Dinh dưỡng và thức ăn vật nuôi: Tài liệu chăn nuôi chương 3

 89

CHƯƠNG III

DINH DƯQNG VÀ THRC ĂN VNT NUÔI

M#c tiêu:

- Có nh!ng hi2u bi"t v% vai trò các ch$t dinh dưDng

- N.m ñưc các phương pháp ch" bi"n và d@ tr! th#c ăn cho v,t nuôi

- Các loi th#c ăn và các ngu6n cung c$p th#c ăn cho v,t nuôi

- Bi"t sM d<ng các loi th#c ăn ñ2 phi hp mt khGu phn ăn cho v,t nuôi

I. Vai tròca các cht dinh dưOng

+ Khái ni'm

Dinh dưDng lành!ng quátrình hoáh5c vàsinh lýnh]m chuy2n hoáth#c ăn thành các

mô vàcác hot ch$t sinh h5c c;a cơ th2... Nh!ng quátrình này bao g6m s@thu nh,n th#c ăn,

s@tiêu hoávàh$p thu các ch$t dinh dưDng, v,n chuy2n các ch$t dinh dưDng ñãh$p thu ñ"n t"

bào vàthi bAnh!ng ch$t cQn bãra khAi cơ th2.

Dinh dưDng h5c làmt môn khoa h5c nghiên c#u các quátrình trên nh]m hi2u bi"t vai

tròc;a các ch$t dinh dưDng, cung c$p ñy ñ;các ch$t dinh dưDng cho ñng v,t, giúp cho cơ

th2ñng v,t chuy2n hoácác ch$t dinh dưDng trong th#c ăn thành nh!ng sn phGm c;a cơ th2

cóhi'u q;a nh$t.

M<c ñích c;a dinh dưDng lànghiên c#u tìm ra nhu cuc;a ñng v,t ñi v/i các ch$t

dinh dưDng khác nhau nh]m thomãn các nhu cu sinh lývàsn xu$t c;a chúng.

Trong quá trình sng ñng v,t luôn luôn thu nh,n th#c ăn t?bên ngoài. Th#c ăn là

nh!ng sn phGm cóngu6n gc ñng v,t, th@c v,t, khoáng v,t vàvi sinh v,t. Nh!ng sn phGm

ñócóth2cung c$p nh!ng ch$t cn thi"t cho cơ th2ñng v,t, nhưng phi phùhp v/i c$u to

vàch#c năng sinh lýc;a bmáy tiêu hoá, con v,t cóth2ăn ñưc, tiêu hoá, h$p thu ñưc và

sinh sng ñưc trong mt thi gian dài.

+ Mt sthành t@u c;a khoa h5c dinh dưDng vàth#c ăn gia súc

Trên cơ sFs@ti"n bc;a các phương pháp ñ nh lưng thành phn hoáh5c vàs@hi2u

bi"t sâu s.c các quátrình sinh hoá, sinh lýc;a cơ th2ñng v,t, ngưi ta ñãtìm ra nhi%u ch$t

dinh dưDng cóvai tròquan tr5ng ñi v/i s@sng vàs#c sn xu$t c;a ñng v,t.

Gn ñây lành!ng thành t@u v%nhu cu các ch$t dinh dưDng như: nhu cu năng lưng,

protein, axit amin, các ch$t khoáng, vitamin...ñưc nhi%u t=ch#c, trung tâm nghiên c#u luôn

b=sung các sli'u m/i. Song song v/i vi'c tìm ra các ch$t dinh dưDng m/i, các nhàdinh

dưDng còn tìm ra nhu cu c;a t?ng ch$t trong quan h'ti ưu v/i các ch$t khác. Víd<: nhu

cu protein, axit amin trong mi quan h'v/i năng lưng khGu phn, methionin vàvitamin

 90

, tryptophan vàaxit nicotinic...Do nh!ng phát hi'n này ngưi ta ñãcung c$p cho v,t nuôi

nh!ng khGu phn cân b]ng, nhv,y hi'u qusMd<ng th#c ăn ñãtăng lên r$t rõ.

