TRUNG TÂM PHÒNG TRÁNH VÀ GIẢM NHẸ THIÊN TAI 1
TÀI LIỆU
HƯỚNG DẪN ĐÁNH GIÁ
RỦI RO THIÊN TAI
DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG
HÀ NỘI, NĂM 2014
BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ
PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
Số 2 Ngọc Hà, Ba Đình, Hà Nội
Tel: 043 846 8161
Fax: 043 845 4319
Website: www.mard.gov.vn
SỨ QUÁN ÚC
8 Đào Tấn,
Ba Đình
Hà Nội,
Việt Nam
Tel: +84-4 3774 0100
CHƯƠNG TRÌNH PHÁT TRIỂN LIÊN HỢP QUỐC
25-29 Phan Bội Châu, Hà Nội - Việt Nam
Tel: (84 4) 39421495
Fax: (84 4) 39422267
Email: registry.vn@undp.org
www.undp.org.vn
Empowered lives.
Resilient nations.
TÀI LIỆU
QUẢN LÝ RỦI RO THIÊN TAI
DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG
(Tài liệu dành cho cấp xã)
Xây dựng và biên tập bởi: Trung tâm Phòng tránh và Giảm nhẹ thiên tai
Hỗ trợ bởi: Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam
Hà Nội, năm 2014
Bản quyền © tháng 3 năm 2014
Liên Hợp Quốc tại Việt Nam
25 - 29 Phan Bội Châu, Hà Nội, Việt Nam
Tất cả các quyền. Không có phần nào của ấn phẩm này được sao chép, lưu truyền, truyền tải dưới mọi hình
thức, bằng bất kỳ phương tiện nào, điện tử, cơ khí, sao chép, ghi âm mà không có sự đồng ý của UN.
Các quan điểm thể hiện trong ấn phẩm này là của các tác giả và không nhất thiết phải đại diện cho Liên Hợp
Quốc, trong đó có UNDP hoặc bất kỳ thành viên nào của Liên Hợp Quốc.

Trong bối cảnh thiên tai đang có xu hướng cực đoan hơn bởi tác động của biến đổi khí hậu, công tác phòng,
chống thiên tai được Đảng, Nhà nước và nhân dân ta xác định là một trong những nhiệm vụ ưu tiên và xuyên
suốt trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Bên cạnh đầu tư kinh phí và sức lực liên tục trong nhiều năm để
xây dựng hệ thống các công trình, cơ sở vật chất phòng chống thiên tai, Nhà nước đã quan tâm hoàn thiện thể
chế, chiến lược, chính sách, tăng cường năng lực và nhận thức người dân. Chiến lược quốc gia phòng chống và
giảm nhẹ thiên tai đến năm 2020 và gần đây Luật phòng, chống thiên tai được ban hành, các đề án, dự án đã
và đang được tổ chức thực hiện đã minh chứng cho nỗ lực đó của nhà nước và nhân dân ta.
Đề án Nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng đã được Thủ tướng Chính
phủ phê duyệt tại quyết định số 1002/QĐ-TTg ngày 13/07/2009 với mục tiêu đến năm 2020, 100% cán bộ
chính quyền các cấp trực tiếp làm công tác phòng, chống thiên tai được đào tạo, tập huấn, nâng cao năng lực
và 70% người dân các xã thuộc vùng thường xuyên chịu ảnh hưởng bởi thiên tai được tăng cường nhận thức,
kĩ năng trong giảm nhẹ thiên tai, qua đó người dân chủ động tham gia đánh giá hiểm họa, xác định nguồn lực,
xây dựng kế hoạch phòng chống thiên tai với trọng tâm là thực hiện theo phương châm “bốn tại chỗ”.
