1
TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG
NÂNG CAO NĂNG LỰC CHO GIÁO VIÊN VỀ ĐỔI MỚI
KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ THEO ĐỊNH HƯỚNG NĂNG LỰC HỌC SINH
MÔN CÔNG NGHỆ CẤP THPT
NĂM HỌC 2016 - 2017
(Lưu hành nội bộ)
QUẢNG BÌNH, THÁNG 9/2016
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUẢNG BÌNH
------------ ------------
2
LỜI NÓI ĐẦU
Đứng trƣớc yêu cầu đổi mới nâng cao chất lƣợng giáo dục phục vụ cho sự nghiệp
công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc ngành Giáo dục và đào tạo đang tiến hành nhiều
giải pháp nhƣ đổi mới phƣơng pháp dạy học, tăng cƣờng cơ sở vật chất, thiết bị trƣờng
học quan trọng nhất là bồi dƣỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên.
Giáo dục phổ thông nƣớc ta đang thực hiện bƣớc chuyển từ chƣơng trình giáo
dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của ngƣời học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến
việc học sinh học đƣợc cái gì đến chỗ quan tâm học sinh vận dụng đƣợc cái gì qua việc
học. Để đảm bảo đƣợc điều đó, nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từ
phƣơng pháp dạy học theo lối "truyền thụ một chiều" sang dạy cách học, cách vận dụng
kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất; đồng thời phải chuyển
cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng
lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề, coi trọng cả kiểm tra đánh giá kết quả học tập
với kiểm tra đánh giá trong quá trình học tập để có thể tác động kịp thời nhằm nâng cao
chất lƣợng của các hoạt động dạy học và giáo dục.
Trƣớc bối cảnh đó và để chuẩn bị quá trình đổi mới chƣơng trình, sách giáo khoa
giáo dục phổ thông, cần thiết phải đổi mới đồng bộ phƣơng pháp dạy học và kiểm tra
đánh giá kết quả giáo dục.
Nhằm góp phần hỗ trợ giáo viên về nhận thức và kĩ thuật biên soạn câu hỏi/bài tập
để KTĐG kết quả học tập của học sinh theo định hƣớng năng lực, nhóm BDTX môn
công nghệ Sở GD và ĐT tổ chức biên soạn tài liệu bồi dƣỡng nâng cao năng lực cho giáo
viên THPT về đổi mới kiểm tra, đánh giá theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh.
Tài liệu đƣợc biên soạn với hy vọng sẽ giúp ích cho giáo viên góp phần nâng cao
chất lƣợng dạy học, đáp ứng yêu cầu thực tiễn giáo dục. Tuy đã soạn thảo chu đáo song
do thời gian hạn hẹp, tài liệu biên soạn lần đầu chắc chắn còn nhiều khiếm khuyết cần
đƣợc góp ý sửa chữa, rất mong nhận đƣợc góp ý của các đồng nghiệp và bạn đọc.
Biên soạn: Hoàng Hà - Đậu Minh Bình
3
MỤC LỤC
Lời nói đầu 2
A. Phần thứ nhất: ĐỔI MỚI KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ TRONG GIÁO DỤC THPT
THEO ĐỊNH HƢỚNG TIẾP CẬN NĂNG LỰC. 4
I. ĐỔI MỚI KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH 4
1. Định hƣớng đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh 4
2. Đánh giá theo năng lực 6
3. Một số yêu cầu đối với kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh. 7
4. Định hƣớng xây dựng câu hỏi, bài tập đánh giá năng lực học sinh 11
B. Phần thứ hai:
KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC 15
I. KHÁI QUÁT VỀ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC HỌC SINH 15
1. Mục đích, ý nghĩa và yêu cầu của kiểm tra, đánh giá năng lực học sinh 15
2. Một số khái niệm cơ bản 18
3. Kiểm tra đánh giá năng lực học sinh 22
II. KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC HỌC SINH TRONG DẠY HỌC MÔN CÔNG
NGHỆ CẤP THPT. 24
1. Các cấp độ nhận thức 24
2. Đánh giá theo chủ đề 25
3. Quy trình biên soạn câu hỏi kiểm tra, dánh giá 26
4. Quy trình biên soạn đề kiểm tra, đánh giá. 27
III. Một số vi dụ minh họa: 28
PHỤ LỤC : CÁC HÌNH THỨC VÀ PHƢƠNG PHÁP KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ 33
1. Các hình thức và phƣơng pháp kiểm tra đánh giá 33
2. Khái quát về xây dựng ma trận đề 36
3. Kiểm định câu hỏi 38
4
Chuyên đề
ĐỔI MỚI KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH
THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
A. Phần thứ nhất
ĐỔI MỚI KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ TRONG GIÁO DỤC THPT
THEO ĐỊNH HƯỚNG TIẾP CẬN NĂNG LỰC.