1.1. Dinh dưOng nư,c

1.1.1. Vai tròca nưc

Trong cơ th2ñng v,t nư/c chi"m khong 60 - 75 % khi lưng cơ th2. ðng v,t m/i

sinh nư/c chi"m t/i 75 - 80 %, ñng v,t trưFng thành nư/c ch>chi"m 45 - 60 %.

Nư/c tuy không cung c$p năng lưng nhưng cóvai tròquan tr5ng trong ñi sng c;a

ñng v,t. Nư/c làdung môi quan tr5ng trong cơ th2, nư/c th@c hi'n nhi%u ch#c năng sinh lý

quan tr5ng cho s@sng (Roubicek, 1964).

Nư/c cótác d<ng hòa tan các ch$t trong quátrình tiêu hoá, nư/c cn thi"t cho quátrình

v,n chuy2n ch$t dinh dưDng t/i các t"bào c;a cơ th2vàthi các ch$t cQn bãra ngoài. Nư/c

cóh]ng sñi'n môi cao nên nócókhnăng hoàtan r$t nhi%u ch$t vàv,n chuy2n chúng kh.p

cơ th2thông qua h'thng tun hoàn. Ngoài ra nư/c còn gi!vai tròlàm dung môi cho t$t c

các phn #ng hoáh5c xy ra trong cơ th2. Quátrình phân gii các ch$t ñ2sinh ra năng lưng

thông qua hàng lot các phn #ng ph#c hp bao g6m phn #ng gii phóng hydro và thuR

phân. Trong cơ th2nư/c chi"m mt tRl'cao, do ñónócótác d<ng gi!th2hình cho ñng v,t.

Nư/c có tR nhi't cao nên có tác d<ng ñi%u hoà thân nhi't. ð2 bc hơi 1 gram nư/c m$t

khong 580 calo. Nư/c còn cótác d<ng làm trơn các kh/p ni vàlàm ch$t ñ'm bo v'cho h'

thn kinh.

Nư/c có vai trò quan tr5ng trong ñi sng c;a ñng v,t, thi"u nư/c sj nh hưFng

nghiêm tr5ng t/i s#c khoUvàs#c sn xu$t c;a chúng.

1.1.2. Nhu cu và ngu4n cung cp nưc

1.1.2.1. Nhu c9u

Nhu cu nư/c c;a v,t nuôi ph<thuc vào:

- Slưng th#c ăn ăn vào.

- Nhi't ñmôi trưng.

-Sn phGm sn xu$t ra.

Nhu cu nư/c làr$t quan tr5ng, cách cung c$p nư/c tt nh$t cho con v,t làcho chúng

ti"p xúc t@do v/i ngu6n nư/c vàñưc ung thothích. Ngoài ra cn chúýñm bo nư/c

ung phi sch.

1.1.2.2. Ngun cung cp

Nư/c ñi vào cơ th2v,t nuôi t?3 ngu6n:

- Nư/c ung: hàng ngày v,t nuôi ung mt lưng nư/c nh$t ñ nh.

- Nư/c trong th#c ăn: trong th#c ăn cóch#a mt l@ơng nư/c tuỳthuc vào loi th#c ăn.

 91

- Nư/c sinh ra do quátrình phân gii các ch$t (nư/c trao ñ=i ch$t): quátrình oxy hoá

100 g lipit sinh ra 119 g nư/c, 100 g tinh bt sinh ra 56 g nư/c, 100 g protein sinh ra 45 g

nư/c (National research Council, 1981).

1.2. Dinh dưOng protein vàaxit amin

1.2.1. ð#nh nghĩa vàphân loi

Protein là mt hop ch$t h!u cơ ph#c tp có phân tM lưng l/n. Cũng như gluxit

(carbonhydrate) vàlipit thành phn hoáh5c c;a protein bao g6m cácbon, hydro, oxy, ngoài ra

nócòn ch#a nitơ vàlưu huỳnh.

Protein ñưc tìm th$y trong t$t ccác quátrình xGy ra trong t"bào. MJi loi cơ th2ñ%u

cócác protein ñQc hi'u c;a mình, thêm vào ñóchúng chi"m slưng l/n trong cơ th2vàcó

th2tìm th$y d`dàng trong t@nhiên. Protein trong th#c ăn gia súc ñưc cơ th2gia súc phân

gii vàsMd<ng làm cơ ch$t ñ2t=ng hp nên protein c;a cơ th2vàcác sn phGm. Protein cũng

làngu6n năng lưng vàth@c hi'n mt sch#c năng lýhoáh5c không ñQc hi'u khác.