Theo sự chỉ đạo của Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn, Tổng cục Thủy lợi, Trung tâm Phòng tránh và
giảm nhẹ thiên tai (GNTT) đã chủ trì, phối hợp với các cơ quan, các tổ chức Liên hợp quốc, phi chính phủ và các
nhà tài trợ triển khai các hoạt động của Đề án. Trong đó, tập trung hoàn thiện cơ chế chính sách, công cụ hỗ trợ
và hướng dẫn thực hiện nhằm hỗ trợ chính quyền các cấp, đặc biệt đẩy mạnh các hoạt động đến người dân và
chú trọng việc biên soạn các tài liệu hướng dẫn thực hành ở cấp xã.
Cuốn tài liệu Quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng được xây dựng trên cơ sở kế thừa kinh nghiệm của các
cơ quan phòng chống lụt bão các cấp, tiếp thu ý kiến đóng góp của các tổ chức, các nhà quản lý, chuyên gia
trong và ngoài nước với mục tiêu hướng dẫn các bước hành động cụ thể cho cán bộ cấp xã, các đơn vị, tổ chức
và người dân thực hiện các hoạt động quản lý rủi ro thiên tai tại cấp cộng đồng.
Tài liệu bao gồm 03 phần với các nội dung chính như sau:
1. Tổng quan về tài liệu, tập trung giới thiệu về mục đích, đối tượng và hướng dẫn cách sử dụng tài liệu;
2. Giới thiệu về Quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng, tập trung giới thiệu các khái niệm, thuật ngữ về
thiên tai, rủi ro thiên tai và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng cùng một số vấn đề liên quan khác;
3. Hướng dẫn thực hiện các bước quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng: Hướng dẫn cán bộ cấp xã, thôn
cùng người dân tổ chức triển khai thực hiện quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng tại địa phương,
trong đó nhấn mạnh các bước lập Kế hoạch Phòng, chống thiên tai có sự tham gia của cộng đồng.
Trong suốt quá trình thực hiện, Trung tâm Phòng tránh và Giảm nhẹ thiên tai nhận được sự quan tâm, chỉ đạo
của Thứ trưởng - Tổng cục trưởng Tổng cục Thủy lợi, TS. Hoàng Văn Thắng và các cơ quan liên quan thuộc Tổng
cục. Tài liệu được xây dựng với sự hỗ trợ của UNDP, AusAID thông qua Dự án Nâng cao năng lực thể chế về quản
lý rủi ro thiên tai tại Việt Nam, đặc biệt các rủi ro liên quan đến biến đổi khí hậu giai đoạn II (SCDM II). Trung tâm
Phòng tránh và GNTT là cơ quan đầu mối tổ chức thực hiện biên soạn và thu thập các ý kiến đóng góp từ các
cơ quan, các tổ chức và các chuyên gia trên các vùng miền khác nhau của Việt Nam.
Ban biên tập trân trọng cảm ơn sự đóng góp nhiệt tình của Nhóm điều phối, điều hành và chuyên gia Dự án
SCDM II và UNDP bao gồm Th.S Bùi Việt Hiền, Th.S Nguyễn Huỳnh Quang, Th.S Nguyễn Anh Sơn, Th.S Lã Quang
Trung, Th.S Jenty Kirsch-Wood, Th.S Stacey Sawchuk, PGS-TS Nguyễn Tùng Phong và các chuyên gia của Trung
tâm Đào tạo và Hợp tác quốc tế thuộc Viện Khoa học thủy lợi Việt Nam, TS Nguyễn Hữu Phúc - Giám đốc Trung
tâm Phòng tránh và GNTT/Dự án SCDM II và tập thể cán bộ Trung tâm, các cơ quan đồng thực hiện dự án bao
gồm Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam và tổ chức Oxfam, các chuyên gia trong lĩnh vực

MỤC LỤC .......................................................................................................................................................................................................i
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ............................................................................................................................................................... ii
PHẦN 1: TỔNG QUAN VỀ TÀI LIỆU ......................................................................................................................................................1
1. Cơ sở xây dựng tài liệu Hướng dẫn Quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng .........................................................1
2. Mục đích sử dụng tài liệu .................................................................................................................................................................1
3. Đối tượng sử dụng .............................................................................................................................................................................1