I. ĐỔI MỚI KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH
Đổi mới phƣơng pháp dạy học cần gắn liền với đổi mới về đánh giá quá trình dạy
học cũng nhƣ đổi mới việc kiểm tra và đánh giá thành tích học tập của học sinh. Đánh giá
kết quả học tập là quá trình thu thập thông tin, phân tích và xử lý thông tin, giải thích
thực trạng việc đạt mục tiêu giáo dục, tìm hiểu nguyên nhân, ra những quyết định sƣ
phạm giúp học sinh học tập ngày càng tiến bộ.
1. Định hướng đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh
Xu hƣớng đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh tập trung vào
các hƣớng sau:
- Chuyển từ chủ yếu đánh giá kết quả học tập cuối môn học, khóa học (đánh giá
tổng kết) nhằm mục đích xếp hạng, phân loại sang sử dụng các hình thức đánh giá thƣờng
xuyên, đánh giá định kì sau từng chủ đề, từng chƣơng nhằm mục đích phản hồi điều
chỉnh quá trình dạy học (đánh giá quá trình)
- Chuyển từ chủ yếu đánh giá kiến thức, kĩ năng sang đánh giá năng lực của ngƣời
học. Tức là chuyển trọng tâm đánh giá chủ yếu từ ghi nhớ, hiểu kiến thức,..sang đánh giá
năng lực vận dụng, giải quyết những vấn đề của thực tiển, đặc biệt chú trọng đánh giá các
năng lực tƣ duy bậc cao nhƣ tƣ duy sáng tạo.
- Chuyển từ đánh giá từ một hoạt động gần nhƣ độc lập với quá trình dạy học sang
việc tích hợp đánh giá vào quá trình dạy học, xem đánh giá nhƣ là một phƣơng pháp dạy học;
- Tăng cƣờng sử dụng công nghệ thông tin trong kiểm tra, đánh giá: sử dụng các
phần mềm thẩm định các đặc tính đo lƣờng của công cụ (độ tin cậy, độ khó, độ phân biệt,
độ giá trị) và sử dụng các mô hình thống kê vào xử lý phân tích, lý giải kết quả đánh giá.
Với những xu hƣớng trên, đánh giá kết quả giáo dục các môn học, hoạt động giáo
dục của học sinh ở mỗi lớp và sau cấp học trong bối cảnh hiện nay cần phải:
Học xong chuyên đề này, giáo viên cần:
-Ý thức được tầm quan trọng của việc đổi mới kiểm tra. đánh giá trong dạy học theo
hướng phát triển năng lực của học sinh.
- Hiểu được đổi mới kiểm tra, đánh giá trong giáo dục trung học phổ thông theo
định hướng tiếp cận năng lực.
- Vận dụng quy trình biên soạn câu hỏi kiểm tra, đánh giá vào dạy học ở đơn vị.
5
- Dựa vào cứ vào chuẩn kiến thức, kĩ năng (theo định hƣớng tiếp cận năng lực)
từng môn học, hoạt động giáo dục từng môn, từng lớp; yêu cầu cơ bản cần đạt về kiến
thức, kĩ năng, thái độ (theo định hƣớng tiếp cận năng lực) của học sinh của cấp học.
