạm vi ảnh hưởng ngày càng
lớn, gây thiệt hại ngày càng nặng nề về người và tài sản của nhân dân. Thực tế này đòi hỏi rất cao ở sự nỗ lực
của các cấp chính quyền, các tổ chức, các đoàn thể, đặc biệt sự tham gia một cách chủ động của nhân dân
trong phòng ngừa và ứng phó với thiên tai, thảm họa.
Được sự tài trợ của Hội Chữ thập đỏ Mỹ (ARC) thông qua hợp tác với Trung tâm phòng ngừa thảm họa châu
Á (ADPC) qua dự án “Tích hợp cảnh báo sóng thần vào các hệ thống cảnh báo sớm đa thiên tai quốc gia”, Trung
ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam tổ chức xây dựng cuốn tài liệu “Giới thiệu quản lý thảm họa tại cộng đồng”
nhằm cung cấp một cách khoa học và hệ thống thông tin về các loại hình hiểm họa tự nhiên (bao gồm: hiểm
họa khí tượng - thủy văn và hiểm họa địa vật lý), đồng thời đề cập việc quản lý rủi ro thảm họa tiếp cận thông
qua “Hệ thống cảnh báo sớm đa thiên tai tại Việt Nam”, qua đó góp phần nâng cao hiểu biết và nhận thức của
đội ngũ cán bộ Hội, các cấp chính quyền, các tổ chức cộng đồng và nhân dân về thiên tai, thảm họa để có biện
pháp phòng tránh thiên tai một cách có hiệu quả. Tài liệu được xây dựng trên cơ sở tài liệu về “Hệ thống cảnh
báo sớm đa thiên tai” (tháng 5/2010) của Liên Hiệp quốc. Cuốn tài liệu này đã được thảo luận hoàn thiện tại Hội
thảo nhận định khí hậu mùa toàn quốc và khu vực, Đánh giá khả năng ứng phó thiên tai tại cộng đồng và được
thử nghiệm tại 2 tỉnh Quảng Ninh và Thái Bình cùng với sự tham gia nhiệt tình, đầy tinh thần trách nhiệm của
các chuyên gia thuộc Trung tâm khí tượng thủy văn Quốc gia, Viện Vật lý địa cầu và Trung tâm quản lý thiên tai
Việt Nam. Bước đầu, tài liệu này sẽ được sử dụng để tập huấn cho cán bộ cơ sở thuộc phạm vi dự án và đội ngũ
tập huấn viên, hướng dẫn viên của Hội Chữ thập đỏ Việt Nam.
Nhân dịp này, Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam xin chân thành cảm ơn Hội Chữ thập đỏ Mỹ, Trung tâm
phòng ngừa thảm họa châu Á, các chuyên gia của Trung tâm Khí tượng Thủy văn quốc gia, Viên Vật lý địa cầu
và Trung tâm quản lý thiên tai đã giúp đỡ tích cực về tài chính, kỹ thuật và chuyên môn, góp phần hoàn thành
tập tài liệu này.
TRUNG ƯƠNG HỘI CHỮ THẬP ĐỎ VIỆT NAM
NHÓM TÁC GIẢ
TS. Nguyễn Đức Hâu - Trung tâm Khí tượng Thủy văn Quốc gia
TS. Nguyễn Viết Thi - Trung tâm Khí tượng Thủy văn Quốc gia.
Nguyễn Viết Lượng - Trung tâm Khí tượng Thủy văn Quốc gia.
Lê Văn Thảo - Trung tâm Khí tượng Thủy văn Quốc gia.
PGS. TS Nguyễn Hồng Phương - Viện Vật lý Địa cầu
PGS. TS Cao Đình Triều - Viện Vật lý Địa cầu.
TS. Nguyễn Thanh Phương -Trung tâm Quản lý thiên tai
BS Hà Thái Bình - Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam
TS. Lê Thế Thìn - Trưởng Ban Công tác xã hội & Quản lý thảm họa Trung ương
Hội Chữ thập đỏ Việt Nam - Trưởng Ban quản lý dự án.