PHẦN 2: GIỚI THIỆU QUẢN LÝ RỦI RO THIÊN TAI DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG ...........................................................................2
1. Một số khái niệm và thuật ngữ ......................................................................................................................................................2
2. Quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng ..............................................................................................................................3
PHẦN 3: HƯỚNG DẪN THỰC HIỆN CÁC BƯỚC QUẢN LÝ RỦI RO THIÊN TAI DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG ......................... 5
BƯỚC 1: GIỚI THIỆU CHUNG ................................................................................................................................................................6
BƯỚC 2: CHUẨN BỊ KẾ HOẠCH THỰC HIỆN.....................................................................................................................................7
BƯỚC 3: ĐÁNH GIÁ RỦI RO THIÊN TAI DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG ...............................................................................................9
BƯỚC 4: XÂY DỰNG KẾ HOẠCH PHÒNG, CHỐNG THIÊN TAI .................................................................................................12
BƯỚC 5: THỰC HIỆN KẾ HOẠCH PHÒNG, CHỐNG THIÊN TAI .................................................................................................14
BƯỚC 6: GIÁM SÁT VÀ ĐÁNH GIÁ KẾ HOẠCH CÓ SỰ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG ......................................................14
PHẦN 4: MẪU HƯỚNG DẪN KẾ HOẠCH PHÒNG, CHỐNG THIÊN TAI (CỤ THỂ HÓA BƯỚC 4) .....................................15
PHỤ LỤC 1: THIÊN TAI VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN GIẢM NHẸ THIÊN TAI Ở VIỆT NAM ..........................................33
PHỤ LỤC 2: BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ..........................................................................................................................................................39
PHỤ LỤC 3: MỘT SỐ NỘI DUNG LIÊN QUAN ĐẾN TRÁCH NHIỆM CỦA UBND CẤP XÃ, CÁ NHÂN VÀ HỘ GIA ĐÌNH
42
PHỤ LỤC 4: CÁC VẤN ĐỀ VỀ GIỚI ......................................................................................................................................................45
PHỤ LỤC 5: MỘT SỐ NỘI DUNG HOẠT ĐỘNG CỦA NHÓM HỖ TRỢ KỸ THUẬT VÀ NHÓM CỘNG ĐỒNG ................50
PHỤ LỤC 6: ĐỀ ÁN NÂNG CAO NHẬN THỨC CỘNG ĐỒNG VÀ QUẢN LÝ RỦI RO THIÊN TAI DỰA VÀO CỘNG
ĐỒNG .........................................................................................................................................................................................................52
TÀI LIỆU THAM KHẢO ...........................................................................................................................................................................58
quản lý rủi ro thiên tai đã trực tiếp hoàn thiện tài liệu này.
Cuốn tài liệu này nằm trong bộ tài liệu kiến thức về Quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng do Tổng cục Thủy
lợi, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành gồm:
1. Hướng dẫn tổ chức thực hiện Đề án Nâng cao nhận thức cộng đồng và Giảm nhẹ rủi ro thiên tai dựa vào
cộng đồng.
2. Tài liệu kỹ thuật Quản lý rủi ro thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu.
3. Bộ chỉ số và tài liệu hướng dẫn theo dõi, đánh giá việc thực hiện Đề án.
4. Tài liệu Quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng (dành cho cấp xã).
5. Tài liệu Hướng dẫn đánh giá rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng.
Đây là lần đầu tiên tài liệu này được hệ thống lại và biên soạn nên không tránh được khiếm khuyết hoặc sai sót.
Trung tâm Phòng tránh và GNTT xin tiếp thu và trân trọng cảm ơn sự góp ý của các chuyên gia, các tổ chức và
người sử dụng để hoàn thiện tốt hơn.