- Phối hợp giữa đánh giá thƣờng xuyên và đánh giá định kì, giữa đánh giá của giáo
viên và tự đánh giá của học sinh, giữa đánh giá của nhà trƣờng và đánh giá của gia đình,
cộng đồng.
- Kết hợp giữa hình thức đánh giá bằng trắc nghiệm (trắc nghiệm khách quan) và
tự luận (trắc nghiệm tự luận) nhằm phát huy những ƣu điểm của mỗi hình thức đánh giá này.
- Có công cụ đánh giá thích hợp nhằm đánh giá toàn diện, công bằng, trung thực, có
khả năng phân loại, giúp giáo viên và học sinh điều chỉnh kịp thời việc dạy và học.
Việc đổi mới công tác đánh giá kết quả học tập môn học của giáo viên đƣợc thể
hiện qua một số đặc trƣng cơ bản sau:
a) Xác định đƣợc mục đích chủ yếu của đánh giá kết quả học tập là so sánh năng
lực của học sinh với mức độ yêu cầu của chuẩn kiến thức và kĩ năng (năng lực) môn học
ở từng chủ đề, từng lớp học, để từ đó cải thiện kịp thời hoạt động dạy và hoạt động học.
b) Tiến hành đánh giá kết quả học tập môn học theo ba công đoạn cơ bản là thu
thập thông tin, phân tích và xử lý thông tin, xác nhận kết quả học tập và ra quyết định
điều chỉnh hoạt động dạy, hoạt động học. Yếu tố đổi mới ở mỗi công đoạn này là:
(i) Thu thập thông tin: thông tin đƣợc thu thập từ nhiều nguồn, nhiều hình thức và
bằng nhiều phƣơng pháp khác nhau (quan sát trên lớp, làm bài kiểm tra, sản phẩm học
tập, tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau,...); lựa chọn đƣợc những nội dung đánh giá cơ bản
và trọng tâm, trong đó chú ý nhiều hơn đến nội dung kĩ năng; xác định đúng mức độ yêu
cầu mỗi nội dung (nhận biết, thông hiểu, vận dụng,...) căn cứ vào chuẩn kiến thức, kĩ
năng; sử dụng đa dạng các loại công cụ khác nhau (đề kiểm tra viết, câu hỏi trên lớp,
phiếu học tập, bài tập về nhà,...); thiết kế các công cụ đánh giá đúng kỹ thuật (câu hỏi và
bài tập phải đo lƣờng đƣợc mức độ của chuẩn, đáp ứng các yêu cầu dạng trắc nghiệm
khách quan hay trắc nghiệm tự luận, cấu trúc đề kiểm tra khoa học và phù hợp,...); tổ
chức thu thập đƣợc các thông tin chính xác, trung thực. Cần bồi dƣỡng cho học sinh
những kỹ thuật thông tin phản hồi nhằm tạo điều kiện cho học sinh tham gia đánh giá và
cải tiến quá trình dạy học.
(ii) Phân tích và xử lý thông tin: các thông tin định tính về thái độ và năng lực học
tập thu đƣợc qua quan sát, trả lời miệng, trình diễn,... đƣợc phân tích theo nhiều mức độ
với tiêu chí rõ ràng và đƣợc lƣu trữ thông qua sổ theo dõi hàng ngày; các thông tin định
lƣợng qua bài kiểm tra đƣợc chấm điểm theo đáp án/hƣớng dẫn chấm – hƣớng dẫn đảm
bảo đúng, chính xác và đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật; số lần kiểm tra, thống kê điểm
trung bình, xếp loại học lực,… theo đúng quy chế đánh giá, xếp loại ban hành.
(iii) Xác nhận kết quả học tập: xác nhận học sinh đạt hay không mục tiêu từng chủ
đề, cuối lớp học, cuối cấp học dựa vào các kết quả định lƣợng và định tính với chứng cứ
cụ thể, rõ ràng; phân tích, giải thích sự tiến bộ học tập vừa căn cứ vào kết quả đánh giá
quá trình và kết quả đánh giá tổng kết, vừa căn cứ vào thái độ học tập và hoàn cảnh gia