5
Sổ tay hệ thống cảnh báo sớm hiểm họa tự nhiên tại Việt Nam
MỤC LỤC
LƠI GIỚI THIỆU........................................................................................................................................................ 3
CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU VỀ HỘI CHỮ THẬP ĐỎ VIỆT NAM VÀ CHƯƠNG TRÌNH PHÒNG NGỪA, ỨNG PHÓ
THẢM HỌA .............................................................................................................................................................. 6
I. Giới thiệu về Hội Chữ thập đỏ Việt Nam....................................................................................................... 7
II. Hội Chữ thập đỏ Việt Nam với công tác phòng ngừa & ứng phó thảm hoạ.............................................. 7
III. Chiến lược phòng ngừa và ứng phó thảm họa của Hội Chữ thập đỏ Việt Nam hướng đến năm 2020 ...... 8
IV. Kết quả chương trình “phòng ngừa và ứng phó thảm họa dựa vào cộng đồng” từ năm 1991 đến
năm 2010............................................................................................................................................................................... 8
CHƯƠNG II: HỆ THỐNG CẢNH BÁO SỚM HIỂM HỌA TỰ NHIÊN TẠI VIỆT NAM........................................ 11
I. Khái niệm hệ thống cảnh báo sớm đa thiên tai........................................................................................... 12
II. Các nội dung của 4 yếu tố hệ thống cảnh báo sớm đa thiên tai................................................................ 13
CHƯƠNG III: HIỂM HỌA KHÍ TƯỢNG - THỦY VĂN........................................................................................ 25
I. Khái quát chung......................................................................................................................................... 26
II. Thiên tai thời tiết....................................................................................................................................... 26
III. Các hiện tượng cực đoan do biến động và biến đổi khí hậu................................................................... 35
IV. Thiên tai thủy văn...................................................................................................................................... 45
V. Khoa học dự báo và các sản phẩm dự báo thiên tai KTTV.......................................................................... 49
VI. Bài tập và câu hỏi......................................................................................................................................... 56
CHƯƠNG IV: HIỂM HỌA ĐỊA VẬT LÝ............................................................................................................. 59
I. Động đất....................................................................................................................................................... 60
II. Sóng thần.................................................................................................................................................... 69
III. Núi lửa......................................................................................................................................................... 74
IV. Các tai biến địa chất khác.......................................................................................................................... 76
V. Câu hỏi cuối chương................................................................................................................................... 81
VI. Tài liệu tham khảo...................................................................................................................................... 81
![Câu hỏi ôn tập Môi trường và phát triển [năm]](https://cdn.tailieu.vn/images/document/thumbnail/2025/20250710/kimphuong1001/135x160/2361752136158.jpg)
![Câu hỏi ôn tập Con người và môi trường: Tổng hợp [mới nhất/chuẩn nhất]](https://cdn.tailieu.vn/images/document/thumbnail/2025/20250704/kimphuong1001/135x160/8741751592841.jpg)
![Câu hỏi ôn tập môn Môi trường [chuẩn nhất]](https://cdn.tailieu.vn/images/document/thumbnail/2025/20250702/kimphuong555/135x160/62401751441591.jpg)
![Tài liệu tập huấn quản lý và bảo tồn đất ngập nước [mới nhất]](https://cdn.tailieu.vn/images/document/thumbnail/2025/20250627/vijiraiya/135x160/30351751010876.jpg)
![Cẩm nang Tiết kiệm nước [chuẩn nhất]](https://cdn.tailieu.vn/images/document/thumbnail/2025/20250328/quyvanphi/135x160/4151743098109.jpg)
![Bài giảng Hoá kỹ thuật môi trường 2 - Đại học Xây dựng Miền Tây [Mới nhất]](https://cdn.tailieu.vn/images/document/thumbnail/2026/20260512/hoatulip0906/135x160/59431778724718.jpg)
![Đề cương bài giảng Kỹ thuật xử lý môi trường - Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội [Chuẩn nhất]](https://cdn.tailieu.vn/images/document/thumbnail/2026/20260323/lionelmessi01/135x160/75051774429892.jpg)
![Đề thi Con người và môi trường cuối kì 2 năm 2019-2020 có đáp án [kèm file tải]](https://cdn.tailieu.vn/images/document/thumbnail/2025/20250523/oursky06/135x160/4691768897904.jpg)
%20--%3e%3cdefs%3e%3cstyle%3e%20.st0%20{%20fill:%20%23fff;%20}%20.st1%20{%20fill:%20%237800fa;%20}%20%3c/style%3e%3c/defs%3e%3cpath%20class='st1'%20d='M117.78,12.18H43.11c2.9,3.47,4.65,7.94,4.65,12.82,0,5.6-2.3,10.66-6.01,14.29h76.02l7.22-13.56-7.22-13.56Z'/%3e%3cg%3e%3cpath%20class='st0'%20d='M53.58,26.17h-.59v-1.46h.59v-4.96h2.83c1.78,0,2.67.94,2.67,2.82v5.76c0,1.87-.89,2.81-2.67,2.81h-2.83v-4.96ZM55.36,21.37v3.34h1.1v1.46h-1.1v3.34h1.01c.61,0,.91-.37.91-1.1v-5.93c0-.74-.3-1.1-.91-1.1h-1.01Z'/%3e%3cpath%20class='st0'%20d='M65.99,31.14h-1.8l-.31-2.07h-2.19l-.31,2.07h-1.64l1.82-11.39h2.62l1.82,11.39ZM65.28,18.04c-.25.46-.51.77-.75.94-.21.15-.47.22-.79.22-.26,0-.57-.07-.92-.22l-.38-.15c-.14-.05-.26-.07-.37-.07-.3,0-.53.18-.71.54l-.91-.68c.25-.46.51-.77.75-.94.21-.14.48-.21.79-.21.26,0,.57.07.92.21l.38.15c.14.05.26.07.37.07.3,0,.53-.18.71-.54l.91.68ZM61.91,27.52h1.73l-.87-5.76-.87,5.76Z'/%3e%3cpath%20class='st0'%20d='M74.53,26.89v1.52c0,1.91-.89,2.86-2.67,2.86s-2.67-.95-2.67-2.86v-5.93c0-1.91.89-2.86,2.67-2.86s2.67.95,2.67,2.86v1.11h-1.69v-1.22c0-.75-.31-1.12-.93-1.12s-.93.37-.93,1.12v6.15c0,.74.31,1.11.93,1.11s.93-.37.93-1.11v-1.63h1.69Z'/%3e%3cpath%20class='st0'%20d='M81.4,31.14h-1.8l-.31-2.07h-2.19l-.31,2.07h-1.64l1.82-11.39h2.62l1.82,11.39ZM75.9,19.2l1.52-1.91h1.71l1.51,1.91h-1.61l-.76-.95-.75.95h-1.61ZM77.32,27.52h1.73l-.87-5.76-.87,5.76ZM83.1,15.99l-1.76,1.91h-1.26l1.17-1.91h1.86Z'/%3e%3cpath%20class='st0'%20d='M84.86,19.75c1.78,0,2.67.94,2.67,2.82v1.48c0,1.87-.89,2.81-2.67,2.81h-.85v4.28h-1.79v-11.39h2.64ZM84.01,21.37v3.86h.85c.58,0,.87-.36.87-1.08v-1.71c0-.71-.29-1.07-.87-1.07h-.85Z'/%3e%3cpath%20class='st0'%20d='M93.51,19.75c1.78,0,2.67.94,2.67,2.82v1.48c0,1.87-.89,2.81-2.67,2.81h-.85v4.28h-1.79v-11.39h2.64ZM92.66,21.37v3.86h.85c.58,0,.87-.36.87-1.08v-1.71c0-.71-.29-1.07-.87-1.07h-.85Z'/%3e%3cpath%20class='st0'%20d='M98.8,31.14h-1.79v-11.39h1.79v4.88h2.03v-4.88h1.83v11.39h-1.83v-4.88h-2.03v4.88Z'/%3e%3cpath%20class='st0'%20d='M105.36,24.55h2.46v1.62h-2.46v3.34h3.09v1.63h-4.88v-11.39h4.88v1.63h-3.09v3.18ZM108.17,17.29l-1.76,1.91h-1.26l1.17-1.91h1.86Z'/%3e%3cpath%20class='st0'%20d='M112.2,19.75c1.78,0,2.67.94,2.67,2.82v1.48c0,1.87-.89,2.81-2.67,2.81h-.85v4.28h-1.79v-11.39h2.64ZM111.35,21.37v3.86h.85c.58,0,.87-.36.87-1.08v-1.71c0-.71-.29-1.07-.87-1.07h-.85Z'/%3e%3c/g%3e%3ccircle%20class='st1'%20cx='25'%20cy='25'%20r='20'/%3e%3cpath%20class='st0'%20d='M32.78,19.27c2.92,0,4.43,2.55,5.28,5.33l.71,2.17c.14.38-.33.75-.71.75h-5.61c.19-.33.24-.71.09-1.08l-.75-2.45c-.43-1.32-.99-2.64-1.79-3.77.75-.57,1.65-.94,2.78-.94h0ZM25,18.38c3.25,0,4.9,2.78,5.89,5.89l.76,2.45c.14.42-.33.8-.8.8h-11.69c-.42,0-.94-.38-.8-.8l.75-2.45c.99-3.11,2.64-5.89,5.89-5.89h0ZM25,11.35c1.74,0,3.11,1.37,3.11,3.11s-1.37,3.11-3.11,3.11-3.11-1.41-3.11-3.11,1.41-3.11,3.11-3.11h0ZM17.27,19.27c1.08,0,1.98.38,2.73.94-.8,1.13-1.37,2.45-1.74,3.77l-.8,2.45c-.14.38-.05.75.09,1.08h-5.56c-.42,0-.9-.38-.75-.75l.71-2.17c.9-2.78,2.41-5.33,5.33-5.33h0ZM17.27,12.91c1.51,0,2.78,1.27,2.78,2.83s-1.27,2.83-2.78,2.83-2.83-1.27-2.83-2.83,1.27-2.83,2.83-2.83h0ZM32.78,12.91c1.56,0,2.78,1.27,2.78,2.83s-1.23,2.83-2.78,2.83-2.83-1.27-2.83-2.83,1.27-2.83,2.83-2.83h0ZM27.07,28.56v.09c0,.57-.24,1.08-.61,1.46h0v.05c-.38.33-.9.57-1.46.57s-1.08-.24-1.46-.61h0c-.38-.38-.61-.9-.61-1.46v-.09h1.41v.09c0,.19.05.38.19.47v.05c.09.09.28.19.47.19s.38-.09.47-.19v-.05c.14-.09.24-.28.24-.47t-.05-.09h1.41ZM30.99,28.56v.09c0,1.65-.66,3.16-1.74,4.24-1.08,1.08-2.59,1.79-4.24,1.79s-3.16-.71-4.24-1.79l-.05-.05c-1.04-1.08-1.7-2.55-1.7-4.2v-.09h1.41v.09c0,1.27.47,2.4,1.27,3.25h.05c.85.85,1.98,1.37,3.25,1.37s2.4-.52,3.25-1.37c.85-.8,1.37-1.98,1.37-3.25v-.09h1.37ZM34.99,28.56v.09c0,2.78-1.13,5.28-2.92,7.07-1.79,1.79-4.29,2.92-7.07,2.92s-5.23-1.13-7.07-2.92c-1.79-1.79-2.92-4.29-2.92-7.07v-.09h1.41v.09c0,2.4.94,4.53,2.5,6.08,1.56,1.56,3.72,2.5,6.08,2.5s4.52-.94,6.08-2.5c1.56-1.56,2.5-3.68,2.5-6.08v-.09h1.41Z'/%3e%3c/svg%3e)