Tóm li: Protein làmt trùng hp c;a nhi%u axit amin, chúng g.n v/i nhau qua mch

ni peptit.

Cónhi%u cách ñ2phân loi protein. N"u d@a vào thành phn hoáh5c thìprotein có2

loi: protein ñơn gin vàprotein ph#c tp.

Protein ñơn gin làloi protein màtrong thành phn c;a nóch>ch#a toàn axit amin

như: protamin, histon, albumin, globulin...

Protein ph#c tp làloi protein khi thuRphân ngoài axit amin ra còn ch#a các hp ch$t

khác như axit nucleic, gluxit, lipit...

N"u d@a vào hình dng vàtính ch$t hoàtan thìprotein ñưc chia thành 3 nhóm chính:

- Protein hình si: lành!ng protein không hoà tan, khótiêu hoá. Chúng g6m nh!ng

chuJi thon, dài, cónhi%u si nhA, liên k"t v/i nhau b]ng liên k"t chéo. Chúng thưng cómQt

trong các mô bo v'vànâng ñDc;a cơ th2ñng v,t g6m: collagen, elastin vàkeratin.

- Protein hình cu: lành!ng protein hình tròn hay hình bu d<c, cóth2hoàtan trong

nư/c hay dung môi loãng. Nhóm này bao g6m: albumin, globulin, histon, protamin.

- Protein k"t hp: làloi protein khi thuRphân ngoài các axit amin còn cócác nhóm ghép

khác nhau như: photphoprotein, glucoprotein, lipoprotein, hromoprotein, nucleoprotein.

Trong th#c ăn gia súc ngưi ta phân bi't hai loi protein làprotein thun vàprotein thô

(protein thun = protein thô - hp ch$t nitơ phi protein, protein thô ñưc xác ñ nh b]ng cách

l$y lưng nitơ x 6,25).

Axit amin ñưc to thành do protein b thuRphân dư/i tác d<ng c;a các men tiêu hoá.

MJi axit amin ñ%u cónhóm amin (-NH

) vànhóm cacboxyl (- COOH).

 92

Protein ñưc c$u to t?20 - 22 axit amin. Các axit amin ñưc liên k"t v/i nhau thông qua

mch peptit ñ2to nên các phân tMprotein khác nhau.

Căn c#vào tm quan tr5ng khác nhau c;a các axit amin ngưi ta cóth2phân loi thành 3

nhóm sau:

-Nhóm axit amin cn thi"t còn g5i lànhóm axit amin thay th"ñưc mt phn.

-Nhóm axit amin r$t cn thi"t còn g5i lànhóm axit amin không thay th"ñưc.

-Nhóm axit amin không cn thi"t còn g5i lànhóm axit amin thay th"ñưc.

Nhóm axit amin cn thi"t bao g6m: arginin, tyrozin, cystin. Nhóm axit amin r$t cn thi"t

bao g6m: lyzin, methionin, tryptophan, histidin, phenylalanin, lơxin, izolơxin, valin, treonin.

Nhóm axit amin không cn thi"t g6m các axit amin còn li như: alanin, axit aspartic, axit

glutamic...

* Ý nghĩa c;a mi quan h'cân b]ng axit amin trong khGu phn

Cơ th2con v,t ch>cóth2t=ng hp nên protein c;a nótheo mt mLu cân ñi v%axit amin,

nh!ng axit amin n]m ngoài cân ñi sjb oxy hoácho năng lưng. Do v,y n"u cung c$p axit

amin theo tRl'cân ñi sjnâng cao hi'u qusMd<ng protein, ti"t ki'm ñưc protein th#c ăn.

Nguyên nhân làm m$t cân b]ng axit amin cóth2làdo khGu phn thi"u mt vài axit amin

nào ñó, cóth2làdo khGu phn th?a mt loi axit amin nào ñó, cóth2do cós@ñi kháng các

axit amin vàs@cómQt không ñ6ng thi các axit amin trong khGu phn.