Tài liệu này được biên soạn phục vụ triển khai thực hiện Đề án Nâng cao nhận thức cộng đồng và Quản lý rủi
ro thiên tai dựa vào cộng đồng của Chính phủ. Mọi sử dụng cho mục đích khác xin liên hệ với Trung tâm Phòng
tránh và GNTT, Tổng cục Thủy lợi, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.
8 TÀI LIỆU QUẢN LÝ RỦI RO THIÊN TAI DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG TRUNG TÂM PHÒNG TRÁNH VÀ GIẢM NHẸ THIÊN TAI 9

1. CƠ SỞ XÂY DỰNG TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN QUẢN LÝ RỦI RO THIÊN TAI
DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG
• Cuốn tài liệu này được xây dựng trên cơ sở các văn bản pháp lý sau đây:
• Luật phòng, chống thiên tai được Quốc hội thông qua tháng 6/2013, có hiệu lực từ 01/05/2014;
• Quyết định số 172/2007/QĐ-TTg ngày 16/11/2007 của Thủ tướng Chính phủ về Phê duyệt Chiến lược quốc
gia về phòng, chống và giảm nhẹ thiên tai đến năm 2020;
• Quyết định số 1002/QĐ-TTg ngày 13/07/2009 của Thủ tướng Chính phủ về Phê duyệt Đề án Nâng cao nhận
thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng;
• Quyết định số 333/QĐ-TTg ngày 18/02/2013 của Thủ tướng Chính phủ về Phê duyệt kế hoạch thực hiện
Đề án “Nâng cao nhận thức cộng đồng và Quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng” giai đoạn 2013-2015;
• Công văn số 15009/BTC-NSNN ngày 01/11/2013 của Bộ Tài chính về kinh phí thực hiện Đề án “Nâng cao
nhận thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng”;
• Quyết định số 583/QĐ-TCTL-ĐĐ ngày 13/7/2011 của Tổng cục Thủy lợi về Ban hành tài liệu đào tạo cho tập
huấn viên về quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng;
• Quyết định số 666/QĐ-TCTL-ĐĐ ngày 22/8/2011 của Tổng cục Thủy lợi về Phê duyệt nội dung tài liệu tham
khảo Hướng dẫn tổ chức thực hiện Đề án Nâng cao nhận thức cộng đồng và Quản lý rủi ro thiên tai dựa
vào cộng đồng.
• Và một số tài liệu liên quan khác.
2. MỤC ĐÍCH SỬ DỤNG TÀI LIỆU
Mục đích của tài liệu nhằm hướng dẫn chính quyền cấp xã, thôn/bản/ấp, người dân và các bên có liên quan
thực hiện tốt Quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng và nâng cao nhận thức cộng đồng.
3. ĐỐI TƯỢNG SỬ DỤNG
Tài liệu được biên soạn cho các đối tượng:
• Chính quyền các cấp đặc biệt là cấp xã; thôn/bản/ấp;
• Các tổ chức chính trị, xã hội trên địa bàn xã;
• Người dân;
• Các cá nhân và tổ chức liên quan khác.

AusAID Cơ quan Phát triển Quốc tế Australia
BĐKH Biến đổi khí hậu
CECI Trung tâm nghiên cứu và hợp tác quốc tế
DBTT Dễ bị tổn thương
DMC Trung tâm phòng tránh và giảm nhẹ thiên tai
Đề án 1002 Đề án Nâng cao nhận thức cộng đồng và Quản lý rủi ro thiên tai
dựa vào cộng đồng
GNRRTT Giảm nhẹ rủi ro thiên tai
MDGs Mục tiêu phát triển thiên niên kỷ
NN&PTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn
RRTT-DVCĐ Rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng
SCDM Dự án Tăng cường năng lực thể chế quản lý rủi ro thiên tai, đặc biệt là các
thiên tai liên quan đến biến đổi khí hậu
TCTL Tổng cục Thủy lợi
TƯBĐKH Thích ứng biến đổi khí hậu
UBND Uỷ ban nhân dân
UNDP Chương trình phát triển Liên Hiệp Quốc