SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
***
TÀI LIỆU KỸ THUẬT
ÁP DỤNG KHẨU PHẦN ĂN HỖN HỢP (TMR)
CHO CHĂN NUÔI BÒ SỮA
Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 12/2017
MỤC LỤC
I. GIỚI THIỆU TỔNG QUAN 1
II. CÁC YÊU CẦU – QUY TRÌNH KỸ THUẬT 4
1. Nhu cầu dinh dưỡng 4
2. Thức ăn chăn nuôi bò sữa 8
3. Nuôi bò sữa theo khẩu phần phối trộn hỗn hợp tổng số (TMR) 16
4. Phương pháp phối trộn thức ăn TMR và thời điểm cho ăn 18
5. Một số quy trình chế biến thức ăn chăn nuôi 22
5.1. Ủ rơm khô với urê và vôi 22
5.2. Ủ rơm tươi với urê 23
5.3. Ủ chua thân cây bắp 24
MỘT SỐ ĐỊA CHỈ CẦN LIÊN HỆ 26
TÀI LIỆU THAM KHẢO 27
I. GIỚI THIỆU TỔNG QUAN
Trong những năm gần đây, nhu cầu thịt bò tại thành phố Hồ Chí Minh ngày
càng tăng cao theo đà phát triển kinh tế và kiến thức của người tiêu dùng. Trên
bình diện quốc gia, trong tổng số các loại thịt tiêu thụ bình quân trên đầu người thì
có khoảng 77% là thịt heo, 16% là thịt gia cầm và chỉ có khoảng 7% là thịt bò.
Riêng ở thành phố Hồ Chí Minh và các vùng phụ cận, số liệu điều tra cho
thấy có 62,4% là thịt heo, 19,38% là thịt gia cầm và 18,15% là thịt bò. Cũng theo
đánh giá của các chuyên gia, hiện nay trên 70% thịt bò tiêu thụ tại thành phố Hồ
Chí Minh là thịt trâu. Bên cạnh đó, giá thịt bò không ngừng tăng: trước năm 1986,
giá thịt bò chỉ bằng 50% giá thịt heo, nhưng hiện nay giá thịt bò khá cao, cao hơn
giá thịt heo từ 35-40%. Giá 1 kg thịt bò chất lượng cao nhập từ Úc, Newzealand,
Mỹ.... bán tại Việt Nam bình quân là 10-12 USD/kg.
Hiện nay, mỗi năm chúng ta phải tốn khoảng 19 triệu USD cho việc nhập
thịt bò từ các nước như Úc, Newzealand để đáp ứng cho nhu cầu tiêu thụ của thị
trường.
Có thể tổng kết rằng những nghiên cứu từ trước đến nay đều cho kết quả là
bò lai 50% Charolais, 50% Hereford hoặc 50% Simmental có trọng lượng cũng
như khả năng tăng trọng cao hơn bò Lai Sind. Tuy nhiên, ngoại hình và tập tính
còn nhiều điểm mà người chăn nuôi chưa hoàn toàn ưa chuộng. Liệu bò có 75%
máu bò ngoại có khả năng sản xuất thịt cao hơn so với bò có 50% máu bò ngoại
cũng như có ngoại hình được người chăn nuôi ưa chuộng hơn ? Một câu hỏi khác
đặt ra là liệu con lai 25% máu bò ngoại có sai biệt nhiều so với bò lai 50% máu bò
ngoại không? Nếu không có sự sai biệt nhiều thì việc sử dụng đực lai 50% máu
ngoại phối với đàn bò Lai Sind sẽ dễ dàng hơn nhiều so với kỹ thuật gieo tinh
nhân tạo.
Mặt khác, chăn nuôi bò nói chung (bò sữa, bò thịt) ở khu vực TP. Hồ Chí
Minh phải theo phương thức nuôi nhốt, với một quy mô đàn vừa phải (khoảng 10-
20 con tổng đàn) và tận dụng tối đa nguồn phụ phế phẩm công nông nghiệp sẵn
có. Vì thế, cần phải xây dựng khẩu phần ăn và quy trình chăn nuôi phù hợp và có
hiệu quả nhất.
Bò là gia súc nhai lại nên cơ quan tiêu hóa có cấu tạo đặc biệt:
- Miệng: chức năng lấy thức ăn, tiết nước bọt và nhai lại.
1
- Dạ dày bò: được chia làm 4 túi gồm dạ cỏ, dạ tổ ong, dạ lá sách và dạ múi
khế. Trong đó, dạ cỏ và dạ tổ ong là thùng lên men lớn, chứa rất nhiều vi sinh vật
cộng sinh tiêu hóa chất xơ; dạ lá sách giúp hấp thu và lọc thức ăn; dạ múi khế giúp
tiêu hóa thức ăn bằng dịch vị giống như ở gia súc dạ dày đơn.
Khi bò ăn, thức ăn được nhai và thấm nước bọt rồi nuốt xuống dạ cỏ.
Khoảng 20 – 30 phút sau khi ăn, bò bắt đầu quá trình nhai lại. Đó là quá trình thức
ăn được ợ từ dạ cỏ lên miệng và tại đây, trong vòng một phút, thức ăn được nhai
nghiền mịn, trộn lẫn với nước bọt và được nuốt trở lại. Nhờ nhai lại, tất cả các loại
thức ăn thô đều được nghiền nhỏ, mịn. Cùng với sự phân giải vi sinh vật trong thời
gian thức ăn lưu lại ở dạ cỏ, độ bền của thành tế bào các loại thức ăn bị giảm và
phá hủy, các thành phần dinh dưỡng được giải phóng dần, các phần thức ăn chìm
sâu dần xuống phần dưới túi bụng dạ cỏ.
Và từ đây, thức ăn được đẩy tới dạ tổ ong và sau đó tới lỗ thông giữa dạ tổ ong và
dạ lá sách. Quá trình tiêu hóa diễn ra như vậy, làm vơi dần lượng chất chứa trong
dạ cỏ và bò sữa lại tiếp nhận những thức ăn mới. Khi tới dạ múi khế, thức ăn được
tiêu hóa như ở động vật dạ dày đơn.
Như vậy, tổng thời gian bò sữa nhai lại trong một ngày đêm dài hay ngắn tùy thuộc
vào loại thức ăn trong khẩu phần. Thông thường, bò sử dụng khoảng 35 – 40% thời
gian trong ngày để nhai lại (ợ thức ăn rồi nhai lại). Ngoài ra, để bò sữa nhai lại
được tốt, cần bảo đảm cho chúng ở trong trạng thái hoàn toàn yên tĩnh. Bất kỳ một
hành động gây xáo trộn nào đều có thể làm gián đoạn quá trình nhai lại và ảnh
hưởng không tốt đến quá trình tiêu hóa thức ăn.
2
Thông thường, khoảng 65% nguồn dưỡng chất cung cấp cho bò sữa từ sự
chuyển hóa các chất do quá trình lên men thức ăn và sinh khối từ xác của hệ vi
sinh vật trong dạ cỏ, phần thức ăn còn lại sẽ được tiêu hóa bởi chính men tiêu hóa
của bò ở dạ múi khế và trong ruột non. Với sự đa dạng về chủng loài vi sinh vật,
phát triển nhanh chóng về sinh khối sẽ cung ứng nguồn dưỡng chất có phẩm chất
cao cho bò để sản xuất sữa có giá trị về dinh dưỡng cao cấp dễ tiêu cho con người.
Mỗi loài vi sinh vật sẽ phân giải và sử dụng một số chất chuyên biệt trong nguồn
thức ăn của bò, trong một môi trường, độ pH ổn định sẽ tạo ra nguồn sinh khối vi
sinh vật tối ưu cho bò. Tuy nhiên, trong một số trường hợp môi trường dạ cỏ có thể
thay đổi làm ảnh hưởng rất lớn đến sự lên men thức ăn trong dạ cỏ. Các nguyên
nhân chủ yếu là:
- Tỷ lệ thức ăn tinh thô không phù hợp.
- Đặc điểm của nguồn thức ăn thô.
- Phương pháp cho ăn không thích hợp.
- Đặc điểm của những thức ăn bổ sung nhất là thức ăn cung đạm.
- Sự thiếu hay thừa một số khoáng chất cũng làm pH dạ cỏ tăng hoặc giảm.
Như vậy, tạo môi trường dạ cỏ thích hợp cho hệ vi sinh vật dạ cỏ tồn tại, hoạt động
và phát triển là điểm mấu chốt để nâng cao hiệu quả tiêu hóa thức ăn.
3