1.2.2. Vai tròca protein và axit amin

Khi gia súc ăn th#c ăn ch#a protein, dư/i tác d<ng c;a các men tiêu hoáprotein ñ@ơc

phân gii thành các axit amin vàñưc h$p thu vào máu. Cơ th2gia súc sjsMd<ng axit amin

ñóñ2t=ng hp nên các protein ñQc hi'u c;a cơ th2. Như t=ng hp các men, mt scác kích t

cóngu6n gc protein, các globulin mi`n d ch c;a cơ th2. Các ch$t này cóvai tròñQc bi't quan

tr5ng ñi v/i cơ th2 gia súc, nh$t làquátrình t=ng hp các men trong cơ th2vìnhnómà

hàng lot các phn #ng sinh hoáh5c ñưc th@c hi'n nhanh chóng vàcótr,t t@.

Trong cơ th2protein cóth2liên k"t v/i các ch$t cóngu6n gc khác nhau như gluxit,

lipit...to thành các ph#c ch$t ph#c tp, khi ñóchúng cónh!ng tính ch$t hoàn toàn m/i vàcó

vai tròh"t s#c quan tr5ng ñi v/i cơ th2. Víd<như lipoprotein tham gia c$u to màng t"bào,

màng c;a các bào quan trong t"bào...

Protein làthành phn cơ bn c$u to nên các t"bào, các mô vàcác cơ quan c;a cơ th2.

MQt khác c$u to ñóluôn thay ñ=i, mt phn nào ñób pháhuRñi thìmt phn m/i ñưc

hình thành ñ2thay th".

Protein tham gia vào vi'c bo v'cơ th2thông qua các protein mi`n d ch vàcác men

khMch$t ñc.

 93

Protein cóvai tròquan tr5ng ñi v/i quátrình sinh trưFng vàquátrình sinh sn Fñng

v,t.

Mt phn protein màcơ th2 không sMd<ng sj ñưc dùng làm ngu6n nguyên li'u ñ2

cung c$p năng lưng cho cơ th2. Khi oxy hoá1g protein gii phóng 4,1 kcal.

Tóm li protein làch$t mang s@sng: B$t c#nơi nào cóhi'n tưng sng chúng ta ñ%u

th$y nóñi li%n v/i protein vàb$t c#nơi nào cóprotein không Ftrng thái tan rã, chúng ta sj

gQp hi'n tưng sng.

1.2.3. Các phương pháp ñánh giácht lưng protein

1.2.3.1. Giátrsinh h&c protein (Biological Value - BV)

ð2xác ñ nh giátr sinh h5c protein ngưi ta ti"n hành thínghi'm cân b]ng nitơ, xác

ñ nh lưng nitơ ăn vào, lưng nitơ bài xu$t ra Fphân vànư/c ti2u, trên cơ sFcác k"t quthu

ñưc ngưi ta cóth2xác ñ nh giátr sinh h5c protein theo công th#c c;a Thomas- Mitchel

(1909) như sau;

N ăn vào - (N phân - N trao ñ=i ) - (N nư/c ti2u - N ni sinh)

BV = * 100

N ăn vào - (N phân - N trao ñ=i)

Giátr sinh h5c protein ñưc xác ñ nh cho duy trì, sinh trưFng vàhình thành các mô

m/i.

Giátr sinh h5c protein c;a mt sth#c ăn cho duy trìvàsinh trưFng Fln (Amstrong

vàMitchell, 1955) như sau:

Loi th#c ăn BV (%)

S!a 95 - 97

Cá 74 -89

ðJ tương chín 63 - 76

Ht bông 63

Ht lanh 61

Ngô 49 -61

ði mch 57 -71

1.2.3.2. TJl2hi2u quprotein (Protein Efficien Ratio - PER)

ð2xác ñ nh ch$t lưng protein, Oshome, Mendel vàFerry (1919) ñãñưa ra công th#c

Tăng tr5ng cơ th2(g)

PER =

Protein tiêu th<(g)

Tài liệu chăn nuôi - Chương 3: Dinh dưỡng và thức ăn vật nuôi

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi