Tài liệu Thống kê Dân số - Kế hoạch hóa gia đình [mới nhất]

TỔNG CỤC DÂN SỐ KẾ HOẠCH HÓA GIA ĐÌNH

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƢỠNG

TÀI LIỆU MÔN

THỐNG KÊ DÂN SỐ - KẾ HOẠCH HÓA GIA ĐÌNH

(Tài liệu dùng cho các lớp bồi dƣỡng nghiệp vụ Dân số - Kế hoạch hoá gia đình đạt chuẩn viên chức dân số)

HÀ NỘI , THÁNG 12 NĂM 2014

MỤC LỤC

MỤC LỤC ............................................................................................................. 2

DANH MỤC BẢNG ............................................................................................. 7

DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH ................................................................................ 8

LỜI NÓI ĐẦU ...................................................................................................... 9

i 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THỐNG KÊ ........................................ 11

A. MỤC TIÊU ..................................................................................................... 11

B. NỘI DUNG .................................................................................................... 11

1. Khái niệm v đặc trƣng cơ bản của Thống kê. ............................................... 11

1 1 hái niệm Thống ..................................................................................... 11

1 2 Đặc trƣng cơ bản của Thống ................................................................... 12

2 Đối tƣợng nghiên cứu của thống kê học ......................................................... 15

3 ột số hái niệm thƣờng dùng trong thống kê. .............................................. 17

3.1. Tổng thể thống kê. ....................................................................................... 17

3.2. Tiêu thức thống kê. ...................................................................................... 19

3.3. Chỉ tiêu thống kê. ......................................................................................... 20

4. Sự cần thiết s dụng thống kê trong quản lý Dân số - Kế hoạch hoá gia đình ............................................................................................................................. 21

5. Nhiệm vụ của thống kê Dân số - Kế hoạch hoá gia đình ............................... 22

C. CÂU HỎI ÔN TẬP ........................................................................................ 23

D LƢỢNG GIÁ ................................................................................................. 23

Bài 2: CÁC NGUỒN SỐ LIỆU THỐNG KÊ DÂN SỐ - KẾ HOẠCH HOÁ GIA ĐÌNH ........................................................................................................... 25

A. MỤC TIÊU ..................................................................................................... 25

B. NỘI DUNG .................................................................................................... 25

1. Khái niệm và phân loại nguồn số liệu trong thống kê Dân số - Kế hoạch hoá gia đình ................................................................................................................ 25

1.1. hái niệm ..................................................................................................... 25

1.2. Các yêu cầu cơ bản của thu thập số iệu thống kê. ..................................... 26

1.3. h n oại nguồn th ng tin d iệu thống ................................................. 28

2. Thống thƣờng xuyên .................................................................................. 29

2.1. Thống kê biến động thƣờng xuyên ............................................................. 29

2 2 u trình thực hiện thống biến động thƣờng u n d n số của cơ quan quản lý Dân số - Kế hoạch hoá gia đình ............................................................. 38

3. Thống h ng thƣờng xuyên dân số ............................................................ 40

3 1 t t u s ......................................... 40

3 2 h n oại các hình thức thống h ng thƣờng u n d n số ................... 40

3.3. Tổng điều tra dân số ..................................................................................... 43

3 4 Điều tra chọn mẫu về d n số ....................................................................... 49

4 hƣơng pháp thu thập thống thƣờng xuyên dân số .................................... 52

4.1. Một số qu định chung ................................................................................ 52

4.2. Khái niệm và phạm vi theo dõi Dân số - Kế hoạch hoá gia đình ................ 53

4.3. Sổ ghi chép ban đầu về Dân số - Kế hoạch hoá gia đình (sổ A0) và và cách ghi chép ban đầu ................................................................................................. 57

4. Phiếu thu tin của cộng tác viên ...................................................................... 60

4 1 u định chung ............................................................................................ 60

5. Lập báo cáo của ban dân số xã ........................................................................ 61

5.1. Trách nhiệm của cán bộ d n số : .............................................................. 61

5 2 u định về phạm vi và tiến độ báo cáo...................................................... 61

6. Kiểm tra, thẩm định chất ƣợng của số liệu thống kê Dân số - Kế hoạch hoá gia đình ................................................................................................................ 68

6.1. Kiểm tra tài liệu ghi chép ban đầu ............................................................... 68

6.2. Thẩm định báo cáo của xã ........................................................................... 80

6.3. Thẩm định hệ thống đ i ............................................................................... 86

C. THỰC HÀNH ................................................................................................ 91

D. CÂU HỎI ÔN TẬP ........................................................................................ 93

E LƢỢNG GIÁ .................................................................................................. 94

i 3: CÁC HƢƠNG HÁ Ô TẢ SỐ LIỆU THỐNG KÊ ......................... 99

A. MỤC TIÊU ..................................................................................................... 99

B. NỘI DUNG .................................................................................................... 99

1. Số tuyệt đối. .................................................................................................... 99

1.1. Khái niệm .................................................................................................... 99

1 2 h n oại số tu ệt đối ................................................................................. 100

1 3 ngh a của số tu ệt đối ............................................................................. 102

2. Số tuơng đối trong thống kê. ......................................................................... 103

2.1. Khái niệm ................................................................................................... 103

2.2. Các loại số tƣơng đối ................................................................................. 104

2 3 Nh ng vấn đề cần ch hi s dụng chung số tƣơng đối và tuyệt đối .... 109

3. Số bình quân. ................................................................................................. 110

3.1. Khái niệm số bình quân ............................................................................. 110

3.2. Các loại số bình quân ................................................................................. 112

4. Số trung vị (Me). ........................................................................................... 120

4 1 hái niệm ................................................................................................... 120

4 2 hƣơng pháp t nh số trung vị ..................................................................... 120

C. THỰC HÀNH .............................................................................................. 124

D. CÂU HỎI ÔN TẬP ...................................................................................... 126

E LƢỢNG GIÁ ................................................................................................ 126

Bài 4: PHÂN TỔ THỐNG KÊ ......................................................................... 129

A. MỤC TIÊU ................................................................................................... 129

B. NỘI DUNG .................................................................................................. 129

1. Khái niệm, ngh a v nhiệm vụ của phân tổ thống kê................................. 129

1 1 hái niệm ph n tổ thống ....................................................................... 129

1 2 ngh a của ph n tổ thống .................................................................... 130

1 3 Nhiệm vụ của ph n tổ thống ................................................................. 131

2. Các loại phân tổ thống kê. ............................................................................. 132

2 1 Căn cứ vào nhiệm vụ của phân tổ thống kê ............................................... 132

3 Ngu n t c của ph n tổ thống . ................................................................. 137

3.1. Tiêu thức phân tổ ....................................................................................... 137

3.2. Các chỉ tiêu giải thích ................................................................................ 138

4 Các bƣớc phân tổ thống kê ........................................................................... 139

4 1 ác định mục đ ch ph n tổ ........................................................................ 139

4.2. Lựa chọn tiêu thức phân tổ ....................................................................... 140

4 3 ác định số tổ và khoảng cách tổ .............................................................. 140

4 4 S p ếp các đơn vị v o t ng tổ .................................................................. 145

C. THỰC HÀNH .............................................................................................. 145

D. CÂU HỎI ÔN TẬP ...................................................................................... 147

E LƢỢNG GIÁ ................................................................................................ 147

Bài 5. BẢNG THỐNG KÊ .............................................................................. 149

A. MỤC TIÊU ................................................................................................... 149

B. NỘI DUNG .................................................................................................. 149

1. Khái niệm và tác dụng của bảng thống kê .................................................... 149

1 1 hái niệm bảng thống ........................................................................... 149

1 2 Tác dụng của bảng thống ...................................................................... 149

2. Cấu thành bảng thống kê ............................................................................... 149

2.1. Về hình thức: .............................................................................................. 149

2 2 Nội dung bảng Thống ............................................................................ 151

3 Các oại bảng thống .................................................................................. 151

4. Yêu cầu đối với việc xây dựng bảng thống kê .............................................. 153

C. THỰC HÀNH .............................................................................................. 155

D. CÂU HỔI ÔN TẬP ...................................................................................... 156

E LƢỢNG GIÁ ................................................................................................ 157

i 6: ĐỒ THỊ THỐNG KÊ ............................................................................. 159

A.MỤC TIÊU .................................................................................................... 159

B.NỘI DUNG ................................................................................................... 159

1. Khái niệm và tác dụng của đồ thị thống kê ................................................... 159

1.1. Khái niệm ................................................................................................... 159

1.2. Tác dụng của đồ thị thống kê ..................................................................... 159

2. Các loại đồ thị thống kê ................................................................................ 160

3. Nh ng yêu cầu chung đối với việc xây dựng đồ thị thống kê. ..................... 166

C. THỰC HÀNH .............................................................................................. 167

D. CÂU HỎI ÔN TẬP ...................................................................................... 170

E LƢỢNG GIÁ ................................................................................................. 170

DANH ỤC T I LIỆU THA HẢ .......................................................... 172

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1. Mẫu báo cáo về thực hi n kế hoạc o a đì hàng tháng của cấp xã, huy n và tỉnh. ................................................................................... 32 Bảng 2.3. Mẫu báo cáo về thực hi n kế hoạc o a đì à ă của cấp xã, huy n và tỉnh .................................................................................... 34 Bản 3 1 Độ tuổi của s đì sản nam trong chiến dịc đầu ă 2008 .. 114 huy C u , Đă Lă ............................................................................ 114 Bảng 3.2. Bảng phân tổ s đì sả a ă 2008 t eo độ tuổi .............. 115 của huy C u , Đă Lă ...................................................................... 115 Bảng 3.2b: Bảng tính toán .......................................................................... 115 Bảng 3.2. Bảng phân tổ s đì sả a ă 2008 t eo độ tuổi .............. 122 của huy C u , Đă Lă ...................................................................... 122 Bảng 3.2c: Bảng tính toán .......................................................................... 122 Bảng 4.1. Bảng phân tổ s dân Vi t Na ă 2007 t eo c c ó tuổi .. 130 Bả 4 2 Cơ cấu tuổi của dân s Vi t Na qua c c ă ......................... 133 Bảng 4.3. Tỷ l sinh con thứ 3 p t eo trì độ học vấn của i mẹ- Vi t Nam, 2007 ........................................................................................... 135 Bảng 4.4. Bảng phân tổ s dân Vi t Nam, có vào 1/4/1999 theo giới tính và nhóm tuổi .................................................................................................... 136 Bảng 4.5. Các chỉ tiêu biế động dân s huy A, ă 2008 p t eo u vực ............................................................................................................... 139 Bảng 4.6. Phân tổ hộ dân của xã A theo quy mô hộ.................................. 142 Bảng 4.7. Phân tổ s trẻ e ã … có vào 1/1/2009 t eo c c ó tuổi .... 144 Bả 4 8 Sơ đồ của Sun-đơ-béc về cấu trúc tuổicủa các loại dân s ...... 144 Bảng 5.1. Tên bảng th (t u đề chung) ............................................. 151 Bảng 5.2. Các chỉ tiêu biế động dân s ă 2008 của các xã trong huy n A .................................................................................................................. 152 Bảng 5.3. Bảng phân tổ s dân Vi t Na ă 2005, t eo u vực và giới tính .............................................................................................................. 152 Bảng 6.1. Chỉ s phát triể co i (HDI) và tổng tỷ suất sinh (TFR) của các tỉ t à /t à p t Na ......................................................... 163

DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH

Sơ đồ 1. Các hình thức và p ơ p p t u t ập thông tin th ng kê .......... 28 Hình 6.1: Biế động TFR Vi t Nam th i kỳ 2005-2012 ............................. 161 Hình 6.2. Biế động ASFR theo nhóm tuổi, Vi t Nam – 1989, 1999, 2009162 Hình 6.3. Biểu đồ cơ cấu tuổi của dân s Vi t Na ă 1999 và 2005 .... 162 Hình 6.4. Biểu đồ cơ cấu tuổi của dân s của t Na ă qua c c cuộc tổ đ ều tra 1979 1989, 1999, 2009......................................................... 163 ì 6 5 Đồ t ị qua a c ỉ s p t tr ể co D (2008 và Tổ tỷ suất s (2012 của ột s tỉ t Na .......................... 164 ì 6 6 Đồ t ị tì ì t ực p p tr t a của ã N tro ă 2014 .................................................................................................... 165

No table of contents entries found.

LỜI NÓI ĐẦU

Đối với cán bộ của ng nh D n số - HHGĐ, có iến thức v ng ch c về

bản chất các chỉ ti u đo ƣờng, các quá trình biến động d n số v các nh n tố

ảnh hƣởng đến nh ng biến động n hết sức cần thiết, đặc biệt trong bối cảnh

hiện na Trung t m đ o tạo v bồi dƣỡng mới đƣợc th nh ập v do sự tha đổi

tổ chức, nhiều cán bộ mới đƣợc tu ển dụng v o m việc trong ng nh nhƣng

chƣa có iến thức cơ bản về d n số học, nhu cầu đ o tạo rất ớn Trong khuôn

hổ các ớp bồi dƣỡng iến thức cơ bản về DS - HHGĐ, “Thống kê DS-

KHHGĐ” h ng nh ng trang bị cho học vi n nh ng iến thức cơ sở, m tiền

đề cho việc học tập hoặc củng cố iến thức đ thu đƣợc trong các m n học i n

quan, nhƣ d n số học, d n số v phát triển, quản chƣơng trình DS -

HHGĐ… Đồng thời, còn gi p cho cán bộ m c ng tác DS - HHGĐ ở các

cấp có c ng cụ, phƣơng pháp nhằm tìm hiểu, nhận thức, đánh giá các quá trình

d n số đ v đang diễn ra trong thực tế

Trong ần bi n soạn n , t i iệu đ đề cập đến phƣơng pháp thu thập

th ng tin v ập báo cáo thống cho cấp /phƣờng v quận/hu ện Hệ thống

các v dụ g n iền với các hoạt động thực tế ở cơ sở đƣợc bi n soạn nhằm m

cho ngƣời học có thể nh hội iến thức tốt hơn T i iệu n bao gồm các b i

i 1: Nh ng vấn đề chung của Thống

Bài 2: Các nguồn số iệu thống d n số - HHGĐ

i 3: hƣơng pháp m tả d iệu Thống

i 4: h n tổ Thống

i 5: ảng Thống

i 6: Đồ thị Thốn

Ch ng t i tr n trọng cảm ơn các chu n gia của Tổng cục D n số -

HHGĐ về nh ng đóng góp qu báu cho việc dựng đề cƣơng v ho n thiện

t i iệu Ch ng t i tr n trọng cám ơn v mong nhận đƣợc nh ng iến đóng

góp của bạn đọc để ho n thiện giáo trình trong nh ng ần bi n soạn tiếp theo

Tác giả

PGS.TS. Nguyễn Thị Thiềng

B i 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THỐNG KÊ

(Thời ƣợng: 1 tiết thu ết)

A. MỤC TIÊU

1 N u đƣợc đối tƣợng nghi n cứu của thống học

2 N u đƣợc các hái niệm cơ bản của thống học

3. Nêu đƣợc nhiệm vụ của thống d n số- HHGĐ

B. NỘI DUNG 1. Khái niệm v đặc trƣng cơ bản của Thống kê. 1.1. Khái niệm Thống kê

Theo ngh a th ng thƣờng nhất, thống đƣợc hiểu các con số về các

hiện tƣợng tự nhi n, ỹ thuật, inh tế v hội đƣợc ghi chép ại, qua đó gi p

đánh giá, nhận thức đƣợc đặc điểm của hiện tƣợng Chẳng hạn, qua các con số

đƣợc ghi chép ại về mực nƣớc n uống h ng ng của một dòng s ng sẽ cho

ta biết qu uật của dòng s ng đó Nhờ nh ng con số đƣợc ghi chép đầ đủ về

ƣợng nƣớc mƣa của t ng trận mƣa tại các trạm h tƣợng sẽ gi p ta nhận thức

đƣợc qu uật về ƣợng nƣớc mƣa h ng năm tại các địa phƣơng, các vùng…

Tu nhi n, nếu hiểu theo cách n , thống mới chỉ một c ng cụ dùng

để m tả sự vật, hiện tƣợng

Để thực sự một trong nh ng “c ng cụ mạnh mẽ nhất để nhận thức

hội”, thống đƣợc hiểu “ t c c p ơ p p t u t ập, ử lý và p

tíc c c co s về c c t ợ tự , ỹ t uật, tế và ã ộ , qua đó

úp ta ậ t ức đ ợc ả c ất, qu luật p t tr ể của t ợ ” Theo

cách hiểu n , thống phải hoa học về các phƣơng pháp Nó cũng h ng

chỉ các phƣơng pháp thu thập th ng tin, m còn các phƣơng pháp v

ph n t ch số iệu Điều quan trọng hơn th ng qua các phƣơng pháp n , thống

phải gi p ta nhận thức rõ đƣợc bản chất v qu uật phát triển của hiện tƣợng

nghi n cứu hát triển theo chiều hƣớng n , thống đ thực sự trở th nh một

m n hoa học độc ập

1.2. Đặc trƣng cơ bản của Thống kê

Để gi p ta nhận thức rõ đƣợc bản chất v qu uật phát triển của hiện

tƣợng nghi n cứu, thống phải có các đặc trƣng cơ bản sau:

- T cứu ặt c ất tro l ật t ết vớ ặt l ợ của

t ợ

hác với các m n hoa học hội hác, thống h ng trực tiếp nghi n

cứu mặt chất của hiện tƣợng, m nó chỉ phản ánh bản chất, t nh qu uật của hiện

tƣợng th ng qua các con số, các biểu hiện về ƣợng của hiện tƣợng Điều đó có

ngh a thống phải s dụng các con số về qu m , ết cấu, quan hệ tỷ ệ,

quan hệ so sánh, trình độ phát triển, trình độ phổ biến của hiện tƣợng để phản

ánh, biểu thị bản chất, t nh qu uật của hiện tƣợng nghi n cứu trong nh ng điều

iện, ho n cảnh cụ thể Nhƣ vậ , các con số thống h ng phải chung chung,

tr u tƣợng, m bao giờ cũng chứa đựng một mặt chất nhất định, chứa đựng

nh ng nội dung inh tế, ch nh trị, hội cụ thể, qua đó gi p ta nhận thức đƣợc

bản chất v qu uật của hiện tƣợng nghi n cứu V dụ: th ng qua các con số

thống về số ngƣời áp dụng các biện pháp tránh thai, số trẻ em đƣợc sinh ra,

tổng tỷ suất sinh, tỷ ệ giảm sinh qua các năm…để đánh giá th nh t ch c ng tác

DS- HHGĐ của địa phƣơng; Th ng qua số d n v mật độ d n số của một

hu ện, một tỉnh để đánh giá qu m d n số của địa phƣơng đó ớn ha không

ớn…

Theo quan điểm của triết học, chất v ƣợng hai mặt h ng thể tách rời

của mọi sự vật, hiện tƣợng, gi a ch ng u n tồn tại mối i n hệ biện chứng với

nhau Trong mối quan hệ đó, sự tha đổi về ƣợng qu ết định sự biến đổi về

chất u uật ƣợng - chất của triết học đ chỉ rõ: mỗi ƣợng cụ thể đều g n với

một chất nhất định, hi ƣợng tha đổi v t ch ũ đến một ch ng mực nhất định

thì chất tha đổi theo Vì vậ , nghi n cứu mặt ƣợng của hiện tƣợng sẽ gi p cho

việc nhận thức bản chất của hiện tƣợng

Với đặc điểm n , ngƣời ta còn coi thống hoa học nghi n cứu qu uật về

ƣợng của hiện tƣợng

- T p ả đ ợc t ực tr cơ s “qu luật s lớ ”

t ợ s lớ tro T đ ợc ểu là ột tập ợp c c t ợ c

t đủ để ù trừ, tr t t u t c độ của ếu t ẫu

Để có thể phản ánh đƣợc bản chất v qu uật phát triển của hiện tƣợng,

các con số thống phải đƣợc tập hợp, thu thập tr n một số ớn các đơn vị cá

biệt Thống coi tổng thể các đơn vị cá biệt nhƣ một thể ho n chỉnh v ấ đó

m đơn vị quan sát, nghi n cứu ặt ƣợng của đơn vị cá biệt thƣờng chịu tác

động của nhiều ếu tố, trong đó có cả nh ng ếu tố tất nhi n v ngẫu nhi n ức

độ v chiều hƣớng tác động của t ng ếu tố n tr n mỗi đơn vị cá biệt rất hác

nhau Nếu chỉ thu thập số iệu tr n một số t đơn vị thì hó có thể r t ra bản chất

chung của hiện tƣợng, m nhiều hi ngƣời ta chỉ tìm thấ nh ng ếu tố ngẫu

nhi n, h ng bản chất Ng ợc ại, hi nghi n cứu tr n một số ớn các ðõn vị cá

biệt, các ếu tố ngẫu nhi n sẽ bù tr , triệt ti u nhau v hi ðó, bản chất, qu uật

phát triển của hiện t ợng mới ð ợc bộc ộ rõ Chẳng hạn, nghi n cứu tình hình

sinh đẻ trong một tổng thể d n cƣ, ta thấ có nhiều cặp vợ chồng sinh to n con

trai, ngƣợc ại cũng có nhiều gia đình chỉ có con gái Nếu nghi n cứu tr n một số

t gia đình, thậm ch thống số sinh của một trong năm có thể thấ số bé trai

đƣợc sinh ra nhiều hơn hẳn so với số bé gái hoặc ngƣợc ại Số iệu ghi nhận

đƣợc tại các cho thấ đ có trƣờng hợp có đến 30 hoặc 40 bé trai mới có 10

bé gái đƣợc sinh ra, ngƣợc ại có nh ng chỉ có 6 - 7 bé trai so với 10 bé gái

đƣợc sinh ra trong năm Điều n chƣa cho ta r t ra bất ỳ một ết uận n o về

qu uật của quá trình sinh đẻ tại nh ng n , bởi vì số trẻ em đƣợc sinh ra

trong năm của một rất t, có hi chỉ hai, ba chục cháu Với số ƣợng n ,

các ếu tố ngẫu nhi n chƣa đủ bù tr triệt ti u nhau, bản chất, qu uật của hiện

tƣợng chƣa đƣợc bộc ộ Nhƣng hi nghi n cứu trong cả tổng thể d n cƣ, với

một số ớn cặp vợ chồng, v dụ số trẻ đƣợc sinh ra của một tỉnh, trong cả một

năm, nh ng trƣờng hợp sinh to n con trai sẽ bị bù tr bởi nh ng cặp sinh to n

con gái hi đó, qu uật tự nhi n: số sinh trai v số sinh gái sấp sỉ bằng nhau

theo tỷ ệ hoảng 103 - 105 bé trai tr n 100 bé gái mới đƣợc bộc ộ rõ

Các qu uật thống đƣợc r t ra tr n cơ sở nghi n cứu một số ớn các

đơn vị cá biệt (hiện tƣợng số ớn) đƣợc hiểu “qu uật số ớn”

Gi a hiện tƣợng số ớn (tổng thể) v các hiện tƣợng cá biệt (đơn vị tổng

thể) u n tồn tại mối quan hệ biện chứng uốn nghi n cứu tổng thể, phải dựa

tr n cơ sở nghi n cứu t ng đơn vị tổng thể ặt hác, trong quá trình phát triển

h ng ng ng của hội, u n nả sinh nh ng đơn vị cá biệt mới, nh ng điển

hình ti n tiến hoặc ạc hậu Nghi n cứu các đơn vị cá biệt n sẽ gi p cho sự

nhận thức bản chất của hiện tƣợng đƣợc đầ đủ, to n diện v s u s c hơn Vì

vậ trong thống , nhất thống inh tế - hội, b n cạnh việc nghi n cứu

hiện tƣợng số ớn, nhiều hi ngƣời ta cũng cần ch tới các đơn vị cá biệt

- C c co s t lu p ả đ ợc đặt tro đ ều cụ t ể về t a ,

không gian.

Đối tƣợng nghi n cứu của thống bao giờ cũng tồn tại trong điều iện

thời gian v địa điểm cụ thể Trong điều iện ịch s hác nhau, các đặc điểm về

chất v biểu hiện về ƣợng của hiện tƣợng cũng hác nhau, nhất với các hiện

tƣợng inh tế - hội Chẳng hạn, số con của một cặp vợ chồng chịu ảnh hƣởng

của rất nhiều ếu tố, nhƣ hả năng sinh đẻ tự nhi n, tuổi ết h n, trình độ học

vấn, điều iện inh tế, địa vị ch nh trị, hội của cả hai ngƣời, ch nh sách của

ch nh phủ, tập quán của địa phƣơng, mức độ họat động của ng nh DS-

HHGĐ… các ếu tố tác động n ại rất hác nhau đối với t ng ngƣời,

t ng địa phƣơng, nó cũng tha đổi theo t ng thời ỳ Vì vậ , số con của t ng

cặp vợ chồng, mức sinh của một địa phƣơng cũng nhƣ ngh a của mỗi con số

thu đƣợc sẽ rất hác nhau đối với t ng ngƣời, t ng địa phƣơng, t ng thời ỳ

Nhƣ vậ , hi s dụng các số iệu thống phải u n g n nó trong điều iện thời

gian, địa điểm cụ thể của hiện tƣợng m số iệu phản ánh

2. Đối tƣợng nghiên cứu của thống kê học

Nghi n cứu quá trình hình th nh v phát triển của thống học cho thấ :

thống học một m n hoa học hội Tu nhi n, hác với các m n hoa

học hội hác, thống học h ng trực tiếp nghi n cứu mặt chất của hiện

tƣợng, m chỉ phản ánh bản chất, t nh qu uật của hiện tƣợng th ng qua các

con số, các biểu hiện về ƣợng của hiện tƣợng Điều đó có ngh a thống học

phải s dụng các con số về qu m , ết cấu, quan hệ tỷ ệ, quan hệ so sánh,

trình độ phát triển, trình độ phổ biến của hiện tƣợng để phản ánh, biểu thị bản

chất, t nh qu uật của hiện tƣợng nghi n cứu trong nh ng điều iện, ho n cảnh

cụ thể Nhƣ vậ , các con số thống h ng phải chung chung, tr u tƣợng, m

bao giờ cũng chứa đựng một nội dung inh tế, ch nh trị, hội nhất định, gi p

ta nhận thức đƣợc bản chất v qu uật của hiện tƣợng nghi n cứu

Theo quan điểm của triết học, chất v ƣợng hai mặt h ng thể tách rời

của mọi sự vật, hiện tƣợng, gi a ch ng u n tồn tại mối i n hệ biện chứng với

nhau Trong mối quan hệ đó, sự tha đổi về ƣợng qu ết định sự biến đổi về

chất u uật ƣợng - chất của triết học đ chỉ rõ: mỗi ƣợng cụ thể đều g n với

một chất nhất định, hi ƣợng tha đổi v t ch ũ đến một ch ng mực nhất định

thì chất tha đổi theo Vì vậ , nghi n cứu mặt ƣợng của hiện tƣợng sẽ gi p cho

việc nhận thức bản chất của hiện tƣợng V dụ: Có thể đánh giá c ng tác d n số

của một hu ện qua các con số thống về số d n, mức sinh, tỷ ệ tăng d n số

Tu nhi n, để có thể phản ánh đƣợc bản chất v qu uật phát triển của

hiện tƣợng, các con số thống phải đƣợc tập hợp, thu thập tr n một số ớn các

hiện tƣợng cá biệt Thống học coi tổng thể các hiện tƣợng cá biệt nhƣ một

thể ho n chỉnh v ấ đó m đối tƣợng nghi n cứu ặt ƣợng của hiện tƣợng

cá biệt thƣờng chịu tác động của nhiều ếu tố, trong đó có cả nh ng ếu tố tất

nhiên v ngẫu nhi n ức độ v chiều hƣớng tác động của t ng ếu tố n tr n

mỗi hiện tƣợng cá biệt rất hác nhau Nếu chỉ thu thập số iệu tr n một số t hiện

tƣợng thì hó có thể r t ra bản chất chung của hiện tƣợng, m nhiều hi ngƣời

ta chỉ tìm thấ nh ng ếu tố ngẫu nhi n, h ng bản chất Ngƣợc ại, hi nghi n

cứu tr n một số ớn các hiện tƣợng cá biệt, các ếu tố ngẫu nhi n sẽ bù tr , triệt

ti u nhau v hi đó, bản chất, qu uật phát triển của hiện tƣợng mới đƣợc bộc

ộ rõ Chẳng hạn, nghi n cứu tình hình sinh đẻ trong một tổng thể d n cƣ, cho

thấ có nhiều cặp vợ chồng sinh to n con trai, ngƣợc ại cũng có nhiều gia đình

chỉ có con gái Nếu nghi n cứu tr n một số t gia đình, có thể thấ số bé trai

đƣợc sinh ra nhiều hơn số bé gái hoặc ngƣợc ại Nhƣng hi nghi n cứu trong cả

tổng thể d n cƣ, với một số ớn cặp vợ chồng (tr n 10 000 trƣờng hợp), nh ng

trƣờng hợp sinh to n con trai sẽ bị bù tr bởi nh ng cặp sinh to n con gái hi

đó, qu uật tự nhi n: số bé trai v số bé gái ấp ỉ bằng nhau theo tỷ ệ hoảng

103 - 107 bé trai tr n 100 bé gái mới đƣợc bộc ộ rõ

Hiện tƣợng số ớn trong thống đƣợc hiểu một tập hợp các hiện

tƣợng cá biệt đủ bù tr , triệt ti u tác động của các ếu tố ngẫu nhi n Gi a hiện

tƣợng số ớn (tổng thể) v các hiện tƣợng cá biệt (đơn vị tổng thể) u n tồn tại

mối quan hệ biện chứng uốn nghi n cứu tổng thể, phải dựa tr n cơ sở nghi n

cứu t ng đơn vị tổng thể ặt hác, trong quá trình phát triển h ng ng ng của

hội, u n nả sinh nh ng hiện tƣợng cá biệt mới, nh ng điển hình ti n tiến

hoặc ạc hậu Sự nghi n cứu các hiện tƣợng cá biệt n sẽ gi p cho sự nhận thức

bản chất của hiện tƣợng đầ đủ, to n diện v s u s c hơn Vì vậ trong thống

, nhất thống inh tế - hội, ngƣời ta thƣờng ết hợp nghi n cứu hiện

tƣợng số ớn với việc nghi n cứu hiện tƣợng cá biệt

Đối tƣợng nghi n cứu của thống học bao giờ cũng tồn tại trong điều

iện thời gian v địa điểm cụ thể Trong điều iện ịch s hác nhau, các đặc

điểm về chất v biểu hiện về ƣợng của hiện tƣợng cũng hác nhau, nhất với

các hiện tƣợng inh tế - hội Chẳng hạn, trình độ hiện đại hóa, một trong

nh ng ếu tố ảnh hƣởng trực tiếp đến năng suất ao động của ngƣời c ng nh n

trong ng nh dƣợc, ại rất hác nhau gi a các doanh nghiệp dƣợc Nga trong

cùng một đơn vị, cũng ại có thể hác nhau gi a các giai đoạn, các thời ỳ,

Thậm ch , gi a các bộ phận trong cùng một đơn vị, nhiều hi cũng tồn tại

nh ng hác biệt đáng ể Vì vậ , các con số về năng suất ao động của ngƣời

c ng nh n trong t ng doanh nghiệp dƣợc, t ng thời ỳ hác nhau cũng có

ngh a hác nhau Nhƣ vậ , hi s dụng các số iệu thống phải u n g n nó

trong điều iện thời gian, địa điểm cụ thể của hiện tƣợng m số iệu phản ánh

T các ph n t ch tr n, có thể r t ra ết uận: Đ t ợ cứu của

t là ặt l ợ tro sự l ật t ết vớ ặt c ất của c c

t ợ s lớ , tro đ ều t a và địa đ ể cụ t ể

3. Một số khái niệm thƣờng d ng trong thống kê.

3.1. Tổng thể thống kê.

Tổng thể thống một hái niệm quan trọng của thống . Nó giúp ta

ác định rõ phạm vi của hiện tƣợng đang đối tƣợng của một nghi n cứu thống

kê cụ thể n o đó Nhƣ vậ , tổ t ể t là t ợ s lớ , ao ồ

đơ vị, oặc p ầ tử cấu t à t ợ , cầ đ ợc qua s t, p tíc

ặt l ợ của c ú Các đơn vị, phần t tạo n n hiện tƣợng đƣợc gọi các

đơ vị tổ t ể.

V dụ: hi nghi n cứu, đánh giá quá trình biến đổi d n số của một hu ện,

thì to n bộ số d n của hu ện đó ch nh một tổng thể thống cần nghi n cứu

ỗi ngƣời d n trong hu ện n đƣợc gọi một đơn vị tổng thể

Nhƣ vậ , muốn ác định đƣợc một tổng thể thống , ta cần phải ác

định đƣợc tất cả các đơn vị tổng thể của nó hi thống đƣợc tất cả các đơn vị

tổng thể thì ta đ ác định đƣợc tổng thể đó Nhƣ vậ , thực chất thực chất của

việc ác định tổng thể thống việc ác định các đơn vị tổng thể

Ngƣời ta có thể chia tổng thể thống th nh “tổng thể bộ ộ” v tổng thể

tiềm ẩn Nếu các đơn vị của một tổng thể đƣợc biểu hiện một cách rõ r ng, dễ

ác định, ta gọi đó tổ t ể ộc lộ V dụ nhƣ số nh n hẩu của một địa

phƣơng, số bao cao su đƣợc cấp cho các trong một tháng Ngƣợc ại, Nếu

các đơn vị của tổng thể h ng đƣợc nhận biết một cách trực tiếp, ranh giới của

tổng thể h ng rõ r ng đƣợc gọi “tổ t ể t ề ẩ ” Loại n thƣờng gặp

nhiều trong nh vực hội, v dụ: Tổng thể nh ng ngƣời sa m c ng tác DS-

HHGĐ, tổng thể ngƣời m t n dị đoan Việc ph n chia n có i n quan trực

tiếp đến việc ác định tổng thể Th ng thƣờng, việc ác định các đơn vị của một

tổng thể bộc ộ h ng gặp nhiều hó hăn do ch ng đƣợc định ngh a rõ r ng, có

ranh giới ác định với các đơn vị hác Trong hi đó, việc tìm đƣợc đầ đủ,

ch nh ác các đơn vị của một tổng thể tiềm ẩn ại gặp nhiều hó hăn hơn do

h ng có sự ph n biệt rạch ròi chuẩn các gi a ch ng với các đơn vị h ng

thuộc tổng thể Vì vậ , việc nhầm ẫn, bỏ ót các đơn vị trong tổng thể dễ ả

ra.

Nếu ét theo mục đ ch nghi n cứu, ta có thể ph n biệt hai oại tổng thể

Tổ t ể đồ c ất và tổ t ể đồ c ất

Tổ t ể đồ c ất bao gồm nh ng đơn vị có cùng chung nh ng đặc

điểm chủ ếu có i n quan đến mục đ ch nghi n cứu

Tổ t ể đồ c ất bao gồm nh ng đơn vị hác nhau về oại hình,

hác nhau về nh ng đặc điểm chủ ếu có i n quan đến mục đ ch nghi n cứu

Sự ph n chia n có ngh a rất quan trọng trong việc ác định t nh đại diện của

các th ng số thống t nh đƣợc Các th ng số n chỉ có ngh a, đảm bảo t nh

đại diện hi đƣợc t nh ra t một tổng thể đồng chất Nếu ch ng đƣợc t nh ra t

một tổng thể h ng đồng chất thì ngh a, t nh đại diện của ch ng cho tổng thể

giảm đi rất nhiều, thậm ch h ng s dụng đƣợc V dụ, hi t nh chỉ ti u “tuổi

trung bình” Chỉ ti u n sẽ có ngh a hi ta t nh tuổi trung bình của nh ng

ngƣời triệt sản nam, triệt sản n của một , một hu ện trong năm Đ

nh ng tổng thể đồng chất, bao gồm nh ng ngƣời tu có hác nhau về độ tuổi,

nhƣng họ đều trong độ tuổi sinh đẻ, đối tƣợng quản của c ng tác HHGĐ,

đ có đủ số con theo qu định, na cần phải áp dụng một biện pháp tránh thai

n o đó để h ng bị vỡ ế hoạch, h ng sinh con thứ 3 trở n Nếu ét theo h a

cạnh đó, họ tƣơng đối giống nhau Nếu ta t nh tuổi trung bình cho số d n của

một , một hu ện thì th ng số n h ng dùng đƣợc Vì số d n của một ,

một hu ện một tập hợp bao gồm nhiều nhóm d n cƣ hác nhau, cả trẻ em v

ngƣời ớn, ét theo ti u thức về tuổi, họ quá hác a nhau tức h ng cùng

một t nh chất, h ng phải một tổng thể đồng chất Trong trƣờng hợp n , tuổi

trung bình h ng có ngh a

Nếu căn cứ v o phạm vi của việc thu thập th ng tin, ngƣời ta còn ph n

biệt tổ t ể c u bao gồm tất cả các đơn vị của hiện tƣợng nghi n cứu; Tổ

t ể ộ p ậ , tổ t ể ẫu chỉ chứa đựng một phần của tổng thể chung

Các chỉ ti u t nh ra t tổng thể chung có ngh a hái quát cao, đƣợc

dùng để đánh giá ch nh ác nh ng đặc điểm của to n bộ hiện tƣợng Do tổng

thể bộ phận, tổng thể mẫu chỉ bao gồm một số đơn vị nhất định trong tổng thể

chung, n n nh ng chỉ ti u thống t nh đƣợc t các tổng thể n chỉ phản ánh

nh ng đặc điểm của tổng thể đó, h ng phản ánh đặc điểm của tổng thể chung

Chỉ nh ng th ng số t nh t tổng thể mẫu mới có thể đƣợc dùng để su rộng

th nh nh ng đặc điểm của tổng thể chung Tu nhi n, việc su rộng n có đảm

bảo độ ch nh ác ha h ng phụ thuộc nhiều v o việc cỡ mẫu có ớn đủ để đảm

bảo đại diện cho tổng thể chung ha h ng, việc chọn mẫu có hoa học ha

h ng, có đảm bảo ngu n t c ngẫu nhi n h ng, ngo i ra độ đồng đều gi a các

đơn vị của tổng thể chung cũng một ếu tố rất quan trọng

3.2. Tiêu thức thống kê.

Các đơn vị tổng thể thƣờng có nhiều đặc điểm hác nhau V dụ, mỗi

ngƣời d n trong tổng thể d n cƣ có các đặc điểm nhƣ độ tuổi, giới t nh, trình độ

văn hóa, nghề nghiệp Trong nghi n cứu thống , ngƣời ta chỉ chọn ra một số

đặc điểm để nghi n cứu Các đặc điểm n đƣợc gọi ti u thức thống .

T u t ức t là ột c ỉ đặc đ ể của c c đơ vị tổ t ể

đ ợc c ọ ra để cứu.

Ti u thức thống đƣợc chia th nh hai oại, tù theo cách biểu hiện của nó.

 Ti u thức thuộc t nh:

L oại ti u thức h ng đƣợc biểu hiện trực tiếp bằng con số, m các biểu

hiện của nó thƣờng các danh t , thuật ng đƣợc dùng để phản ánh oại hoặc

t nh chất của các đơn vị tổng thể V dụ: giới t nh, d n tộc, th nh phần inh tế

Giới t nh có hai biểu hiện: nam v n Các biểu hiện n đƣợc dùng để chỉ rõ

ngƣời n nam giới, còn ngƣời ia n giới

 Ti u thức số ƣợng

L oại ti u thức có biểu hiện trực tiếp bằng con số Đ nh ng con số

phản ánh đặc trƣng có thể c n đong, đo, đếm đƣợc của t ng đơn vị tổng thể V

dụ: Số nh n hẩu trong gia đình, số con của một cặp vợ chồng, số ngƣời áp

dụng các biện pháp tránh thai của một trong năm ỗi con số n đƣợc gọi

một ƣợng biến Các ƣợng biến ch nh cơ sở để thực hiện các phép t nh

thống , nhƣ: cộng, tr , nh n, chia, trung bình, tỷ ệ

ột ti u thức chỉ có hai biểu hiện h ng trùng nhau tr n một đơn vị tổng

thể (v dụ: ti u thức giới t nh chỉ có hai biểu hiện h ng trùng nhau nam và

) đƣợc gọi ti u thức tha phi n Loại ti u thức n có đặc điểm quan trọng

nếu một đơn vị tổng thể n o đó đ nhận biểu hiện n thì h ng nhận biểu

hiện ia

Ti u thức gi p ác định rõ t ng đơn vị tổng thể cũng nhƣ tổng thể thống

kê, nhờ đó ta có thể ph n biệt đơn vị n với đơn vị hác, tổng thể n với tổng

thể hác

3.3. Chỉ tiêu thống kê.

Để biểu hiện rõ bản chất, qu uật của hiện tƣợng, thống phải tổng hợp

các đặc điểm về ƣợng th nh nh ng con số của một số ớn hiện tƣợng trong điều

iện thời gian, h ng gian cụ thể

C ỉ t u t là co s c ỉ ặt l ợ ắ vớ c ất của

t ợ s lớ tro đ ều t a , a cụ t ể

hoản 3, điều 3 Luật thống (đƣợc uốc hội nƣớc Cộng hòa hội chủ

ngh a Việt Nam hóa I, ỳ họp thứ 3 th ng qua ng 17 tháng 6 năm 2003, có

hiệu ực thi h nh t ng 01 tháng 01 năm 2004) đ qu định cụ thể hơn: “C ỉ

t u t là t u c í à ểu ằ s của ó p ả qu , t c độ

p t tr ể , cơ cấu, qua tỷ l của t ợ tế - ã ộ tro đ ều a và t a cụ t ể” 1.

V dụ: Tổng số tiền chi cho c ng tác DS- HHGĐ của hu ện A năm 2009

536,09 triệu đồng

Chỉ ti u thống thƣờng mang t nh tổng hợp biểu hiện mặt ƣợng của

nhiều đơn vị, hiện tƣợng cá biệt Do đó, chỉ ti u phản ánh nh ng mối quan hệ

chung của tất cả các đơn vị tổng thể Chỉ ti u thống có hái niệm v mức độ

hái niệm có t n gọi, điều iện thời gian v h ng gian ức độ phản ánh qu

m hoặc cƣờng độ của hiện tƣợng với các oại thang đo hác nhau

4. Sự cần thi t s dụng thống kê trong quản lý dân số -KHHGĐ

ể t hi ra đời, thống ng c ng đóng vai trò quan trọng trong đời

sống hội Th ng qua việc phát hiện, phản ánh nh ng qu uật về ƣợng của

hiện tƣợng, các con số thống gi p cho việc iểm tra, giám sát, đánh giá các

chƣơng trình, ế hoạch v định hƣớng sự phát triển inh tế - hội trong tƣơng

lai. V. I. Lê - nin đ hẳng định “thống inh tế - hội một trong nh ng c ng cụ mạnh mẽ nhất để nhận thức hội”2

Ngày na , thống đƣợc coi một trong nh ng c ng cụ quản v m

quan trọng, có vai trò cung cấp các th ng tin thống trung thực, hách quan,

ch nh ác, đầ đủ, ịp thời phục vụ các cơ quan nh nƣớc trong việc đánh giá,

dự báo tình hình, hoạch định chiến ƣợc, ch nh sách, dựng ế hoạch phát

triển inh tế - hội, trong quản D n số – HHGĐ ng n hạn v d i hạn

Đồng thời, các con số thống cũng nh ng cơ sở quan trọng nhất để iểm

điểm, đánh giá tình hình thực hiện các ế hoạch, chiến ƣợc v các chính sách

đó Tr n giác độ quản vi m , thống h ng nh ng có vai trò đáp ứng nhu

cầu th ng tin thống của các tổ chức, cá nh n trong hội, m còn phải

dựng, cung cấp các phƣơng pháp ph n t ch đánh giá về mặt ƣợng các hoạt động

1 Luật thống v các văn bản hƣớng dẫn thi hành, Nhà xuất bản Thống kê, Hà Nội, 2004, trang 14. 2 V. I. Lê nin, Toàn tập, tập 19, trang 432, bản tiếng Việt, Nxb Tiến Bộ, Motskva, 1980.

inh tế - x hội của các tổ chức, đơn vị

5. Nhiệm vụ của thống kê DS-KHHGĐ

uất phát t đối tƣợng nghi n cứu tr n, Thống d n số có nh ng nhiệm

vụ cụ thể sau:

- Nghi n cứu số ƣợng, các u hƣớng biến đổi của số ƣợng v ph n bố

d n số theo các vùng nh thổ

- Nghi n cứu cơ cấu d n số theo các ti u thức hác nhau nhƣ độ tuổi, giới

t nh, tình trạng h n nh n, đo n hệ, d n tộc, nghề nghiệp, trình độ văn hóa

- ác định các chỉ ti u phản ánh to n bộ quá trình tái sản uất d n số nhƣ

mức sinh, mức chết, h n nh n th ng qua các chỉ ti u phản ánh số ƣợng v các

chỉ ti u phản ánh cơ cấu nhƣ tỷ suất sinh đặc trƣng theo nhóm tuối, tổng tỷ suất

sinh, tỷ ệ chết, tỷ ệ tăng tự nhi n, tỷ ệ ết h n, tỷ ệ h n

- Nghi n cứu về biến động cơ học nhƣ tỷ suất uất cƣ, tỷ suất nhập cƣ

- Nghi n cứu u thế của các hiện tƣợng d n số v quá trình d n số trong

tƣơng ai, dự báo d n số

Ngo i ra ở nƣớc ta, c ng tác Thống d n số còn th m nhiệm vụ sau:

- Đƣa ra các số iệu phản ánh chất ƣợng d n số về thể chất, th ng qua

việc thực hiện s ng ọc trƣớc sinh, s ng ọc sơ sinh Dự đoán nhu cầu v u

hƣớng của chất ƣợng d n số về thể chất

- Đƣa ra các số iệu phản ánh tình hình thực hiện ế hoạch hóa gia đình

( HHGĐ), s dụng v h ng s dụng các biện pháp tránh thai, cơ cấu các biện

pháp tránh thai đang s dụng Các vấn đề về dịch vụ HHGĐ, chăm sóc sức

hỏe sinh sản, chăm sóc sức hỏe b mẹ trẻ em

- Các số iệu về nhận thức, hiểu biết, thái độ v h nh vi của nhóm đối

tƣợng đƣợc tru ền th ng giáo dục, tha đổi h nh vi

- Căn cứ v o u cầu quản , hệ thống hóa v tập hợp các nguồn số iệu

hiện có để tổ chức hệ th ng tin quản chu n ngành DS- HHGĐ

Nhƣ vậ , nh vực nghi n cứu của thống d n số rất rộng, bao trùm tất

cả các h u của quá trình tái sản uất d n số, t việc phản ánh trạng thái d n cƣ

trong nh ng điều iện ịch s cụ thể đến nhận thức đƣợc các t nh qu uật của

quá trình phát triển d n số v nh vực ế hoạch hóa gia đình

C. CÂU HỎI ÔN TẬP

1. Theo anh/chị thống kê là gì? Liệt kê một số đặc trƣng cơ bản của thống

kê?

2. Theo anh/chị tống thể thống kê là gì? Tiêu thức thống kê là gì? Chỉ tiêu

thống kê là gì?

3. Theo anh/chị thống có ngh a nhƣ thế nào trong quản lý DS-

HHGĐ?

D. LƢỢNG GIÁ Câu 1: Ti u thức thống một hái niệm ……………của các đơn vị tổng thể

đƣợc chọn để nghi n cứu

Câu 2: Tiêu thức thống kê có những loại sau

1 Ti u thức thuộc t nh ( h ng biể hiện bằng con số, thƣờng thể hiện bằng

các thuật ng chỉ t nh chất của đơn vị tổng thể

2 Ti u thức số ƣợng (biểu hiện trực tiếp bằng con số

3 Cả hai oại tr n

Câu 3: Một chỉ tiêu thống kê cần bao gồm những th nh phần n o sau đây?

1. T n gọi của chỉ ti u)

2. Điều iện thời gian

3. Điều iện h ng gian

4. ức độ của chỉ ti u (qu m hoặc cƣờng độ)

5. Đơn vị t nh

6. Tất cả các ếu tố tr n

Câu 4. Thống kê dân số -KHHGĐ có nhiệm vụ n o sau đây:

1. Nghiên cứu qui m , các u hƣớn biến động của d n số theo vùng nh thổ

2 Nghi n cứu cơ cấu d n số (tuổi, giới t nh, tình trạng h n nh n… )

3 Nghi n cứu biến động tự nhi n d n số

4 Nghi n cứu biến động cơ học d n số

5 Đƣa ra các số iệu phản ánh tình hình chất ƣợng d n số

6 Nghi n cứu về tình hình thực hiện HHGĐ

7 Tất cả các ếu tố trên

Câu 5: Các nguyên tắc của hoạt động thống kê dân số -KHHGĐ

1 Đảm bảo tỉnh trung thực, hách quan, ch nh ác, đầ đủ v ịp thời

2 Đảm bải t nh độc ập về chu n m n, nghiệp vụ thống

3. Thống nhất về chỉ ti u, biểu mẫu, phƣơng pháp t nh, phƣơng pháp đo ƣờng

4 h ng trùng ặp, chồng chéo gi a các cuộc điều tra v các chế độ báo

cáo thống

5 Tất cả các phƣơng án tr n

Bài 2: CÁC NGUỒN SỐ LIỆU THỐNG KÊ

DÂN SỐ - KẾ HOẠCH HOÁ GIA ĐÌNH

( Thời ƣợng: 5 tiết lý thuyết, 5 tiết thực hành)

A. MỤC TIÊU 1 N u đƣợc hái niệm v ph n oại thu thập d iệu thống d n số- HHGĐ

2 h n biệt sự hác nhau của thống thƣờng u n v các điều tra thống

h ng thƣờng u n d n số - HHGĐ

3 N u đƣợc cách thức thu thập th ng tin trong thống thƣờng u n trong

d n số - HHGĐ

- N u đƣợc các qu định chung của thống d n số - HHGĐ

- Trình b đƣợc phƣơng pháp ghi th ng tin tr n sổ A0

- N u đƣợc qu định về phạm vi, phƣơng pháp ập phiếu v tiến độ báo

cáo của phiếu thu th ng tin của c ng tác vi n

4 N u đƣợc phƣơng pháp ập báo cáo thống cấp , qu định về tổ chức

thực hiện báo cáo thống

5 N u đƣợc mục đ ch v cách thức iểm tra t nh ch nh ác của th ng tin ban

đầu (Sổ A0, phiếu thu thập th ng tin v các báo cáo thống kê)

B. NỘI DUNG 1. Khái niệm v phân loại nguồn số liệu trong thống kê dân số - KHHGĐ 1.1. Khái niệm

N uồ s l u T là c c tà l u s l u đ ợc t u t ập ột c c

oa ọc t eo ột ế oạc t ất v c t u t ập, c ép uồ tà l u

a đầu về t ợ cứu tro đ ều cụ t ể về t a ,

gian.

Nguồn số iệu thống , nếu đƣợc tổ chức thu thập theo nh ng ngu n t c

hoa học, chặt chẽ, sẽ đáp ứng đƣợc nhiều u cầu hác nhau cả về thu ết

cũng nhƣ thực tế đặt ra Trƣớc hết, t i iệu do điều tra thống thu đƣợc căn

cứ tin cậ để iểm tra, đánh giá thực trạng hiện tƣợng nghi n cứu, đánh giá tình

hình thực hiện ế hoạch phát triển inh tế, văn hóa, hội của t ng đơn vị, t ng

địa phƣơng v của to n bộ nền inh tế quốc d n Thứ hai, điều tra thống

cung cấp nh ng uận cứ ác đáng cho vi c ph n t ch, phát hiện, tìm ra nh ng

ếu tố tác động, nh ng ếu tố qu ết định sự biến đổi của hiện tƣợng nghi n

cứu Tr n cơ sở đó, tìm biện pháp th ch hợp th c đẩ hiện tƣợng phát triển theo

hƣớng có ợi nhất Thứ ba, nh ng t i iệu điều tra thống cung cấp một cách

có hệ thống còn căn cứ v ng ch c cho việc phát hiện, ác định u hƣớng, qu

uật biến động của hiện tƣợng v dự đoán u hƣớng biến động của hiện tƣợng

trong tƣơng ai Trong quá trình điều h nh, quản inh tế hội, các t i iệu

n gi p cho việc dựng các định hƣớng, các ế hoạch phát triển inh tế - xã

hội trong tƣơng ai, quản quá trình thực hiện các ế hoạch đó

1.2. Các yêu cầu cơ bản của thu th p số liệu thống kê.

uốn thực hiện đƣợc nhiệm vụ v các mục đich nghi n cứu nói tr n, thu

thập số iệu thống cần đảm bảo đƣợc các u c u cơ bản của một hoạt động

thống nói chung : trung thực, hách quan, ch nh ác, đầ đủ v ịp thời

Y u cầu tru t ực đƣợc đặt ra cho cả ngƣời tổ chức điều tra v ngƣời

cung cấp th ng tin Y u cầu n đòi hỏi ngƣời thu thập th ng tin phải tu ệt đối

trung thực ghi chép đ ng nh ng điều đ đƣợc nghe, đƣợc thấ Nga trong việc

đặt c u hỏi cũng phải hết sức hách quan, h ng áp đặt muốn chủ quan, thậm

ch h ng đƣợc đƣa ra nh ng gợi có thể g ảnh hƣởng đối với ngƣời trả

ời… nhằm gi p thu đƣợc nh ng th ng tin trung thực Đối với ngƣời cung cấp

th ng tin, u cầu n đòi hỏi họ phải cung cấp nh ng th ng tin ác thực,

h ng đƣợc che dấu v đặc biệt nghi m cấm việc hai man th ng tin…

Chính xác - khách quan trong thu thập th ng tina thống ngh a các

t i iệu thu thập đƣợc phải phản ánh đ ng đ n tình hình thực tế hách quan của

hiện tƣợng nghi n cứu Điều n đòi hỏi việc ghi chép phải đƣợc đƣợc thực

hiện một cách trung thực, h ng đƣợc tù tiện th m bớt, h ng đƣợc sao chép

một cách tù hứng, h ng đƣợc su uận, “sáng tạo” ra các con số theo muốn

chủ quan của bất ỳ một tổ chức ha cá nh n n o, nhằm bất cứ mục đ ch n o

Đ đƣợc coi u cầu cơ bản nhất của điều tra thống T i iệu đƣợc điều

tra ch nh ác mới có thể dùng m căn cứ tin cậ cho việc tổng hợp, ph n t ch

v r t ra ết uận đ ng đ n về hiện trạng, các u tố ảnh hƣởng đến biến động

của hiện tƣợng, đến qu uật u hƣớng biến động của nó Chỉ có tr n cơ sở t i

iệu đƣợc điều tra ch nh ác - hách quan mới có thể t nh toán, ập ế hoạch v

quản tốt các mặt, các nh vực của nền inh tế quốc d n Ch nh u cầu n

cũng ại trở th nh một ếu tố cơ bản qu ết định chất ƣợng của c ng tác thống

kê.

Y u cầu ịp t của thu thập th ng tin thống đƣợc hiểu theo hai ngh a

Trƣớc hết, các t i iệu của điều tra thống phải phản ánh đƣợc moi sự biến đổi

của hiện tƣợng nghi n cứu đ ng c cần thiết, đ ng c hiện tƣợng có sự tha

đổi về chất v phải phản ánh đầ đủ nh ng bƣớc ngoặt quan trọng nhất trong sự

biển đổi của hiện tƣợng m ta cần theo dõi Tức các t i iệu ghi chép đƣợc

phải mang t nh thời sự Thứ hai, thống phải cung cấp t i iệu phục vụ các u

cầu nghi n cứu đ ng c cần thiết Trong trong c ng tác DS- HHGĐ, u cầu

ịp thời của thu thập th ng tin thống gi p cho nh quản ra các qu ết định,

mệnh ệnh có t nh chuẩn ác, mang ại ợi ch inh tế - hội cao Y u cầu n

cũng đòi hỏi việc cung cấp th ng tin cũng phải đảm bảo đ ng hạn theo qu định

của phƣơng án điều tra

Đầ đủ có ngh a t i iệu , số iệu thống phải đƣợc thu thập theo đ ng

nội dung cần thiết cho việc nghi n cứu hoặc đ đƣợc qu định trong phƣơng án

thu thập thông tin Đầ đủ cũng còn có ngh a phải thu thập th ng tin đối với tất

cả số đơn vị của hiện tƣợng nghi n cứu, h ng đƣợc đếm trùng ha bỏ sót bất ỳ

một đơn vị n o Trong các cuộc điều tra h ng to n bộ thì phải thu thập th ng tin

tr n tất cả các đơn vị đ đƣợc qu định T i iệu điều tra đầ đủ sẽ h ng nh ng

gi p cho việc tổng hợp, ph n t ch ch nh ác m còn gi p cho việc đánh giá, ph n

t ch hiện tƣợng nghi n cứu một cách ch nh ác, tránh đƣa ra nh ng ết uận phiến

diện chủ quan

Ngo i ra, điều tra thống muốn phản ánh đ ng bản chất, t nh qu uật của

hiện tƣợng nghi n cứu cần phải dựa tr n cơ sở quan sát số ớn uan sát số ớn

trong điều tra thống có ngh a phải đảm bảo thu thập số iệu tr n nhiều đơn vị

hoặc hiện tƣợng cá biệt Chỉ hi đó, các ếu tố ngẫu nhi n mới bị bù tr , triệt ti u

ẫn nhau, bản chất v qu uật của hiện tƣợng mới đƣợc bộc ộ rõ qua tổng hợp v

ph n t ch thống Tu nhi n, trong một số trƣờng hợp nhất định, nhất với

nh ng điển hình ti n tiến, ạc hậu, điều tra thống cũng có thể chỉ tiến h nh tr n

một số đơn vị cá biệt, nhƣng các đơn vị n phải đƣợc ựa chọn v em ét trong

mối quan hệ với tổng thể nghi n cứu

1.3. Phân loại nguồn th ng tin dữ liệu thống kê

Các hình thức thu thập thông tin thống kê bao gồm Báo cáo thống kê và

điều tra thống kê. Có thể khái quát sau:

Thu thập thông tin thống kê

áo cáo thống kê

Điều tra thống kê

Điều tra thống kê mẫu

Tổng điều tra thống kê

thống cơ sở

áo cáo thống kê tổng hợp

Sơ đồ 1 C c ì t ức và p ơ p p t u t ập t t t

Báo cáo thống kê là hình thức thu thập thông tin thống kê theo chế độ báo

cáo thống do cơ quan nh nƣớc ban hành. Báo cáo thống đƣợc tiến hành

thƣờng u n, định kỳ theo nội dung, phƣơng pháp cũng nhƣ hệ thống biểu mẫu

thống nhất và áp dụng cho nhiều năm áo cáo thống kê bao gồm báo cáo thống

cơ sở và báo cáo thống kê tổng hợp.

Điều tra thống kê là hình thức thu thập thông tin thống theo phƣơng án

điều tra hƣơng án điều tra thống qu định rõ mục đ ch, nội dung, đối

tƣợng, phạm vi, phƣơng pháp v ế hoạch tiến h nh điều tra Điều tra thống kê

đƣợc phân thành Tổng điều tra (điều tra toàn bộ) v điều tra thống kê không

toàn bộ (điều tra mẫu).

2. Thống kê thƣờng xuyên

2.1. Thống kê bi n động thƣờng xuyên

2 1 1 T ế độ tự s

Thống biến động tự nhi n d n số gi p cho ngƣời quản biết đƣợc

mức sinh, mức chết v h n nh n của một tập hợp d n số của một địa b n trong

một thời điểm nhất định để đề ra các ch nh sách phù hợp Đ số iệu cơ bản

để thực thi các ch nh sách về d n số, ế hoạch hóa gia đình v ch nh sách chăm

sóc sức hỏe nh n d n tại địa phƣơng Thống biến động tƣ nhi n d n số có

nhiệm vụ ác định chỉ ti u phán ánh quá trình biến động tự nhi n d n số nhƣ: tỷ

uất sinh th , tỷ suất chết th , tỷ suất tăng tự nhi n d n số

Đăng hộ tịch nguồn t i iệu ghi chép ban đầu m cơ sở thực hiện

thống biến động tự nhi n d n số Đăng hộ tịch thực hiện t cơ sở (cấp )

để n m đƣợc các th ng tin về hai sinh, hai t , đăng ết h n v h n tại

thời điểm đầu ỳ, cuối ỳ Thu thập số iệu d n số t t i iệu đăng hộ tịch có

ƣu nhƣợc điểm sau:

Ƣu điểm: Nếu các sự iện hộ tịch đƣợc đăng nga sau hi ả ra thì

mức độ đầ đủ v ch nh ác của th ng tin thu đƣợc sẽ rất cao, đồng thời cho

phép cập nhật thƣờng u n số iệu d n số, cho phép đánh giá ch nh ác về biến

động d n số ở trong vùng

Nhƣợc điểm:

- u định sổ sách hộ tịch thuộc oại t i iệu pháp n n số ƣợng th ng

tin thƣờng hạn chế

- Trong các nƣớc phát triển, hệ thống đăng hộ tịch cung cấp th ng tin

ch nh ác về các hiện tƣợng hộ tịch (sinh, chết v h n nh n) Song ở các nƣớc

đang phát triển hệ thống đăng hộ tịch chƣa đƣợc ho n chỉnh

- Hiện na ở nƣớc ta đăng hai sinh, hai t v đăng ết h n thuộc

về ng nh Tƣ pháp, h n theo phán qu ết của Tòa án

Đặc điểm của hệ thống đăng hộ tịch:

1) Đăng b t buộc: u định ngh a vụ pháp phải đăng hộ tịch

đƣợc coi điều iện cơ bản của hệ thống thống hộ tịch đầ đủ

2) Tổ chức thuộc Ch nh phủ: Hệ thống đăng có thể ph n th nh hai

oại: uản tập trung (quản tập trung theo ng nh dọc) v quản ph n tán

ặc dù quản theo hình thức n o, mỗi nƣớc đều có một cơ quan chịu trách

nhiệm đăng v báo cáo thống hộ tịch cho cả nƣớc

3) Ngƣời hai báo: Ngƣời đƣợc pháp uật qu định trách nhiệm hai báo

một sự iện hộ tịch ả ra có thể hoặc h ng phải bản th n trực tiếp ngƣời

mang các đặc điểm của sự iện

4) Nội dung th ng tin

Nội dung đăng phụ thuộc v o qu định pháp , u cầu về t i iệu

cần thiết cũng nhƣ các đặc điểm của t ng oại biến cố Nội dung đăng có thể

tạm thời chia m hai oại:

(1) C u hỏi về đặc t nh của sự iện (biến cố)

(2) C u hỏi đặc trƣng cho nh ng ngƣời có i n quan trực tiếp đến sự iện

(biến cố) ả ra

2 1 2 T ế độ cơ ọc s

Thống biến động cơ học d n số gi p cho ngƣời quản n m đƣợc biến

động về chu ển đi, chu ển đến v ảnh hƣớng của nó tới mức sinh, mức chết,

h n nh n v cơ cấu d n số của một tập hợp d n số của một địa b n trong một

thời điểm nhất định để đề ra các ch nh sách inh tế- hội phù hợp

Thống biến động cơ học d n số có nhiệm vụ ác định các chỉ ti u phản

ánh quá trình biến động cơ học của tập hợp d n số nhƣ tỷ suất uất cƣ, tỷ suất

nhập cƣ…

Việc thu thập th ng tin về biến động cơ học d n số có thể tổ chức thu

thập th ng qua hệ thống đăng hộ hẩu, hoặc hệ thống thu thập hác

2 1 3 T tì ì t ực Đ và cao c ất l ợ s

2 1 3 1 T tì ì t ực Đ

Trong hệ thống báo cáo thống hiện h nh của ngành DS- HHGĐ, các chỉ

ti u về tình hình thực hiện HHGĐ đƣợc đề cập nhiều nhất Hơn n a, nhằm phục

vụ cho các nhu cầu quản hác nhau, n n báo cáo của cộng tác vi n bao gồm t

chỉ ti u hơn, hình thức thể hiện báo cáo cũng hác so với các cấp t trở lên.

Đối với cộng tác vi n, báo cáo tháng (biểu 01-CTV) có mục 8 “danh sách

các cặp vợ chồng mới s dụng các biện pháp tránh thai trong tháng” Để có thể

tổng hợp đƣợc mục 8 trong biểu 01-CTV, CTV d n số th n bản phải tổng hợp số

iệu t ục II theo dõi s dụng TT trong số A0 (sổ ghi chép ban đầu về

HHGĐ) Trong đó các biện pháp tránh thai đƣợc ph n oại chi tiết: gồm n mới

đặt vòng tránh thai; th i dùng vòng; nam, n triệt sản; ngƣời mới cấ thuốc tránh

thai, s dụng bao cao su; thuốc uống v thuốc ti m tránh thai).

áo cáo qu (biểu 02-CTV) có 4 nội dung, t số 10 đến 13 tổng hợp số cặp

vợ chồng trong tuổi sinh đẻ hiện đang s dụng t ng oại TT t nh đến cuối qu

(đƣợc chia th nh 8 oại biện pháp hác nhau), số cặp chƣa s dụng TT t nh

đến cuối qu , số phụ n nạo, h t thai trong qu v số đang mang thai t nh đến

cuối qu

áo cáo năm (biểu 03-CTV) có 2 chỉ ti u i n quan đến HHGĐ: số phụ

n t nh đến cuối năm v số cặp vợ chồng trong tuổi sinh đẻ bị v sinh t nh đến

cuối năm Các báo cáo n đƣợc thiết ế gọn nhẹ, mang t nh iệt , cộng dồn

phù hợp với năng ực, trình độ của cộng tác vi n

T cấp trở n, các báo cáo đƣợc thiết ế giống nhau, bao gồm nh ng

chỉ ti u giống nhau h ng nh ng các chỉ ti u đƣợc u cầu báo cáo nhiều hơn,

chi tiết hơn m nó còn đƣợc thiết ế th nh các bảng ph n tổ hai chiều, trong đó

các số iệu đƣợc ph n tổ theo các đơn vị h nh ch nh nhằm gi p cơ quan quản

có thể ph n t ch, nhận thức ch nh ác hơn tình hình thực hiện HHGĐ của địa

phƣơng

Trong các báo cáo tháng (biểu 01), 6 chỉ ti u đƣợc báo cáo (t số 7 đến số

12) để gi p cơ quan quản ịp thời có t i iệu về số n đặt vòng, tha vòng,

th i dùng vòng, số triệt sản nam, n v số cấ thuốc tránh thai trong tháng

(bảng 2 1) Đ ch nh cơ sở để chỉ đạo điều chỉnh, tăng cƣờng v quản việc

thực hiện HHGĐ ở đơn vị

Bả 2 1 Mẫu o c o về t ực Đ à t của cấp ã, u và tỉ

Đơn vị tính : Ngƣời

Toàn Thôn Thôn Thôn Tên chi tiêu xã …….. …….. ……..

A 1 2 ….. 6

1 Số n đặt vòng TT mới trong tháng

Trong đó: Số n tha vòng TT

2 Số n th i s dụng vòng TT trong tháng

3 Số nam mới triệt sản trong tháng

4 Số n mới triệt sản trong tháng

5 Số n mới cấ thuốc TT trong tháng

Trong đó: tha que cấ TT

6 Số n th i s dụng cấ TT trong tháng

Số b mẹ mang thai đƣợc SLTS 1 trong 7

tháng

Số b mẹ mang thai đƣợc SLTS 2 trong 8

tháng

Trong báo cáo qu (biểu 02), có tới 16 chỉ ti u đƣợc đề cập nhằm tổng

hợp tình hình về số cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ đang s dụng t ng oại

biện pháp tránh thai đến cuối qu , số cặp chƣa s dụng TT, số nạo h t thai

trong quƣ v số phụ n đang mang thai t nh đến cuối qu (bảng 2 2) Các số iệu

n gi p nh quản tổng ết đƣợc tình hình thực hiện HHGĐ trong to n địa

b n cũng nhƣ ở t ng đơn vị, t ng địa phƣơng trong địa b n, đánh giá tình hình

thực hiện ế hoạch trong qu v tìm các biện pháp nhằm chỉ đạo, th c đẩ , tăng

cƣờng c ng tác HHGĐ tr n to n địa b n cũng nhƣ ở t ng đơn vị trong địa

bàn.

Bả 2 2a Mẫu o c o về t ực Đ à quý của cấp ã, u và tỉ .

Toàn Thôn Thôn Thôn Tên chỉ tiêu xã 1 …….. n

A 1 2 …. n

9 Số cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ

hiện đang s dụng TT t nh đến cuối

qu (cặp)

Chia ra: - Đặt vòng tránh thai

- Triệt sản nam

- Triệt sản n

- Thuốc cấ tránh thai

- Thuốc ti m tránh thai

- Thuốc uống tránh thai

- Bao cao su

- iện pháp hác

10 Số cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ

hiện chƣa s dụng TT t nh đến cuối

qu (cặp)

Trong tổng số:

- Cặp có hai con một bề

- Cặp có 3 con trở n

11 Số b mẹ đang mang thai t nh đến cuối

qu (ngƣời)

iểu mẫu báo cáo h ng năm của cả 3 cấp , hu ện, tỉnh (biểu 03) đ

d nh cả mục III, với 9 nội dung (t số 9 đến số 17) tổng hợp 19 chỉ ti u cho việc

thực hiện HHGĐ/S SS trong năm (bảng 2 3)

Bả 2 3 Mẫu o c o về t ực Đ à ă của cấp ã, u và tỉ

Tên chỉ tiêu Đơn vị tính Số lƣợng

A 2 1

III KẾ HOẠCH HOÁ GIA ĐÌNH- SÀNG LỌC

TRƢỚC SINH

10. Số n đặt vòng tránh thai mới trong năm Ngƣời

Trong đó: Số n tha vòng tránh thai Ngƣời

11. Số n th i s dụng vòng tránh thai trong năm Ngƣời

12. Số nam mới triệt sản trong năm Ngƣời

13. Số n mới triệt sản trong năm Ngƣời

14. Số n cấ thuốc tránh thai mới trong năm Ngƣời

Trong đó: Số n tha que cấ tránh thai Ngƣời

15. Số n th i s dụng que cấ tránh thai Ngƣời

16. Số cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ hiện đang Cặp

s dụng TT t nh đến cuối năm

Chia ra: - Đặt vòng tránh thai Cặp

Tên chỉ tiêu Đơn vị tính Số lƣợng

- Triệt sản nam Cặp

- Triệt sản n Cặp

- Thuốc cấ tránh thai Cặp

- Thuốc ti m tránh thai Cặp

- Thuốc uống tránh thai Cặp

- Bao cao su Cặp

- iện pháp tránh thai hác Cặp

17. Số cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ hiện chƣa Cặp s dụng TT t nh đến cuối năm

18. Số b mẹ đang mang thai t nh đến cuối năm Ngƣời

Ngo i ra trong số ngƣời đang s dụng các biện pháp tránh thai có thể chia

ra số ngƣời du trì các TT v số ngƣời mới s dụng các TT

Số ngƣời mới s dụng TT trong ỳ cần đƣợc hiểu :

+ Nh ng ngƣời ần đầu ti n s dụng TT;

+ Nh ng ngƣời trƣớc đ đ s dụng TT nhƣng bỏ cuộc v trong ỳ

ại chấp nhận s dụng TT

Sau t s sử ụ B TT có t ể tí tỷ l cặp vợ c ồ sử

ụ B TT Tỷ ệ cặp vợ chồng s dụng TT có thể chia ra hai oại

- Tỷ ệ cặp vợ chồng s dụng TT chung t nh đến cuối tháng (qu , năm)

Số cặp vợ chồng s dụng TT t nh đến cuối

tháng (qu , năm) Tỷ ệ cặp vợ chồng x100 s dụng TT = Tổng số cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ

chung (tỉnh theo tuổi của ngƣời vợ) t nh đến cuối

tháng (qu , năm)

Tỷ ệ n cho biết trong 100 cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ (chỉ t nh

theo tuổi của ngƣời vợ) có bao nhi u cặp đang s dụng TT

- Tỷ l cặp vợ c ồ sử ụ B TT đạ

Tỷ ệ cặp vợ chồng Số cặp vợ chồng s dụng TT hiện đại

s dụng TT hiện t nh đến cuối tháng (qu /năm)

x 100 đại = Tổng số cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ

(tỉnh theo tuổi của ngƣời vợ) t nh đến cuối

tháng (qu , năm)

Tỷ ệ n cho biết trong 100 cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ (chỉ t nh

theo tuổi của ngƣời vợ) có bao nhi u cặp đang s dụng TT hiện đại

2 1 3 2 T tì ì c ất l ợ s

ột đề t i nghi n cứu hoa học đ đề uất bộ ti u ch phản ánh chất

ƣợng d n số Việt Nam bao gồm 5 nhóm sau: 1) Nhóm ti u ch phản ánh chất

ƣợng d n số về thể chất v sức hỏe; 2) Nhóm ti u ch phản ánh chất ƣợng d n

số về tr tuệ, học vấn, trình độ chu n m n ỹ thuật v ta nghề; 3) Nhóm ti u

ch phản ánh chất ƣợng d n số về tinh thần, đời sống văn hóa v g n ết cộng

đồng; 4) Nhóm ti u ch phản ánh chất ƣợng d n số về các đặc trƣng nh n hẩu

học; 5) Nhóm ti u ch phản ánh chất ƣợng d n số về đời sống vật chất v các

dịch vụ hội cơ bản Số ti u ch đo ƣờng chất ƣợng d n số thuộc 5 nhóm n u

tr n 17 Tu nhi n, t i iệu n chỉ trình b một số chỉ ti u cơ bản i n quan

đến hoạt động nhằm n ng cao chất ƣợng d n số do ng nh DS- HHGĐ thực

hiện

- Tỷ ệ trẻ em dƣới 5 tuổi su dinh dƣỡng (thể chiều cao theo tuổi, c n

nặng theo tuổi): số trẻ em dƣới 5 tuổi su dinh dƣỡng t nh tr n 100 trẻ em

dƣới 5 tuổi sống thƣờng tr tại địa phƣơng;

- Tỷ ệ trẻ em dƣới 1 tuổi đƣợc ti m chủng đầ đủ các oại v c in: số

trẻ em đƣợc ti m chủng đầ đủ các oại v c in t nh tr n 100 trẻ em dƣới 1 tuổi

sống thƣờng u n ở địa phƣơng;

- Tỷ ệ ngƣời t n tật số ngƣời t n tật t nh tr n 100 ngƣời d n sống

thƣờng u n tại địa phƣơng

Để phòng v chống các bệnh dị tật bẩm sinh ng nh Y tế đ thực hiện “Đề

án tầm soát phát hiện một số tật, bệnh bẩm sinh th ng qua s ng ọc, chẩn đoán

trƣớc sinh v sơ sinh” Vì vậ , có thể s dụng th m các ti u ch sau để phản ánh

chất ƣợng d n số:

+ Tỷ ệ s ng ọc trƣớc sinh: số b mẹ mang thai đƣợc s ng ọc trƣớc

sinh t nh tr n 100 b mẹ mang thai

+ Tỷ ệ s ng ọc sơ sinh: số trẻ em mới sinh đƣợc s ng ọc sơ sinh

trong 100 trẻ em mới sinh

+ Tỷ ệ nam/n đƣợc tƣ vấn v hám sức hỏe trƣớc hi ết h n: số

nam/n đƣợc tƣ vấn v hám sức hỏe trƣớc hi ết h n t nh tr n 100 nam/n

ết h n trong năm

+ Tỷ ệ nam/n tảo h n, ết h n cận hu ết thống: số nam/n tảo h n,

ết h n cận hu ết t nh tr n 100 nam/n ết h n trong năm

V dụ: Năm 2012 ở H Nội tỷ ệ s ng ọc trƣớc sinh đạt 40% v tỷ ệ s ng

ọc sơ sinh đạt 20% Có ngh a cứ 100 b mẹ mang thai trong năm 2012 mới

chỉ có 40 b mẹ đƣợc s ng ọc trƣớc sinh v trong 100 trẻ em mới sinh mới chỉ

có 20 trẻ em đƣợc s ng ọc sơ sinh ( em hái niệm về s ng ọc trƣớc sinh v

sàng lọc sơ sinh tại b i 3 t i iệu n )

- Số con của một cặp vợ chồng t nh bình qu n trong to n hội ột d n

số t nh trung bình to n hội, mỗi cặp vợ chồng có 02 con mục ti u của c ng

tác DS- HHGĐ Việt Nam để tiến tới ổn định d n số Nhƣ vậ , nếu bình quân

mỗi cặp vợ chồng có t hơn 2 con hoặc nhiều hơn 2 con đều h ng tốt

- Tỷ số giới t nh hi sinh ột d n số có tỷ số giới t nh hi sinh hợp

hi 100 bé gái mới sinh tƣơng ứng có 103-106 bé trai mới sinh ( h ng ựa chọn

giới t nh thai nhi) Nếu tỷ số giới t nh hi sinh nhỏ hơn 103 bé trai/100 bé gái

hoặc ớn hơn 106 bé trai/100 bé gái có sự mất c n bằng giới t nh hi sinh

2.2. Quy tr nh thực hiện thống kê bi n động thƣờng xuyên dân số của cơ quan quản lý DS – KHHGĐ

2 2 1 N qu đị c u

- Thực hiện ghi chép ban đầu thƣờng u n

Sổ ghi chép ban đầu về DS- HHGĐ (Sổ A0) cơ sở ghi chép ban đầu

dùng để hai thác v ập báo cáo thống d n số Ghi chép ban đầu h ng chỉ

nhằm thực hiện nhiệm vụ quản d n số m còn đóng vai trò cung cấp th ng tin

đầu v o cho thống d n số, quản , điều h nh chƣơng trình d n số của cả

nƣớc cũng nhƣ của địa phƣơng

hƣơng thức thực hiện: cộng tác vi n d n số quản một địa b n thƣờng

th n hoặc một phần của th n có t 30 hộ đến 150 hộ Cộng tác vi n đền thăm

các hộ tr n địa b n v tiến h nh thu thập th ng tin các sự iện biến động tự

nhi n của cá nh n theo hộ gia đình để ghi chép v o Sổ A0

Ƣu điểm: Các sự iện đƣợc ghi chép nga sau hi ả ra; đồng thời cho

phép cập nhật thƣờng u n số iệu thống d n số, cho phép đánh giá ch nh ác

về biến động dấn số tại địa phƣơng

Nhƣợc điểm: Trình độ thu thập th ng tin của cộng tác vi n còn ếu; t nh

pháp của số iệu thấp, h ng cập nhật thƣờng u n;

- Cơ quan DS- HHGĐ các cấp, cán bộ DS- HHGĐ chu n trách

c ng tác thống thực hiện các báo cáo thống theo qu định (ch nh

ác, đẩ đủ, ịp thời, đ ng sự thật, đ ng qu định, phù hợp với hái niệm

v phạm vi đƣợc hƣớng dẫn

Đặc điểm: - h ng b t buộc đối tƣợng hai báo, b t buộc ngƣời thu tin

ghi chép các biến cố ả ra tr n địa b n, t nh pháp ếu Do cơ quan của

Ch nh phủ thực hiện Nội dung th ng tin gồm cả d n số v ế hoạch hóa gia

đình, chất ƣợng d n số, sức hỏe sinh sản, chăm sóc sức hỏe b mẹ v trẻ em

2 2 2 ạ v t ế độ và qu trì báo cáo

ƣớc 1 Cơ quan DS- HHGĐ cấp họp giao ban h ng tháng trong thời

giant ng 1 đến ng 3 để iểm điểm c ng việc của tháng trƣớc v nhiệm vụ

của tháng Sau Trong ng họp giao ban, cộng tác vi n phải nộp đủ các biểu báo

cáo v Sổ ghi chép ban đầu để cán bộ d n số cấp tổng hợp v thẩm định

thông tin.

ƣớc 2 Cơ quan DS- HHGĐ cấp hu ện họp giao ban h ng tháng trong

thời gian t ng 6 đến ng 10 để iểm điểm c ng việc của tháng trƣớc v

nhiệm vụ của tháng sau Trong ng họp giao ban, cơ quan DS- HHGĐ cấp

phải nộp đủ các biểu báo cáo để cơ quan DS- HHGĐ cấp hu ện tổng hợp v

thẩm định th ng tin

ƣớc 3 Cơ quan DS- HHGĐ cấp tỉnh họp giao ban h ng tháng trong

thời gian t ng 11 đến ng 15 để iểm điểm c ng việc của tháng trƣớc v

nhiệm vụ của tháng sau Trong ng họp giao ban, cơ quan DS- HHGĐ cấp

hu ện phải nộp đủ các biểu báo cáo để cơ quan DS- HHGĐ cấp tỉnh tổng hợp

v thẩm định th ng tin Ng 16 sau tháng báo cáo, cơ quan DS- HHGĐ cấp

tỉnh g i đủ các biểu báo cáo về Tổngcục DS-KHHGĐ

ƣớc 4 Ng 25 sau tháng báo cáo, Tổng cục DS- HHGĐ th ng báo

ết quả thu thập th ng tin về hoạt động DS- HHGĐ đến ộ Y tế, các cơ quan

trung ƣơng v cơ quan DS- HHGĐ tỉnh, th nh phố

3. Thống kê kh ng thƣờng xuyên dân số t t u s

Thống h ng thƣờng u n tiến h nh thu thập, ghi chép t i iệu ban

đầu của hiện tƣợng một cách h ng i n tục, h ng g n với quá trình phát sinh,

phát triển của hiện tƣợng

Thống h ng thƣờng u n thƣờng đƣợc tiến h nh đối với nh ng hiện

tƣợng t biến động, biến động chậm hoặc h ng cần theo dõi thƣờng u n, i n

tục Chỉ hi n o cần nghi n cứu, ngƣời ta mới tổ chức điều tra Do đó, các cuộc

điều tra h ng thƣờng u n thƣờng đƣợc tiến h nh với mục đ ch, nội dung,

phạm vi, đối tƣợng v phƣơng pháp điều tra h ng giống nhau Tu nhi n, để

tiện cho việc theo dõi, so sánh, ph n t ch sự biến động của hiện tƣợng theo thời

gian, nhiều cuộc điều tra h ng thƣờng u n cũng đƣợc tiến h nh ặp đi ặp ại

theo chu ỳ nhất định v ngƣời ta thƣờng cố g ng ế th a nh ng gì đ đƣợc

thực hiện tại cuộc điều tra trƣớc, na vẫn còn có ngh a Chẳng hạn các cuộc

Tổng điều tra d n số đƣợc tiến h nh 10 năm một ần ở nƣớc ta hiện na thuộc

oại điều tra n

3.2. Phân loại các h nh thức thống kê kh ng thƣờng xuyên dân số

hác với báo cáo thống định ỳ, thống h ng thƣờng u n chỉ

đƣợc tổ chức hi có nhu cầu dƣới hình thức điều tra chu n m n ỗi cuộc điều

tra thƣờng đƣợc tiến h nh theo ế hoạch v phƣơng pháp qu định ri ng. Các

cuộc điều tra chu n m n ng c ng đƣợc s dụng rộng r i v phục vụ đƣợc

nhiều u cầu nghi n cứu hác nhau Trong điều iện nền inh tế thị trƣờng, vai

trò của các cuộc điều tra chu n m n trong việc thu thập các số iệu thống

c ng quan trọng Do đó, nó c ng đƣợc s dụng nhiều hơn uốn thực hiện tốt

các cuộc điều tra chu n m n, cần dựng đƣợc phƣơng án điều tra tỷ mỷ,

to n diện v chi tiết

3 2 1 Đ ều tra toà ộ và toà ộ

Căn cứ v o phạm vi của đối tƣợng đƣợc điều tra thực tế, điều tra thống

đƣợc ph n th nh điều tra to n bộ v điều tra h ng to n bộ

- Điều tra to n bộ: tiến h nh thu thập t i iệu ban đầu tr n to n thể các đơn vị

thuộc đối tƣợng điều tra, h ng oại tr bất ỳ đơn vị n o V dụ: các cuộc Tổng

điều tra d n số đƣợc tiến h nh v o ng 1/10/1979, ng 1/4 các năm 1989,

1999 v 2009 ở nƣớc ta

Điều tra to n bộ nguồn cung cấp t i iệu đầ đủ nhất cho các nghi n

cứu thống Do t i iệu đƣợc thu thập tr n to n bộ các đơn vị thuộc đối tƣợng

nghi n cứu, n n nó v a cơ sở để t nh đƣợc các chỉ ti u tổng hợp cho cả tổng

thể, ại v a cung cấp số iệu chi tiết cho t ng đơn vị Có thể nói, điều tra to n bộ

nguồn cung cấp th ng tin thống đầ đủ, to n diện v trực tiếp, n n nó có

thể đáp ứng đƣợc nhiều u cầu nghi n cứu hác nhau, đặc biệt trong điều tra

n m b t tình hình cơ bản về hiện tƣợng Tu nhi n, với nh ng hiện tƣợng ớn v

phức tạp, điều tra to n bộ thƣờng đòi hỏi phải có nguồn t i ch nh ớn, số ngƣời

tham gia đ ng, thời gian d i Vì vậ , điều tra to n bộ t đƣợc tiến h nh thƣờng

u n v thƣờng đƣợc giới hạn ở một số nội dung chủ ếu

- Điều tra h ng to n bộ: tiến h nh thu thập t i iệu ban đầu tr n một

số đơn vị đƣợc chọn trong to n bộ các đơn vị của tổng thể chung

Do chỉ tiến h nh điều tra tr n một số đơn vị của hiện tƣợng nghi n cứu,

n n điều tra h ng to n bộ có thể r t ng n đƣợc thời gian, tiết iệm c ng sức,

giảm chi ph Đặc biệt oại điều tra n v a có điều iện mở rộng nội dung

điều tra, thu thập số iệu chi tiết tr n nhiều mặt của hiện tƣợng, v a có thể iểm

tra, đánh giá độ ch nh ác của số iệu thu đƣợc một cách thuận ợi Do nh ng ƣu

điểm tr n, n n điều tra h ng to n bộ đƣợc s dụng ng c ng nhiều trong thực

tế, ịp thời đáp ứng u cầu của c ng tác quản inh tế - hội, quản nh

nƣớc Tu nhi n, điều tra h ng to n bộ cũng có nh ng hận chế nhất định

Hạn chế ớn nhất của nó u n phát sinh sai số do chỉ dựa tr n cơ sở số iệu

một số t đơn vị để nhận định, đánh giá cho to n bộ hiện tƣợng nghi n cứu Hạn

chế n có thể đƣợc h c phục bằng cách áp dụng nh ng phƣơng pháp hoa

học, phù hợp với hiện tƣợng nghi n cứu trong quá trình tổ chức điều tra

3 2 2 Đ ều tra c ọ ẫu và đ ều tra trọ đ ể

Căn cứ v o phƣơng pháp ựa chọn các đơn vị để điều tra, ta có thể ph n

chia điều tra h ng to n bộ th nh 3 oại hác nhau:

- Điều tra chọn mẫu: một oại điều tra h ng to n bộ, trong đó ngƣời ta

chỉ chọn ra một số đơn vị để điều tra thực tế Các đơn vị n đƣợc chọn theo

nh ng ngu n t c hoa học nhất định (thƣờng theo ngu n t c ngẫu nhi n) để

đảm bảo t nh đại diện của ch ng cho tổng thể chung ết quả điều tra đƣợc

dùng để đánh giá, su rộng cho to n bộ hiện tƣợng

- Điều tra trọng điểm: Trong điều tra trọng điểm, ngƣời ta chỉ tiến h nh

điều tra ở bộ phận chủ ếu nhất của tổng thể chung ết quả điều tra h ng

đƣợc dùng để su rộng th nh các đặc điểm chung của to n bộ tổng thể, nhƣng

vẫn gi p n m đƣợc tình hình cơ bản của hiện tƣợng Loại điều tra n th ch hợp

với nh ng đối tƣợng có nh ng bộ phận tƣơng đối tập trung, chiếm tỷ trọng ớn

trong tổng thể V dụ nghi n cứu tình hình trồng chè ở Thái Ngu n, C ph ở

Tây Nguyên...

- Điều tra chu n đề (điều tra điển hình): chỉ đƣợc tiến h nh tr n một số

rất t, thậm ch chỉ một đơn vị của tổng thể, nhƣng ại đi s u nghi n cứu chi tiết

nhiều h a cạnh hác nhau của đơn vị đó nhằm r t ra vấn đề cốt õi , tìm nh ng

b i học inh nghiệm chung để chỉ đạo phong tr o T i iệu thu đƣợc trong điều

tra chu n đề h ng dùng để su rộng hoặc m căn cứ đánh giá tình hình cơ

bản của hiện tƣợng nghi n cứu Loại điều tra n thƣờng đƣợc dùng để nghi n

cứu nh ng vấn đề mới phát sinh, để nghi n cứu inh nghiệm của các đơn vị ti n

tiến hoặc ph n t ch tìm ngu n nh n ếu ém của các đơn vị ạc hậu

3.3. Tổng điều tra dân số 3 3 1 và c c đặc tr cơ ả

Tổng điều tra d n số một cuộc điều tra d n số to n diện, nhằm đăng

thu thập số iệu tr n t ng ngƣời d n tại một thời điểm thống nhất trong cả nƣớc

Nói một cách hác, tổng điều tra d n số quá trình thu thập, đánh giá, ph n

t ch v uất bản các số iệu về d n số v các vấn đề inh tế, hội có i n quan

đối với to n bộ d n số một nƣớc tại một thời điểm ác định

Các đặc trƣng (đồng thời cũng các ngu n t c) của tổng điều tra d n

số:

- Điều tra theo t ng ngƣời: Để có t i iệu d n số cả nƣớc phải có th ng tin

về mỗi ngƣời Vì vậ , trong điều tra phải iệt t ng ngƣời một với các đặc

điểm ác định của họ

- T nh to n thể: Các cuộc tổng điều tra d n số phải điều tra to n bộ d n số

của cả nƣớc (hoặc một vùng nh thổ của đất nƣớc)

- T nh đồng thời: Việc đếm số d n v nh ng đặc điểm của t ng ngƣời

nhất thiết phải đƣợc ấ theo một mốc thời gian nhất định đƣợc gọi thời điểm

điều tra v thƣờng đƣợc chọn v o n a đ m (0 giờ) của ng điều tra

- T nh chu ỳ ác định: Để th ng tin thu đƣợc dễ so sánh, các cuộc điều

tra d n số cần đƣợc tổ chức cách đều nhau (5 năm, 10 năm) v nếu có thể đƣợc

thì n n tiến h nh v o cùng một ng

3 3 2 N vấ đề cơ ả của tổ đ ều tra s

a Mục đíc đ ều tra

Tr n cơ sở văn bản chỉ thị của Thủ tƣớng Ch nh phủ về việc tổ chức Tổng

điều tra, có thể ác định đƣợc mục đ ch của các cuộc tổng điều tra d n số Tổng

điều tra thƣờng nhằm phục vụ cho định hƣớng phát triển inh tế, hội của đất

nƣớc ở t ng thời ỳ Đ cơ sở quan trọng để dựng ế hoạch, nội dung

điều tra

V dụ, cuộc Tổng điều tra d n số v nh ở 1/4 2009 nhằm phục vụ hai u

cầu cơ bản :

- L m căn cứ ch nh ác phục vụ c ng tác nghi n cứu, ph n t ch quá trình

phát triển inh tế-xã hội v d n số nƣớc ta

- iểm điểm tình hình thực hiện các nhiệm vụ i n quan đến d n số, ao

động Tr n cơ sở đó đáp ứng nhu cầu dựng ế hoạch phát triển inh tế-xã

hội thời ỳ 2011-2020.

ạ v , đ t ợ , đơ vị đ ều tra

hạm vi điều tra: Tổng điều tra d n số thƣờng tiến h nh đăng to n bộ

nh n hẩu tr n phạm vi nh thổ của đất nƣớc Cuộc tổng điều tra d n số năm

2009 ở nƣớc ta: “Tiến h nh điều tra tất cả mọi ngƣời Việt Nam v nƣớc ngo i

vẫn thƣờng u n cƣ tr tr n to n thể nh thổ nƣớc Cộng hòa hội chủ ngh a

Việt Nam, cũng nhƣ nh ng ngƣời Việt Nam đƣợc c đi c ng tác, học tập v ao

động hợp tác nƣớc ngo i”

Đối tƣợng điều tra: trong các cuộc tổng điều tra d n số đƣợc ác định

t ng nh n hẩu Tu nhi n, để ác định ch nh ác số d n của cả nƣớc, ngƣời ta

chia nh n hẩu th nh 2 oại: nh n hẩu có mặt v nh n hẩu thƣờng tr

Nh n hẩu có mặt của một địa phƣơng tại thời điểm điều tra nh ng

ngƣời đang thực tế có mặt tại địa phƣơng đó, h ng phụ thuộc v o địa điểm cƣ

tr , sinh sống của họ Theo định ngh a tr n, có thể dễ d ng ác định đƣợc ai

nh n hẩu có mặt của một địa phƣơng, nhƣng ại hó có thể đếm ch nh ác số

nh n hẩu n do sự di chu ển thƣờng u n của d n cƣ

Nh n hẩu thƣờng tr của một địa phƣơng nh ng ngƣời cƣ tr , sinh

sống thƣờng u n tr n nh thổ của địa phƣơng đó, h ng phụ thuộc v o địa

điểm có mặt của họ c điều tra Thống theo nh n hẩu thƣờng tr dễ thực

hiện, t bị bỏ sót ha trùng ặp vì có sổ hộ hẩu m căn cứ, ại h ng tha đổi

thƣờng u n Nhƣng việc ác định oại nh n hẩu n ại gặp hó hăn dốc

nhiều trƣờng hợp ngoại ệ m định ngh a tr n h ng bao quát đƣợc, nhƣ nh ng

ngƣời sống du mục, nh ng ngƣời m nghề ch i ƣới h ng có nơi ở cố định

uốn thống ch nh ác, cần có qui định cụ thể về các trƣờng hợp ngoại ệ

Tr n thực tế, phần ớn cá nƣớc chọn nh n hẩu thƣờng tr m đối tƣợng điều

tra Ở một v i nƣớc, ngƣời ta diều tra đồng thời theo cả hai oại để iểm tra độ

ch nh ác của số iệu thu đƣợc Ở nƣớc ta, trong các cuộc tổng điều tra d n số

đ qua, ta đều điều tra theo nh n hẩu thƣờng tr

Ngo i ra, hai oại nh n hẩu hác nh n hẩu tạm tr v tạm v ng, cũng

đƣợc s dụng để gi p cho việc thống ch nh ác số d n Nh n hẩu tạm tr

của một địa phƣơng nh ng ngƣời h ng thuộc nh n hẩu thƣờng tr của địa

phƣơng, nhƣng tại thời điểm điều tra ại đang thực tế có mặt tại đó Ngƣợc ại,

nh n hẩu tạm v ng thuộc nh n hẩu thƣờng tr tại địa phƣơng, nhƣng tại thời

điểm điều tra ại h ng có mặt tại nơi cứ tr

Gi a các oại nh n hẩu có mối i n hệ:

Nhân khẩu Nhân khẩu Nhân khẩu Nhân khẩu = - + thƣờng trú hiện có tạm trú tạm v ng

c Đơ vị đ ều tra: Trong điều tra d n số, các th ng tin thu thập theo t ng ngƣời

ri ng biệt Tu nhi n, hi tới điều tra, cán bộ điều tra h ng thể gặp đƣợc tất cả

mọi ngƣời cần điều tra v thậm ch , nga cả hi cán bộ điều tra gặp đƣợc tất cả

các th nh vi n, họ cũng h ng thể phỏng vấn trực tiếp tất cả mọi ngƣời đƣợc, vì

vậ các th ng tin thƣờng đƣợc thu thập t một th nh vi n trong gia đình, phổ

biến một ngƣời ớn có hiểu biết hơn cả

Nhƣ vậ , đơn vị điều tra đƣợc ác định hộ, bao gồm hộ gia đình v hộ

tập thể Hộ gia đình hộ m các th nh vi n phải thoả m n đồng thời 3 đặc

điểm:

- Cùng sống chung trong một ng i nh

- Có quan hệ hu ết thống, quan hệ vợ chồng ha nu i dƣỡng

- Có quỹ thu chi chung

Hộ tập thể thƣờng do các cơ quan, nghiệp, trƣờng học, đơn vị qu n

đội tổ chức ra, nó bao gồm nh ng ngƣời sống a gia đình, cùng sống chung

trong một hu nh , đăng chung một sổ hộ hẩu, nhƣng mỗi ngƣời ại có qu

thu chi riêng.

d T đ ể và t ạ đ ều tra: Thời điểm điều tra mốc thời gian thống

nhất ta cần thu thập t i iệu về hiện tƣợng nghi n cứu ác định thời điểm điều

tra nhằm giứp cho việc đăng nh n hẩu h ng bị trùng ặp ha bị bỏ sót

Thời điểm điều tra thƣờng đƣợc chọn v o thời ỳ d n cƣ t biến động nhất, đồng

thời cũng phải thuận tiện cho việc chu ển số iệu d n số về ng đầu năm

Nhiều nƣớc chọn ng điều tra sát gần đầu năm dƣơng ịch Trong các cuộc

Tổng điều tra d n số trƣớc đ , nƣớc ta thƣờng chọn thời điểm điều tra v o 0

giờ ng 1 tháng4

Thời hạn điều tra hoảng thời gian ho n th nh việc đăng nh n hẩu

Thời hạn điều tra d i ha ng n phụ thuộc v o qui m d n số, địa b n, nội dung

điều tra, số ƣợng, chất ƣợng điều tra vi n v phƣơng pháp điều tra phỏng vấn

ha tự ghi Th ng thƣờng, thời hạn n h ng n n quá d i, cũng h ng n n quá

ng n Thời hạn quá ng n sẽ m ảnh hƣởng đến c ng việc thƣờng nhật của nh n

d n, ại đòi hỏi một đội ngũ điều tra vi n rất ớn Thời hạn quá d i có thể m

nhiều ngƣời qu n đi nh ng gì đ ả ra tại thời điểm điều tra Thời hạn tốt nhất

t hoảng 1 đến 2 tuần

e ơ p p đ ều tra: Trong điều tra d n số ngƣời ta thƣờng dùng hai

phƣơng pháp:

- hƣơng pháp phỏng vấn (trực tiếp): cán bộ điều tra cầm phiếu điều tra

đến t ng hộ để hỏi v ghi phiếu cho t ng ngƣời theo đ ng hƣớng dẫn ghi phiếu

điều tra hƣơng pháp n có thể đạt độ tin cậ cao, nhƣng ại tốn ém v đòi

hỏi một đội ngũ điều tra vi n đ ng đảo, có inh nghiệm

- hƣơng pháp tự hai báo (gián tiếp): đối tƣợng điều tra nhận phiếu đăng

nhaan hẩu, tự ghi chép, hai báo v o phiếu rồi g i cho cơ quan điều tra

hƣơng pháp n đỡ tốn ém hơn, cần t điều tra vi n hơn, nhƣng đòi hỏi trình

độ d n tr phải há cao, các c u hỏi đặt ra trong phiếu phải dễ trả ời

f. Nộ u đ ều tra và p ếu đ ều tra

- Nội dung điều tra: Nội dung điều tra các đặc điểm cần đƣợc thu thập

t i iệu tr n các đối tƣợng điều tra Trong tổng điều tra d n số, nó đƣợc thể hiện

bằng danh sách các c u hỏi m ngƣời đƣợc điều tra phải trả ời hoặc tự ghi v o

phiếu đăng nh n hẩu Có thể chia các c u hỏi n th nh 3 phần: phần địa

chỉ, phần nội dung ch nh v phần nh ng c u hỏi phụ th m, có i n quan đến các

cuộc điều tra hác

hần địa chỉ bao gồm các c u hỏi nhƣ: Họ v t n, địa chỉ cụ thể, quan hệ

với chủ hộ Nh ng c u hỏi n nhằm n ng cao trách nhiệm của nh n d n trong

việc hai báo, thuận ợi cho việc ph c tra, gi p cho việc tổng hợp t i iệu d n số

theo vùng nh thổ, vùng địa , gi p cho việc ph n oại gia đình đƣợc ch nh

ác hơn

hần nội dung ch nh quan trọng nhất, bao gồm các c u hỏi m theo đó

có thể cung cấp đƣợc số iệu cho các chỉ ti u tổng hợp đ đặt ra Đó các c u

hỏi i n quan đến giới t nh, tuổi ha ng tháng năm sinh, d n tộc, t n giáo, tình

trạng h n nh n, trình độ học vấn, trình độ chu n m n ỹ thuật, tình hinh di

chu ển, tình trạng việc m…

hần nh ng c u hỏi phụ th m đƣợc dựng cho các cuộc điều tra hác

phục vụ cho các mục đ ch có i n quan nhƣ: điều tra chọn mẫu nghi n cứu về

sinh, chết, nh ở của d n cƣ V dụ, trong cuộc tổng điều tra d n số năm 2009 ở

nƣớc ta, hoảng 15% phụ n trong độ tuổi sinh đẻ (15-49) đƣợc phỏng vấn các

c u hỏi th m về tổng số con đ sinh, số con hiện còn sống v số con sinh ra

trong 12 tháng qua Th ng tin nhận đƣợc t các c u hỏi n để ƣớc ƣợng mức

sinh Ngo i các c u hỏi về mức sinh, ngƣời ta còn hỏi th m các c u hỏi về oại

nh ở, diện t ch nh ở, qu ền sở h u, thời gian dựng, nguồn th p sáng, c ng

trình vệ sinh để đánh giá tình trạng nh ở của nh n d n

- hiếu điều tra: hiếu điều tra đƣợc coi c ng cụ để thực hiện cuộc điều

tra, sự thể hiện cụ thể nội dung điều tra bằng các c u hỏi đƣợc ghi trong

phiếu hiếu điều tra d n số thƣờng đƣợc thiết ế cho cả hộ v đƣợc chia th nh

hai phần: phần phiếu hộ v phần cho t ng cá nh n hần phiếu hộ gồm các c u

hỏi danh ghi chung cho cả hộ nhƣ: t n địa b n điều tra, số thứ tự hộ, họ t n chủ

hộ, địa chỉ của hộ, tổng số ngƣời trong hộ hần cho t ng cá nh n (phiếu cá

nh n) đƣợc thiết ế để thu thập nh ng th ng tin i n quan đến t ng ngƣời trong

hộ Ng na , tin học đƣợc s dụng rộng r i trong thống , phiếu điều tra cũng

phải đƣợc thiết ế cho phù hợp với u cầu của ỹ thuật n

n cạnh phiếu điều tra, các cuộc tổng điều tra d n số còn s dụng nhiều

t i iệu nghiệp vụ hác nhƣ: sổ ta cán bộ điều tra, sổ ta tổ trƣởng điều tra, bản

hƣớng dẫn ghi phiếu đăng nh n hẩu, phiếu iểm tra ại, giấ chứng nhận đ

đăng

g ế oạc và tổ c ức đ ều tra: Tổng điều tra d n số một c ng việc phức

tạp, tốn ém, i n quan đến mọi cấp, mọi ng nh v to n thể nh n d n Vì vậ ,

muốn điều tra mang ại ết quả tốt đẹp, có chất ƣợng cao cần phải dựng

đƣợc một ế hoạch to n diện, tỉ mỉ v rất chi tiết ế hoạch tổ chức điều tra

thƣờng có nh ng vấn đề sau:

- ác định rõ mục đ ch điều tra

- Lập bảng số nh , số hộ, số hẩu v danh sách đối tƣợng điều tra, vẽ

sơ đồ các điểm d n cƣ Đ căn cứ quan trọng để ph n chia v giao nhiệm vụ

cho t ng điều tra vi n

- ác định số ƣợng điều tra vi n cần thiết Tu ển chọn v huấn u ện

nghiệp vụ cho điều tra vi n nhằm cho họ n m v ng phƣơng án điều tra v hiểu

các bản hƣớng dẫn một cách thống nhất Giao nhiệm vụ cụ thể cho t ng ngƣời

Tổ chức các cuộc hội nghị cán bộ để chuẩn bị cho c ng tác điều tra

- Chuẩn bị, ph n chia v giao đầ đủ cơ sở vật chất, phƣơng tiện ỹ thuật

cũng nhƣ nh ng t i iệu cần thiết cho t ng địa b n điều tra

- L m tốt c ng tác tu n tru ền về cuộc điều tra cho nh n d n gi p cho

mọi ngƣời d n hiểu đƣợc mục đ ch, ngh a, nội dung v cách trả ời các c u hỏi

trong phiếu điều tra uốn m tốt c ng tác tu n tru ền cần s dụng rộng r i

v n ng cao hiệu quả các phƣơng tiện ấn oát, đ i phát thanh, tru ền hình, phim

ảnh, quảng cáo, hẩu hiệu

Ngo i ra, để tránh nh ng rủi ro có thể gặp phải, cần có phƣơng án đề

phòng hoả hoạn, mƣa b o, ũ ụt, mối mọt m hỏng giấ tờ, t i iệu cũng nhƣ

các thông tin đ thu đƣợc

3.4. Điều tra chọn m u về dân số. 3 4 1

Điều tra chọn mẫu một oại điều tra h ng to n bộ trong đó ngƣời ta

chỉ chọn ra một số cá nh n trong to n bộ d n số nghi n cứu để điều tra thực tế

Các cá nh n n đƣợc chọn theo nh ng qui t c nhất định để đảm bảo t nh đại

biểu

V dụ: Trong cuộc tổng điều tra d n số ng 1/4/2009, nƣớc ta đ s dụng

phƣơng pháp chọn mẫu để thu thập số iệu về biến động tự nhi n của d n số

(sinh, chết), ch thƣớc mẫu 15% Cuộc nghi n cứu d n số v sức hoẻ năm

2002 (DHS 2002) nghi n cứu hiểu biết, thái độ - h nh động của d n cƣ trong

chƣơng trình ế hoạch hóa gia đình ( A )

3 4 2 N vấ đề c u về đ ều tra c ọ ẫu

a Ưu đ ể của p ơ p p đ ều tra c ọ ẫu

- Điều tra chọn mẫu thƣờng nhanh hơn rất nhiều so với điều tra to n bộ,

vì điều tra t đơn vị n n c ng tác chuẩn bị sẽ gọn, số ƣợng ghi chép giảm đi,

thời gian điều tra ghi chép, thời gian tổng hợp, ph n t ch sẽ đƣợc r t ng n Điều

n m cho điều tra chọn mẫu có t nh ịp thời cao

- Do đơn vị điều tra t, có thể mở rộng nội dung điều tra, đi s u nghi n

cứu nhiều mặt của hiện tƣợng

- T i iệu thu thập đƣợc trong điều tra chọn mẫu sẽ có độ ch nh ác cao,

bởi vì số nh n vi n điều tra cần t n n có thể chọn nh ng ngƣời có inh nghiệm,

có trình độ nghiệp vụ cao, đồng thời việc iểm tra có thể tiến h nh tỉ mỉ v tập

trung, hiến cho sai số do ghi chép giảm đi nhiều

- Điều tra chọn mẫu h ng đòi hỏi một tổ chức nhƣ điều tra to n bộ ột

cơ quan nhỏ cũng có thể tiến h nh điều tra chọn mẫu

Tóm ại điều tra chọn mẫu có nhiều ƣu điểm, s dụng nó sẽ mang ại hiệu

quả inh tế cao Song h ng vì thế m cho rằng có thể dùng điều tra chọn mẫu

để tha thế ho n to n điều tra to n bộ v cũng h ng n n cho rằng ết quả su

rộng của điều tra chọn mẫu sẽ ch nh ác nhƣ ết quả của điều tra to n bộ Điều

tra chọn mẫu chỉ dùng trong nh ng trƣờng hợp nhất định v ết quả su rộng

của nó bao giờ cũng có một sai số nhất định so với ết quả điều tra to n bộ

b. Hạn chế của đ ều tra chọn mẫu

- Do điều tra chọn mẫu chỉ tiến hành thu thập số liệu trên một số đơn vị,

sau đó dùng ết quả để suy rộng cho toàn bộ tổng thể chung nên kết quả điều tra

chọn mẫu luôn tồn tại "Sai số chọn mẫu" - Sai số do t nh đại diện. Sai số chọn

mẫu phụ thuộc v o độ đồng đều của chỉ tiêu nghiên cứu, vào cỡ mẫu v phƣơng

pháp tổ chức chọn mẫu. Có thể làm giảm sai số chọn mẫu bằng cách tăng cỡ mẫu

ở phạm vi cho phép và lựa chọn phƣơng pháp tổ chức chọn mẫu thích hợp nhất.

- Kết quả điều tra chọn mẫu không thể tiến hành phân nhỏ theo mọi phạm

vi và tiêu thức nghiên cứu nhƣ điều tra toàn bộ, mà chỉ thực hiện đƣợc ở mức độ

nhất định tuỳ thuộc vào cỡ mẫu, phƣơng pháp tổ chức chọn mẫu v độ đồng đều

gi a các đơn vị theo các chỉ ti u đƣợc điều tra.

c ạ v p ụ

- Dùng để tha thế điều tra to n bộ (tổng điều tra d n số) hi đối tƣợng

nghi n cứu cho phép v a có thể điều tra to n bộ v a có thể điều tra chọn mẫu

thì ngƣời ta tiến h nh điều tra chọn mẫu để có ết quả nhanh v tiết iệm hơn

- ết hợp với điều tra to n bộ để mở rộng nội dung điều tra

V dụ: Trong cuộc tổng điều tra d n số cả nƣớc 1/4/2009 đ s dụng

phƣơng pháp chọn mẫu để thu thập số iệu về biến động tự nhi n của d n số

(sinh, chết) cảu 15% d n số

- Ngo i ra, phƣơng pháp điều tra chọn mẫu còn đƣợc áp dụng để tổng hợp

nhanh ết quả điều tra theo một số chỉ ti u nhất định nhằm đáp ứng ịp thời u

cầu cấp thiết v số iệu điều tra d n số

V dụ: Tr n cơ sở mẫu 15% của tổng điều tra d n số 2009 đ tập hợp v

uất bản cuốn “ ết quả điều tra mẫu” ịp thời phục vụ nhu cầu của ế hoạch v

nghi n cứu d n số

- hƣơng pháp chọn mẫu còn đƣợc s dụng cho mục đ ch iểm tra mức

độ ch nh ác của các t i iệu điều tra d n số

V dụ: Trong cuộc tổng điều tra d n số 2009 đ tiến h nh chọn má móc

dựa v o bảng số nh , số hộ để đánh giá mức độ trùng sót cũng nhƣ mức độ

ch nh ác của các th ng tin thu thập đƣợc trong điều tra

3.4.3 Sa s tro t s

Trong hầu hết các cuộc điều tra D n số, số iệu thu thập đƣợc u n có nh ng sai

số nhất định Nh ng sai số thƣờng gặp :

- Hiện tƣợng hai báo trùng ặp ha bỏ sót Thƣờng gặp hi phƣơng án

điều tra h ng đƣợc dựng v thực hiện nghi m t c t cơ sở Sơ đồ các điểm

d n cƣ đƣợc đánh giá có vai trò đặc biệt quan trọng để h c phục tình trạng

n , nhất ở đ thị Trong các cuộc điều tra chỉ s dụng một oại nh n hẩu

“thƣờng tr ” hoặc “hiện có” để thu thập t i iệu ghi chép ban đầu thì cũng ha

gặp phải nh ng sai sót n v nó thƣờng ả ra đối với nh ng ngƣời đang di

chu ển tại thời điểm điều tra

- hai báo h ng đ ng ở một số ti u thức n o đó Do có sự hác biệt

gi a đối tƣợng v đơn vị điều tra, trong mỗi hộ gia đình, một ngƣời n o đó có

thể đại diện để hai báo chung cho to n bộ các nh n hẩu trong gia đình

Trong nhiều trƣờng hợp ngƣời đại diện h ng thể hai báo ch nh ác tất cả các

c u hỏi có trong phiếu điều tra/thu tin cho mọi th nh vi n trong gia đình V

dụ: Tổng điều tra d n số 1/4/1989, nh ng c u hỏi về nghề nghiệp, t n đơn vị

c ng tác, c ng việc ch nh đòi hỏi phải đăng há cụ thể m ngƣời đại diện,

nhất các bậc cha mẹ đ gi , hó có thể trả ời đƣợc ch nh ác Vì vậ , nhƣng

ph n tổ d n cƣ theo nghề nghiệp, chức năng ch nh, chu n ng nh đ đƣợc đ o

tạo có thể gặp sai sót

- Độ tuổi một ti u thức quan trọng trong nghi n cứu d n số Nhƣng

trong hầu hết các cuộc điều tra d n số nó ại chỉ ti u hó có thể đƣợc thu thập

ch nh ác v thƣờng bị hai báo tập trung v o một số độ tuổi nhất định Đó

do đặc điểm của t m ứa tuổi; nh ng tác động của ch nh sách inh tế - hội;

do nh ng ho n cảnh ri ng tƣ; do có sự h ng trùng nhau gi a cách t nh tuổi

trong d n gian v trong d n số học u hƣớng chung thƣờng gặp các cụ gi

hai tăng tuổi, phụ n trung ni n, nhất nh ng chị em chƣa dựng gia đình

thƣờng hai r t tuổi Sự hai báo h ng đ ng ng thƣờng tập trung v o một số

độ tuổi ƣu th ch Độ tuổi của trẻ em thƣờng đƣợc m tròn h ng đ ng qu định

của d n số học V dụ 10 tháng tuổi hai 1 tuổi, 18 tháng tuổi hai 2 tuổi

Nh ng u hƣớng h ng ch nh ác n cũng thƣờng gặp ở n ng th n nhiều hơn

th nh thị, ở các nƣớc đang phát triển có trình độ văn hóa thấp nhiều hơn ở các

nƣớc c ng nghiệp phát triển

4. Phƣơng pháp thu th p thống kê thƣờng xuyên dân số 4.1. Một số quy định chung

4.1.1 Sổ c ép a đầu về DS- HHGĐ (Sổ A0) phản ánh các th ng

tin cơ bản để nhận biết chung nhất của bản th n t ng ngƣời trong hộ d n cƣ; các

th ng tin về ế hoạch hóa gia đình v các th ng tin tha đổi về DS- HHGĐ

Các th ng tin của Sổ A0 th ng tin cơ sở của hệ th ng tin thống kê chuyên

ngành DS- HHGĐ

4.1.2 CT s tại th n, ấp, bản, ng, tổ d n phố, hóm, phum, sóc,

mƣờng (cấp th n) có nhiệm vụ: Lƣu tr , bảo quản Sổ A0; theo dõi v cập nhật

thƣờng u n các th ng tin phát sinh của t ng ngƣời trong hộ d n cƣ; tr ch các

th ng tin t hiếu hộ d n cƣ của Sổ A0 để ghi th ng tin v o hiếu thu thập

th ng tin của CTV d n số ( hiếu thu tin) theo qu định v định ỳ h ng tháng

g i hiếu thu tin n an D n số

4.1.3 C ộ s ã, phƣờng, thị trấn (cấp ) có nhiệm vụ: iểm tra,

giám sát hoạt động của CTV d n số; iểm tra Sổ A0, thẩm định th ng tin hiếu hộ

d n cƣ của Sổ A0 v hiếu thu tin của các CTV d n số theo qu định; định ỳ

h ng tháng tập hợp v g i hiếu thu tin n an D n số hu ện (Trung t m DS-

HHGĐ hu ện)

4.1.4 N u tắc c ép t t a đầuv o Sổ A0 phải đảm bảo

đ ng sự thật hách quan, h ng biết h ng điền th ng tin v o Sổ A0 hi ghi

chép th ng tin ban đầu v o Sổ A0 phải s dụng đ ng hái niệm v phạm vi

hƣớng dẫn

4.1.5 ơ t ức c ép t t a đầu v o Sổ A0 đƣợc thực hiện

trực tiếp th ng qua phỏng vấn t ng th nh vi n trong hộ d n cƣ hoặc th ng qua

phỏng vấn ngƣời có trách nhiệm trong hộ d n cƣ, trong th n, trong

4.1.6 N từ v ết tắt là: Ban DS- HHGĐ viết t t an D n số ;

an chỉ đạo c ng tác DS- HHGĐ cấp hu ện, cấp tỉnh viết t t an D n số

hu ện, tỉnh; cán bộ m c ng tác DS- HHGĐ ở cấp viết t t cán bộ d n số ;

cộng tác vi n DS- HHGĐ tại cấp th n viết t t CTV d n số; ế hoạch hóa gia

đình viết t t HHGĐ; cán bộ tế viết t t C YT; trạm tế viết t t TYT;

biện pháp tránh thai viết t t TT; s ng ọc trƣớc sinh viết t t SLTS; s ng ọc

sơ sinh viết t t SLSS

4.2. Khái niệm v phạm vi theo dõi DS-KHHGĐ 4 2 1 ộ c

a) hái niệm:Hộ d n cƣ bao gồm "hộ gia đình" v "hộ tập thể"

- Hộ gia đ nh: bao gồm nh ng ngƣời sống chung (ở chung v ăn chung),

có quan hệ h n nh n, ruột thịt hoặc nhận nu i dƣỡng; h ng ph n biệt đ ha

chƣa đƣợc ng nh Công An cho tách hoặc nhập hộ hẩu thƣờng tr

- Hộ t p thể: bao gồm nhiều ngƣời sống a gia đình hoặc chƣa có gia

đình ri ng ở chung với nhau trong một đơn vị nh ở do cơ quan, nghiệp,

trƣờng học, các tổ chức hội quản , hoặc của tƣ nh n cho thu s dụng

b) hƣơng pháp ác định hộ d n cƣ

- ỗi hộ d n cƣ đƣợc ác định theo một đơn vị nh ở (nóc nh , căn hộ,

t u thu ền… để cƣ tr )

- Trƣờng hợp trong một đơn vị nh ở có bố mẹ, các con đ có gia đình

ri ng v các cháu cùng cƣ tr thì mỗi con đ có gia đình ri ng, h ng ăn chung

v có qu ền ngh a vụ ri ng với hội đƣợc ác định một hộ gia đình

- Trƣờng hợp một hộ gia đình có ngƣời gi p việc gia đình, ngƣời ở trọ v

ngƣời h ng có quan hệ họ h ng, thƣờng u n sinh sống trong một đơn vị nh

ở tr n 6 tháng, thì họ đƣợc ác định nh n hẩu thực tế thƣờng tr tại hộ Nếu

trong hộ gia đình có 3 ngƣời trở n thuộc nhóm n , thì nh ng ngƣời n đƣợc

tách ri ng th nh một hộ tập thể tách biệt với hộ gia đình n u tr n

- Trƣờng hợp trong một đơn vị nh ở (căn hộ) có nhiều ngƣời h ng có

quan hệ họ h ng, thƣờng u n sinh sống thì mỗi phòng ở trong căn hộ đƣợc

ác định một hộ tập thể Trƣờng hợp ngƣời chƣa th nh ni n còn phụ thuộc

inh tế v o bố mẹ nhƣng thƣờng u n cƣ tr ở đơn vị nh ở hác với bố mẹ

(hộ có nhiều nơi ở), thì qu ƣớc số ngƣời n th nh vi n hộ của bố mẹ v

đƣợc theo dõi chung v o một hộ; h ng tách ri ng hộ

c) hạm vi quản hộ d n cƣ:

- CTV d n số, cán bộ d n số quản hộ d n cƣ tr n địa b n của , tr

các địa b n đặc thù do qu n đội, c ng an, ngoại giao quản

- Các hộ gia đình v hộ tập thể tr n địa b n đặc thù do qu n đội, c ng an,

ngoại giao quản đƣợc các ộ chủ quản theo dõi v báo cáo ri ng

4 2 2 N ẩu t ực tế t trú tạ ộ c

Nhân khẩu thực t thƣờng trú tại hộ dân cƣ nh ng ngƣời thực tế đ

v đang sống ổn định tại hộ d n cƣ hoặc đ chu ển đến ở ổn định tại hộ d n cƣ,

h ng ph n biệt họ đ ha chƣa đƣợc cơ quan c ng an cho đăng hộ hẩu

thƣờng tr .

Nh n hẩu thực tế thƣờng tr tại hộ d n cƣ bao gồm cả số ngƣời tạm

v ng, nhƣng h ng bao gồm số ngƣời tạm tr

a N t ực tế đã và đa s ổ đị tạ ộ c ao ồ :

- Ngƣời thƣờng u n cƣ tr tại hộ d n cƣ tr n 6 tháng, h ng ph n biệt

họ đ hoặc chƣa đƣợc đăng hộ hẩu thƣờng tr

- Trẻ em mới sinh của các b mẹ thƣờng u n cƣ tr , h ng ph n biệt

họ đ hoặc chƣa đăng hai sinh

- Ngƣời thƣờng u n cƣ tr tu đ có giấ chu ển đi nhƣng thực tế họ

vẫn chƣa di chu ển đến nơi ở mới

b) Nh ng ngƣời mới chu ển đến dƣới 6 tháng, nhƣng có định sống ổn định tại

hộ d n cƣ gồm:

- Ngƣời đ có giấ chứng nhận chu ển đến ( h ng ể thời gian ngƣời đó

chu ển đến đƣợc bao u)

- Ngƣời chƣa có giấ chứng nhận chu ển đến, nhƣng đ ác định rõ

định sống ổn định nhƣ: Đến ở nh mới mua; đến dựng inh tế mới; về nh

chồng (vợ); đến để m con nu i; bộ đội, c ng an đ o ngũ; c ng nh n vi n chức

tự bỏ việc về sống với gia đình, ngƣời nghỉ hƣu về cƣ tr , v v

c) Ngƣời tạm v ng ngƣời sống ổn định tại hộ d n cƣ, nhƣng h ng có mặt tại

hộ d n cƣ trong một thời gian, bao gồm:

- Ngƣời đƣợc c đi c ng tác, ch a bệnh, du ịch, tham quan, học tập ng n

hạn ở nƣớc ngo i

- Cán bộ c ng nh n vi n đi c ng tác ở trong nƣớc ể cả c ng tác ƣu

động, h ng ể thời gian c ng tác bao u

- Ngƣời đang điều trị, điều dƣỡng tại các bệnh viện, bệnh á, nh điều

dƣỡng

- Ngƣời đi m ăn ở nơi hác, thỉnh thoảng mới về thăm gia đình (nhƣng

h ng có định ở hẳn nơi m ngƣời đó tới m ăn)

- Học sinh phổ th ng đi trọ học

- Ngƣời bị tạm gi , tạm giam tại các cơ quan c ng an v qu n đội

Kh ng tính l nhân khẩu thực t thƣờng trú tại hộ dân cƣ trong các trƣờng

hợp sau:

- Ngƣời có đăng hộ hẩu thƣờng tr nhƣng thực tế đ chu ển đi nơi ở

khác trên 6 tháng.

- Ngƣời đến tạm tr

- Ngƣời đƣợc c đi học tập, c ng tác, đi chu n gia, ao động d i hạn ở

nƣớc ngo i tr n 6 tháng

- Ngƣời đang học tập, cải tạo trong trại cải tạo, cải huấn

- Ngƣời đi hẳn ra nƣớc ngo i, ể cả có ha h ng có giấ uất cảnh

- Việt iều nƣớc ngo i về thăm gia đình

- Ngƣời mang quốc tịch nƣớc ngo i thƣờng u n cƣ tr tại hộ d n cƣ

(nếu có)

Quy ƣớc một số trƣờng hợp cụ thể

a) Ngƣời đến ở nhờ, tr ng con, gi p việc, m thu v có định sinh sống u

d i (6 tháng trở n) đƣợc qu ƣớc nh n hẩu thực tế thƣờng tr tại hộ d n cƣ

v cũng đƣợc theo dõi DS- HHGĐ

b) Ngƣời nƣớc ngo i đ nhập quốc tịch Việt Nam v thực tế đ v đang sống ổn

định hoặc ngƣời mới chu ển đến có định sống ổn định hoặc ngƣời tạm

v ng đƣợc em nh n hẩu thực tế thƣờng tr tại hộ v cũng đƣợc theo dõi

DS-KHHGĐ chung với cả hộ

c) Ngƣời có hai hoặc nhiều nơi ở đƣợc ác định nh n hẩu thực tế thƣờng tr

tại nơi họ đăng địa chỉ i n hệ (nơi ở ch nh)

- Nếu các nơi ở của hộ gia đình cùng nằm tr n một th n: CTV d n số phụ

trách địa b n sẽ ghi họ tại nơi đƣợc ác định nơi ở ch nh

- Nếu các nơi ở của hộ gia đình nằm tr n các th n hác nhau tr n cùng

một : ai đƣợc ác định nh n hẩu thực tế thƣờng tr ở địa b n n o (nơi ở

ch nh) thì CTV d n số phụ trách địa b n sẽ ghi họ tại nơi đƣợc ác định

d) Ngƣời sống bằng nghề tr n mặt nƣớc nếu họ có nh ở tr n bờ, nh ở của họ

thuộc địa b n n o sẽ do CTV d n số phụ trách địa b n ghi v theo dõi về DS-

HHGĐ; nếu họ h ng có nh ở tr n bờ nhƣng có đăng bến gốc thì bến gốc

của họ thuộc địa b n n o sẽ do CTV phụ trách địa b n đó sẽ ghi v theo dõi DS-

HHGĐ

e) Ngƣời qu n đội, c ng an sống tại hộ gia đình tr n địa b n của cũng

đƣợc t nh nh n hẩu thực tế thƣờng tr v cũng đƣợc theo dõi DS- HHGĐ

chung với cả hộ gia đình

g) Ngƣời m hợp đồng (ng n hạn, d i hạn, tạm tu ển, thời vụ) cho qu n đội,

c ng an hiện cƣ tr tại hộ gia đình đƣợc t nh nh n hẩu thực tế thƣờng tr tại

hộ gia đình

h) Nh n hẩu đặc thù đƣợc theo dõi ri ng, bao gồm:

- u n đội v c ng an trong doanh trại ( ực ƣợng thƣờng trực) gồm

nh ng ngƣời qu n nh n tại ngũ, c ng nh n vi n quốc phòng, c ng an ể cả

ngƣời m hợp đồng ng n hạn v d i hạn (tr ngƣời đang m c ng nhật hoặc

thời vụ) đang sống tr n địa b n đặc thù do qu n đội v c ng an quản

- hạm nh n trong các trại giam, trại cải tạo bao gồm: nh ng ngƣời đang

học tập/ cải tạo/cải huấn trong các trƣờng/trại cải tạo, cải huấn do qu n đội hoặc

c ng an quản

- ệnh nh n h ng nơi nƣơng tựa đ nằm tại bệnh viện t nhất 6 tháng

- Trẻ em trong các trại mồ c i, nh ng ngƣời sống trong các nh dƣỡng o,

trại phong/hủi, trung t m/trƣờng/trại/cơ sở cải tạo tệ nạn hội hác đóng tr n địa

bàn xã.

- Trƣờng thanh thiếu ni n, trƣờng d n tộc nội tr , trƣờng c m/điếc, các

n tu sỹ trong các tu viện, các nh sƣ v tu sỹ, nh chung, nh chùa

- Ngƣời h ng có nơi ở ổn định, sống na đ mai đó gồm nh ng ngƣời

ang thang cơ nhỡ, h ng có nh ở v nh ng ngƣời sống bằng nghề tr n mặt nƣớc

m h ng có nh ở tr n bờ v h ng đăng bến gốc

4.3. Sổ ghi chép ban đầu về DS-KHHGĐ (sổ A0) v v cách ghi chép ban đầu 4.3.1. Trang bìa

Trong trang bìa cần điền t n địa danh tinh, hu ện , th n bằng ch in hoa,

em hƣớng dẫn chi tiết trong cuốn hƣớng d n thực tập

4 3 2 Tra ả địa à

Bả địa à đ ợc t ực t eo a c c : t ứ ất Đối với hu vực có địa

chỉ iểu th nh thị v thứ hai đối với hu vực có địa chỉ iểu n ng th n ( em

hƣớng d n chi tiết trong cuốn hƣớng dẫn thực tập)

4 3 3 C c ả ã và ả ỗ trợ

C c ả ã ỗ trợ ao ồ : ảng đối chiếu năm m ịch v dƣơng ịch,

ảng m iện pháp tránh thai v ảng m Sự iện thai sản, ảng m T n tật, *

ảng danh mục các d n tộc Việt Nam, ảng chu ển đổi trình độ giáo dục phổ

thông ( em hƣớng dẫn thực tập).

4 3 4- C c tra c í Sổ A0 ( ếu ộ c

ỗi hộ d n cƣ đƣợc ghi trong một hoặc nhiều trang hiếu hộ d n cƣ cụ

thể nhƣ sau:

+ Hộ có một cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ v có dƣới 7 ngƣời thì

ghi v o trong một trang, nếu có nhiều hơn 7 ngƣời thì ghi sang trang tiếp theo

+ Hộ có hai cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ thì cặp vợ chồng thứ hai

v con của họ đƣợc ghi sang trang thứ hai tiếp theo

+ Hộ có ba cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ trở n thì cặp vợ chồng

thứ hai, thứ ba, thứ tƣ trở n v con của họ đƣợc ghi trang thứ hai, thứ ba, thứ

tƣ… tiếp theo

+ Hộ tập thể nếu có phụ n trong độ tuổi sinh đẻ v con của họ thì ghi

v o một trang ri ng

+ Hộ tập thể có nhiều hơn 7 ngƣời nam hoặc n chƣa có gia đình

ri ng thì ghi trang tiếp theo

* Ghi thông tin:

- Ghi đủ các mục Nếu mục n o chƣa rõ thì ác định ại mới ghi h ng

ghi các th ng tin theo chủ quan của mình m h ng đi thu thập Ch cập nhật

th ng tin, v dụ: Ngƣời chết, ngƣời chu ển đi hỏi phải gạch đi; ngƣời

chu ển đến, mới sinh phải th m v o

- Cần r soát các mục trong phiếu hộ d n cƣ, ch nh ng th ng tin cần

ghi ở nhiều mục của phiếu để tránh ghi ót th ng tin V dụ: Trƣờng hợp trẻ mới

sinh ra cần ghi ở mục I, mục II (nếu ngƣời mẹ trƣớc hi mang thai đang s dung

TT) v mục III của phiếu

Trƣờng hợp chƣa ác định đƣợc th ng tin ch nh ác thì tạm ghi th ng tin

v o sổ c ng tác để tìm cách đối chiếu

Trang ch nh của sổ A0 bao gồm các mục sau:

Mục ộ s ……… Địa c ỉ ộ

+ Mục T t cơ ả

u ƣớc, ghi ần ƣợt t ng ngƣời trong hộ t tr n uống dƣới (t dòng 1

đến hết) bao gồm các cột sau: Cột 1 - Số thứ tự; Cột 2 - Họ v t n; Cột 3 uan

hệ với chủ hộ; Cột 4- Giới t nh; Cột 5- Ng tháng năm sinh; Cột 6 - D n tộc;

Cột 7- Trình độ học vấn; Cột 8- Trình độ chu n m n; Cột 9 Tình trạng h n

nh n; Cột 10 Tình trạng cƣ tr ; Cột 11 Tình trạng t n tật,

Mục : T eo õ ế oạc óa a đì

Theo dõi kế hoạch hóa gia đình dùng để ghi chép tình trạng s dụng

TT, sinh con, mang thai, phá thai/sả thai của ngƣời phụ n trong độ tuổi

sinh đẻ (t 15 đến 49 tuổi) có chồng iểu thiết kế để s dụng cho 5 năm 2011-

2015 ao gồm các mục sau: (1) Họ v t n; (2) Sinh năm; (3) Tháng năm b t

đầu s dụng TT đang dùng Cột năm: đƣợc chia m 5 năm t 2011 đến

2015 ỗi năm ghi theo một cột với các tháng tƣơng ứng; Dòng tháng: đƣợc

chia m 12 tháng trong năm ( em hƣớng d n chi tiết trong cuốn hƣớng dẫn

thực tập)

Mục T eo õ c c t a đổ

hoản 1 Trẻ mới sinh; hoản 2 Ngƣời chết; hoản 3 mẹ mang thai; hoản

4 Chu ển đi hỏi ; hoản 5 Chu ển đến t ngo i v hoản 6 Tha đổi

th ng tin cơ bản ( em hƣớng dẫn chi tiết cuốn hƣớng dẫn thực tập)

Lƣu : Sau hi thực hiện ghi chép tạo ục III, CTV g i Trang sổ A0 cho

C CT để g i th ng tin n cho cấp hu ện cập nhật th ng tin v in trang mới /

4. Phi u thu tin của CTV 4.1. Quy định chung

1/ hiếu thu tin do CTV d n số ập h ng tháng, các th ng tin của hiếu

thu tin đƣợc chiết suất t các th ng tin trong hiếu hộ d n cƣ của Sổ A0 Các

hiếu hộ d n cƣ đ đƣợc s a đổi, bổ sung th ng tin hoặc ập mới nhƣ đ hƣớng

dẫn g i èm theo hiếu thu tin h ng tháng đƣợc coi hiếu thu tin

2/ hạm vi ác định th ng tin trong hiếu thu tin của tháng n o thời gian

CTV d n số ác định v thu thập đƣợc th ng tin tại tháng đó, h ng t nh theo thời

điểm sự iện ả ra (v dụ: trẻ mới sinh ng 11 tháng 7, nhƣng CTV thu thập đƣợc

th ng tin v o tháng 8, thì phạm vi ác định th ng tin trong hiếu thu tin của tháng

8).

3/ Để ghi th ng tin v o hiếu thu tin, CTV d n số phải quan sát to n diện

một trang hiếu hộ d n cƣ (vì th ng tin tại các mục, hoản có i n hệ mật thiết

với nhau) v phải thực hiện ần ƣợt t ng trang theo mỗi nội dung th ng tin (để

tránh trùng ặp hoặc bỏ sót hi chiết suất v o hiếu thu tin)

4/ Trƣờng hợp có nhiều th ng tin hơn số dòng trong phiếu thu tin tại một

hoặc nhiều nội dung thì ghi sang hiếu thu tin thứ hai, thứ ba đồng thời ghi rõ

hiếu thứ 2 sau cụm t Tháng… năm…

1- 5 h ng tháng: CTV phải nộp đủ các phiếu thu tin v phiếu hộ d n cƣ

cho cán bộ d n số để thẩm định

4.2. Ghi vào phi u thu tin (Biểu 01-CTV: Phiếu thu tin về dân s và kế hoạch

óa a đì

ếu t u t t ồ c c ục sau: Danh sách trẻ mới sinh; Danh sách

ngƣời chết; Danh sách ngƣời chu ển đến hộ; Danh sách ngƣời chu ển đi hỏi

hộ; Danh sách trẻ sinh ra đƣợc s ng ọc sơ sinh, Danh sách b mẹ mang thai

đƣợc s ng ọc trƣớc sinh, Danh sách phụ n có th ng tin về sự iện thai sản;

Danh sách cặp vợ chồng mới s dụng TT; Danh sách tƣ vấn, hám sức hỏe

tiền h n nh n; Danh sách ngƣời có th ng tin tha đổi.

5. L p báo cáo của ban dân số xã 5.1. Trách nhiệm của cán bộ dân số xã:

- iểm tra t nh đầ đủ của th ng tin tr n phiếu thu tin, phiếu hộ d n cƣ

trong Sổ A0, t nh ch nh ác của th ng tin qua iểm tra số iệu

- Tiếp nhận, iểm tra, s a v phản hồi th ng tin nghi ngờ sai, thông tin sai

trong hiếu thu tin, hiếu hộ d n cƣ do CTV d n số chu ển n hoặc cấp hu ện

chu ển về

5.2. Quy định về phạm vi v ti n độ báo cáo

5 2 1 ạ v c c c ỉ t u t DS- Đ

- hạm vi các chỉ ti u thống trong ỳ đƣợc t nh t ng đầu ỳ đến

ng cuối ỳ theo năm dƣơng ịch báo cáo V dụ: trong tháng t ng 1 đến

ng cuối tháng; trong qu t ng 1 tháng đầu qu đến ng cuối qu ; trong

năm t ng 1 tháng 1 đến ng 31 tháng 12 của năm báo cáo

- hạm vi các chỉ ti u thống đến cuối ỳ đƣợc t nh t ng cuối ỳ

theo năm dƣơng ịch báo cáo V dụ: đến cuối tháng; đến cuối qu đƣợc t nh đến

ng 31/3 (qu I), 30/6 (qu II), 30/9 (qu III), 31/12 (qu IV); đến năm đƣợc

t nh đến 31/12 của năm báo cáo

- Ng họp giao ban về c ng tác DS- HHGĐ: Ng họp giao ban về

công tác DS- HHGĐ của thời gian t ng 1 đến ng 5 h ng tháng để

iểm điểm c ng việc của tháng trƣớc v nhiệm vụ của tháng sau Trong ng

họp giao ban, CTV phải nộp đủ các phiếu thu tin v phiếu hộ d n cƣ (mới hoặc

có tha đổi th ng tin nhƣ đ hƣớng dẫn) cho cán bộ d n số tổng hợp v thẩm

định th ng tin

5.2.2 Lập o c o của a s ã

- B ểu 01-DSX B o c o s và ế oạc óa a đì t

áo cáo n do ho d iệu điện t cấp hu ện t hệ cơ sở d iệu v

hiếu thu tin h ng tháng để ập báo cáo h ng tháng của v g i trở ại cho cấp

để s dụng

Ghi t n địa danh ở ph a tr n b n phải biểu, tháng năm báo cáo

Ví dụ: áo cáo tháng 9 năm 2014 Ngu n Ho , hu ện hù C , tỉnh

Hƣng Y n

Đơ vị báo cáo:

Lƣu ý: áo cáo tháng 9 năm 2014 v ng g i ng 06 tháng 10 năm 2014

Biểu 01-DSX

(Ban hành theo Quyết định số 473/ Đ-TCDS

+ Tram Y tế xã : NGUYÊN HÒA

của Tổng cục trƣởng Tổng cục DS- HHGĐ,

Nơ ận:

ng 16 tháng 11 năm 2011)

Ngày gửi: 06 hàng tháng sau tháng báo cáo.

+ Trung tâm DS- HHGĐ hu ện: PHÙ CỪ Cột A: Ghi t n các th n, ấp, bản hoặc theo các địa b n CTV quản

+ Uỷ ban Nhân dân xã: NGUYÊN HÒA

+ Ban chỉ đạo DS- HHGĐ : NGUYÊN HÒA

Cột 1 Số iệu của to n Số iệu có đƣợc bằng cách cộng số iệu của các

BÁO CÁO DÂN SỐ VÀ KẾ HOẠCH HÓA GIA ĐÌNH

th¸ng 9 n¨m 2014

th n trong (cộng các cột số iệu)

T cột 2 trở đi, ghi t n các th n thuộc Trƣờng hợp một th n có nhiều

CTV d n số quản địa b n thì số iệu của th n sẽ cộng t số iệu của các địa

b n v cột của th n đƣợc chia th nh nhiều cột gồm cột cộng, các cột t n địa

bàn.

Số iệu có đƣợc bằng cách chiết suất t ho d iệu t cấp hu ện v hiếu

thu tin, hiếu hộ d n cƣ của Sổ A0 cần s a đổi, bổ sung, ập mới do g i n

(Dòng 1) Tổng số trẻ em sinh ra trong tháng: Số iệu có đƣợc bằng cách

cộng số ƣợng trẻ em sinh ra tại mục 1 của hiếu thu tin

- Số trẻ em nam sinh ra: Số iệu có đƣợc bằng cách cộng số ƣợng trẻ em

sinh ra v giới t nh “nam” tại mục 1 của hiếu thu tin

- Số trẻ em n sinh ra: Số iệu có đƣợc bằng cách cộng số ƣợng trẻ em

sinh ra v giới t nh “n ” tại mục 1 của hiếu thu tin

- Số trẻ em sinh ra con thứ 3+: Số iệu có đƣợc bằng cách cộng số ƣợng

trẻ em sinh ra v “ con thứ 3 trở n của b mẹ” tại mục 1 của hiếu thu tin

- Số trẻ em sinh ra đ đƣợc SLSS: Số iệu có đƣợc bằng cách cộng số

ƣợng trẻ em sinh ra đƣợc s ng ọc sơ sinh tại mục 5 của hiếu thu tin

- Số trẻ em sinh ra bị hu ết tật: Số iệu có đƣợc bằng cách cộng số ƣợng

trẻ em sinh ra bị hu ết tật tại mục 10 của hiếu thu tin

(Dòng 2) Số n đặt vòng TT mới trong tháng: Số iệu có đƣợc bằng cách

cộng số ƣợng đặt vòng tránh thai tại mục 8 của hiếu thu tin

- Trong đó: số n tha vòng tránh thai: Số iệu có đƣợc bằng cách cộng số

ƣợng tha vòng tránh thai tại mục 8 của hiếu thu tin

(Dòng 3) Số n th i s dụng vòng TT trong tháng: Số iệu có đƣợc bằng

cách cộng số ƣợng th i s dụng vòng tránh thai tại mục II: theo dõi s dụng

BPTTcủa trang ch nh sổ A0.

(Dòng 4) Số nam mới triệt sản trong tháng: Số iệu có đƣợc bằng cách

cộng số ƣợng nam mới triệt sản tại mục 8 của hiếu thu tin

(Dòng 5) Số n mới triệt sản trong tháng: Số iệu có đƣợc bằng cách cộng

số ƣợng n mới triệt sản tại mục 8 của hiếu thu tin.

(Dòng 6) Số n mới cấ thuốc TT trong tháng: Số iệu có đƣợc bằng cách

cộng số ƣợng n mới cấ thuốc tránh thai tại mục 8 của hiếu thu tin

- Trong đó: tha que cấ tránh thai: Số iệu có đƣợc bằng cách cộng số

ƣợng tha que cấ tránh thai tại mục 8 của hiếu thu tin

(Dòng 7) Số n th i s dụng que cấ TT trong tháng: Số iệu có đƣợc bằng

cách cộng số ƣợng th i s dụng que cấ tránh thai tại mục 8 của hiếu thu tin

(Dòng 8) Số b mẹ mang thai đƣợc SLTS1 trong tháng: Số iệu có đƣợc

bằng cách cộng số ƣợng b mẹ mang thai đƣợc SLTS1 tại mục 6 của hiếu thu

tin.

(Dòng 9) Số b mẹ mang thai đƣợc SLTS2 trong tháng: Số iệu có đƣợc

bằng cách cộng số ƣợng b mẹ mang thai đƣợc SLTS2 tại mục 6 của hiếu thu

tin.

(Dòng 10) Số ngƣời đƣợc tƣ vấn v hám sức hỏe tiền h n nh n trong

tháng: Số iệu có đƣợc bằng cách cộng số ƣợng ngƣời đƣợc tƣ vấn, hám sức

hỏe tiền h n nh n tại mục 9 của hiếu thu tin

- B ểu 02-DSX : B o c o s và ế oạc óa a đì quý Báo cáo này do ho d iệu điện t cấp hu ện t hệ cơ sở d iệu v

hiếu thu tin h ng tháng để ập báo cáo qu của v g i cho cấp để s

dụng Ghi t n địa danh ở ph a tr n b n phải biểu, qu năm báo cáo

Cột 1 Số iệu của to n Số iệu có đƣợc bằng cách cộng số iệu của các

th n trong (cộng các cột số iệu)

T cột 2 trở đi ghi t n các th n thuộc Trƣờng hợp một th n có nhiều

CTV d n số quản địa b n thì số iệu của th n sẽ cộng t số iệu của các địa

b n v cột của th n đƣợc chia th nh nhiều cột gồm cột cộng, các cột t n địa

bàn.

(Dòng 1) Số hộ d n cƣ (hộ tập thể+ hộ gia đình) t nh đến cuối qu : Số

iệu có đƣợc bằng cách cộng số hộ gia đình v hộ tập thể đến cuối qu theo

hiếu hộ d n cƣ trong Sổ A0 tại

- Trong đó: Số hộ gia đình: Số iệu có đƣợc bằng cách cộng số hộ gia

đình theo hiếu hộ d n cƣ trong Sổ A0 tại

(Dòng 2) Tổng số nh n hẩu thực tế thƣờng tr t nh đến cuối qu : Số iệu

có đƣợc bằng cách cộng số nh n hẩu thực tế thƣờng tr t nh đến cuối qu theo

hiếu hộ d n cƣ trong Sổ A0 tại

(Dòng 3) Tổng số n 15-49 tuổi có chồng t nh đến cuối qu : Số iệu có

đƣợc bằng cách cộng số nh n hẩu thực tế thƣờng tr t nh n t 15 tuổi đến

49 tuổi (theo năm dƣơng ịch) v có tình trạng h n nh n “có chồng” t nh đến

cuối qu theo hiếu hộ d n cƣ trong Sổ A0 tại

(Dòng 4) Số ngƣời chết trong qu : Số iệu có đƣợc bằng cách cộng số

ƣợng ngƣời chết trong qu tại ục 2 của hiếu thu tin

(Dòng 5) Số ngƣời ết h n trong qu : Số iệu có đƣợc bằng cách cộng số

ƣợng ngƣời ết h n (tha đổi tình trạng h n nh n) trong qu tại ục 10 của

hiếu thu tin

(Dòng 6) Số ngƣời h n trong qu : Số iệu có đƣợc bằng cách cộng số

ngƣời h n (tha đổi tình trạng h n nh n) trong qu tại ục 10 của hiếu thu tin

(Dòng 7) Số ngƣời chu ển đi hỏi trong quý: Số iệu có đƣợc bằng

cách cộng số ƣợng ngƣời chu ển đi hỏi , bao gồm cả nh ng ngƣời chu ển

đi cả hộ, trong qu tại ục 4 của hiếu thu tin

(Dòng 8) Số ngƣời chu ển đến t hác trong qu : Số iệu có đƣợc

bằng cách cộng số ƣợng ngƣời chu ển đến t hác, bao gồm cả nh ng

ngƣời chu ển đến cả hộ, trong qu tại ục 3 của hiếu thu tin

(Dòng 9) Số cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ hiện đang s dụng TT

t nh đến cuối qu : Số iệu có đƣợc bằng cách cộng số phụ n t 15 đến 49 tuổi

có chồng hiện đang s dụng TT t nh đến cuối qu v chia theo t ng biện

pháp tránh thai hiện đang s dụng (m TT) tại ục II trong Sổ A0 tại

(Dòng 10) Số cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ chƣa s dụng TT

t nh đến cuối qu : Số iệu có đƣợc bằng cách cộng số phụ n t 15- 49 tuổi có

chồng hiện h ng s dụng TT (m 0) t nh đến cuối qu theo ục II Sổ A0

tại

- Cặp có hai con một bề: Số iệu có đƣợc bằng cách cộng số phụ n t 15

đến 49 tuổi có chồng hiện h ng s dụng TT (m 0) v hiện có hai con còn

sống theo giới t nh t nh đến cuối qu tại ục II v ục I trong Sổ A0 tại

- Cặp có ba con trở n: Số iệu có đƣợc bằng cách cộng số phụ n t 15

đến 49 tuổi có chồng hiện h ng s dụng TT (m 0) v hiện có ba con còn

sống t nh đến cuối qu tại mục II v mục I trong Sổ A0

(Dòng 11) Số b mẹ đang mang thai t nh đến cuối qu : Số iệu có đƣợc

bằng cách cộng số b mẹ đang mang thai t nh đến qu tại mục 7 của hiếu thu

tin.

(Dòng 12) Số cộng tác vi n d n số t nh đến cuối qu : Số iệu có đƣợc

bằng cách cộng số ƣợng CTV d n số ập hiếu thu tin của t ng cho ho d

iệu điện t cấp hu ện cập nhật theo hiếu thu tin

- CTV d n số n : Số ƣợng v giới t nh theo bảng CTV

- CTV mới tham gia trong qu :Số ƣợng theo bảng CTV

- B ểu 03-DSX : B o c o s và ế oạc óa a đì ă áo cáo n do ho d iệu điện t cấp hu ện t hệ cơ sở d iệu v

hiếu thu tin h ng tháng để ập báo cáo năm của v g i cho cấp s dụng

Ghi t n địa danh (CHỮ IN H A) ở ph a tr n b n phải biểu, năm báo cáo

Cột A: Ghi t n các chỉ ti u cần báo cáo; Cột 1: Ghi đơn vị t nh; Cột 2:

Ghi số ƣợng

Dòng (1) v (2):T số iệu biểu 02-DS qu IV của năm báo cáo

Dòng 3) Tổngsố phụ n t nh đến cuối năm: Số iệu có đƣợc bằng cách

cộng số nh n hẩu thực tế thƣờng tr t nh n đến cuối năm theo hiếu hộ d n

cƣ trong Sổ A0 tại Số iệu đƣợc ph n tổ theo tuổi v tình trạng h n nh n

- Số phụ n t 15 đến 49 tuổi t nh đến cuối năm: T số iệu biểu 02-DSX

qu IV của năm báo cáo

- Số phụ n t 15 đến 49 tuổi có chồng t nh đến cuối năm : T số iệu

biểu 02-DS qu IV của năm báo cáo

Dòng 4) Tổng số trẻ em sinh ra trong năm: Cộng t số iệu của biểu 01-

DS của 12 tháng

Trong tổng số:

- S trẻ e Nam sinh ra: Cộng t số iệu của biểu 01-DS của 12 tháng.

- S trẻ e s ra: Cộng t số iệu của biểu 01-DS của 12 tháng

- S trẻ e s co từ t ứ a tr l : Cộng t số iệu của biểu 01-DSX

của 12 tháng

- S trẻ e đ ợc sà lọc sơ s : Cộng t số iệu của biểu 01-DS của

12 tháng.

- S trẻ e s ra ị u ết tật: Cộng t số iệu của biểu 01-DS của 12

tháng.

Dòng 5) Số ngƣời chết trong năm: Cộng t số iệu của biểu 02-DS của

4 qu

Tổng số ngƣời ết h n trong năn: Cộng t số iệu của biểu 02-DS của 4

Dòng 6) Tổng số ngƣời h n trong năm: Cộng t số iệu của biểu 02-

DS của 4 qu

Dòng 7) Số ngƣời chu ển đi hỏi trong năm: Cộng t số iệu của biểu

02-DS của 4 qu

Dòng 8) Số ngƣời chu ển đến t hác trong năm: Cộng t số iệu của

biểu 02-DS của 4 qu

Dòng (16) đến (18): T số iệu biểu 02-DS qu IV của năm báo cáo

Dòng (19) đến (21): Cộng t số iệu biểu 01-DSX .

Dòng (22) Tổng số ngƣời bị t n tật t nh đến cuối năm: Số iệu có đƣợc

bằng cách cộng số nh n hẩu thực tế thƣờng tr bị hu ết tật (có m hu ết tật)

t nh đến cuối năm theo hiếu hộ d n cƣ trong Sổ A0

Dòng (23):T số iệu biểu 02-DS qu IV, cộng số iệu 4 qu của năm

Dòng (24): Tổng số inh ph sự nghiệp đƣợc cấp v s dụng trong năm

cho chƣơng trình DS- HHGĐ

5.2.3 Lập o c o của s u

- B ểu 01-DS B o c o s và ế oạc óa a đì t

áo cáo n đƣợc ập t ho d iệu điện t cấp hu ện Ghi t n địa danh ở ph a

tr n b n phải biểu v tháng, năm báo cáo

Lƣu ý: áo cáo tháng 9 năm 2014 ập ng 11 tháng 10 năm 2014

Cột 1 Số iệu của to n hu ện Số iệu có đƣợc bằng cách cộng số iệu của

các trong hu ện (cộng các cột số iệu)

T n t cột 2 đến cột cuối cùng đƣợc ghi t n các thuộc hu ện

T các dòng (1) đến dòng (10) đƣợc tổng hợp số iệu t iểu 01-DSX.

Lƣu ý: Số iệu t iểu 01-DS trong tháng; số iệu iểu 01-DSH là

cộng dồn t tháng 1 đến tháng báo cáo (cộng ũ ế)

- B ểu 02-DS B o c o s và ế oạc óa a đì quý

áo cáo n đƣợc ập t ho d iệu điện t cấp hu ện Ghi t n địa danh

ở ph a tr n b n phải biểu v tháng, năm báo cáo

Cột 1 Số iệu của to n hu ện Số iệu có đƣợc bằng cách cộng số iệu của

các trong hu ện (cộng các cột số iệu)

T n t cột 2 đến cột cuối cùng đƣợc ghi t n các thuộc hu ện

T các dòng (1) đến dòng (12) đƣợc tổng hợp số iệu t iểu 02-DSX.

- B ểu 03-DS B o c o s và ế oạc óa a đì

áo cáo n đƣợc ập t ho d iệu điện t cấp hu ện Ghi t n địa danh

ở ph a tr n b n phải biểu v tháng, năm báo cáo

Cột 1 Số iệu của to n hu ện Số iệu có đƣợc bằng cách cộng số iệu của

các trong hu ện (cộng các cột số iệu)

T n t cột 2 đến cột cuối cùng đƣợc ghi t n các thuộc hu ện

T các dòng (1) đến dòng (26) đƣợc tổng hợp số iệu t iểu 03-DSX.

6. Kiểm tra, thẩm định chất lƣợng của số liệu thống kê dân số - KHHGĐ 6.1. Kiểm tra t i liệu ghi chép ban đầu

6 1 1 ể tra ức độ c í c của c c t t tro sổ A0

6.1 1 1 Mục đíc u cầu

Sổ ghi chép ban đầu về DS- HHGĐ (sổ A0) t i iệu ghi chép ban đầu

của Hệ thống th ng tin quản - thống chu n ng nh, t i iệu cơ bản của

ho th ng tin thống điện t về DS- HHGĐ, sổ gốc để ghi chép v theo

dõi các th ng tin về DS- HHGĐ Độ ch nh ác của các th ng tin ghi chép, cập

nhật trong Sổ A0 có ngh a quan trọng, qu ết định mức độ ch nh ác của các

số iệu báo cáo thống

Tu nhi n, các th ng tin đƣợc thu thập, ghi chép v o Sổ A0 thƣờng có

một số sai sót Các sai sót, nhầm ẫn thƣờng ả ra nga t giai đoạn đầu của

quá trình thu thập th ng tin, do các ỗi sau:

- Ngƣời hai báo th ng tin h ng nhớ ch nh ác về thời gian sả ra các

sự iện, hoặc hiểu h ng đ ng về cầu hỏi m cộng tác vi n d n số đ nếu để

thu thập th ng tin

- Cộng tác vi n, nh ng ngƣời thu thập th ng tin ghi v o sổ chƣa n m

v ng nghiệp vụ điều tra có thể giải th ch h ng đ ng các chỉ ti u cần thu thập

Ngo i ra, việc ghi chép sai, chậm v thiếu các th ng tin v o Sổ A0, đặc biệt

hi chép t Sổ A0 sang phiếu thu tin dẫn đến m sai ệch các th ng tin thu

đƣợc

Các th ng tin về d n số cũng nhƣ các biến động nhƣ sinh, chết, chu ển

đi, chu ển đến, ết h n v h n, ngo i S A0 của ng nh DS- HHGĐ, tại Uỷ

ban Nh n d n cấp /phƣờng còn có thể hai thác t hệ thống đăng hộ tịch

của ng nh Tƣ háp, hệ thống đăng hộ hẩu của ng nh C ng an v sổ chứng

sinh, chứng t của ng nh tế Vì vậ , để có thể thu thập đƣợc đầ đủ hơn các

trƣờng hợp sinh, chết, chu ển đi, chu ển đến, ết h n v h n ả ra trong

/phƣờng, cần phối hợp đối chiếu th ng tin của các nguồn n để bổ sung các

trƣờng hợp sinh, chết, đi, đến đ có trong hệ thống sổ đăng hộ tịch, hộ hẩu

v giấ chứng sinh, chứng t , nhƣng còn thiếu trong Sổ A0

ởi vậ , việc thƣờng u n iểm tra ại các t i iệu ghi chép ban đầu

trong Sổ A0 hết sức cần thiết, để các th ng tin đƣợc thu thập, cập nhật trong

Sổ A0 đầ đủ hơn, đảm bảo các th ng tin thống trong các báo cáo thống ế

đạt mức độ ch nh ác cao

6.1 1 2 ể tra ức độ c í c của c c t t tro sổ A0

Trong sổ A0 có nhiều th ng tin cá nh n có quan hệ mật thiết với nhau,

đặc biệt các thống tin có i n quan đến các chỉ ti u nh n hẩu học ởi vậ ,

mức độ ch nh ác của nh ng chỉ ti u n có ảnh hƣởng trực tiếp đến mức độ

ch nh ác của các chỉ ti u quan trọng m cơ sở dựng ế hoạch h ng năm v

đánh giá việc thực hiện chiến ƣợc d n số

1 ạ v , đ t ợ t eo õ của Sổ A0

Theo qu định, phạm vi đƣợc ghi v o Sổ A0 tất cả các hộ cƣ tr tr n

địa b n của bao gồm “hộ gia đình” v “hộ tập thể” Các hái niệm “hộ gia

đình” v “hộ tập thể” đƣợc qu định ri ng cho chế độ ghi chép n , h ng

giống với hái niệm “hộ gia đình” v “hộ tập thể” đƣợc qu định trong c ng tác

đăng hộ hẩu của ng nh C ng an

Đối tƣợng theo dõi DS- HHGĐ nh n hẩu thực tế thƣờng tr tại hộ

(tr hu vực do cơ quan qu n đội, c ng an, ngoại giao quản ); đối tƣợng theo

dõi về ế hoạch hoá gia đình nh ng cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ (15-

49); đối tƣợng theo dõi về trẻ em nh ng ngƣời dƣới 16 tuổi

hái niệm “nh n hẩu thực tế thƣờng tr ” đƣợc qu định ri ng cho chế

độ ghi chép n (thống nhất với qu định trong tổng điều tra d n số v trong

c ng tác thống d n số thƣờng u n), h ng giống với hái niệm “nh n hẩu

thƣờng tr ” đƣợc qu định trong c ng tác đăng hộ hẩu của ng nh C ng an

2 Cột 5 N à s

Chỉ ti u ng tháng năm sinh trong Sổ A0 rất quan trọng, nhất trong

việc ác định các đối tƣợng theo dõi trong sổ nhƣ phụ n trong độ tuổi sinh đẻ

(15-49) hoặc trẻ em (dƣới 16 tuổi) v v Theo qu định ghi Sổ A0, ng tháng

năm sinh phải ghi theo dƣơng ịch Tu nhi n, trong thực tế, ngƣời d n, nhất

nh ng ngƣời ớn tuổi thƣờng h ng nhớ đƣợc ng tháng năm sinh của mình

m chỉ nhớ đƣợc tuổi của bản th n v thƣờng đƣợc ể cả tuổi mụ (đ i hi nhiều

hơn tuổi tròn tới 2 năm) Vì vậ cần phải iểm tra chặt chẽ các trƣờng hợp

chu ển đổi cho thật ch nh ác

3 Cột 10 trì độ ọc vấ

Theo qu định ghi Sổ A0, trình độ học vấn phổ th ng phải ghi theo hệ

phổ th ng 12 năm ởi vậ , nh ng ngƣời trƣớc d đ học theo các hệ phổ

th ng hác (hệ 10 năm) phải chu ển đổi sang hệ phổ th ng 12 năm

Việc ghi ha h ng ghi trình độ học vấn của một ngƣời i n quan đến tuổi

v trình độ học vấn của ngƣời đó “ ù ch ” chỉ ghi cho nh ng ngƣời t 14 tuổi

trở n Cần ch mối i n hệ gi a trình độ học vấn v tuổi

V dụ, một ngƣời 8 tuổi h ng thể học ớp 12 n n nếu trong danh sách hộ

có một ngƣời Cột 5 “Ng tháng năm sinh” ghi “10-4-1998 (8 tuổi) m trong

Cột 10 “Trình độ văn hoá” có trình độ văn hoá phổ th ng “12/12” thì cần iểm

tra em ngƣời n có thể ghi sai năm sinh (1988 th nh 1998) hoặc sai trình độ

(2/12 thành 12/12).

4 Cột 11 Tì trạ

Theo qu định ghi Sổ A0, tình trạng h n nh n phải ghi theo tình trạng

hôn nhân thực tế V dụ, nh ng ngƣời đƣợc ghi có vợ/có chồng h ng chỉ bao

gồm nh ng ngƣời đ có đăng ết h n m còn cả nhƣng ngƣời đƣợc gia đình

tự tổ chức đám cƣới hoặc chung sống với nhau nhƣ vợ chồng

Cần ph n biệt tình trạng h n với tình trạng y thân. L h n nh ng

ngƣời trƣớc đ vợ chồng, na đ bỏ nhau đƣợc tòa án c ng nhận v chƣa ết

h n ại với ngƣời hác Trong hi đó th n nh ng ngƣời trƣớc đ vợ

chồng đ bỏ nhau nhƣng chƣa đƣợc to án c ng nhận v h ng còn sống chung

n a

Chỉ ti u trình độ h n nh n có i n quan đến Cột “Ng tháng năm sinh”

(tuổi) v Cột “ uan hệ với chủ hộ” Th ng thƣờng, nh ng ngƣời chƣa đến tuổi

ết h n theo Luật H n nh n v gia đình (Nam dƣới 20 tuổi, n dƣới 18 tuổi) thì

tình trạng có vợ/có chồng h ng thể ghi “Có đăng ết h n” Nếu có tình

trạng n thì phải iểm tra em hoặc hai sai năm sinh, hoặc hai sai tình trạng

h n nh n hoặc có thể ch nh qu ền cấp giấ “đăng ết h n” h ng đ ng uật

Nếu một ngƣời trong Cột 3 “ uan hệ với chủ hộ” đƣợc ghi “vợ/chồng”

thì trong Cột 11 “Tình trạng h n nh n” cả ngƣời đó v chủ hộ đều phải đƣợc ghi

“Có vợ/có chồng” nếu sai thì phải iểm tra ại em ngƣời n o có chỉ ti u n o

ghi sai.

5 Cột 11 Tì trạ c trú

Theo qu định, tình trạng cƣ tr đƣợc ghi theo qu định ri ng cho chế độ

ghi chép n , h ng giống với tình trạng đăng cƣ tr đƣợc qu định trong

c ng tác đăng hộ hẩu của ng nh C ng an nhƣ T1, T2 T3 v T4

6. Mục : T eo õ c c p p tr t a

ục II “ theo dõi các biện pháp tránh thai một mục rất quan trọng

trong việc ập các biểu báo cáo thống của các cấp sau n ục n sẽ đƣợc

s dụng để tổng hợp hiện trạng s dụng các biện pháp tránh thai tại nh ng thời

điểm nhất định; việc s dụng mới một số biện pháp tránh thai chủ ếu; hiện

trạng h ng s dụng TT; tình trạng mang thai; sinh con; tình hình nạo, phá

thai v v Vì vậ cần phải iểm tra mức độ ch nh ác trong ghi chép mục n ,

nhất phải đảm bảo t nh ogic của các chỉ ti u có i n quan

ục II “ theo dõi s dụng biện pháp tránh thai” chỉ đƣợc ghi cho nh ng

phụ n hiện đang có chồng trong độ tuổi 15-49 ởi vậ , phải iểm tra em Cột

4 “Giới t nh” có ghi “N ” h ng; Cột 5 “Ng tháng năm sinh” ngƣời n có

đ ng trong độ tuổi 15-49 h ng; v cuối cùng, Cột 11 “Tình trạng h n nh n”

ngƣời n có đƣợc ghi “Có chồng” h ng?

Nếu một trong các chỉ ti u tr n h ng phù hợp, phải iểm tra em cộng

tác vi n có ghi sai h ng Nếu cộng tác vi n ghi đ ng (có t nhất một trong 4 chỉ

ti u nói tr n h ng phù hợp) thì phải oại đối tƣợng phụ n đó ra hỏi hần II

(Gạch t n v các dòng tƣơng ứng của ngƣời n đ đƣợc ghi)

7. Mục : T eo õ c c t a đổ c

ục “Theo dõi các tha đổi hác” dùng để theo dõi v ghi các biến cố

nhƣ sinh, chết, nhận con nu i, chết, chu ển đi, chu ển đến, tha đổi tình trạng

h n nh n Hầu hết các biến cố nói tr n có i n quan mật thiết đến hần I “Th ng

tin cơ bản của hộ” v hần II “Theo dõi s dụng biện pháp tránh thai ởi vậ

cần phải iểm tra t nh gic của các th ng tin có i n quan

Nếu trong phần III có ghi th ng tin về một trƣờng hợp sinh: Ng tháng

năm sinh, con thứ mấ , hi sinh c n nặng bao nhi u, thì trong hần I phải có

đầ đủ các th ng tin về trƣờng hợp sinh n v trong hần II, trong tháng năm

sinh tƣơng ứng với ngƣời con đó ngƣời mẹ phải đƣợc ghi ch “S” Nếu có phần

n o thiếu các th ng tin cần thiết thì phải iểm tra em th ng tin n o sai để s a

cho đ ng với thực tế

Nếu trong phần III có ghi th ng tin về một trƣờng hợp nhận con nu i:

Ng tháng năm nhận con nu i, nhận con nu i ở đ u thì trong hần I phải có

đầ đủ các th ng tin về ngƣời con nu i n Nếu có phần n o thiếu các th ng tin

cần thiết thì phải iểm tra em th ng tin n o sai để s a cho đ ng với thực tế

Nếu trong phần III có ghi th ng tin về một trƣờng hợp chết: Ng tháng

năm chết, ngu n nh n chết thì trong hần I phải có dòng gạch đè n dòng họ

t n của ngƣời chết t Cột 1 đến Cột 13 Nếu h ng thì phải iểm tra em th ng

tin n o sai để s a cho đ ng với thực tế Nếu ngu n nh n chết đƣợc ghi vì

“thai sản” thì phải iểm tra em trong hần II “Theo dõi về các biện pháp tránh

thai” em ngƣời phụ n n trƣớc đó có mang thai h ng (có m “T”) hoặc có

sinh con h ng (có m “S”) Nếu h ng thì phải iểm tra xem thông tin nào sai

để s a cho đ ng với thực tế

Nếu trong phần III có ghi th ng tin về một trƣờng hợp chu ển đến: Ng

tháng năm chu ển đến, chu rn đến t /hu ện/tỉnh , thì trong hần I phải có

đầ đủ các th ng tin về ngƣời ch ển đến Nếu có phần n o thiếu các th ng tin

cần thiết thì phải iểm tra em th ng tin n o sai để s a cho đ ng với thực tế

Nếu trong phần III có ghi th ng tin về một trƣờng hợp chu ển đi: Ng

tháng năm chu ển đi, chu ển đi /hu ện/tỉnh , thì trong hần I phải gạch

chéo n to n bộ dòng có ghi các th ng tin của ngƣời n Nếu có phần n o

thiếu các th ng tin cần thiết thì phải iểm tra em th ng tin n o sai để s a cho

đ ng với thực tế

Chú ý , nếu một ngƣời có ng tháng năm sinh trong Cột 5 hần I “Ng

tháng năm sinh” có tháng sinh trùng với tháng quan sát (v dụ nhƣ tháng 4-2012

chẳng hạn) thì trong hần II “Theo dõi s dụng biện pháp tránh thai” dòng

tháng 4 của năm 2012 phải có ch “S” v trong phần III “Theo dõi tha đổi

hác” phải có một dòng m Cột “Ng tháng năm” ghi 14-4-2012”, có ghi t n

đứa trẻ trung với t n đứa trẻ đ ghi trong hần I

Tu nhi n, cần ƣu , trong một số trƣờng hợp có thể số ƣợng ghi ở

trong t ng phần h ng trùng nhau V dụ, nếu nhƣ có b mẹ sinh đ i thì có thể

có 2 dòng ghi tháng năm sinh 14-4-2012 nhƣng chỉ có 01 ch “S” trong hần II

Ngƣợc ại, có nh ng trƣờng hợp phụ n sinh đứa con đ chết “Chết trong

bụng mẹ” thì trong hần II, tháng quan sát có ghi “S” nhƣng trong hần I v

hần V ại h ng có ghi các trƣờng hợp sinh tƣơng ứng

6.1.2. ể tra p ếu t u t của cộ t c v

6.1.2 1 Mục đíc , u cầu

hiếu thu tinthống biểu báo cáo về DS- HHGĐ của cộng tác vi n cơ

sở để tổng hợp hệ thống biểu thống chu n ng nh DS- HHGĐ các cấp

( /phƣờng, hu ện/quận, tỉnh/th nh phố v trung ƣơng) Các số iệu của hệ

thống báo cáo thống chu n ng nh DS- HHGĐ các cấp cơ sở để các uỷ

Đảng, Ch nh qu ền v đo n thể đánh giá ết quả của c ng tác DS- HHGĐ ở

địa phƣơng mình đặc biệt các mục ti u m Chiến ƣợc d n số đ đề ra Các số

iệu của hệ thống báo cáo cơ sở để dựng ế hoạch v ế hoạch phát triển

kinh tế – hội của t ng địa phƣơng

Số iệu của các báo cáo của cộng tác vi n cơ sở để cộng tác vi n đánh

giá ết quả hoạt động về DS- HHGĐ tr n địa b n của mình phụ trách, t đó r t

ra đƣợc nh ng mặt mạnh, mặt ếu của c ng tác n nhằm dựng ế hoạch

hoạt động của cộng tác vi n trong thời gian tới đƣợc tốt hơn

Tu nhi n, các số iệu trong báo cáo của cộng tác vi n vì các do chủ

quan cũng nhƣ hách quan thƣờng m c phải một số sai sót nhất định Trƣớc hết

các sai sót m c phải nga t h u ghi chép ban đầu (Sổ A0) Việc hai thác

các th ng tin t Sổ A0cũng thƣờng m c phải các sai số do sai thời ỳ tham

chiếu (thời gian ả ra của các biến cố), hai thác trùng, bỏ sót, v v

Các th ng tin về d n số cũng nhƣ các biến động nhƣ sinh, chết, chu ển

đi, chu ển đến, ết h n v h n, ngo i Sổ A0, còn có thể hai thác t hệ thống

đăng hộ tịch của ng nh Tƣ háp, hệ thống đăng ƣ hộ hẩu của ng nh C ng

an v To án v sổ chứng sinh, chứng t của ng nh Y tế Vì vậ , để có thể thu

thập đƣợc đầ đủ hơn các trƣờng hợp sinh, chết, chu ển đi, chu ển đến, ết h n

v h n ả ra trong địa b n, cần phối hợp đối chiếu th ng tin của ba nguồn

n để bổ ung các trƣờng hợp sai sót hi cần thiết

ởi vậ , việc iểm tra các hiếu thu tin của cộng tác vi n hết sức cần

thiết, để các th ng tin đƣợc thu thập đầ đủ hơn, đảm bảo các th ng tin thống

trong các báo cáo thống ế đạt mức độ ch nh ác cao

6.1.2.2. Nộ u t ẩ đị p ếu t u t ập t t

1. Mục s s

Tổng số trẻ em sinh trong tháng có thể tổng hợp t một trong ba chỉ ti u

của sổ: Cột 5 (Ng tháng năm sinh) trong hần I hoặc m “S” của tháng quan

sát trong hần II “Tình hình s dụng các biện pháp tránh thai” hoặc các trƣờng

hợp sinh trong tháng quan sát đƣợc ghi trong hần III “Theo dõi các tha đổi

hác” Tu nhi n, cần ƣu , trong một số trƣờng hợp có thế số ƣợng ghi ở

trong t ng phần h ng trùng nhau V dụ, nếu nhƣ có một b mẹ sinh đ i thì có

thể có 2 dòng ghi tháng năm sinh 14-4-2012 nhƣng chỉ có 01 ch “S” trong

hần II Ngƣợc ại, có nh ng trƣờng hợp phụ n sinh đứa con đ chết “Chết

trong bụng mẹ” thì trong hần II, tháng quan sát có ghi “S” nhƣng trong hần I

v hần V ại h ng có ghi các trƣờng hợp sinh tƣơng ứng ởi vậ , cần phải

iểm tra đối chiếu cả 3 th ng tin n

Con thứ 3 trở n: Cần iểm tra mối quan hệ với chủ hộ (nếu ngƣời mẹ

chủ hộ)

1. Mục c ết

Số sự iện chết trong địa b n của cộng tác vi n trong một tháng thƣờng

rất t, nhất với số dƣới 16 tuổi v đặc biệt số dƣới 5 tuổi Vì vậ , cần phải

iểm tra rất ỹ chỉ ti u n

- Chết mẹ do thai sản

Cần ƣu đến hái niệm chết mẹ do thai sản Đ số phụ n chết: (i)

do nh ng ngu n nh n i n quan đến mang thai, v h ng do nh ng ngu n

nh n tình cờ (sốt rét, tai nạn, tự t ); (ii) trong mang thai cho đến 42 ngày sau

sinh.

- Trẻ em dƣới 6 tuổi

Cần ƣu đến việc t nh tuổi của ngƣời chết Tuổi của ngƣời chết đƣợc

t nh theo hoảng thời gian t hi sinh đến thời điểm chết chứ h ng phải đến

thời điểm báo cáo, tức đƣợc t nh bằng cách ấ ng tháng năm chết tr đi

ng tháng năm sinh:

Nếu ng tháng sinh nhỏ hơn hoặc bằng ng tháng chết:

Tuổ c ết = Nă c ết – Nă s

Nếu ng tháng sinh ớn hơn ng tháng chết:

Tuổ c ết = Nă c ết – Nă s – 1

- Trẻ em dƣới 5 tuổi

Trẻ em chết dƣới 5 tuổi nh ng đứa trẻ m t nh đến thời điểm chết (chứ

h ng phải thời điểm báo cáo) chƣa đủ 60 tháng tuổi

2. Mục sử ụ B TT

+ Số n đặt vòng tránh thai mới trong tháng phải nh ng phụ n m

trong tháng báo cáo có m “1” hoặc “1/1” nhƣng tháng trƣớc đó h ng có mã

“1” Nói một cách hác, số phụ n đặt vòng tránh thai mới trong tháng thực

hiện iểm tra theo c ng thức:

Số vòng tránh thai mới trong tháng = số phụ n hiện đang s dụng vòng

tránh thai – Số phụ n s dụng vòng tránh thai của tháng trƣớc

+ Số n th i s dụng vòng tránh thai trong tháng số phụ n tháng

trƣớc có s dụng vòng tránh thai (có m ”1”) nhƣng tháng n ại h ng s dụng

vòng tránh thai n a (tháng báo cáo h ng có m “1” n a)

+ Số nam mới triệt sản trong tháng số nam giới trong tháng có m “2”

nhƣng ngƣời n trong tháng trƣớc ại h ng có m “2” Đ h ng phải số

nam giới triệt sản có tới thời điểm báo cáo m số mới phát sinh trong tháng

báo cáo n n h ng đƣợc t nh nh ng trƣờng hợp các tháng trƣớc đ triệt sản

+ Số n mới triệt sản trong tháng Cũng nhƣ chỉ ti u “Số nam giới mới

triệt sản trong tháng”, chỉ ti u “Số n mới triệt sản trong tháng” số n giới

trong tháng báo cáo có m “3” nhƣng ngƣời n trong tháng trƣớc ại h ng có

m “3” Đ h ng phải số n giới triệt sản có tới thời điểm báo cáo m số

mới phát sinh trong tháng báo cáo n n h ng đƣợc t nh nh ng trƣờng hợp các

tháng trƣớc đ triệt sản

+ Số ngƣời mới cấ thuốc tránh thai trong hai tháng: iểm tra chỉ ti u số

ngƣời mới cấ thuốc tránh thai trong tháng” cũng giống nhƣ chỉ ti u “Số n đặt

vòng tránh thai mới trong tháng” nhƣng tha m “1” bằng m “7”

+ Số cặp vợ chồng hiện đang s dụng bao cao su: hác với chỉ ti u “ số

n đặt vòng tránh thai mới trong tháng” v chỉ ti u “Số ngƣời mới cấ thuốc

tránh thai trong tháng”, chỉ ti u “Số cặp vợ chồng đang s dụng bao cao su

trong tháng” bao gồm to n bộ nh ng ngƣời có ghi m “4” trong tháng báo cáo

( h ng tr nh ng ngƣời có m “4” trong tháng trƣớc)

+ Số cặp vợ chồng hiện đang s dụng thuốc tránh thai: iểm tra chỉ ti u “

số cặp vợ chồng hiện đang s dụng thuốc uống tránh thai” cũng nhƣ chỉ ti u

tr n, tức ấ tất cả nh ng ngƣời có m “5” trong tháng báo cáo m h ng

đƣợc tr nh ng ngƣời có m “5” trong tháng trƣớc

+ Số cặp vợ chồng đang s dụng thuốc ti m tránh thai: iểm tra chỉ ti u

“Số cặp vợ chồng hiện đang s dụng thuốc ti m tránh thai” cũng nhƣ chỉ ti u

“Số cặp cợ chồng đang s dụng thuốc uống tránh thai”, tức ấ tất cả nh ng

ngƣời có m “6” trong tháng báo cáo m h ng đƣợc tr nh ng ngƣời có m

“6” trong tháng trƣớc

Mục Tổng số hộ (Hộ gia đ nh + Hộ t p thể) tính đ n cuối quý

Chỉ ti u n đƣợc tổng hợp bằng cách đếm tất cả số hộ có đến thời điểm

cuối qu báo cáo Tu nhi n, để đảm bảo h ng đếm trùng cũng nhƣ h ng bỏ

sót các hộ, trƣớc hết cần phải iểm tra ỹ đ ghi v o sổ đầ đủ các hộ mới

chu ển đến v gạch bỏ nh ng hộ đ chu ển đi trong qu báo cáo ha chƣa

- Hộ gia đình đƣợc ác định bằng cách oại các hộ tập thể ra hỏi tổng số

hộ Cần ch hái niệm hộ tập thể đ qui định trong Sổ A0, h ng s dụng

hái niệm hộ tập thể trong đăng hộ hẩu của ng nh C ng an

- Tổng số nh n hẩu thực tế thƣờng tr t nh đến cuối qu : Chỉ ti u n

đƣợc tổng hợp bằng cách đếm tất cả số nh n hẩu thực tế thƣờng tr có đến thời

điểm cuối qu báo cáo Tu nhi n, để đảm bảo h ng đếm trùng cũng nhƣ

h ng bỏ sót các nh n hẩu, trƣớc hết cần phải iểm tra ỹ đ ghi v o sổ đầ đủ

nh ng trẻ em mới sinh, nh ng ngƣời mới chu ển đến v gạch bỏ nh ng ngƣời

đ chết v đ chu ển đi trong qu báo cáo ha chƣa

Cần ch s dụng hái niệm “Nh n hẩu thực tế thƣờng tr ” đ qui định

trong “Sổ A0”, h ng s dụng hái niệm “Nh n hẩu thƣờng tr ” trong đăng

hộ hẩu của ng nh C ng an.

- Số phụ n t 15 đến 49 tuổi có chồng t nh đến cuối qu : Đ một chỉ

ti u phức tạp về cách t nh tuổi Tuổi đƣợc t nh theo thời điểm cuối qu

Nếu tháng sinh nhỏ hơn hoặc bằng ng tháng cuối qu :

Tuổ = Nă c – ă s

Nếu tháng sinh ớn hơn tháng cuối qu :

Tuổ = Nă c – ă s - 1

- Số ngƣời ết h n trong qu : thuộc nh ng cuộc ết h n thực tế đ ả ra

trong qu tại địa b n của cộng tác vi n, bao gồm cả nh ng trƣờng hợp có đăng

ết h n v số h ng có đăng ết h n

- Số ngƣời h n: hác với chỉ ti u “Số ngƣời ết h n trong qu ”, chỉ

ti u “số ngƣời h n trong qu ” chỉ gồm nh ng ngƣời đ đƣợc to án cho

hôn.

- Số ngƣời chu ển đi địa b n hác của trong qu : Đ số ngƣời đ

chu ển đi hỏi địa b n nhƣng trong cùng phạm vi một /phƣờng Cần ƣu

đến các trƣờng hợp chu ển đi cả hộ m trong Sổ A0 chƣa đƣợc gạch đi dẫn đến

bỏ sót to n bộ số ngƣời chu ển đi trong hộ đó

- Số ngƣời chu ển đi hỏi trong qu : Đ số ngƣời chu ển đi hỏi

/phƣờng Cùng với số ngƣời t các /phƣờng hác chu ển đến biểu thị

cƣờng độ di chu ển của d n số, cùng với số ƣợng sinh v chết

- Số ngƣời chu ển đến t địa b n hác của trong qu : Đ số ngƣời

đ chu ển đến t địa b n nhƣng trong cùng phạm vi một /phƣờng Cần ƣu

đến các trƣờng hợp chu ển đến cả hộ m trong Sổ A0 chƣa đƣợc ghi v o dẫn

đến bỏ sót to n bộ số ngƣời chu ển đến trong hộ đó

- Số ngƣời chu ển đến t hác trong qu : Đ số ngƣời chu ển đến

t các /phƣờng hác Cùng với số ngƣời chu ển đi các /phƣờng hác biểu

thị cƣờng độ di chu ển của d n số, cùng với số ƣợng sinh v chết cơ sở để

iểm tra số ƣợng d n số của /phƣờng, hu ện/quận v tỉnh/th nh phố

- Số cặp vợ chồng trng độ tuổi sinh đẻ hiện đang s dụng bi n pháp tránh

thai có đến cuối qu ” chỉ ti u mang t nh thời điểm, có ngh a d số cặp

vợ chồng hiện đang s dụng biện pháp tránh thai ttại thời điểm cuối qu Chỉ

ti u n có mối i n hệ với số iệu của báo cáo qu trƣớc ởi vậ cần tra t nh

ogic của ch ng:

S sử ụ p p tr t a tí đế cu quí = S sử

ụ p p tr t a tí đế đầu quí S ớ sử ụ p p

tránh thai trong quí - S ừ sử ụ p p tr t a tro quí

- Số cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ h ng s dụng biện pháp tránh

thai có đến cuối qu chỉ ti u thời điểm, có ngh a d số cặp vợ chồng

hiện h ng s dụng biện pháp tránh thai n o tại thời điểm cuối qu

- Số phụ n nạo, h t thai trong qu : Trong phần II đƣợc ghi m “N” ởi

vậ , phải iểm tra số nạo, h t thai phải đếm m “N” để tránh bị bỏ sót

- Số phụ n đang mang thai t nh đến cuối qu : Gi a các chỉ ti u “Số phụ

n t 15 đến 49 tuổi có chồng t nh đến cuối qu ” ( ục 3), “Số cặp vợ chồng

trong độ tuổi sinh đẻ hiện đang s dụng biện pháp tránh thai” ( ục 10), “Số cặp

vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ h ng s dụng biện pháp tránh thai” ( ục 11),

“Số phụ n nạo, h t thai trong qu ” ( ục 12) v “Số phụ n hiện đang mang

thai t nh đến cuối qu ” ( ục 13) có mối i n hệ sau:

“S p ụ từ 15 đế 49 tuổ có c ồ tí đế cu quí” = “S cặp vợ

c ồ tro độ tuổ s đẻ đa sử ụ p p tr t a ” “S cặp

vợ c ồ tro độ tuổ s đẻ sử ụ p p tr t a ” “S p ụ

ạo, út t a tro quí” “S p ụ đa a t a tí đế cu

quí”

ởi vậ , phải iểm tra số iệu các th nh phần để đảm bảo t nh ogic của

số iệu

6.2. Thẩm định báo cáo của xã

6.2 1 Mục đíc u cầu

Các th ng tin về d n số cũng nhƣ các biến động nhƣ sinh, chết, chu ển

đi, chu ển đến, ết h n v h n, ngo i "Sổ A0" của ng nh DS- HHGĐ, tại

Uỷ ban Nh n d n cấp /phƣờng còn có thể hai thác t hệ thống đăng hộ

tịch của ng nh Tƣ háp, hệ thống đăng hộ hẩu của ng nh C ng an v sổ

chứng sinh, chứng t của ng nh Y tế Vì vậ , để có thể thu thập đƣợc đầ đủ

hơn các trƣờng hợp sinh, chết, chu ển đi, chu ển đến, ết h n v h n ả ra

trong /phƣờng, cần phối hợp đối chiếu th ng tin của ba nguồn n để bổ ung

các trƣờng hợp sinh, chết đ có trong hệ thống sổ đăng hộ tịch, hộ hẩu, sổ

chứng sinh, chứng t , nhƣng còn thiếu trong "Sổ A0"

6 2 2 T ẩ đị B o c o DS- Đ t (B ểu 01-DSX)

Báo cáo DS- HHGĐ chỉ bao gồm một số th ng tin chủ ếu về tình

hình sinh, chết v số mới s dụng một số biện pháp tránh thai cơ bản trong

tháng iểu 01-DS n đƣợc tổng hợp t phiếu thu tin CTV của tất cả các

cộng tác vi n thuộc phạm vi của /phƣờng ởi vậ , trƣớc hết phải iểm tra

các chỉ ti u tƣơng ứng của tất cả các báo cáo của cộng tác vi n nhƣ đ n u trong

phần "Thẩm định báo cáo của cộng tác vi n"

Về số iệu trẻ em sinh cũng nhƣ số ngƣời chết trong tháng của /phƣờng,

ngo i "Sổ A0" của ng nh DS- HHGĐ còn có th ng tin t hệ thống đăng hộ

tịch của ng nh Tƣ háp v hệ thống đăng hộ hẩu của ng nh Công an. Vì

vậ , để có thể thu thập đƣợc đầ đủ hơn các trƣờng hợp sinh, chết ả ra trong

/phƣờng, cần phối hợp đối chiếu th ng tin của ba nguồn n để bổ ung các

trƣờng hợp sinh, chết đ có trong hệ thống sổ đăng hộ tịch, hộ hẩu nhƣng

còn thiếu trong "Sổ A0"

Đối với số trẻ em sinh trong tháng, ngo i việc so sánh với số iệu về số trẻ

em sinh h ng tháng của ng nh Tƣ pháp v ng nh C ng an, cần phải em ét sự

tha đổi số ƣợng các trƣờng hợp sinh theo tháng Đối với nh ng tháng có số

ƣợng trƣờng hợp sinh tăng n hoặc giảm đi một cách đột biến cần phải em

ét cụ thể v đối chiếu với qu u t sinh theo tháng của nh ng năm trƣớc

Đối với các chỉ ti u mới s dụng biện pháp tránh thai chủ ếu trong tháng

(vòng, triệt sản, cấ thuốc tránh thai) cần đối chiếu với các th ng tin tƣơng ứng

trong iểu 02-DS về "số cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ đang s dụng

biện pháp tránh thai đến cuối qu " để phát hiện nh ng trƣờng hợp bất bình

thƣờng (tăng n hoặc giảm uống quá nhanh) để iểm tra, ác minh cho đ ng.

Cần iểm tra t nh ogic gi a số iệu về tổng số cặp vợ chồng đang s

dụng biện pháp tránh thai của với số iệu về số phụ n hiện đang có chồng

trong độ tuổi 15-49 để tránh trƣờng hợp "tổng số cặp vợ chồng đang s dụng

biện pháp tránh thai v số phụ n hiện đang mang thai của t nh hơn số iệu về

số phụ n hiện đang có chồng trong độ tuổi 15-49".

6 2 3 T ẩ đị B o c o DS- Đ quý (B ểu 02-DSX)

Báo cáo DS- HHGĐ qu bao gồm nh ng số th ng tin chủ ếu về tình

hình chƣa s dụng biện pháp tránh thai, nạo h t thai v đang mang thai; tình

hình di chu ển v nh ng th ng tin i n quan đến trẻ em v một số th ng tin có

i n quan đến c ng tác tru ền th ng của to n bộ /phƣờng iểu 02-DS đƣợc

tổng hợp chủ ếu t iểu 02- CTV của tất cả các cộng tác vi n thuộc phạm vi

của (t ục 1 đến ục 42) T ục 43 đến ục 45 đƣợc ấ t các th ng

tin do ch nh cán bộ DS- HHGĐ theo dõi v tổng hợp

Các mục từ 1 đ n 8 các chỉ ti u cơ bản về hộ, nh n hẩu (trong đó có

phụ n có chồng trong độ tuổi 15-49) v số ngƣời ết h n, h n trong qu Số

iệu về số ngƣời ết h n trong qu , ngo i Sổ A0 còn có nh ng th ng tin tƣơng

ứng của hệ thống đăng hộ tịch của ng nh Tƣ pháp Vì vậ , cần có sự đối

chiếu để phát hiện nh ng trƣờng hợp ết h n có thể bị bỏ sót Ngo i ra, số

ngƣời ết h n đƣợc thu thập theo số h n nh n thực tế n n các số iệu trong biểu

n h ng chỉ gồm nh ng trƣờng hợp ết h n đ đƣợc đăng m còn cả

nh ng trƣờng hợp ết h n m chƣa đƣợc pháp uật c ng nhận

+Các mục từ 9 đ n 17 các chỉ ti u về tình hình s dụng biện pháp tránh

thai t nh đến cuối q Cần đối chiếu so sánh các báo cáo qu để phát hiện nh ng

trƣờng hợp tăng giảm bất thƣờng của t ng oại biện pháp tránh thai, nhất ục

17 “các biện pháp hác” Nếu thấ có sự bất thƣờng, cần phải ác minh ại

+ Các mục từ 18 d n 25 các chỉ ti u về t nh hình chƣa s dụng biện

pháp tránh thai, tình hình nạo phá thai v tình hình phụ n hiện đang mang thai

Trong iểu 02-DS , các chỉ ti u trong các mục t 1 đến 25 có quan hệ mật

thiết với nhau, bởi vậ cần iểm tra t nh ogic của chóng

Số cặp vợ chồng đang s dụng TT + Số cặp vợ chồng hiện h ng s

dụng TT + Số phụ n đang mang thai + Số cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh

đẻ bị v sinh = Số phụ n hiện đang có chồng trong độ tuổi 15-49;

+ Các mục từ 26 đ n 35 các chỉ ti u về t nh hình di chu ển (chu ển đi

/phƣờng hác v t các /phƣờng hác chu ển đến), tình hình trẻ em ang

thang, tình hình hai sinh cho trẻ em, tình hình cấp thẻ hám ch a bệnh v tình

hình ngƣợc đ i ngƣời gi , phụ n v trẻ em.

+ Các mục từ 43 đ n 46 các chỉ ti u về tru ền th ng, c u ạc bộ DS-

HHGĐ cũng nhƣ số cộng tác vi n d n số /phƣờng t nh đến cuối qu Đ

nh ng số iệu h ng có trong hệ thống ghi chép ban đầu n n cần iểm tra ỹ,

đặc biệt t nh ogic của nh ng số iệu n

6.2 4 T ẩ đị B o c o DS- Đ ă (03-DSX)

Báo cáo DS- HHGĐ năm bao gồm hầu hết các th ng tin tổng hợp cơ

bản về tình hình d n số (hộ, nh n hẩu v một số ph n tổ theo độ tuổi), tình

hình biến động d n số (sinh, chết, chu ển đi v chu ển đến) v ế hoạch hoá gia

đình/sức hỏe sinh sản (số mới s dụng v hiện trạng s dụng tại thời điểm báo

cáo, nạo h t thai ), một số th ng tin về gia đình v trẻ em, tru ền th ng - giáo

dục, ao động - t i ch nh v một số chỉ ti u hác của ·/phƣờng iểu 03-DS

chủ ếu đƣợc tổng hợp t iểu 01- CTV v 02-CTV của tất cả các cộng tác vi n

thuộc phạm vi của Các Th ng tin hác (t mục 45 đƣợc ấ t các th ng tin

do ch nh cán bộ DS- HHGĐ /phƣờng theo dõi v tổng hợp

Đ biểu báo cáo thống tổng hợp của cả năm, cơ sở để đánh giá

tình hình thực hiện ế hoạch c ng tác DS- HHGĐ của cả /phƣờng trong

năm Các th ng tin của báo cáo n cũng cơ sở để dựng ế hoạch hoạt

động trong năm tới ởi vậ , các số iệu thống trong báo cáo n đòi hỏi có

mức độ ch nh ác cao

Báo cáo DS- HHGĐ năm của /phƣờng bao gồm nhiều chỉ ti u ởi

vậ , cần tập trung v o việc iểm tra nh ng chỉ ti u quan trọng v có mối i n

quan đến các chỉ ti u hác cũng nhƣ các báo cáo hác, đảm bảo t nh thống nhất

của các số iệu trong các báo cáo hác nhau (gi a iểu 03 với các iểu 01, 02)

Nh ng chỉ ti u cần đƣợc tập trung iểm tra ỹ : số hộ, nh n hẩu; biến động

d n số (số sinh, số chết, số ết h n, số h n, số chu ển đi, số chu ển đến)

1) Hộ v nhân khẩu

- Tổ s ộ ( ộ a đì + ộ tập t ể) tí đế cu ă

Đ số ƣợng hộ của to n bộ /phƣờng t nh đến thời điểm cuối năm

(31-12) ha v o đầu năm sau (1-1 năm sau) Số iệu n đƣợc ấ t iểu 02-

DS của u IV Tu nhi n cần phải so sánh với số iệu t iểu 02-CTV của

tất cả các cộng tác vi n thuộc phạm vi của /phƣờng (tổng của ục 1 iểu 02-

CTV "Tổng số hộ (hộ gia đình + hộ tập thể t nh đến cuối qu IV")

- Tổ s ẩu t ực tế t trú tí đế cu ă

Cũng nhƣ số ƣợng hộ, đ số ƣợng d n số của to n bộ /phƣờng t nh

đến thời điểm cuối năm (31-12) ha v o đầu năm sau (1-1 năm sau) Số iệu n

đƣợc ấ t iểu 02-DS của u IV Tu nhi n, cần phải so sánh với số iệu

t iểu 03-CTV của tất cả các cộng tác vi n thuộc phạm vi của /phƣờng

(tổng của ục 1 iểu 03-CTV "Tổng số nh n hẩu thực tế thƣờng tr t nh đến

thời điểm cuối năm")

2) Bi n động dân số

- Sinh

Đ tổng số trẻ em sinh ra trong cả năm (t 1 tháng Gi ng đến hết

ng 31 tháng 12) v đƣợc tổng hợp t ục 7 của iểu 01-DS (12 biểu của 12

tháng) Về số iệu trẻ em sinh trong năm của /phƣờng, ngo i "Sổ A0" của

ngành DS- HHGĐ còn có th ng tin t hệ thống đăng hộ tịch của ng nh Tƣ

háp Vì vậ , để có thể thu thập đƣợc đầ đủ hơn các trƣờng hợp sinh ả ra

trong , cần phối hợp đối chiếu th ng tin với hệ thống sổ đăng hộ tịch của

ng nh Tƣ pháp để số iệu về tổng số sinh thu thập đƣợc đầ đủ hơn

- C ết

Cũng nhƣ tổng số sinh, đ tổng số ngƣời chết trong cả năm (t 1

tháng Gi ng đến hết ng 31 tháng 12) v đƣợc tổng hợp t ục 8 của iểu 01-

DS (cộng số ngƣời chết trong 12 biểu của 12 tháng) Các th ng tin về các

trƣờng hợp chết trong /phƣờng cũng đƣợc đăng trong hệ thống đăng hộ

tịch của ng nh Tƣ háp Vì vậ , để có thể thu thập đƣợc đầ đủ hơn các trƣờng

hợp chết ả ra trong , cần phối hợp đối chiếu th ng tin với hệ thống sổ đăng

hộ tịch của ng nh Tƣ pháp để số iệu về tổng số các trƣờng hợp chết thu thập

đƣợc đầ đủ hơn

- ết

Số ngƣời ết h n đƣợc tổng hợp t 4 biểu báo cáo qu ( iểu 02-DSX).

Th ng tin về số ngƣời ết h n trong /phƣờng cũng có trong hệ thống đăng

hộ tịch của ng nh Tƣ háp v hệ thống đăng hộ hẩu của ng nh C ng an Vì

vậ , để có thể thu thập đƣợc đầ đủ hơn các trƣờng hợp ết h n trong , cần

phối hợp đối chiếu th ng tin của ba nguồn n để bổ ung các trƣờng hợp ết

h n nếu còn thiếu

- Ly hôn

Đ tổng số trƣờng hợp h n của cả /phƣờng trong năm đƣợc tổng

hợp t 4 biểu báo cáo qu ( iểu 02-DS ) Các th ng tin về h n cũng có

trong hệ thống đăng hộ hẩu của ng nh C ng an Vì vậ , cần phối hợp đối

chiếu th ng tin của hai nguồn n để bổ ung các trƣờng hợp h n còn thiếu

để các số iệu thu đƣợc đầ đủ hơn

- C u ể đ

Số iệu về số ngƣời chu ển đi hỏi /phƣờng trong năm đƣợc tổng hợp t

4 biểu báo cáo qu ( iểu 02-DS ) Các th ng tin về số ngƣời chu ển đi cũng có

trong hệ thống đăng hộ hẩu của ng nh C ng an Vì vậ , cần phối hợp đối

chiếu th ng tin của hai nguồn n để bổ ung các trƣờng hợp chu ển đi còn

thiếu

- C u ể đế

Cũng nhƣ số iệu về số ngƣời chu ển đi, số iệu về số ngƣời chu ển đến

/phƣờng trong năm đƣợc tổng hợp t 4 biểu báo cáo qu ( iểu 02-DSX). Các

th ng tin về số ngƣời chu ển đến cũng có trong hệ thống đăng hộ hẩu của

ng nh C ng an Vì vậ , cần phối hợp đối chiếu th ng tin của hai nguồn n để

bổ ung các trƣờng hợp chu ển đi còn thiếu

3) K hoạch hoá gia đ nh/sức khoẻ sinh sản

Các chỉ ti u trong phần ế hoạch hoá gia đình/sức hoẻ sinh sản có mối

quan hệ mật thiết với nhau n n cần iểm tra t nh ogic của các chỉ ti u n Các

mối i n hệ chủ ếu :

- Số cặp vợ chồng hiện đang s dụng TT cuối năm = Số cặp vợ chồng

hiện đang s dụng TT đầu năm (cuối năm trƣớc) + Số mới s dụng TT

trong năm - Số ng ng s dụng TT trong năm;

- Số phụ n s dụng vòng tránh thai cuối năm = Số phụ n s dụng vòng

tránh thai đầu năm (cuối năm trƣớc) + số phụ n đặt vòng tránh thai mới trong

năm – Số phụ n th i s dụng vòng tránh thai trong năm

- Số cặp vợ chồng đang s dụng TT + Số cặp vợ chồng hiện h ng s

dụng TT + số phụ n đang mang thai + Số cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh

để vị v sinh = Số phụ n hiện đang có chồng trong độ tuổi 15-49.

6.3. Thẩm định hệ thống đ i

6.3 1 Mục đíc u cầu

Nhƣ đ n u trong mục mục mở đầu, c ng tác ph c tra đƣợc tổ chức độc

ập sau điều tra nhằm thu thập một số th ng tin cơ bản để đánh giá v điều

chỉnh số iệu về biến động d n số đ đƣợc cập nhật trong Sổ A0 của Cộng tác

vi n gi p cho việc v hai thác các báo cáo thống đƣợc ch nh ác hơn

Các ết quả thẩm định cũng cung cấp nh ng th ng tin cần thiết gi p Cộng tác

vi n đánh giá, r t inh nghiệm cho c ng tác iểm tra, cập nhật các d iện nh n

hẩu học m mình phụ trách ng c ng đầ đủ v ch nh ác hơn

6 3 2 ạ v và đ t ợ t ẩ đị

Tuỳ t ng mục đ ch thẩm định cho t ng cuộc thẩm định, tức muốn các

t i iệu thẩm định đại diện cho đến cấp n o ( , hu ện, tỉnh ha cả nƣớc) m

ác định số ƣợng địa b n ph c tra cho th ch hợp Tu nhi n, để có thể đại diện

đƣợc cho cấp hu ện trở n, cần ph c tra t nhất 9 địa b n

Các địa b n thẩm định đƣợc chọn ngẫu nhi n hệ thống dựa tr n “danh

s c c c địa à của cộ t c v ” của to n bộ cấp cần thẩm đinh ( , hu ện,

tỉnh ha cả nƣớc)

Tại mỗi địa b n đ chọn, cán bộ của đội thẩm định chỉ đƣợc phép s dụng

"Sơ đồ địa b n" v “ ảng số nh , số hộ, số ngƣời” đ đƣợc ập để đến t ng

hộ tiến h nh hỏi v ghi phiếu thẩm định

Đối tƣợng thẩm định phụ thuộc v o nội dung cần thẩm định, thƣờng số

trẻ em mới sinh t 1tháng 1 đến hết ng 31tháng 12 của năm cần thẩm định, số

ngƣời chết của hộ, số ngƣời chu ển đến hộ trong thời gian t ng mồng 1 đến

hết ng 31 tháng 12, v tình hình s dụng các biện pháp tránh thai, vv

6.3 3 T đ ể và t a t ẩ đị

Để đảm bảo u cầu so sánh với ết quả m cộng tác vi n đ cập nhật

đƣợc, thời điểm để ác định tổng số nh n hẩu thực tế thƣờng tr (TTTT) 0

giờ ng 1- 1 của năm sau năm thẩm định (tức hết ng 31 tháng 12 của thời

ỳ cần thẩm định)

C ng tác thẩm định đƣợc thực hiện trong tháng tiếp theo tháng cuối cùng

của thời ỳ cần thẩm định (Tháng Gi ng năm 2007, nếu thời ỳ thẩm định 12

tháng của năm 2006) Cơ quan chịu trách nhiệm thẩm định sẽ th nh ập các đội

thẩm định ỗi đội thẩm định phụ trách c ng tác thẩm định tại một số địa b n

đ chọn thuộc các hu vực cần thẩm định Đội thẩm định thực hiện việc phỏng

vấn ghi phiếu thẩm định trong 3-5 ng /1địa b n tuỳ theo qu m về số d n của

các địa b n thẩm định đ đƣợc chọn (ri ng đối với các địa b n vùng n ng thôn,

miền n i có thể qu định số ng thẩm định d i hơn) Dự iến đội thẩm định

ho n th nh c ng việc trong vòng 30 ng

6 3 4 ơ p p t ẩ đị

Việc thẩm định đƣợc tiến h nh theo phƣơng pháp phỏng vấn trực tiếp,

ngh a cán bộ đội thẩm định đến t ng hộ trong phạm vi địa b n mẫu để ác

định ại tổng số nh n hẩu thực tế thƣờng tr trong hộ t nh đến 1 tháng Gi ng,

sau đó hỏi v ghi các th ng tin t ng nh n hẩu v o phiếu thẩm định

Sau hi phiếu thẩm định đ đƣợc thu thập, áp dụng phƣơng pháp “

t đ ”, tiến h nh đối chiếu phiếu thẩm định với các ghi chếp trong Sổ hộ

theo t ng hộ, t ng địa b n nhằm ác định: Số trƣờng hợp sinh, chết, chu ển đến

chỉ thu thập đƣợc trong thẩm định, trong Sổ hộ v thu đƣợc cả trong thẩm định

v trong sổ hộ;

ết quả thẩm định cũng cơ sở để đánh giá mức độ ch nh ác của chỉ

ti u về số ngƣời thuộc các hộ do C ng tác vi n phụ trách tại thời điểm thẩm

định (1 tháng Gi ng)

6 3 5 Nộ u t ẩ đị

Nội dung thẩm định đƣợc thiết ế tr n "Phi u thẩm định k t quả ghi

chép Sổ A0 của Cộng tác viên DS-KHHGĐ 1-1..." gồm một số c u hỏi có

chọn ựa cho cả hộ v t ng nh n hẩu TTTT trong hộ giống nhƣ phiếu điều tra,

qua đó ác định đƣợc các đặc trƣng i n quan đến trẻ em sinh, ngƣời chết, ngƣời

chu ển đến trong hộ v tình trạng hoạt động inh tế hiện tại của nh ng ngƣời t

15 tuổi trở n Các hái niệm, cách hỏi v cách ghi chép các chỉ ti u tr n phiếu

thẩm định đƣợc qu định trong phụ ục ềm theo v có th m phần 3 v 4 để ghi

ết quả đối chiếu các sự iện sinh, chết, chu ển đến, tình hình s dụng các biện

pháp tránh thai so với Sổ A0 Nội dung phiếu thẩm định nhƣ sau:

1) C c c u ỏ c u về ộ:

Gồm các th ng tin định danh, họ v t n chủ hộ, tổng số nh n hẩu

TTTT, số nam, số n có đến 1 tháng Gi ng , số trƣờng hợp sinh t 1 tháng

Giêng đến hết ng 31 tháng 12, số trƣờng hợp chết đ ả ra trong hộ t 1

tháng Giêng đến hết ng 31 tháng 12.

2 C c c u ỏ p ầ :

Th ng tin về dân số

- C u 1: Họ v t n

- C u 2: uan hệ với chủ hộ

- C u 3: Giới t nh nam, n

- Câu 4: Tháng năm sinh theo dƣơng ịch

Trƣờng hợp ngƣời mới chu ển đến hộ trong thời gian t 1 tháng Gi ng đếm

hết ng 31 tháng 12 phải hỏi v ghi:

- C u 6: Tháng năm chu ển đến

- C u 7: Chu ển đến t tỉnh n o?

- C u 8: Nơi ở trƣớc hi chu ển đến , phƣờng ha thị trấn?

3 C c c u ỏ ầ 2:

Th ng tin về ngƣời ch t trong hộ từ 1 tháng Giêng đ n h t ng y 31

tháng 12:

- C u 14: Họ v t n của t ng ngƣời chết

- C u 15: Giới t nh của ngƣời chết

- C u 16: Tháng năm sinh theo dƣơng ịch

- C u 17: Tháng năm chết theo dƣơng ịch

- C u 18: Tuổi hi chết

4 ầ 3 và ầ 4:

Các ết quả thẩm định n sẽ do đội trƣởng đội thẩm định thực hiện sau

hi so sánh với Sổ A0 theo t ng hộ v phải đƣợc ghi v o phiếu

Cán bộ thẩm định phải hỏi ỹ hơn, ch các trƣờng hợp đặc biệt: sinh ra

chết nga , sinh rồi đi đến nơi hác, thƣờng tr tại hộ trong năm nhƣng chết ở hộ

hác,…

6 3 6 ớ ẫ so s , đ c ếu t t về c c sự s , c ết, c u ể

đế a p ếu t ẩ đị và Sổ A0:

- ết quả so sánh nhằm tách đƣợc số sự iện (sinh, chết, chu ển đến) thu

đƣợc cả trong phiếu thẩm định v Sổ A0, các sự iện chỉ thu đƣợc trong thẩm

định, các sự iện chỉ thu đƣợc trong Sổ A0

- Nếu các sự iện hi so sánh gi a 2 phiếu thẩm đinh v Sổ A0 có cùng

STT hộ, cùng họ t n chủ hộ, đ ng địa chỉ của hộ v có các ti u thức đặc trƣng

hác (về trẻ em sinh, ngƣời chết, ngƣời chu ển đến) giống nhau thì các sự iện

n đƣợc coi giống nhau, cả thẩm định v Sổ A0 đều thu đƣợc Trong trƣờng

hợp n , cán bộ đội thẩm định ghi ết quả số sự iện v o Cột (3), hần 3 của

phiếu thẩm định

- Nếu các sự iện hi so sánh thuộc 2 hộ hác nhau v các ti u thức đặc

trƣng của sự iện nhƣ: họ v t n, giới t nh, tháng/năm sinh… cũng hác nhau

thì ph n biệt 2 sự iện hác nhau Nếu sự iện chỉ thu đƣợc trong Sổ A0 thì

cán bộ đội thẩm định ghi số sự iện v o Cột (2), hần 3 của phiếu thẩm định

Ngƣợc ại, nếu sự iện chỉ thu đƣợc trong phiếu thẩm định thì cán bộ của đội

thẩm định ghi số sự iện v o Cột (4), hần 3 của phiếu thẩm định

Để so sánh v ết uận cho 1 sự iện (sinh, chết, chu ển đến) ả ra trong

cùng 1 hộ đƣợc ghi v o Sổ A0 v phiếu thẩm định giống nhau ha h ng

giống nhau, qui định chung phải căn cứ v o các ti u thức ch nh : Họ và t ,

ớ tí , t / ă s , t / ă c ết. Nếu các ti u thức ch nh n u tr n

giống nhau thì coi đó 1 sự iện m cả trong Sổ A0 v trong thẩm định đều thu

đƣợc

Trƣờng hợp hi so sánh gi a 2 nguồn, nếu một trong các ti u thức ch nh

nói tr n h ng giống nhau thì sẽ phải căn cứ tiếp v o các ti u thức hác nhƣ:

Qua vớ c ủ ộ, ọ và t ẹ đẻ,Tuổ c ết hoặc ti u thức C u ể

đế từ tỉ ào? của phiếu ph c tra để ác định ch nh ác đó 1 sự iện giống

nhau ha 2 sự iện hác nhau

Chú ý: “Họ v t n chủ hộ” ghi ở phiếu điều tra trong thực tế có thể hác

với phiếu thẩm định, v dụ trong Sổ A0 ghi t n chồng còn phiếu thẩm định ghi

t n vợ chủ hộ, hoặc ngƣợc ại Vì thế, cán bộ thẩm định phải căn cứ v o “Họ

v t n chủ hộ” đ ghi ở “ ảng số nh , số hộ, số hẩu” để ghi thống nhất

Trƣờng hợp hi so sánh thấ có nhiều ti u thức để ác định 1 sự iện gi a 2

nguồn trong cùng 1 hộ h ng ho n to n giống nhau, hó hẳng định, thì cán bộ

ph c tra phải báo cáo cho đội trƣởng, có ế hoạch qua ại hộ ác minh ại để

hẳng định đó 1 sự iện cùng thu đƣợc trong cả Sổ A0 v trong thẩm định ha

2 sự iện hác nhau, chỉ thu đƣợc trong Sổ A0 hoặc chỉ thu đƣợc trong thẩm định

Đội trƣởng đội thẩm định tổng hợp v ập báo cáo ết quả so sánh, đối

chiếu th ng tin sinh, ch t, chuyển đ n gi a Sổ A0 v thẩm định của t ng địa

b n theo các mẫu số 01, 02, 03/TH T

6 3 7 B o c o ết quả t ẩ đị về tì trạ sử ụ c c p p tr t a

c o c c p ụ có c ồ tro độ tuổ 15-49:

ết quả thẩm định về tình hình s dụng biện pháp tránh thai của phụ n

có chồng trong độ tuổi 15-49 trong hộ đƣợc cán bộ thẩm định tổng hợp ghi v o

hần 4 của phiếu thẩm định Đội trƣởng tổng hợp chung to n địa b n v ghi ết

quả v o biểu số 4/ TH T

C. THỰC HÀNH Câu hỏi thực h nh

1. Mô tả các nguồn số liệu thống kê DS-KHHGĐ đang đƣợc thu th p, s

dụng tại địa phƣơng c ng tác của học viên.

2. Mô tả các phƣơng pháp m học viên ti n hành và phân tích nguồn số liệu

thu th p đƣợc?

3. Mô tả các cách kiểm tra, thẩm định, báo cáo số liệu về DS-KHHGĐ m

học viên đang thực hiện tại địa phƣơng?

Hƣớng d n thực h nh

1 Chọn 01 hu ện để m tả: Hu ện đƣợc chọn hu ện có số học vi n

tham dự hóa học nhiều nhất

2 Chuẩn bị thực h nh

1/ Chia ớp học th nh 03 hoặc 04 nhóm

- Chỉ định 03 hoặc 04 nhóm trƣởng

2/ Chuẩn bị các c ng cụ cần thiết i n quan:

- Các văn bản hƣớng dẫn của U ND tỉnh, Sở Y tế, Chi cục DS- HHGĐ

cho việc thẩm tra, thẩm định số iệu về DS- HHGĐ

- Văn bản ch nh sách DS- HHGĐ của địa phƣơng (nếu có)

- áo cáo tình hình thực hiện c ng tác DS- HHGĐ năm hiện tại v 02

năm trƣớc

- Th ng tin về tình hình T- H của địa phƣơng

3/ Chuẩn bị các c ng cụ hỗ trợ thực h nh

- Giấ A0, b t viết bảng, giấ m u

- ăng d nh, băng ghim giấ

- á t nh, má in nếu có

- Chụp các văn bản hƣớng dẫn Cho mỗi nhóm 01 bộ văn bản

4/ h n c ng trách nhiệm:

- Lớp phó phụ trách học tập chịu trách nhiệm chung trong buổi thực

hành: Phân nhóm để chuẩn bị t i iệu, văn bản cần thiết; chuẩn bị c ng cụ hỗ

trợ.

- Các nhóm trƣởng có trách nhiệm hỗ trợ ớp phó trong việc chuẩn bị thu

thập, ph n t ch, báo cáo số iệu, giám sát dƣới sự ph n c ng trực tiếp của ớp

phó.

- Học vi n có trách nhiệm nghi n cứu, tham gia quá trình thực h nh thu

thập, ph n t ch, báo cáo, giám sát số iệu tại địa phƣơng

- Giảng vi n quan sát, hỗ trợ hi học vi n hỏi hi có vƣớng m c, ết uận

thực h nh

3 Thực h nh

1/ Tiết đầu ti n: Các nhóm nghi n cứu t i iệu, văn bản hƣớng dẫn, trao

đổi v thống nhất

2/ Tiết thứ 2: Tiến h nh ph n t ch trả ời các c u hỏi

1. Mô tả các nguồn số liệu thống kê DS- HHGĐ đang đƣợc thu thập, s dụng

tại địa phƣơng c ng tác của học viên.

2. Mô tả các phƣơng pháp m học viên tiến hành và phân tích nguồn số liệu thu

thập đƣợc?

3. Mô tả các cách kiểm tra, thẩm định, báo cáo số liệu về DS- HHGĐ m học

vi n đang thực hiện tại địa phƣơng?

3/ Tiết thứ 3: L m việc tập trung cả ớp

- Các nhóm n trình b phần chuẩn bị của nhóm Lớp phó phụ trách học

tập chủ trì việc ết nối các phần báo cáo đƣợc dựng t các nhóm

4/ Tiết thứ 4 + 5: L m việc tập trung cả ớp

- Giảng vi n chủ trì đánh giá nh ng nội dung trả ời của các nhóm, điểm

mạnh, điểm ếu

- Giảng vi n ết uận: R t inh nghiệm trong c ng tác thu thập, ph n t ch,

báo cáo v giám sát số iệu iểu dƣơng, động vi n sự cố g ng của học vi n

D. CÂU HỎI ÔN TẬP 1. Theo anh/chị nguồn số liệu thống kê DS- HHGĐ gì? Có nh ng nguồn số

liệu n o đang đƣợc s dụng?

2. Theo anh/chị thống h ng thƣờng xuyên dân số là gì? Có mấy loại thống

kế h ng thƣờng xuyên dân số?

3. Theo anh/chị thống thƣờng xuyên dân số là gì? Sự khác nhau gi a thống

kê dân số thƣờng u n v h ng thƣờng xuyên?

E. LƢỢNG GIÁ Câu 1: Ở Việt Nam có những loại nguồn số liệu Dân số KHHGĐ n o sau

đây:

1 Các báo cáo thống cơ sở

2 Các báo cáo thống tổng hợp

3 Tổng điều tra d n số

4 Các cuộc điều tra mẫu về d n số HHGĐ

5 Tất cả các nguồn tr n

Câu 2: Thống kê thƣờng xuyên Dân số bao gồm những loại n o?

1. Thống biến động tự nhi n

2. Thống biến động cơ học

3. Thống tình hình thực hiện HHGĐ v n ng cao chất ƣợng d n số

4. Tất cả các hoạt động tr n

Câu 3: Thống kê bi n động tự nhiên gồm những th nh phần n o

1. Thống mức sinh

2. Thống mức chết

3. Thống về h n nh n

4. Tất cả các th nh phần tr n

Câu 4: Thống kê bi n động cơ học có nhiệm vụ xác định chỉ tiêu n o?

1. Tỷ suất nhập cƣ

2. Tỷ uất uất cƣ

3. Tỷ suất di d n thuần

Câu 5: Thống kê Dân số -KHHGĐ v nâng cao chất lƣợng dân số có nhiệm

vụ xác định chỉ tiêu n o?

1. Tỷ ệ cặp vợ chồng s dụng TT chung

2. Tỷ ệ cặp vợ chồng s dụng TT hiện đại

3. Tỷ ệ trẻ em dƣới 5 tuổi su dinh dƣỡng

4. Tỷ ệ b mẹ s ng ọc trƣớc sinh

5. Tỷ ệ trẻ sơ sinh đƣợc s ng ọc sơ sịnh

6. Tất các các chỉ ti u tr n

Câu 6: Đặc điểm cơ bản của Tổng điều tra Dân số

1. Điều tra theo t ng ngƣời

2. Điều tra tất cả nƣớc hoặc vùng nh thổ (T nh to n thể, to n bộ)

3. T nh đồng thời (đến số d n v đặc điểm của ngƣời d n phải đƣợc ấ

theo một mốc thời gian nhất định v thống nhất)

4. T nh chu ỳ (5 năm hoặc 10 năm/01 ần)

5. Tất cả các đặc điểm tr n

Câu 7: Đặc điểm của các cuộc điều tra m u về Dân số.

1. L điều tra chỉ tiến h nh tr n một số ƣợng mẫu nhất định (điều tra

h ng to n bộ

2. Điều tra chọn mẫu thƣờng tiến h nh nhanh hơn tổng điều tra d n số

3. Có thể mở rộng nội dung điều tra để nghi n cứu nhiều mặ của hiện

tƣợng nghi n cứu

4. Thu thập số iệu có độ ch nh ác cao

5. ột cơ quan nhỏ cũng có thể tiến h nh đƣợc

6. Tất cả các đặc điểm tr n

Câu 8: Hạn ch của điều tra chọn m u

1. Lu n tồn tại sai số chọn mẫu

2. ết quả điều tra h ng thể tiến h nh ph n tổ theo mọi ti u thức nghi n cứu

3. Có sai sót do bó sót cả một địa b n d n cƣ do h ng chuẩn bị sơ đồ

h ng tốt

Câu 9: Các quy định chung của ghi chép số ghi chép ban đầu về DS-

KHHGĐ (Sổ A0)

1. hản ảnh th ng tin cơ bản nhất của t ng ngƣời trong hộ d n cƣ , th ng tin

về HHGĐ v th ng tin về các tha đổi của các th nh vi n trong hộ gia đình

2. Cộng tác vi n th n bản có nhiệm vụ ghi chép v ƣu gi , bảo quản, theo

dõi v cập nhật số A0

3. Cán bộ d n số có nhiệm vụ iểm tra sổ A0, thẩm định th ng tin, H nh

tháng định ỳ tập hợp v g i phiếu thu th ng tin n ban d n số hu ện

4. Tất cả các qu định tr n

Câu 10: Nguyên tắc ghi chép th ng tin v o số A0

1. C ng tác vi n ngồi nh nhớ ại v ghi chép vì họ đ quen với mọi hộ gia

đình

2. hải đảm bảo thật sự hách quan

3. h ng biết h ng điền v o đổ A0

4. S dụng đ ng hái niệm v phạm vi hƣớng dẫn

Câu 11: Trong sổ A0 địa chỉ của hộ cần ghi :

1. Ở ph a tr n b n phải của biểu ghi th ng tin cơ bản

2. Địa chỉ của hộ nơi ở của hộ

3. Đối với hu vực th nh thị thì ghi số nh

4. Đối với hu vực có địa chỉ iểu n ng th n thì ghi t n chủ hộ

5. Cần ghi theo tất cả u cầu tr n

Câu 12: Trang chính của số A0 bao gồm những mục n o sau đây:

1. Th ng tin cơ bản

2. Theo dõi ế hoạch hóa gia đình

3. Theo dõi các tha đổi

4. Tất cả các mục tr n

Câu 13: Mục I của trang chính trong số A0 cần ghi th ng tin n o sau đây:

1 Số thứ tự (ghi số thứ tự theo số ngƣời trong hộ)

2 Họ v t n

3 uan hệ với chủ hộ

4 Giới t nh

5 Ng th nh năm sinh

6 D n tộc

7 trình độ văn hóa (học vấn)

8 Trình độ chu n m n

9 Tình trạng h n nh n

10 Tình trạng cƣ tr

11 Tình Trạng t n tật

12 Tất cả các th ng tin tr n đều cần thu thập

Câu 14: Cột t nh trạng cƣ trú, cách ghi th ng tin n o sau đây l ghi đúng?

1. ó trống ( h ng ghi) nếu ngƣời trong hộ thực tế thƣờng tr có mặt

2. Ghi V ng, nếu ngƣời đó thực tế sinh sống ổn định trong hộ nhƣng tại

thời điểm ghi chép h ng có mặt trong một thời gian

3. Cả hai trƣờng hợp ghi tr n đều đ ng

Câu 15: Những sai sót n o sau đây cần tránh khi ghi trang sổ A0

1. h ng ghi ng tháng năm sinh của t ng ngƣời trong hộ

2. h ng cập nhật các biện pháp tránh thai các cặp vợ chồng đáng s

dụng trong tháng

3. h ng ghi th ng tin nh ng ngƣời đi hỏi

4. Tất cả các sai sót tr n đều có thể gặp

Câu 16: Biểu 01-CTV (phi u thu th ng tin của cộng tác viên có những mục

n o sau đây:

1 Danh sách trẻ em sinh ra

2 Danh sách ngƣời chết

3 Danh sách ngƣời chu ển đến

4 Danh sách ngƣời chu ển đi hỏi hộ

5 Danh sách trẻ em đƣợc s ng ọc sơ sinh

6 Danh sách b mẹ mang thai đƣợc s ng ọc trƣớc sinh

7 Tất cả các danh sách tr n đều đ ng v thiếu nh ng dánh sách sau:

Câu 17: Thẩm định mục số sinh trong phi u thu th ng tin cần dựa v o cơ

sở n o?

1. Cột 5 (ng tháng năm sinh trong mục I “th ng tin cơ bản

2. “S” của tháng quan sát trong mục II “tình hình s dụng các TT”

3. Các trƣờng hợp sinh trong tháng quan sát trong mục III “ theo dõi các

tha đổi hác”

4. Cần dựa v o tất cả các th ng tin tr n để iểm tra sai sót

Câu 18: Thẩm định mục số ngƣời s dụng các biện pháp tránh theo trong

biểu 01-DSX- Báo cáo dân số -KHHGĐ tháng, cần đối chi u các số liệu sau

1 Tổng số phụ n trong đội tuổi sinh đẻ có chồng

2 Số phụ n (cặp vợ chồng) s dụng các biện pháp tránh thai hiện đại

3 Số phụ n (cặp vợi chồng) s dụng biện pháp tránh thai tru ền thống

4 Số phụ n đang mang thai

5 Số phụ n nạo h t thai

6 Số phụ n h ng s dụng các bi n pháp tránh thai

7 Cần tất cả các số iệu tr n để đối chiếu

Câu 19: Dựa v o th ng tin tại câu hỏi 18, hãy điền v o chỗ trống để cho

phƣơng tr nh đƣợc ho n thiện đúng

Tổng số phụ n trong độ tuổi sinh đẻ có chồng+ Số phụ n (cặp vợ

chồng) s dụng TT hiện đại : …… + Số phụ n mang thai+ … +…

Câu 20: có 4 loại th ng tin sau về k hoạch hóa gia đ nh. Hãy điên dấu +

hoặc – hoặc = để có một phƣơng tr nh đúng

Số cặp vợ chồng Số cặp vợ chồng đang Số mới s Số ng ng s

đang s dụng s dụng TT đầu dụng TT dụng TT

TT cuối năm năm (cuối năm trƣớc trong năm trong năm

B i 3: CÁC PHƢƠNG PHÁP MÔ TẢ SỐ LIỆU THỐNG KÊ

(Thời ƣợng: 2 tiết lý thuyết, 2 tiết thực hành)

A. MỤC TIÊU

1 N u đƣợc hái niệm, ngh a v ph n oại số tu ệt đối

2 N u đƣợc hái niệm, ngh a v ph n oại số tƣơng đối

3 N u đƣợc hái niệm, ngh a của số bình qu n

4 h n biệt các oại số tƣơng đối, số bình qu n thƣờng dùng trong thống d n

số- HHGĐ

B. NỘI DUNG

1. Số tuyệt đối.

1.1. Khái niệm

Số tu ệt đối trong thống con số biểu hiện qu m , hối ƣợng của

hiện tƣợng trong điều iện thời gian v địa điểm cụ thể

Số tu ệt đối nói n số đơn vị của tổng thể ha của bộ phận (số doanh

nghiệp, số c ng nh n, số d n, số trẻ em, số ngƣời chết ) hoặc các trị số của một

ti u thức n o đó (giá trị sản uất c ng nghiệp, tổng chi cho c ng tác DS-

HHGĐ to n hu ện, tổng số ngƣời s dụng các biện pháp tránh thai ) Th dụ:

năm 2009, tổng số ngƣời s dụng các biện pháp tránh thai của hu ện A

23 750 ngƣời, số tiền d nh cho c ng tác DS- HHGĐ to n hu ện năm 2009

585,64 triệu đồng, số d n nƣớc ta có tại thời điểm điều tra 1/4/2009

85 789 573 ngƣời

Số tu ệt đối có ngh a quan trọng trong hoạt động thực tiễn cũng nhƣ

trong tác nghi n cứu inh tế- hội Th ng qua các số tu ệt đối ta sẽ có một

nhận thức cụ thể về qu m , hối ƣợng thực tế của hiện tƣợng Nhờ các số

tu ệt đối, có thể biết cụ thể nguồn t i ngu n, các hả năng tiềm t ng trong nền

inh tế quốc d n, các ết quả phát triển inh tế, văn hoá, hội, các th nh quả

ao động m mọi ngƣời đ phấn đấu đạt đƣợc Số tu ệt đối ch nh ác sự thật

hách quan, có sức thu ết phục h ng ai có thể phụ nhận đƣợc

Số tu ệt đối cơ sở đầu ti n để tiến h nh ph n t ch thống , đồng thời

còn cơ sở để t nh các mức độ hác

Trong công tác DS- HHGĐ, số tu ệt đối căn cứ h ng thể thiếu đƣợc

trong việc dựng, chỉ đạo thực hiện ế hoạch v đánh giá, ph n t ch các ết

quả đạt đƣợc Nếu h ng có số iệu về số d n, số phụ n trong tuổi sinh đẻ, số

trẻ em, số ngƣời chết, số tiền cần chi cho c ng tác HHGĐ thì h ng thể

dựng, chỉ đạo thực hiện các ế hoạch của ng nh, đồng thời mọi ph n t ch đánh

giá về DS- HHGĐ cũng h ng có ngh a

Do ngh a quan trọng nhƣ vậ , thống coi số tu ệt đối oại chỉ ti u

cơ bản nhất

1.2. Phân loại số tuyệt đối

1.2.1. loạ s tu t đ

Tuỳ theo t nh chất của hiện tƣợng nghi n cứu v hả năng thu thập t i

iệu trong nh ng điều iện thời gian hác nhau, có thể ph n biệt hai oại số tu ệt

đối:

- Số tu ệt đối thời điểm phản ánh qu m , hối ƣợng của hiện tƣợng

nghi n cứu có tại một thời điểm nhất định V dụ: số d n T H Nội có v o

ng 1/4/2007 3 183 817 triệu ngƣời Nhiều chỉ ti u hác nhƣ: số cộng tác

vi n d n số to n hu ện có v o ng đầu năm, số vòng tránh thai tồn ho ng

cuối qu đều đƣợc biểu hiện bằng số tu ệt đối thời điểm Số tu ệt đối thời

điểm chỉ phản ánh tình hình của hiện tƣợng v o một thời điểm n o đó; trƣớc

hoặc sau thời điểm đó, trạng thái của hiện tƣợng có thể hác Do đó, muốn có số

tu ệt đối thời điểm ch nh ác, phải qu định thời điểm hợp v phải tổ chức

điều tra ịp thời

- Số tu ệt đối thời ỳ phản ánh qu m , hối ƣợng của hiện tƣợng đƣợc

100

t ch ũ trong một độ d i thời gian nhất định V dụ: Tổng số tiền đ chi cho

công tác DS- HHGĐ to n hu ện A năm 2009 585,64 triệu đồng Nhiều chỉ

ti u hác nhƣ: số trẻ em đƣợc sinh ra trong năm, số ngƣời chết trong năm đều

số tu ệt đối thời ỳ, vì đó ết quả tổng hợp mặt ƣợng của hiện tƣợng đƣợc

t ch ũ trong một độ d i thời gian nhất định Các số tu ệt đối thời ỳ của cùng

một chỉ ti u có thể cộng đƣợc với nhau để phản ánh mặt ƣợng của hiện tƣợng

trong thời ỳ d i hơn

1 2 2 Đặc đ ể của s tu t đ

ỗi số tu ệt đối trong thống đều bao h m một nội dung inh tế hội

cụ thể Nó hác với các đại ƣợng tu ệt đối trong toán học, vì các đại ƣợng n

thƣờng có t nh chất tr u tƣợng, h ng nhất thiết phải g n iền với một hiện

tƣợng cụ thể n o Do đặc điểm nói tr n, điều iện chủ ếu để có số tu ệt đối

ch nh ác phải ác định đƣợc một cách cụ thể, đ ng đ n nội dung inh tế - xã

hội m chỉ ti u phản ánh V dụ, muốn t nh đƣợc tổng số tiền d nh cho c ng tác

DS- HHGĐ, cần phải hiểu rõ c ng tác DS- HHGĐ bao gồm các hoạt động

n o, nội dung của t ng hoạt động, định mức chi ti u cho t ng nội dung, t ng

hoạt động theo qu định của nh nƣớc

Các số tu ệt đối trong thống đều tồn tại trong điều iện thời gian v

địa điểm nhất định hi có sự tha đổi về thời gian, h ng gian con số tu ệt đối

cũng tha đổi cả về độ ớn v ngh a Vì vậ , hi đƣa ra một con số tu ệt đối,

u n phải n u èm theo thời gian, h ng gian m nó tồn tại

Các số tu ệt đối trong thống cũng h ng phải con số đƣợc ựa chọn

tuỳ m phải qua điều tra thực tế v tổng hợp một cách hoa học Cũng có hi

còn phải dùng các phƣơng pháp t nh toán hác nhau mới có đƣợc các số tu ệt

đối, nhƣ muốn biết số phƣơng tiện tránh thai tồn ho cuối ỳ phải ập bảng c n

đối đồng thời ết hợp với iểm thực tế

Các số tu ệt đối trong thống đều có đơn vị t nh cụ thể Tuỳ theo t nh

chất của hiện tƣợng v mục đ ch nghi n cứu, số tu ệt đối có thể đƣợc t nh bằng

101

đơn vị tự nhi n, đơn vị thời gian ao động v đơn vị tiền tệ Trong nhiều trƣờng

hợp phải dùng đơn vị ép V dụ, trong c ng tác HHGĐ, ngƣời ta t nh số ng

- ngƣời tham gia chiến dịch vận động DS- HHGĐ, số năm - cặp vợ chồng

đƣợc bảo vệ ( hiệu CY ) nhờ tác dụng của biện pháp tránh thai đ thực

hiện đƣợc trong năm (T ực c ất của v c tí CY là qu đổ c c p p

tr t a đã t ực đ ợc về ột loạ p p c uẩ ựa tr cơ s u

quả tr t a và “vò đ ” của từ loạ p p í ụ: ếu sử ụ v

u tr t a t ì ột ă , 1 cầ ù 13 vỉ, tức là ỗ vỉ ảo v đ ợc

1/13 ă Do đó 1 vỉ tr t a đ ợc qu đổ ằ 1/13 CY )...

1.3. ngh a của số tuyệt đối

Số tu ệt đối có ngh a quan trọng trong hoạt động thực tiễn cũng nhƣ

trong tác nghi n cứu inh tế- hội Th ng qua các số tu ệt đối ta sẽ có một

nhận thức cụ thể về qu m , hối ƣợng thực tế của hiện tƣợng Nhờ các số

tu ệt đối, có thể biết cụ thể nguồn t i ngu n, các hả năng tiềm t ng trong nền

inh tế quốc d n, các ết quả phát triển inh tế, văn hoá, hội, các th nh quả

ao động m mọi ngƣời đ phấn đấu đạt đƣợc Số tu ệt đối ch nh ác sự thật

hách quan, có sức thu ết phục h ng ai có thể phụ nhận đƣợc

Số tu ệt đối cơ sở đầu ti n để tiến h nh ph n t ch thống , đồng thời

còn cơ sở để t nh các mức độ hác

Trong công tác DS- HHGĐ, số tu ệt đối căn cứ h ng thể thiếu đƣợc

trong việc dựng, chỉ đạo thực hiện ế hoạch v đánh giá, ph n t ch các ết

quả đạt đƣợc Nếu h ng có số iệu về số d n, số phụ n trong tuổi sinh đẻ, số

trẻ em, số ngƣời chết, số tiền cần chi cho c ng tác HHGĐ thì h ng thể

dựng, chỉ đạo thực hiện các ế hoạch của ng nh, đồng thời mọi ph n t ch đánh

giá về DS- HHGĐ cũng h ng có ngh a

Do ngh a quan trọng nhƣ vậ , thống coi số tu ệt đối oại chỉ ti u

102

cơ bản nhất

2. Số tuơng đối trong thống kê.

2.1. Khái niệm

Số tƣơng đối trong thống con số biểu hiện quan hệ so sánh gi a hai

mức độ n o đó của hiện tƣợng

Đó có thể ết quả của việc so sánh gi a hai mức độ cùng oại nhƣng

hác nhau về điều iện thời gian hoặc h ng gian, hoặc gi a hai mức độ hác

oại nhƣng có i n quan với nhau Trong hai mức độ n , một đƣợc chọn m gốc

để so sánh

Th dụ: Tốc độ phát triển d n số của tỉnh A năm 2009 101,3% (tăng

1,3%); Tỷ số giới t nh hi sinh năm 2007 của cả nƣớc 111%, của vùng c

Trung ộ 114% v tỉnh Hƣng Yên là 129% ...

Trong ph n t ch thống , các số tƣơng đối đƣợc s dụng rộng r i để n u

n ết cấu, quan hệ so sánh, trình độ phát triển, trình độ phổ biến của hiện

tƣợng nghi n cứu trong điều iện ịch s nhất định

Cũng nhƣ các số tu ệt đối, số tƣơng đối trong thống nói n mặt ƣợng

trong quan hệ mật thiết với mặt chất của hiện tƣợng nghi n cứu Tu nhi n,

trong hi các số tu ệt đối chỉ mới hái quát đƣợc về qu m , hối ƣợng của

hiện tƣợng, thì các số tƣơng đối t nh đƣợc bằng các phƣơng pháp so sánh có thể

gi p ta đi s u v o đặc điểm của hiện tƣợng một cách có ph n t ch ph phán Th

dụ, biết tổng số tiền đ chi cho c ng tác DS- HHGĐ to n hu ện A năm 2009

585,64 triệu đồng uốn ph n t ch em con số đạt đƣợc nhƣ vậ nhiều ha t,

đ thỏa m n đƣợc nhu cầu của c ng tác DS- HHGĐ to n hu ện chƣa, so với

các năm trƣớc hơn ha ém , cần đem so sánh chỉ ti u nói tr n với nhiều chỉ

ti u hác Nhƣ đem so sánh với cùng chỉ ti u n năm 2008, ta thấ nó bằng

101,2% (tăng 1,2%); có thể thấ qua thời gian số tiền chi cho c ng tác DS-

HHGĐ của hu ện có tăng n Nhƣng cũng thời ỳ nói tr n, chỉ số giá ti u

dùng tăng đến 8,4%; tiền ƣơng của cán bộ c ng chức tăng 20%; d n số của địa

phƣơng ại tăng th m 1,54% Nhƣ vậ , số tiền chi cho c ng tác DS-KHHGĐ

103

bình qu n đầu ngƣời của hu ện đ bị giảm đi ặt hác, do trƣợt giá v tăng

tiền ƣơng, n n mức độ đảm bảo hậu cần cho c ng tác DS- HHGĐ của hu ện

thậm ch còn bị giảm nhiều hơn n a

Trong c ng tác ập ế hoạch v iểm tra thực hiện ế hoạch, số tƣơng đối

cũng gi vai trò quan trọng Nhiều chỉ ti u ế hoạch đƣợc đề ra bằng số tƣơng

đối, còn hi iểm tra thực hiện ế hoạch thì ngo i việc t nh toán ch nh ác các số

tu ệt đối, bao giờ cũng phải đánh giá mức độ ho n th nh ế hoạch bằng các số

tƣơng đối

Ngo i ra, ngƣời ta còn dùng các số tƣơng đối để n u rõ tình hình thực tế

trong hi cần bảo đảm đƣợc t nh chất b mật của các số tu ệt đối

2.2. Các loại số tƣơng đối

Căn cứ theo nội dung m số tƣơng đối phản ánh, có thể chia th nh 5 oại

số tƣơng đối sau:

2 2 1 S t ơ đ độ t

Số tƣơng đối động thái thƣờng đƣợc s dụng rộng r i để biểu hiện u thế

biến động, phát triển của hiện tƣợng qua thời gian v thƣờng đƣợc gọi tốc độ

phát triển ha chỉ số phát triển Nó đƣợc t nh bằng cách so sánh hai mức độ

cùng oại của hiện tƣợng ở hai thời ỳ (ha thời điểm) hác nhau ức độ đƣợc

đem ra nghi n cứu đƣợc gọi mức độ ỳ nghi n cứu ( hiệu 1), còn mức

độ đƣợc dùng m gốc so sánh đƣợc gọi mức độ ỳ gốc ( 0) Nếu hiệu t

số tƣơng đối động thái, ta có c ng thức t nh nhƣ sau:

(3.1)

V dụ: Số d n của tỉnh A có v o 31/12/2008 2 542 000 ngƣời, có v o

31/12/2007 2 500 000 ngƣời Nếu đem so sánh số d n có v o cuối năm 2008

với số có v o cuối năm 2007, ta đƣợc một số tƣơng đối động thái v gọi tốc

104

độ phát triển d n số tỉnh A, năm 2008:

uốn t nh số tƣơng đối động thái ch nh ác, cần ch bảo đảm t nh chất

có thể so sánh đƣợc gi a các mức độ ỳ nghi n cứu v ỳ gốc Cụ thể phải

bảo đảm giống nhau về nội dung inh tế, về phƣơng pháp t nh, về đơn vị t nh,

về phạm vi v độ d i thời gian m mức độ phản ánh

2.2.2. S t ơ đ ế oạc

Số tƣơng đối ế hoạch đƣợc dùng để ập v iểm tra tình hình thực hiện

ế hoạch Có hai oại số tƣơng đối ế hoạch:

- Số tƣơng đối nhiệm vụ ế hoạch quan hệ tỷ ệ gi a mức độ ỳ ế

hoạch (tức mức độ cần đạt tới của một chỉ ti u inh tế - hội n o đó trong

ỳ ế hoạch) với mức độ thực tế của chỉ ti u n đạt đƣợc ở trƣớc ỳ ế hoạch,

thƣờng đƣợc biểu hiện bằng đơn vị phần trăm C ng thức t nh nhƣ sau:

(3.2)

Trong đó: k mức độ ỳ ế hoạch

y0 mức độ thực tế ở một ỳ n o đó đƣợc chọn m gốc so sánh

V dụ: Năm 2008, hu ện Cƣ uin (Đ L ) vận động đƣợc 14 000 cặp vợ

chồng trong độ tuổi sinh đẻ áp dụng các biện pháp tránh thai Hu ện dự định năm

2009 sẽ vận động 14 800 cặp thực hiện tránh thai Nhƣ vậ , chỉ ti u đặt ra cho

to n hu ện phấn đấu để có số cặp vợ chồng áp dụng các biện pháp tránh thai

năm 2009 đạt 105,7% so với năm 2008 (14 800/14 000 = 1,057 ha 105,7%)

- Số tƣơng đối thực hiện ế hoạch quan hệ tỷ ệ gi a mức độ thực tế đ

đạt đƣợc trong ỳ ế hoạch với mức độ ế hoạch đề ra về một chỉ ti u inh tế

hội n o đó, thƣờng đƣợc biểu hiện bằng đơn vị phần trăm C ng thức t nh nhƣ sau:

(3.3)

V dụ: Cũng theo v dụ tr n, giả s năm 2009, hu ện Cƣ uin vận động

đƣợc 15 200 cặp vợ chồng áp dụng các biện pháp tránh thai Nhƣ vậ , hu ện đ

105

thực hiện đƣợc 102,7% so với ế hoạch đề ra (15 200/14 800 = 1,027 ha

102,7%) Ta nói, tỷ ệ ho n th nh ế hoạch về số cặp vợ chồng áp dụng các biện

pháp tránh thai của hu ện Cƣ uin, năm 2009 102,7% (vƣợt 2,7% ế hoạch)

hi t nh các số tƣơng đối ế hoạch cũng phải ch bảo đảm t nh chất có

thể so sánh đƣợc gi a các mức độ ế hoạch v thực tế về nội dung, phƣơng

pháp tính toán.

Gi a các oại số tƣơng đối động thái, số tƣơng đối nhiệm vụ ế hoạch v

số tƣơng đối ho n th nh ế hoạch (của cùng một chỉ ti u) có mối quan hệ với

nhau theo c ng thức sau:

hay t = Kn × Kht

Các quan hệ toán học tr n đ đƣợc vận dụng rộng r i trong các t nh toán

của thống V dụ: theo ế hoạch đặt ra, năm 2008 hu ện phải tăng số ngƣời

áp dụng các biện pháp tránh thai hiện đại n 6% so với năm 2007, thực tế con

số n tăng 10% so với ỳ gốc Vậ , tỷ ệ ho n th nh ế hoạch về số ngƣời áp

dụng các biện pháp tránh thai hiện đại năm 2008 của to n hu ện đạt:

(Vƣợt ế hoạch 3,8%)

2.2.3. S t ơ đ ết cấu

Số tƣơng đối ết cấu (di) đƣợc dùng để ác định tỷ trọng của mỗi bộ phận

cấu th nh trong một tổng thể Số tƣơng đối n thƣờng biểu hiện bằng số phần

trăm v t nh đƣợc bằng cách so sánh mức độ của t ng bộ phận ( i) với mức độ

của cả tổng thể (∑ i).

(3.4)

Ví dụ: Tổng số cán bộ d n số của hu ện Cƣ uin có v o ng 1/1/2009

150 ngƣời Trong đó, số ngƣời có trình độ văn hóa cấp I 21 ngƣời, cấp II

90 ngƣời v cấp III 39 ngƣời Ta có thể t nh ra các số tƣơng đối ết cấu biểu

thị cơ cấu cán bộ d n số to n hu ện theo trình độ văn hóa nhƣ sau

106

- Tỷ trọng cán bộ d n số có trình độ văn hóa cấp I (d1) là:

hay 14,0%

- Tỷ trọng cán bộ d n số có trình độ văn hóa cấp II (d2) là:

hay 60,0%

- Tỷ trọng cán bộ d n số có trình độ văn hóa cấp III (d3) là:

hay 26,0%

Số tƣơng đối ết cấu có đặc điểm tổng các di u n bằng 1 hoặc bằng

100%. Trong v dụ tr n, ta có d1 + d2 + d3 = 0,14 + 0,60 + 0,26 = 1 (hay 100%).

uốn t nh các số tƣơng đối ết cấu đƣợc ch nh ác, chủ ếu phải ph n

biệt rõ các bộ phận có t nh chất hác nhau trong tổng thể nghi n cứu Vì vậ ,

việc t nh số tƣơng đối ết cấu có quan hệ mật thiết với phƣơng pháp ph n tổ

thống

2.2.4. S t ơ đ c độ

Số tƣơng đối cƣờng độ đƣợc dùng để biểu thị trình độ phổ biến của hiện

tƣợng nghi n cứu trong điều iện thời gian, h ng gian cụ thể Nó t nh đƣợc

bằng cách so sánh mức độ của hai hiện tƣợng hác nhau nhƣng có i n quan với

nhau. V dụ:

ật độ d n số = (3.5) Số d n (ngƣời) Diện t ch nh thổ ( m2)

(3.6)

Đơn vị t nh của số tƣơng đối cƣờng độ có thể số phần trăm, hoặc đơn

vị ép, do đơn vị t nh toán của t số v của mẫu số hợp th nh Vấn đề quan

trọng hi t nh số tƣơng đối cƣờng độ phải ét các hiện tƣợng n o có i n quan

với nhau, v hi so sánh thì hiện tƣợng n o để ở t số hoặc ở mẫu số hải tù

107

theo mục đ ch nghi n cứu v mối quan hệ gi a hai hiện tƣợng m giải qu ết vấn

đề so sánh cho th ch hợp, bảo đảm số tƣơng đối cƣờng độ t nh ra có ngh a

thực tế

Số tƣơng đối cƣờng độ đƣợc s dụng rộng r i để nói n trình độ phát

triển sản uất, trình độ bảo đảm về mức sống vật chất v văn hoá của nh n d n

một nƣớc Đó các chỉ ti u nhƣ: GD bình qu n đầu ngƣời, sản ƣợng ƣơng

thực ha thực phẩm t nh theo đầu ngƣời, số bác s v giƣờng bệnh phục vụ cho

1 vạn d n v nhiều chỉ ti u hác Số tƣơng đối cƣờng độ còn có thể đƣợc dùng

để so sánh trình độ phát triển sản uất gi a các nƣớc hác nhau

2 2 5 S t ơ đ a

L oại số tƣơng đối biểu hiện sự so sánh về mức độ gi a hai bộ phận

trong một tổng thể, hoặc gi a hai hiện tƣợng cùng oại nhƣng hác nhau về điều

iện h ng gian

V dụ: so sánh tổng số ca nạo phá thai gi a hai địa phƣơng, so sánh d n số

của hai địa phƣơng, so sánh số nam với số n , so sánh số d n ngo i tuổi với số d n

trong tuổi ao động của một tổng thể d n cƣ Tác dụng của sự so sánh n nhằm

n u n ảnh hƣởng của các điều iện hác nhau đối với mức độ của hiện tƣợng

nghi n cứu hoặc sự c n bằng gi a các bộ phận hác nhau trong một tổng thể

hi t nh các số tƣơng đối h ng gian, cũng cần ch đến t nh chất có thể

so sánh đƣợc gi a các chỉ ti u

2 2 6 Đặc đ ể và đơ vị tí s t ơ đ

Các số tƣơng đối trong thống h ng phải con số thu thập đƣợc qua

điều tra, m ết quả so sánh gi a hai chỉ ti u thống đ có ởi vậ , mỗi số

tƣơng đối đều phải có gốc dùng để so sánh Độ ớn v ngh a của số tƣơng đối

phụ thuộc v o gốc so sánh Tuỳ theo mục đ ch nghi n cứu, gốc dùng để so sánh

có thể ấ hác nhau: để n u n sự phát triển thì gốc đƣợc chọn mức độ ỳ

trƣớc, để iểm tra thực hiện ế hoạch thì gốc đƣợc chọn mức độ ế hoạch, để

108

biểu hiện quan hệ gi a bộ phận với tổng thể thì gốc mức độ của tổng thể Nhƣ

vậ , do hả năng s dụng gốc so sánh hác nhau, việc t nh toán số tƣơng đối há

phong phú.

Đơn vị t nh của số tƣơng đối số ần, số phần trăm (%) ha số phần

nghìn (‰) a oại đơn vị t nh n căn bản h ng có gì hác nhau về nội dung,

nhƣng việc s dụng đơn vị n o do t nh chất của hiện tƣợng, mục đ ch nghi n

cứu hoặc sự ƣa th ch của ngƣời s dụng Số phần trăm thƣờng đƣợc dùng trong

các trƣờng hợp mức độ đem so sánh với mức độ dùng m gốc h ng ch nh

ệch nhau nhiều m Nếu sự ch nh ệch quá ớn, ngƣời ta còn dùng đơn vị số

phần mƣời nghìn, nhƣ tỷ số chết b mẹ Ngo i ra, hi dùng số tƣơng đối để nói

n trình độ phổ biến của một hiện tƣợng n o đó, ngƣời ta còn dùng đơn vị ép: ngƣời/ m2, sản phẩm/ngƣời, số bác sỹ/1 000 ngƣời d n

2.3. Những vấn đề cần chú ý khi s dụng chung số tƣơng đối v tuyệt đối

2 3 1 sử ụ s t ơ đ và tu t đ p ả ét đế đặc đ ể của

t ợ cứu để rút ra ết luậ c o đú

Các hiện tƣợng inh tế hội hác nhau về nhiều mặt, quan hệ số ƣợng

của ch ng có thể tha đổi tuỳ theo điều iện thời gian v địa điểm cụ thể Có

hi do đặc điểm của hiện tƣợng u n u n tha đổi, cho n n cùng một biểu hiện

về mặt ƣợng nhƣng có thể mang ngh a hác nhau Vì thế, hi so sánh, ta có

thể gặp các đơn vị tu giống nhau về mặt ƣợng nhƣng ại hác nhau về mặt

chất, ngƣợc ại, cũng có hi các đơn vị có cùng một t nh chất nhƣng biểu hiện

về mặt ƣợng có thể hác nhau do nhiều ngu n nh n Tỷ ệ ao động n cao

hơn ao động nam trong ng nh giáo dục phổ th ng, tế, chế biến thủ sản

hợp , nhƣng cũng quan hệ nhƣ vậ trong ng nh hai thác ha u ện quặng ại

là kh ng hợp Nhƣ vậ , hi s dụng số tƣơng đối phải ét đến đặc điểm của

hiện tƣợng thì các ết uận r t ra mới đ ng đ n

2 3 2 ả vậ ụ ột c c ết ợp c c s t ơ đ vớ s tu t đ

hần ớn các số tƣơng đối ết quả so sánh gi a hai số tu ệt đối, do đó,

109

số tu ệt đối cơ sở bảo đảm t nh chất ch nh ác của số tƣơng đối hi ph n

t ch thống nếu chỉ dùng các số tƣơng đối thì h ng n u n đƣợc tình hình

thực tế của hiệnt ƣợng Do đó, các nhiệm vụ ph n t ch thống cũng h ng thể

giải qu ết đƣợc tốt, nếu chỉ dùng các số tu ệt đối Chỉ hi s dụng ết hợp gi a

các số tƣơng đối v số tu ệt đối thì các quan hệ hơn ém, to nhỏ, nhanh chậm,

tốc độ tăng giảm, trình độ phổ biến mới đƣợc biểu hiện rõ r ng

ặt hác, độ ớn v ngh a của số tƣơng đối ại phụ thuộc v o gốc so

sánh. Có hi số tƣơng đối t nh ra rất ớn, nhƣng ngh a của nó h ng đáng bao

vì số tu ệt đối tƣơng ứng với nó rất nhỏ, ngƣợc ại có hi số tƣơng đối t nh ra rất

nhỏ nhƣng ại có ngh a quan trọng, bởi vì số tu ệt đối ứng với nó có qu m

đáng ể

3. Số b nh quân.

3.1. Khái niệm số b nh quân

Số bình qu n trong thống mức độ biểu hiện trị số đại biểu theo một

ti u thức n o đó của một tổng thể bao gồm nhiều đơn vị cùng oại

Việc t nh toán số bình qu n trong thống uất phát t t nh chất của hiện

tƣợng nghi n cứu Các tổng thể thống bao gồm nhiều đơn vị cấu th nh, tu

về cơ bản các đơn vị n có thể cùng một t nh chất, nhƣng biểu hiện cụ thể về

mặt ƣợng theo các ti u thức thƣờng ch nh ệch nhau Nh ng ch nh ệch này

qu ết định bởi nhiều ngu n nh n, b n cạnh nh ng ngu n nh n chung tác

động đến u hƣớng phát triển cơ bản của hiện tƣợng, còn có nh ng ngu n

nh n ri ng ảnh hƣởng đến mặt ƣợng của t ng đơn vị cá biệt Điều đó tạo n n

cho mỗi đơn vị tổng thể một số đặc điểm ri ng, tu ch ng vẫn tồn tại chung

trong cùng một tổng thể v cùng mang một số đặc điểm chung hi nghi n cứu

thống ta h ng thể n u n tất cả các đặc điểm ri ng biệt, nhất về mặt

ƣợng Do đó, cần tìm một mức độ có t nh chất đại biểu nhất, có hả năng hái

quát đặc điểm chung của cả tổng thể ức độ đó ch nh số bình qu n

Chẳng hạn, nhiệm vụ nghi n cứu n u n tình hình chung về tiền ƣơng

của ao động trong một doanh nghiệp, để ph n t ch tình hình đời sống, để đối

110

chiếu v biểu hiện mối i n hệ với các chỉ ti u sản uất hác v để so sánh với

các doanh nghiệp cùng oại Ta đ biết các mức ƣơng ch nh ệch nhau do rất

nhiều ngu n nh n, do đó h ng thể ấ mức ƣơng của một ao động cá biệt

n o m mức ƣơng đại biểu, vì các mức ƣơng cá biệt bị ảnh hƣởng bởi các

nh n tố ngẫu nhi n v do đó, h ng giống với mức ƣơng chung của to n bộ ao

động Cũng h ng thể căn cứ v o tổng mức tiền ƣơng trong tháng của tất cả ao

động, vì số tiền n nhiều ha t phụ thuộc v o số ƣợng ao động

Có thể gạt bỏ đƣợc ảnh hƣởng của các nh n tố ngẫu nhi n cá biệt cũng

nhƣ ảnh hƣởng của số ƣợng đơn vị tổng thể, bằng cách t nh chỉ ti u tiền ƣơng

bình qu n, tức đem tổng mức tiền ƣơng trong tháng chia cho số ao động

hi thực hiện việc t nh toán n , ta đ coi nhƣ tất cả mọi ngƣời cùng có một

mức ƣơng nhƣ nhau, tức bằng mức ƣơng bình qu n Thực chất, mức ƣơng

bình qu n n có thể giống ha h ng giống với một mức ƣơng cụ thể n o đó

Tu vậ , mức ƣơng bình qu n t nh ra vẫn một chỉ ti u có t nh chất hái quát,

có hả năng đại diện đƣợc cho tất cả các mức ƣơng hác nhau của ao động

trong doanh nghiệp n trong điều iện thời gian nhất định

Nhƣ vậ , qua việc t nh số bình qu n, ta chỉ cần một trị số để n u n mức

độ chung nhất, phổ biến nhất, có t nh chất đại biểu nhất của ti u thức nghi n

cứu, h ng ể đến ch nh ệch thực tế gi a các đơn vị tổng thể Số bình qu n

h ng biểu hiện một mức độ cá biệt, m mức độ t nh chung cho mỗi đơn vị

tổng thể (tiền ƣơng bình qu n mỗi c ng nh n, năng suất ao động bình qu n

mỗi c ng nh n, tuổi bình qu n của nh ng ngƣời thực hiện triệt sản )

Do số bình qu n chỉ biểu hiện đặc điểm chung của cả tổng thể nghi n

cứu, cho n n các nét ri ng biệt có t nh chất ngẫu nhi n của t ng đơn vị cá biệt

bị oại tr đi Có ngh a số bình qu n có đặc điểm san bằng mọi ch nh ệch

gi a các đơn vị về trị số của ti u thức nghi n cứu Nhƣng sự san bằng n chỉ

có ƣ ngh a hi ta t nh cho một số há ớn đơn vị Nếu số bình qu n đƣợc t nh ra

t một số há ớn đơn vị cùng oại, nó thực sự trở th nh mức độ đại biểu của

các đơn vị đó Còn nếu số đơn vị quá t, các ết uận r t ra sẽ ém ch nh ác

111

Nhƣ vậ , việc t nh số bình qu n một trƣờng hợp vận dụng định uật số ớn

Số bình qu n có vị tr v ngh a rất quan trọng trong uận v trong

c ng tác nghi n cứu thực tế Nó đƣợc dùng trong mọi c ng tác nghi n cứu inh

tế, hội nhằm n u n đặc điểm chung của hiện tƣợng inh tế hội số ớn

trong điều iện thời gian v địa điểm cụ thể Trong c ng tác DS- HHGĐ, ta

thƣờng gặp các chỉ ti u nhƣ: số d n bình qu n, số phụ n trong tuổi sinh đẻ bình

qu n, chi ph bình qu n cho 1 ca phẫu thuật triệt sản, chi ph bình qu n để tổ

chức một đợt tu n tru ền vận động HHGĐ, số cặp vợ chồng trong tuổi sinh

đẻ bình qu n m một cộng tác vi n d n số phải phụ trách

Việc s dụng số bình qu n tạo điều iện để so sánh gi a các hiện tƣợng

h ng có cùng một qu m , nhƣ so sánh năng suất ao động v tiền ƣơng bình

qu n của c ng nh n hai nghiệp, so sánh tuổi bình qu n của nh ng ngƣời triệt

sản của hai địa phƣơng, so sánh số cặp vợ chồng trong tuổi sinh đẻ bình qu n

m một cộng tác vi n d n số phải phụ trách gi a hai địa phƣơng Trong các

trƣờng hợp tr n, việc so sánh gi a hai số tu ệt đối h ng thực hiện đƣợc hoặc

đ i hi h ng có ngh a

Số bình qu n còn đƣợc dùng để nghi n cứu các quá trình biến động qua

thời gian Trong c ng tác DS- HHGĐ, sự biến động của số d n bình qu n qua

thời gian có thể cho ta thấ đƣợc u hƣớng phát triển cơ bản của d n số mỗi địa

phƣơng, mỗi vùng v của cả nƣớc

Số bình qu n chiếm một vị tr quan trọng trong việc vận dụng nhiều

phƣơng pháp ph n t ch thống Các trƣờng hợp ph n t ch biến động, ph n t ch

mối i n hệ, dự đoán thống , điều tra chọn mẫu đều s dụng rất nhiều số

bình qu n trong các c ng thức t nh toán.

3.2. Các loại số b nh quân

Tr n thực tế, có nhiều oại số bình qu n, mỗi oại có c ng thức t nh hác

nhau Việc s dụng oại n o h ng phải chỉ căn cứ v o mục đ ch nghi n cứu,

ngh a inh tế của chỉ ti u bình qu n m còn phải căn cứ v o đặc điểm của hiện

112

tƣợng v nguồn t i iệu sẵn có để chọn c ng thức t nh toán th ch hợp Thống

học thƣờng dùng hai oại số bình qu n: số bình qu n cộng v số bình bình qu n

nhân.

3 2 1 S ì qu cộ ( )

Số bình qu n cộng số bình qu n của các đại ƣợng có quan hệ tổng số với

nhau.

Số bình qu n cộng đƣợc dùng nhiều nhất trong nghi n cứu thống Các

số iệu cần thiết để t nh toán số bình qu n n thƣờng có sẵn trong các nguồn t i

iệu thống hoặc ế toán Số bình qu n cộng đƣợc t nh theo c ng thức số

trung bình cộng trong toán học, bằng cách đem tổng các ƣợng biến của ti u

thức chia cho số đơn vị tổng thể Tù điều iện cụ thể về số iệu, m có các

trƣờng hợp t nh toán cụ thể nhƣ sau:

* S ì qu cộ ả đơ ( a tru ì cộ ả đơ : đƣợc vận

dụng hi tất cả các ƣợng biến có tần số bằng nhau hoặc bằng 1 C ng thức t nh:

hay là (3.7)

Trong đó: i (i = 1, 2,..., n) - các ƣợng biến

n - số đơn vị tổng thể

V dụ: T nh tuổi bình qu n của một nhóm gồm 6 ngƣời thực hiện đình sản

nam của thị trấn Trung Hòa, hu ện Cƣ uin (Đă L ), năm 2008 iết tuổi của

t ng ngƣời nhƣ sau: ngƣời thứ nhất 40 tuổi, ngƣời thứ hai: 35, ngƣời thứ ba: 32,

ngƣời thứ tƣ: 42, ngƣời thứ năm: 38 v ngƣời thứ sáu: 28 tuổi

Theo c ng thức tr n:

tuổi

* S ì qu cộ a qu ề ( a tru ì cộ a qu ề : Vận

dụng hi các ƣợng biến có tần số hác nhau Trong trƣờng hợp n , mỗi ƣợng

biến có thể gặp nhiều ần, muốn t nh đƣợc số bình qu n cộng, trƣớc hết phải

đem nh n mỗi ƣợng biến i với tần số tƣơng ứng fi, rồi đem cộng các t ch đó ại

113

với nhau v chia cho số đơn vị tổng thể Trong thống , việc nh n các ƣợng

biến i với các tần số tƣơng ứng fi đƣợc gọi gia qu ền, còn các tần số đƣợc

gọi qu ền số

C ng thức số bình qu n cộng gia qu ền:

(3.8)

Trong đó: i (i = 1, 2,..., n) - các ƣợng biến

fi (i = 1, 2,..., n) – Tần số uất hiện của ƣợng biến i (qu ền số)

V dụ: T nh tuổi bình qu n của một nhóm thực hiện đình sản nam trong

chiến dịch đầu năm 2008 của hu ện Cƣ uin theo số iệu trong bảng sau

Bả 3 1 Độ tuổ của s đì sả a tro c ế ịc đầu ă 2008 u C u , Đă Lă 33 28 40 38 35 42 Độ tuổi ( i)

Số ngƣời đình sản nam 1 2 4 6 3 4

Trong trƣờng hợp n , mặc dù số ƣợng biến (độ tuổi) cũng có 6 độ tuổi,

giống hệt trƣờng hợp tr n Nhƣng ta h ng thể cộng giản đơn 6 độ tuổi rồi chia

cho 6, nhƣ tr n Do tần số của các ƣợng biến hác nhau, vai trò của mỗi ƣợng

biến trong việc hình th nh số bình qu n cũng hác nhau T nh tuổi bình qu n của

nhóm n , ta phải thực hiện theo c ng thức (3 8) Ta ập bảng t nh toán sau:

Theo c ng thức (3 8) t nh ra:

tuổi

114

- T nh số bình qu n cộng t một d số ƣợng biến có hoảng cách tổ

Trƣờng hợp n trong mỗi tổ có một phạm vi ƣợng biến, cho n n cần có

một ƣợng biến đại diện để m căn cứ t nh toán Ngƣời ta thƣờng ấ các trị số

gi a m ƣợng biến đại diện cho t ng tổ, v t nh theo c ng thức:

Trị số gi a của tổ

Trong đó: min và xmax là giới hạn dƣới v giới hạn tr n của tổ

Trị số n đƣợc coi ƣợng biến ( i) đại diện của mỗi tổ

V dụ: T nh tuổi bình qu n của nh ng ngƣời thực hiện đình sản nam của

hu ện Cƣ uin, năm 2008 theo số iệu sau:

Bả 3 2 Bả p tổ s đì sả a ă 2008 t eo độ tuổ của u C u , Đă Lă

Nhóm tuổi Dƣới 30 30-36 36-42 42-48 48-54 54+

Số ngƣời đình sản 6 20 32 50 40 2

Trong trƣờng hợp n , ta có bảng ph n tổ, m tuổi đƣợc ph n th nh các

nhóm (ph n tổ có hoảng cách tổ) Vì vậ , việc t nh tuổi bình qu n đƣợc thực

hiện theo cách v a trình b Ta ập bảng t nh nhƣ ảng 3 2b sau:

Bả 3 2 : Bả tí to

Nhóm tuổi Trị số gi a Số ngƣời đình sản Nh n ƣợng biến với

qu ền số ( ifi) (xi) (fi)

Dƣới 30 162 27 6

30-36 660 33 20

36-42 1248 39 32

42-48 2250 45 50

2040 51 40

48-54 54+ 114 57 2

115

Cộng

Tuổi bình qu n của nhóm ngƣời đình sản n đƣợc t nh theo c ng thức

(3.8)

tuổi

Việc tha thế các phạm vi ƣợng biến bằng trị số gi a dựa tr n cơ sở giả

định rằng các ƣợng biến đƣợc ph n phối đều đặn trong phạm vi mỗi tổ, v do

đó trị số gi a mỗi tổ đƣợc coi nhƣ số bình qu n cộng giản đơn của các đơn vị

trong tổ đó Trong thực tế, sự ph n phối đều đặn n t hi ả ra, cho n n

thƣờng có một sai số nhất định gi a số bình qu n của tổ v trị số gi a của tổ, có

ảnh hƣởng đến t nh chất ch nh ác của số bình qu n chung Nh ng sai số đó ớn

ha nhỏ phụ thuộc v o hoảng cách tổ ớn ha nhỏ v sự ph n phối nội bộ các

tổ có đều đặn ha h ng Tu nhi n, dƣới tác dụng t nh toán của số bình qu n

chung, các sai số đƣợc bù tr ẫn nhau v vẫn cho ết quả s dụng đƣợc

Đối với nh ng d số ƣợng biến có tổ mở (tức tổ thứ nhất h ng có

giới hạn dƣới v tổ cuối cùng h ng có giới hạn tr n), việc t nh trị số gi a của

các tổ n phải căn cứ v o các hoảng cách tổ gần ch ng nhất

3 2 2 S ì qu ( )

Số bình qu n nh n số bình qu n của nh ng đại ƣợng có quan hệ t ch

số với nhau Có hai c ng thức t nh toán nhƣ sau:

- Số bình qu n nh n giản đơn đƣợc t nh theo c ng thức:

(3.9)

Trong đó: ti (i = 1, 2,..., n) – các ƣợng biến

Th dụ: Tốc độ phát triển d n số h ng năm của hu ện Cƣ uin nhƣ sau:

Năm 2003 so với năm 2002 bằng 101,9%

Năm 2004 so với năm 2003 bằng 101,7%

Năm 2005 so với năm 2004 bằng 101,7%

Năm 2006 so với năm 2005 bằng 101,6%

116

Năm 2007 so với năm 2006 bằng 101,6%

Năm 2008 so với năm 2007 bằng 101,5%

Ở đ , các tốc độ phát triển d n số h ng năm (tức số tƣơng đối động

thái) h ng cộng đƣợc với nhau để t nh tốc độ phát triển bình qu n, vì ch ng

các số tƣơng đối có gốc so sánh hác nhau Nhƣng ch ng ại có quan hệ t ch số

với nhau, bởi vì t ch của ch ng sẽ cho ta một số tƣơng đối động thái mới, nói n

tốc độ phát triển d n số của hu ện trong thời ỳ d i hơn Vì vậ , muốn t nh tốc độ

phát triển bình qu n h ng năm về sản uất của nghiệp, trƣớc hết ta phải nh n

các tốc độ phát triển sản uất h ng năm, sau đó hai căn theo c ng thức (3 9)

Cụ thể :

Ta có: = 1,0167, ngh a tốc độ phát triển d n số bình qu n h ng năm

trong thời ỳ 2003-2008 của địa phƣơng 101,67% (tức tăng bình qu n

1,67% mỗi năm)

- Số bình qu n nh n gia qu ền

hi các ƣợng biến (ti) có các tần số (fi) hác nhau, ta có c ng thức số

bình qu n nh n gia qu ền ( c n fi qu ền số):

(3.10)

Th dụ: Trong th dụ đ cho ở tr n, ta thấ tốc độ phát triển 101,7 v

101,6 đều uất hiện hai ần Vì vậ , tha vì phép t nh nh n, ta chu ển nó th nh

dạng ũ th a S dụng c ng thức 2 10, ta t nh đƣợc tốc độ phát triển d n số

bình qu n h ng năm trong thời ỳ 2003-2008 của hu ện n nhƣ sau:

Nhƣ vậ , hi các đại ƣợng t nh toán có quan hệ t ch số với nhau, ta phải s

dụng c ng thức số bình qu n nh n Ứng dụng trong các t nh toán, ph n t ch inh

tế hội, c ng thức n thƣờng đƣợc dùng để t nh các tốc độ phát triển bình qu n

117

3.3. N v đ c c ú s ụ s ì qu tr t

ặc dù số bình qu n có nhiều tác dụng quan trọng trong nghi n cứu

thống , nhƣng bản th n nó cũng có nhƣợc điểm nhất định Lạm dụng số bình

qu n sẽ dẫn đến việc n u n đặc điểm của hiện tƣợng một cách giả tạo, h ng

có căn cứ hoa học

Nhƣợc điểm đáng ch số bình qu n thƣờng mang ngh a chung, rất

hái quát đối với to n bộ tổng thể nghi n cứu, vì nó san bằng mọi ch nh ệch

thực tế gi a các đơn vị cá biệt, nó m cho một tổng thể phức tạp trở th nh hết

sức đơn giản Ch nh đ chỗ dễ bị ợi dụng trong thống ặt hác, số bình

qu n cũng h ng thể chỉ ti u vạn năng, một mức độ “ti u chuẩn” có t nh chất

ổn định Cho n n vấn đề đặt ra phải biết vận dụng một cách hoa học v

ch nh ác số bình qu n, phát hu ƣu điểm v h c phục nhƣợc điểm của nó, bảo

đảm ph n t ch thống đạt ết quả cao nhất Các điều iện vận dụng số bình

qu n trong thống một cách hoa học v ch nh ác :

3.3.1. S ì qu c ỉ đ ợc tí ra từ tổ t ể đồ c ất

Tổng thể đồng chất bao gồm nhiều đơn vị, phần t hoặc hiện tƣợng có

cùng chung một t nh chất, thuộc cùng một oại hình inh tế hội, ét theo một

ti u thức n o đó V dụ, Tổng thể n sinh trƣờng TH T Ngu ễn Huệ, T H

Nội ặc dù các học sinh n có thể hác nhau về nhiều mặt tuổi tác, nhận

thức, d n tộc, điều iện gia đình , nhƣng đều có mặt cơ bản giống nhau, nếu ét

theo h a cạnh họ đối tƣợng của c ng tác tu n tru ền vận động về DS-

HHGĐ, nhƣ sự phát triển t m sinh , sự nhận thức về các mối quan hệ hội,

nhất quan hệ với bạn hác giới Vậ đ một tổng thể đồng chất

Các đơn vị trong tổng thể đồng chất có cùng một t nh chất, cho n n mới

có thể có cùng một ƣợng tƣơng ứng đại diện cho các đơn vị Số bình qu n t nh

đƣợc t tổng thể đồng chất nhƣ vậ mới có đầ đủ ngh a mức độ đại diện,

có thể tha thế cho các mức độ hác nhau trong tổng thể v mới cho ta một

nhận thức đ ng đ n về bản chất của hiện tƣợng Trái ại, h ng đƣợc t nh số

118

bình qu n t tổng thể bao gồm các đơn vị hác nhau về t nh chất, phát triển

trong các điều iện hác nhau, vì mức độ n h ng nh ng h ng có ngh a

thực tế m còn có hi m cho ta hiểu sai ệch bản chất của hiện tƣợng Ngƣời ta

gọi đó nh ng số bình qu n giả tạo, h ng đầ đủ t nh chất đại diện

Nh ng ph n t ch tr n cho thấ : muốn t nh số bình qu n ch nh ác v có

ngh a thực tế, trƣớc hết phải ác định đƣợc tổng thể đồng chất Thống học

dựa tr n cơ sở ph n t ch uận inh tế ch nh trị, dùng phƣơng pháp ph n tổ

hoa học để ph n chia nh ng hiện tƣợng phức tạp th nh ra các tổ, bộ phận đại

diện cho các oại hình hác nhau Nhƣ vậ , việc t nh toán số bình qu n có quan

hệ chặt chẽ với phƣơng pháp ph n tổ thống

3 3 2 S ì qu c u cầ đ ợc vậ ụ ết ợp vớ c c s ì qu tổ

oặc ã s p p

Số bình qu n chung chỉ phản ánh đặc trƣng chung của to n bộ tổng thể

nghi n cứu, bỏ qua nh ng ch nh ệch thực tế gi a các đơn vị tổng thể hi cần so

sánh tổng thể gi a hai thời gian hoặc địa điểm, bản th n số bình qu n chung cũng

h ng thể giải th ch đƣợc hết ngu n nh n v u hƣớng phát triển của hiện

tƣợng

ặt hác, nếu ta chỉ ét hiện tƣợng qua mức độ bình qu n, các ch nh ệch

thực tế coi nhƣ bị san bằng, do đó nh ng đơn vị có mức độ cao thấp hác nhau

đều bị số bình qu n che ấp Điều đó hạn chế tác dụng của ph n t ch thống ,

thậm ch nếu h ng ch còn có thể r t ra ết uận sai ệch Nhiệm vụ nghi n cứu

của thống , đi đ i với việc t nh số bình qu n để tìm hiểu mức đại biểu chung,

còn phải n u đƣợc nh ng đơn vị hoặc bộ phận đạt mức độ cao hơn hoặc thấp hơn

mức bình qu n, tức vạch ra đƣợc nh ng đơn vị tiền tiến v ạc hậu Điều đó rất

cần cho c ng tác nh đạo chung v chỉ đạo ri ng, phát hiện các mầm mống mới

phát sinh, vạch ra nh ng bộ phận ạc hậu đang ìm h m sự phát triển chung.

Vì nh ng do tr n, hi ph n t ch thống ta h ng thể chỉ thoả m n với

con số bình qu n chung, m cần bổ sung ph n t ch bằng các số bình qu n tổ

119

hoặc d số ph n phối, tù theo mục đ ch nghi n cứu Số b nh qu n tổ số b nh

qu n t nh ri ng cho t ng tổ, t ng bộ phận cấu th nh tổng thể Nó gi p ta đi s u

nghi n cứu đặc điểm ri ng t ng tổ hoặc bộ phận, giải th ch đƣợc ngu n nh n

phát triển chung của hiện tƣợng Còn d số ph n phối gi p ta đi s u v o t ng

đơn vị hoặc bộ phận có mức độ hác nhau Cũng tr n cơ sở d số ph n phối

còn có thể ác định đƣợc mức bình qu n ti n tiến, mức bình qu n của nh ng

đơn vị vƣợt mức bình qu n chung

4. Số trung vị (Me).

4.1. Khái niệm

Số trung vị ƣợng biến ti u thức của đơn vị đứng ở vị tr ch nh gi a

trong một d số ƣợng biến Nó ph n chia d số th nh hai phần (phần tr n v

phần dƣới số trung vị), mỗi phần có cùng số đơn vị tổng thể bằng nhau

V dụ: Số d n hu ện A có v o ng 1/1/2009 100 000 ngƣời, tuổi trung

vị 25 Điều n có ngh a , tại hu ện A, v o ng 1/1/2009 có đ ng 50 000

ngƣời trẻ hơn 25 tuổi v 50 000 ngƣời còn ại có tuổi ớn hơn 25 Nhƣ vậ , tuổi

trung vị có thể cho ta một đánh giá hái quát em d n số nghi n cứu d n số

trẻ ha d n số gi

4.2. Phƣơng pháp tính số trung vị

Để t nh số trung vị, trƣớc hết ta phải s p ếp các đơn vị trong d số theo

thứ tự ƣợng biến tăng dần hoặc giảm dần, rồi t nh toán theo hai trƣờng hợp

sau:.

ớ tà l u p tổ có oả c c tổ, trung vị sẽ ƣợng biến

của đơn vị đứng ở vị tr thứ m+1, nếu số đơn vị tổng thể ẻ (n = 2m + 1, trong

đó n tổng số đơn vị của d số), tức ƣợng biến m+1 Giả s có tuổi của 9

ngƣời ần ƣợt : 30, 41, 26, 19, 28, 22, 31, 38 v 33 T nh tuổi trung vị của 9

ngƣời n , ta phải s p ếp ại theo thứ tự tuổi tăng dần : 19, 22, 26, 28, 30, 31,

33, 38 v 41 Trong d số, n = 9 v m = (n-1)/2 = 4, vậ e ƣợng biến của

đơn vị đứng ở vị tr thứ 5 trong d Ta có:

120

Me = xm+1 = x5 = 30 tuổi

Nếu số đơn vị tổng thể chẵn (n = 2m), số trung vị e sẽ trung bình

cộng giản đơn gi a ƣợng biến của hai đơn vị đứng ở vị tr gi a nhất (đơn vị thứ

m v m + 1), tức e = ½( m + xm+1) V dụ, T nh tuổi trung vị của 10 ngƣời

với các độ tuổi : 19, 22, 26, 28, 30, 31, 33, 38, 41 v 44 D số đ đƣợc ếp

theo thứ tự tăng dần, với n = 10 v m = 5 Ta có

Me = ½(x5 + x6) = ½(30 + 31) = 30,5 tuổi

ớ ã s l ợ ế có oả c c tổ, muốn tìm số trung vị, trƣớc hết

phải ác định tổ có số trung vị Đó tổ có chứa ƣợng biến của đơn vị đứng ở vị

tr gi a trong tổng số các đơn vị của d số Dùng phƣơng pháp cộng dồn các tần

số của các tổ thứ nhất, thứ hai, thứ ba sẽ tìm ra đƣợc tần số t ch uỹ bằng hoặc

vƣợt một n a tổng các tần số Tổ tƣơng ứng với tần số t ch uỹ n ch nh tổ có

số trung vị Sau đó, trị số gần đ ng của số trung vị đƣợc t nh theo c ng thức sau:

(3.11)

Trong đó:

giới hạn dƣới của tổ chứa số trung vị xMe(min):

trị số hoảng cách tổ của tổ chứa số trung vị hMe:

: tổng các tần số của d số ƣợng biến (số đơn vị tổng thể)

tổng các tần số của các tổ đứng trƣớc tổ chứa số trung vị S(Me-1):

tần số của tổ chứa số trung vị fMe:

V dụ: T nh tuổi trung vị của số ngƣời thực hiện phẫu thuật triệt sản nam

121

trong năm 2008 của hu ện Cƣ uin theo số iệu của bảng 3 2, ta có:

Bả 3 2 Bả p tổ s đì sả a ă 2008 t eo độ tuổ của u C u , Đă Lă Nhóm tuổi STT Số ngƣời đình sản (fi)

Dƣới 30 6 1

30-36 20 2

36-42 32 3

42-48 50 4

48-54 40 5

54+ 2 6

Cộng

ảng ph n tổ tr n đ s p ếp theo thứ tự tuổi tăng dần Theo số iệu trong

bảng, ta có tổng số ngƣời thực hiện phẫu thuật 150, vậ tuổi trung vị ch nh

tuổi của ngƣời ở vị tr ch nh gi a (ngƣời thứ 75) Cộng dồn các tần số, ta ập

bảng t nh toán sau:

Số TT Nhóm tuổi Tần số t ch ũ Bả 3 2c: Bả tí to Số ngƣời đình sản

Dƣới 30 6 6 1

30-36 20 26 2

36-42 32 58 3

42-48 50 108 4

48-54 40 148 5

54+ 2 6 150

Cộng 150

Theo bảng t nh toán tr n, tổ thứ tƣ có 50 ngƣời, b t đầu t ngƣời đứng ở vị

tr thứ 59 (cột tần số t ch ũ ) đến ngƣời thứ 108 Nhƣ vậ , ngƣời đứng ở vị tr

thứ 75 thuộc v o tổ thứ ba n v đó ch nh tổ chứa số trung vị Tiếp tục ác

122

định các hiệu, ta có:

xMe(min) = 42; hMe = 6; = 150; S(Me-1) = 58; fMe = 50

Tha số iệu v o c ng thức (3 11) t nh ra:

tuổi

Việc t nh số trung vị, chủ ếu căn cứ v o sự s p ếp theo thứ tự các

ƣợng biến Số trung vị cũng n u n mức độ đại biểu của hiện tƣợng, m h ng

san bằng bù tr ch nh ệch gi a các ƣợng biến Cho n n nó có hả năng bổ

sung hoặc tha thế cho số bình qu n cộng, hi ta h ng có to n bộ các ƣợng

biến một cách ch nh ác hoặc hi d số có sự ph n tán ớn, số bình qu n h ng

đảm bảo t nh đại diện Chỉ cần bảo đảm đƣợc sự ph n phối các đơn vị theo thứ

tự ƣợng biến có thể t nh đƣợc trung vị

Việc t nh số trung vị cũng còn có tác dụng oại tr ảnh hƣởng của nh ng

ƣợng biến đột uất Chẳng hạn, một ngƣời có độ tuổi cao cá biệt trong d số

ƣợng biến h ng m ảnh hƣởng đến việc đánh giá tuổi trung vị Vì vậ , ta có

thể dùng số trung vị hi ti u thức nghi n cứu biến thi n quá nhiều, hoặc đối với

một d số có quá t đơn vị

ột t nh chất toán học đáng ch của số trung vị : tổng các độ ệch

tu ệt đối gi a các ƣợng biến với số trung vị một trị số nhỏ nhất (so với bất

ỳ tổng các độ ệch gi a các hiện tƣợng biến với một đại ƣợng n o hác - ể cả

số bình qu n cộng) Tức :

hay

T nh chất tr n đ đƣợc ứng dụng trong nhiều c ng tác ỹ thuật v phục

vụ c ng cộng, nhƣ bố tr các nh c u ạc bộ, nh trẻ, trạm tế, Trung t m

HHGĐ sao cho đƣợc ở vị tr thuận ợi để có thể phục vụ đƣợc nhiều ngƣời

123

m tổng qu ng đƣờng đi t mỗi nh đến trung t m n ng n nhất

C. THỰC HÀNH

Câu hỏi thực hành cá nhân:

Cho số liệu dân số của tỉnh A năm 2014 nhƣ sau:

Nhóm tuổi Dân s TB Tỉ l n

trong dõn s 1000 ( ng)

(%)

49 0-4 512

49 5-9 520

50 10-14 464

50 15-19 404

50 20-24 380

50 25-29 338

51 30-34 256

53 35-39 171

54 40-44 148

56 45-49 126

59 50-59 85

63 60+ 348

1. Tính tuổi bình quân của tỉnh A.

2 h n t ch cơ cấu tuổi cho toàn bộ dân số tỉnh A

124

3. Tính tuổi trung vị của dân số tỉnh A.

Câu hỏi thực h nh nhóm trên lớp:

tả các số tƣơng đối, số tu ệt đối i n quan đến DS- HHGĐ m các

anh/chị thƣờng báo cáo của địa phƣơng?

Hƣớng d n thực hành:

1 Chọn hu ện để m tả: Hu ện đƣợc chọn hu ện nơi học vi n tham

gia ớp học

2 Chuẩn bị thực h nh

1/ Chia ớp học th nh 03 hoặc 04 nhóm

- Chỉ định 03 hoặc 04 nhóm trƣởng

2/ Chuẩn bị các c ng cụ cần thiết i n quan:

- Chuẩn bị các số iệu m đơn vị c ng tác của học vi n đang tiến h nh thu

thập v báo cáo.

- áo cáo tình hình thực hiện c ng tác DS- HHGĐ năm hiện tại v 02

năm trƣớc

- áo cáo tháng, qu , năm của nơi học vi n c ng tác

3/ Chuẩn bị các c ng cụ hỗ trợ thực h nh

- Giấ A0, b t viết bảng, giấ m u

- ăng d nh, băng ghim giấ

- á t nh, má in nếu có

4/ h n c ng trách nhiệm:

- Lớp phó phụ trách học tập chịu trách nhiệm chung trong buổi thực

hành: Phân nhóm để chuẩn bị t i iệu, văn bản cần thiết; chuẩn bị c ng cụ hỗ

trợ

- Các nhóm trƣởng có trách nhiệm hỗ trợ ớp phó trong việc chuẩn bị

thực h nh, dƣới sự ph n c ng trực tiếp của ớp phó

- Học vi n có trách nhiệm nghi n cứu, tham gia quá trình thực h nh.

- Giảng vi n quan sát, hỗ trợ hi học vi n hỏi hi có vƣớng m c, ết uận

125

thực h nh

- Giảng vi n quan sát, hỗ trợ hi học vi n hỏi hi có vƣớng m c, ết uận

thực h nh

3 Thực h nh

1/ Tiết thứ 1: Tiến h nh ph n t ch trả ời các c u hỏi u cầu của giáo

vi n đƣa ra

2/ Tiết thứ 2: L m việc tập trung cả ớp

- Các nhóm n trình b phần chuẩn bị của nhóm Lớp phó phụ trách

học tập chủ trì việc ết nối các phần đƣợc dựng t các nhóm

- Giảng vi n chủ trì đánh giá nh ng nội dung trả ời của các nhóm, điểm

mạnh, điểm ếu

- Giảng vi n ết uận: R t inh nghiệm trong c ng tác ập ế hoạch iểu

dƣơng, động vi n sự cố g ng của học vi n.

D. CÂU HỎI ÔN TẬP

1 Theo anh/chị số tu ệt đối gì? Số tƣơng đối gì? Có nh ng oại số tu ệt

đối v tƣơng đối n o?

2 Theo anh/chị số tu ệt đối v số tƣơng đối có ngh a gì? Nh ng vấn đề cần

ch hi s dụng số tƣơng đối v số tu ệt đối?

3 Theo anh/chị số bình qu n gì? h n oại số bình qu n? ngh a của số bình

quân?

4 Theo anh/chị số trung vị gì? tả phƣơng pháp, c ng thức t nh số trung vị

m anh/chị đ học?

E. LƢỢNG GIÁ Câu 1: Số tuyệt đối trong th ng kê, l con số biểu hiện

1 u m , hối ƣợng của hiện tƣợng

2 uan hệ tỷ ệ gi a các hiện tƣợng

3 Trong địa điểm thời gian cụ thể

4 Gi a thời gian v địa điểm hác nhau

Câu 2: Số tuyệt đối có những đặc điểm g sau đây:

126

1 ỗi số tu ệt đối đều có nội dung inh tế - hội

2 Các số tu ệt đối đều tồn tại trong địa điểm v thời gian nhất định

3 Các số tu ệt đối đều có đơn vị t nh cụ thể

4 Đơn vị t nh của số tu ệt đối có thể đơn vị tự nhi n, thời gian ao

động hoặc tiền tệ

5 Tất cả các đặc điểm tr n

Câu 3: Số tƣơng đối trong thống kê l con số liệu hiện:

1 uan hệ so sánh gi a hai mức độ n o đó của hiện tƣợng

2 So sánh hai mức độ cùng oại nhƣng hác nhau về điều iện h ng

gian v thời gian

3 Cả hai oại tr n

Câu 4: Có các loại số tƣơng đối sau, Điền ti p v o trống

A Số tƣơng đối động thái

Số tƣơng đối ế hoạch

C Số Tƣơng đối ết cấu

D………………………………

E…………………………………

Câu 5. Hãy điền dấu v o trống sau:

Y1 Y1 Yk ……. …

Y0 Yk Yo

Câu 6: Khi s dụng số tuyệt đối v số tƣơng đối cần chú ý những vấn đề

1 hi s dụng số tƣơng đối phải em ét đến đặc điểm của hiện tƣợng rồi

mới r t ra ết uận

127

2 hải vận dụng ết hợp các số tƣơng đối với số tu ệt đối

3 Cả hai vấn đề tr n

Câu 7: Số b nh quân (trung bình) trong thống kê l mức độ biểu thị trị số

đại biểu theo một tiêu thức n o đó của một tổng thể bao gồm nhiều đơn vị

c ng loại. Khi s dụng số b nh quân cần lƣu ý những g sau đây?

1. Số bình qu n (trung bình) chỉ đƣợc t nh ra t tổng thể đồng chất (tổng

thể có cùng t nh chất)

2. hi t nh số bình qu n ch ng, n n t nh th m số bình qu n cho t ng tổ

3. Cả hai vấn đề tr n

Câu 8. Độ tuổi triệt sản nam trong chi n dịch đầu năn 2012 của huyện A

th nh phố H Nội Theo bảng sau:

Độ tuổi 28 33 35 38 40 42 (xi)

Số ngƣời 1 2 4 6 8 10 đình sản

Tuổi bình qu n của nh ng ngƣời đình sản nam đƣợc t nh ra theo các

phƣơng án sau, h chọn một phƣơng án đ ng

A: 30 C: 39 E: h ng phƣơng án n o đ ng

128

B: 29 D: 40 F: Ghi tuổi bình qu n theo phƣơng án đ ng

Bài 4: PHÂN TỔ THỐNG KÊ (Thời ƣợng: 3 tiết thu ết, 2 tiết thực h nh)

A. MỤC TIÊU

1. Trình bầ đƣợc hái niệm v ngh a của ph n tổ

2. Trình bầ đƣợc các oại ph n tổ, ngu n t c ph n tổ v các bƣớc thực

hiện ph n tổ

3. Thực hiện một số ph n tổ đơn giản trong thống d n số - HHGĐ

(phân tổ theo tuổi, giới t nh, ph n tổ phụ n theo các biện pháp tránh thai

đ thực hiện

B. NỘI DUNG

1. Khái niệm, ý ngh a v nhiệm vụ của phân tổ thống kê.

1.1. Khái niệm phân tổ thống kê

Các hiện tƣợng v quá trình inh tế hội m thống nghi n cứu

thƣờng rất phức tạp, vì ch ng tồn tại v phát triển dƣới nhiều oại hình có qu

m v đặc điểm hác nhau Trong ết cấu nội bộ của hiện tƣợng nghi n cứu

thƣờng bao gồm nhiều tổ, nhiều bộ phận có t nh chất hác nhau uốn phản

ánh đƣợc bản chất v qu uật phát triển của hiện tƣợng, nếu chỉ dựa v o nh ng

con số tổng cộng chung thì h ng thể hiểu đƣợc vấn đề một cách s u s c hải

tìm cách n u n đƣợc đặc trƣng của t ng oại hình, của t ng bộ phận cấu th nh

hiện tƣợng phức tạp, đánh giá tầm quan trọng của mỗi bộ phận, n u n mối i n

hệ gi a các bộ phận, rồi t đó nhận thức đƣợc các đặc trƣng chung của to n bộ

Y u cầu nói tr n chỉ có thể giải qu ết đƣợc bằng phƣơng pháp ph n tổ thống

tổ t là că cứ vào ột ( a ột s t u t ức ào đó để t ế

à p c a c c đơ vị của t ợ cứu t à c c tổ, c c ó

có tí c ất c au

Chẳng hạn, hi nghi n cứu tình hình nh n hẩu của một vùng, căn cứ v o

ti u thức “giới t nh” để chia tổng số nh n hẩu th nh hai tổ: nam v n ; còn căn

129

cứ v o ti u thức “tuổi” để chia số nh n hẩu n th nh nhiều tổ có độ tuổi hác

nhau, căn cứ ti u thức “d n tộc” để chia tổng số d n th nh các d n tộc hác

nhau...

Bả 4 1 Bả p tổ s t Na ă 2007 t eo c c ó tuổ % cộng dồn % trong tổng số Số d n (ngƣời) TT Nhóm tuổi

1 0-14 21.478.989 25,51 25,51

2 15-59 54.764.500 65,04 90,55

3 60+ 7.955.124 9,45 100,0

Tổng số 84.198.613 100,0

N uồ : ết quả đ ều tra ế độ DS- Đ 1/4/2007

Trong bảng ph n tổ tr n, “nhóm tuổi” ti u thức đƣợc dùng căn cứ để

ph n tổ v đƣợc gọi “ti u thức ph n tổ” Cột “số d n” cho ta biết mỗi tổ có

bao nhi u đơn vị, số đơn vị của mỗi tổ đƣợc gọi “tần số” của tổ Cột “% trong

tổng số” cho biết số đơn vị của mỗi tổ chiếm tỷ trọng bao nhi u trong to n bộ

số đơn vị tổng thể Các con số trong cột n đƣợc gọi “tần suất” của tổ

ết quả của ph n tổ thống cho ta một bảng thống v đƣợc gọi

“bảng ph n tổ” Trong bảng ph n tổ, to n bộ các đơn vị của hiện tƣợng nghi n

cứu (to n bộ các đơn vị tổng thể) đƣợc chia th nh các tổ hác nhau Gi a các tổ

đều có sự hác nhau rõ rệt về t nh chất, còn trong phạm vi mỗi tổ các đơn vị đều

có sự giống nhau (ha gần giống nhau) về t nh chất theo ti u thức ph n tổ.

1.2. ngh a của phân tổ thống kê

h n tổ thống có ngh a quan trọng trong việc hiểu biết, đánh giá hiện

tƣợng nghi n cứu

Trƣớc hết, nó phƣơng pháp cơ bản để tiến h nh tổng hợp thống , vì

ta sẽ h ng thể tiến h nh hệ thống hoá một cách hoa học các t i iệu điều tra,

nếu h ng áp đụng phƣơng pháp n T nh chất phức tạp của hiện tƣợng nghi n

cứu đòi hỏi phải tổng hợp theo t ng tổ, t ng bộ phận Vì vậ , hi tổng hợp

thống , trƣớc hết, ngƣời ta thƣờng s p ếp các đơn vị v o t ng tổ, t ng bộ

phận, t nh toán các đặc điểm của mỗi tổ hoặc bộ phận, rồi sau đó mới t nh các

130

đặc điểm chung của cả tổng thể

h n tổ thống một trong các phƣơng pháp quan trọng của ph n t ch

thống , đồng thời cơ sở để vận dụng các phƣơng pháp ph n t ch thống ê

hác Chỉ sau hi đ ph n chia tổng thể nghi n cứu th nh các tổ có qu m v

đặc điểm hác nhau, việc t nh các chỉ ti u phản ánh mức độ, tình hình biến

động, mối i n hệ gi a các hiện tƣợng mới có ngh a đ ng đ n Nếu việc ph n

tổ h ng ch nh ác, tổng thể đƣợc chia th nh nh ng bộ phận h ng đ ng với

thực tế, thì mọi chỉ ti u t nh ra cũng h ng gi p ta r t ra đƣợc nh ng ết uận

đ ng đ n hƣơng pháp ph n tổ đƣợc vận dụng phổ biến nhất trong mọi trƣờng

hợp nghi n cứu inh tế, hội vì h ng nh ng phƣơng pháp n đơn giản, dễ

hiểu m ại có tác dụng ph n t ch s u s c Các phƣơng pháp thống hác nhƣ:

phƣơng pháp số tƣơng đối, phƣơng pháp số bình qu n, phƣơng pháp chỉ số,

phƣơng pháp bảng c n đối, phƣơng pháp tƣơng quan thƣờng cũng phải dựa

trên các kết quả ph n tổ thống ch nh ác

h n tổ thống còn đƣợc vận dụng nga trong giai đoạn điều tra thống

, nhằm ph n tổ đối tƣợng diều tra th nh nh ng bộ phận có đặc điểm t nh chất

hác nhau t đó chọn các đơn vị điều điều tra sao cho có t nh đại biểu cho tổng

thể chung

1.3. Nhiệm vụ của phân tổ thống kê

h n tổ thống giải qu ết nh ng nhiệm vụ nghi n cứu cơ bản sau:

Thứ nhất, ph n tổ thực hiện việc ph n chia các oại hình inh tế hội

của hiện tƣợng nghi n cứu Hiện tƣợng inh tế hội m thống học nghi n

cứu thƣờng h ng phải tổng thể đồng chất, m tổng thể bao gồm nhiều đơn

vị thuộc các oại hình rất hác nhau, phát triển theo nh ng u hƣớng h ng

giống nhau Vì vậ phƣơng pháp nghi n cứu hoa học phải n u n các đặc

trƣng ri ng biệt của t ng oại hình v mối quan hệ gi a các oại hình đó với

nhau uốn vậ , trƣớc hết phải dựa tr n uận inh tế ch nh trị để ph n biệt

các bộ phận hác nhau về t nh chất đang tồn tại hách quan trong nội bộ hiện

tƣợng Thứ hai, ph n tổ có nhiệm vụ biểu hiện ết cấu của hiện tƣợng nghi n

131

cứu Ta biết rằng một hiện tƣợng inh tế hội do nhiều bộ phận, nhiều nhóm

đơn vị có t nh chất hác nhau hợp th nh Các bộ phận ha nhóm n chiếm

nh ng tỷ trọng hác nhau trong tổng thể v nói n tầm quan trọng của mình

trong tổng thể đó ặt hác, tỷ trọng của các bộ phận còn nói n ết cấu của

tổng thể theo một ti u thức n o đó uốn nghi n cứu đƣợc ết cấu của tổng thể,

phải dựa tr n cơ sở ph n tổ thống

Thứ ba, ph n tổ đƣợc dùng để biểu hiện mối i n hệ gi a các ti u thức

Hiện tƣợng inh tế hội phát sinh v biến động h ng phải một cách ngẫu

nhi n, tách rời với các hiện tƣợng ung quanh, m ch ng có i n hệ v phụ

thuộc ẫn nhau theo nh ng qu uật nhất định Gi a các ti u thức m thống

nghi n cứu cũng thƣờng có mối i n hệ với nhau, sự tha đổi của ti u thức n

sẽ đƣa đến sự tha đổi của ti u thức ia theo một qu uật nhất định Tìm hiểu

t nh chất v trình độ của mối i n hệ gi a các hiện tƣợng nói chung v gi a các

ti u thức nói ri ng một trong các nhiệm vụ quan trọng của nghi n cứu thống

h n tổ thống một trong các phƣơng pháp có thể gi p ta thực hiện

nhiệm vụ nghi n cứu n

2. Các loại phân tổ thống kê.

2.1. Căn cứ v o nhiệm vụ của phân tổ thống kê

Để thực hiện đƣợc các nhiệm vụ đ n u, ph n tổ thống có ba oại ph n

tổ hác nhau: h n tổ ph n oại; ph n tổ ết cấu v ph n tổ i n hệ

2 1 1 tổ p loạ

h n tổ ph n oại gi p ta ph n chia các oại hình inh tế hội của hiện

tƣợng nghi n cứu, n u n đặc trƣng v mối quan hệ gi a ch ng với nhau T

việc nghi n cứu ri ng biệt mỗi oại hình sẽ gi p ta thấ đƣợc các đặc trƣng cơ

bản của to n bộ hiện tƣợng phức tạp, giải th ch một cách s u s c bản chất v u

hƣớng phát triển của nó trong điều iện thời gian v địa điểm cụ thể

Trong DS- HHGĐ, tuỳ theo mục đ ch nghi n cứu, có thể ph n oại hiện

132

tƣợng nghi n cứu theo nhiều ti u thức hác nhau Chẳng hạn, ph n chia tổng số

d n theo d n tộc, nghề nghiệp, các nhóm hội , ph n chia chi ph cho c ng

tác DS- HHGĐ theo cấp quản

2 1 2 tổ ết cấu

Trong thống , các bảng ph n tổ ết cấu đƣợc s dụng rất phổ biến,

nhằm mục đ ch n u n bản chất của hiện tƣợng trong điều iện nhất định v để

nghi n cứu u hƣớng phát triển của hiện tƣợng qua thời gian ết cấu của tổng

thể phản ánh một trong các đặc trƣng cơ bản của hiện tƣợng trong điều iện thời

gian v địa điểm cụ thể Sự tha đổi ết cấu của tổng thể qua thời gian có thể

gi p ta thấ đƣợc u hƣớng phát triển của hiện tƣợng Chẳng hạn sự tha đổi cơ

cấu d n số theo nhóm tuổi phản ánh một u hƣớng biến đổi quan trong của d n

số nƣớc ta nhờ th nh c ng của c ng tác DS- HHGĐ, của quá trình phát triển

inh tế hội của đất nƣớc

Bả 4 2 Cơ cấu tuổ của s t Na qua c c ă

Đơ vị: %

TT N ó tuổ 1979 1989 2009 1999

1 0-14 42,5 39 25,0 33,11

2 15-59 50,9 53,8 66,0 58,85

3 60+ 6,0 7,2 7,909,0 8,04

Tổng số 100 100 100,0 100,0

(N uồ : C c cuộc Tổ đ ều tra s 1979,1989,1999 và 2009- TCTK)

ua bảng ph n tổ ết cấu tr n, sự tha đổi về tỷ trọng d n số của 3 nhóm

tuổi cho ta thấ u hƣớng biến đổi rất quan trọng của d n số Việt Nam, cơ cấu

d n số trẻ đang “gi hóa” Nhờ ết quả của quá trình giảm sinh diễn ra i n tục

trong nhiều thập ni n qua, tỷ trọng trẻ em giảm i n tục Đồng thời, nh ng th nh

tựu inh tế hội đạt đƣợc m cho đời sống nh n d n đƣợc n ng cao rõ r t,

tuổi thọ nhờ đó cũng đƣợc n ng n, tỷ trọng ngƣời cao tuổi tăng mạnh, nhất

133

một số năm gần đ

h n tổ ết cấu cũng có thể gi p ta có thể so sánh đƣợc bản chất của các

hiện tƣợng cùng oại trong điều iện h ng gian hác nhau So sánh cơ cấu tuổi,

giới t nh của hai tổng thể d n cƣ hác nhau để thấ rõ đặc trƣng ri ng biệt của

t ng bộ phận Ngo i ra, ph n tổ ết cấu còn đƣợc vận dụng trong ph n t ch thực

hiện ế hoạch để thấ rõ tỷ trọng các bộ phận chƣa ho n th nh, ho n th nh v

ho n th nh vƣợt mức ế hoạch T đó có thể đánh giá việc thực hiện ế hoạch;

em ét ại việc đặt ế hoạch nhƣ vậ có hợp h ng v có thể t nh đƣợc hả

năng tiềm t ng vƣợt mức ế hoạch, tr n cơ sở ết hợp với các giả thiết hác

Trong nhiều trƣờng hợp, ph n tổ ết cấu có thể đƣợc ác định nga tr n

cơ sở ph n tổ ph n oại, nhƣ vậ hai oại ph n tổ n thƣờng ết hợp chặt chẽ

với nhau ặt hác, nga cả đối với một tổng thể đồng chất cũng vẫn thƣờng

bao gồm các bộ phận hác nhau do nhiều ngu n nh n cụ thể, cho n n vẫn cần

ph n tổ ết cấu Nhƣ tổng thể c ng nh n thuộc cùng một nghề trong cùng một

doanh nghiệp, số c ng nh n n vẫn hác nhau về giới t nh, về tuổi nghề, về

bậc thợ v về nhiều đặc điểm hác Nhƣ vậ ph n tổ ết cấu rất cần thiết đối

với bất ỳ c ng tác nghi n cứu thống n o

2.1.3. tổ l

hi tiến h nh ph n tổ i n hệ, các ti u thức có i n hệ với nhau đƣợc ph n

biệt th nh hai oại: ti u thức ngu n nh n v ti u thức ết quả Ti u thức

ngu n nh n ti u thức g ảnh hƣởng; sự biến động của ti u thức n sẽ dẫn

đến sự tha đổi (tăng hoặc giảm) của ti u thức phụ thuộc m ta gọi ti u thức

ết quả - một cách có hệ thống Nhƣ vậ , các đơn vị tổng thể trƣớc hết đƣợc

ph n tổ theo một ti u thức (thƣờng ti u thức ngu n nh n), sau đó trong mỗi

tổ tiếp tục t nh các trị số bình qu n của ti u thức còn ại (thƣờng ti u thức ết

quả) uan sát sự biến thi n của hai ti u thức n có thể gi p ta ết uận về t nh

chất của mối i n hệ gi a hai ti u thức

Trong DS- HHGĐ, ph n tổ i n hệ thƣờng đƣợc dùng để ph n t ch mối

134

i n hệ gi a các ti u thức Chẳng hạn, muốn đánh giá ảnh hƣởng của trình độ

học vấn đến tình trạng sinh con thứ 3, trƣớc hết ta ph n chia tổng số phụ n sinh

con trong năm theo trình độ học vấn, tiếp theo, ở mỗi tổ ta t nh tỷ ệ sinh con

thứ 3 của tổ đó Theo số iệu điều tra biến động DS- HHGĐ năm 2007, ta có

bảng ph n tổ i n hệ sau

Bả 4 3 Tỷ l s co t ứ 3 p t eo trì độ ọc vấ của ẹ- t Nam, 2007

Đơ vị: %

TT Trì độ ọc v của ẹ Tỷ l p ụ s c t ứ

1 Chƣa biết đọc, biết viết 43,1

2 Chƣa tốt nghiệp tiểu học 28,1

3 Tốt nghiệp tiểu học 19,4

4 Tốt nghiệp THCS 15,3

5 Tốt nghiệp TH T 4,5

(N uồ : Đ ều tra ế độ DS- Đ ă 2007

ảng ph n tổ tr n cho thấ có mối i n hệ rõ r ng gi a trình độ học vấn

của ngƣời mẹ v tỷ ệ sinh con thứ 3: trình độ học vấn c ng cao thì tỷ ệ ngƣời

vi phạm ch nh sách HHGĐ c ng giảm

h n tổ i n hệ còn có thể đƣợc vận dụng để nghi n cứu mối i n hệ gi a

nhiều ti u thức, nhƣ đánh giá mức sinh do ảnh hƣởng tác động đồng thời của

trình độ học vấn, tỷ ệ áp dụng các biện pháp tránh thai

2.2.Că cứ và s l ợ t u t ức của p tổ

Căn cứ v o số ƣợng ti u thức của ph n tổ, có thể ph n th nh hai oại:

ph n tổ theo một ti u thức v ph n tổ theo nhiều ti u thức

2.2.1. tổ t eo ột t u t ức: L tiến h nh ph n chia các đơn vị thuộc

hiện tƣợng nghi n cứu th nh các tổ có t nh chất hác nhau dựa tr n một ti u

thức đƣợc chọn m căn cứ để ph n tổ ha còn gọi ph n tổ giản đơn Chẳng

hạn, theo ti u thức giới t nh, tổng thể d n số đƣợc chia th nh 2 tổ nam v n ;

căn cứ theo trình độ văn hóa để ph n chia số ngƣời áp dụng các biện pháp tránh

135

thai th nh các tổ có trình độ hác nhau

2.2.2. tổ t eo ều t u t ức: L tiến h nh ph n chia các đơn vị

thuộc hiện tƣợng nghi n cứu th nh các tổ v các tiểu tổ có t nh chất hác nhau

tr n cơ sở ết hợp nhiều ti u thức thống (t hai ti u thức trở n) Tuỳ thuộc

v o mục đ ch nghi n cứu, đặc điểm của hiện tƣợng v các ti u thức ph n tổ m

ph n tổ theo nhiều ti u thức đƣợc chia th nh hai oại: h n tổ ết hợp v ph n

tổ nhiều chiều Trong DS- HHGĐ, ph n tổ ết hợp đƣợc s dụng rất rộng r i

2.2.3. tổ ết ợp: tiến h nh ph n tổ ần ƣợt theo t ng ti u thức

một Các ti u thức đƣợc s p ếp theo thứ tự phù hợp với mục đ ch nghi n v

đặc điểm của hiện tƣợng Th ng thƣờng ngƣời ta ha ph n tổ theo ti u thức i n

quan trực tiếp đến mục đ ch nghi n cứu v có t biểu hiện trƣớc Chẳng hạn,

ph n tổ số d n theo giới t nh v độ tuổi Trƣớc hết, tổng thể d n số đƣợc ph n tổ

theo ti u thức giới t nh, sau đó theo ti u thức độ tuổi v đó cơ sở để dựng

tháp d n số, theo v dụ ở bảng sau:

Bả 4 4 Bả p tổ s t Na , có vào 1/4/1999 t eo ớ tí và nhó tuổ

Đơ vị tí :

Chia ra Nhóm tuổi Tổng số Nam N

0-9 16.205.404 8.317.143 7.888.261

10-19 17.288.842 8.795.373 8.493.469

20-29 13.493.561 6.711.384 6.782.177

30-39 11.620.326 5.729.961 5.890.365

40-49 7.687.318 3.645.652 4.041.666

50-59 3.891.323 1.746.383 2.144.940

60-69 3.394.083 1.485.308 1.908.775

70-79 2.032.853 807.591 1.225.262

80+ 709.463 230.322 479.141

Cộng 76.323.173 37.469.117 38.854.056

136

N uồ : S l u Tổ đ ều tra s 1/4/1999- Tổ cục T kê

Tu nhi n theo cách n số ti u thức ph n tổ h ng n n quá nhiều

(thƣờng 2 hoặc 3) vì nếu h ng sẽ chia tổng thể th nh quá nhiều bộ phận nhỏ có

thể g hó hăn cho việc ph n t ch

3. Nguyên tắc của phân tổ thống kê.

3.1. Tiêu thức phân tổ

Ti u thức ph n tổ ti u thức đƣợc chọn m căn cứ để tiến h nh ph n tổ

thống

Lựa chọn ti u thức ph n tổ vấn đề quan trọng đầu ti n phải đề ra v

giải qu ết ch nh ác Th ng thƣờng, các đơn vị tổng thể nghi n cứu có rất nhiều

đặc điểm hác nhau, đặc điểm n o cũng có thể đƣợc chọn m ti u thức ph n tổ

Tu nhi n, ch ng ta h ng thể chọn ti u thức ph n tổ một cách tù tiện

Ti u thức ph n tổ hác nhau sẽ nói n nh ng mặt hác nhau của hiện

tƣợng Có ti u thức ph n tổ nói rõ đƣợc bản chất của hiện tƣợng, nhƣng cũng có

ti u thức, nếu đƣợc chọn m căn cứ ph n tổ, sẽ h ng đáp ứng mục đ ch

nghi n cứu, thậm ch còn m cho ta hiểu h ng ch nh ác, thậm ch hiểu sai

ệch bản chất của hiện tƣợng ởi vì cũng nh ng t i iệu nhƣ nhau m cách s p

ếp hác nhau, ại có thể đƣa đến nh ng ết uận trái ngƣợc hẳn với nhau Nhƣ

vậ , việc ph n tổ ch nh ác v hoa học trƣớc hết phụ thuộc v o việc ựa chọn

ti u thức ph n tổ Việc ựa chọn ti u thức ph n tổ phải đảm bảo đáp ứng nh ng

u cầu sau:

Thứ nhất, phải dựa mục đ ch nghi n cứu, tiến h nh ph n t ch uận một

cách s u s c để chọn ra ti u thức bản chất

ỗi ti u thức thống , hi đƣợc dùng để thực hiện việc ph n tổ đều có

thể phản ánh một mặt n o đó của hiện tƣợng nghi n cứu, phản ánh nh ng đặc

trƣng nhất định của hiện tƣợng trong điều iện thời gian v địa điểm cụ thể ản

chất của mỗi hiện tƣợng có thể đƣợc phản ánh qua nhiều ti u thức hác nhau,

cho n n phải tuỳ theo mục đ ch nghi n cứu m dùng uận để chọn ra ti u thức

phù hợp Chẳng hạn, muốn ph n t ch các nh n tố ảnh hƣởng đến mức sinh, ta

137

phải ph n t ch em nh ng đặc điểm n o của d n cƣ có hả năng ảnh hƣởng

đáng ể đến mức sinh, nhƣ: trình độ văn hóa của d n cƣ, tuổi ết h n của phụ

n , t n giáo, số con đ sinh, mức chết của trẻ em dƣới 1 tuổi, tình hình áp dụng

các biện pháp tránh thai Nhƣng muốn đánh giá các nh n tố ảnh hƣởng đến

tình hình di cƣ của địa phƣơng, thì ại phải chọn nh ng ti u thức ph n tổ hác

Nh ng ti u thức nhƣ tuổi ết h n của phụ n , t n giáo, số con đ sinh, mức chết

của trẻ em dƣới 1 tuổi, tình hình áp dụng các biện pháp tránh thai hầu nhƣ t

ảnh hƣởng đến di cƣ

Thứ hai, phải căn cứ v o điều iện ịch s cụ thể của hiện tƣợng nghi n

cứu để chọn ra ti u thức ph n tổ th ch hợp

Cùng một oại hiện tƣợng nghi n cứu, nhƣng phát sinh trong nh ng điều

iện thời gian v địa điểm hác nhau, thì bản chất có thể tha đổi hác nhau Vì

vậ , ti u thức ph n tổ cũng mang ngh a hác nhau Nếu chỉ dùng một ti u

thức ph n tổ chung cho mọi trƣờng hợp, thì ti u thức đó trong điều iện n có

thể gi p ta nghi n cứu ch nh ác, nhƣng trong điều iện hác ại h ng thể n u

rõ đƣợc bản chất của hiện tƣợng Chẳng hạn, trong điều iện hội h ng đƣa

ra nh ng hạn chế h t he về số con của mỗi cặp vợ chồng, thì tuổi ết h n của

phụ n có ảnh hƣởng rất đáng ể đến mức sinh Tu nhi n, hi thực hiện ch nh

sách iểm soát mức sinh chặt chẽ, với qu định “mỗi cặp vợ chồng chỉ có 1 - 2

con, thì tác động của tuổi ết h n đến mức sinh h ng còn rõ r ng

3.2. Các chỉ tiêu giải thích

Trong ph n tổ thống , sau hi đ ựa chọn đƣợc ti u thức ph n tổ, ác

định số tổ cần thiết v hoảng cách tổ, còn phải ác định các chỉ ti u giải th ch để

nói rõ đặc trƣng của các tổ cũng nhƣ của to n bộ tổng thể Chẳng hạn, để phản

ánh mức sinh của một địa phƣơng, sau hi ph n tổ tổng số d n của một hu ện

theo hu vực th nh thị, n ng th n, có thể đƣa ra một số chỉ ti u giải th ch nhƣ

138

bảng sau:

Bả 4 5 C c c ỉ t u ế độ s u A, ă 2008 p t eo u vực Tỷ suất sinh Tỷ suất sinh Số phụ n Số sinh Số d n Các ph n tổ bình quân 15-49 tuổi trong năm thô (%o) chung (%o)

Th nh thị 12.320 3.080 175 14,20 56,82

Nông thôn 112.525 27.862 2.365 21,02 84,88

Chung 124.845 30.942 2.540 20,34 82,09

Các chỉ ti u giải th ch trong bảng: số d n bình qu n, số phụ n 15-49

tuổi, số sinh trong năm, C R, GFR đều có ngh a quan trọng ri ng gi p ta thấ

rõ các đặc trƣng số ƣợng của t ng tổ cũng nhƣ của to n bộ tổng thể, m căn cứ

để so sánh các tổ với nhau v để t nh ra h ng oạt chỉ ti u ph n t ch hác Tuy

nhi n, cũng h ng n n đề ra quá nhiều chỉ ti u, m phải ựa chọn một số chỉ

ti u n o th ch hợp nhất đối với mục đ ch nghi n cứu

uốn ác định các chỉ ti u giải th ch, cần phải căn cứ v o mục đ ch

nghi n cứu v nhiệm vụ của ph n tổ để chọn ra các chỉ ti u có i n hệ với nhau

v bổ sung cho nhau Các chỉ ti u giải th ch cũng phải có i n hệ với nhau v bổ

sung cho nhau, vì một chỉ ti u chỉ có thể nói n biểu hiện số ƣợng về một mặt

n o đó của hiện tƣợng nghi n cứu, cho n n cần có các chỉ ti u giải th ch bổ

sung cho nhau mới gi p cho việc nghi n cứu đƣợc s u s c

4. Các bƣớc phân tổ thống kê

4.1. ác định mục đích phân tổ

ục đ ch ph n tổ cái đ ch cần đạt đƣợc trong ph n tổ, vấn đề cần ác

định rõ trƣớc hi tiến h nh ph n tổ ục đ ch của ph n tổ căn cứ để ựa chọn

ti u thức ph n tổ Trong nhiều trƣờng hợp nó còn căn cứ để ác định hoảng

cách ph n tổ, nhất hi thực hiện ph n tổ với hoảng cách h ng đều nhau

Th ng thƣờng hi ác định mục đ ch ph n ổ ngƣời t dựa v o h n t ch thu ết

139

v inh nghiệm sẵn có về mối quan hệ của các ti u thức nghi n cứu

4.2. Lựa chọn tiêu thức phân tổ

Lựa chọn ti u thức ph n tổ bƣớc đầu ti n m cơ sở để tiến h nh ph n

tổ Lựa chọn ti u thức ch nh ác, phù hợp với mục đ ch nghi n cứu thì ết quả

ph n tổ mới thực sự có ch cho việc n u bật đƣợc bản chất của hiện tƣợng Việc

ựa chọn phải đảm bảo các u cầu đ trình b ở tr n

4.3. ác định số tổ v khoảng cách tổ

Trong phân tổ thống , việc ph n chia hiện tƣợng nghi n cứu th nh bao

nhi u tổ, hoảng cách mỗi tổ bao nhi u v căn cứ v o đ u để ác định số tổ

đó có ngh a rất quan trọng

Tr n giác độ chung nhất, trong mỗi bảng ph n tổ, h ng n n chia th nh

quá nhiều hoặc quá t tổ Cả hai trƣờng hợp n đều m cho việc ph n t ch,

đánh giá hiện tƣợng gặp nhiều hó hăn Nếu chia th nh quá nhiều tổ, h ng

nh ng m cho việc nghi n cứu bị rối, tổng thể bị é ẻ, m còn m cho sự hác

biệt gi a các tổ h ng rõ r ng, ngh a của ph n tổ h ng đƣợc phát hu

Ngƣợc ại, nếu ph n th nh quá t tổ, có thể m cho t nh thuần nhất trong mỗi tổ

h ng đƣợc đảm bảo, các đơn vị có t nh chất hác nhau sẽ đƣợc ph n phối v o

cùng một tổ, điều đó m cho mọi ết uận r t ra sẽ ém ch nh ác

Số tổ cần thiết thƣờng đƣợc ác định tuỳ theo đặc điểm biến thi n của

hiện tƣợng nghi n cứu ặt hác, cũng phải căn cứ v o đặc điểm của ti u thức

ph n tổ ti u thức thuộc t nh ha ti u thức số ƣợng Đối với mỗi oại ti u thức

n , vấn đề ác định số tổ cần thiết đƣợc giải qu ết hác nhau

4.3.1. tổ t eo t u t ức t uộc tí

hi ph n tổ theo ti u thức thuộc t nh, các tổ đƣợc hình th nh h ng phải

do sự hác nhau về ƣợng biến của ti u thức m thƣờng do các oại hình hác

nhau, tu nhi n h ng nhất thiết c n o mỗi oại hình cũng phải hình th nh một

tổ

Trƣờng hợp các oại hình tƣơng đối t thì mỗi oại hình có thể hình th nh

140

một tổ, nhƣ hi ph n tổ tổng thể nh n hẩu theo giới t nh thì sẽ chia tổng thể đó

th nh 2 tổ nam v n ; hoặc ph n tổ số trẻ em đƣợc sinh ra theo th nh thị, n ng

thôn ...

Trƣờng hợp số oại hình thực tế nhiều, nếu coi mỗi oại hình một tổ thì

số tổ sẽ quá nhiều, h ng thể hái quát chung đƣợc v cũng h ng n u rõ đƣợc

sự hác nhau gi a các tổ, n n cần ghép nh ng oại hình giống nhau hoặc gần

giống nhau v o cùng một tổ Chẳng hạn hi ph n tổ tổng thể nh n hẩu theo

nghề nghiệp, ph n tổ các ng nh inh tế quốc d n , số tổ thực tế có thể rất

nhiều, có hi tới h ng nghìn, h ng vạn, nếu cứ ph n chia tổng thể theo số tổ

thực tế đó thì việc ph n tổ gặp rất nhiều hó hăn v có thể h ng gi p gì đƣợc

cho phân t ch thống Trong nh ng trƣờng hợp n phải giải qu ết bằng cách

ghép nhiều tổ nhỏ ại th nh một số tổ ớn, theo ngu n t c các tổ nhỏ ghép ại

với nhau phải giống nhau (hoặc gần giống nhau) về t nh chất, về giá trị s dụng,

về oại hình Y u cầu của việc ghép nhiều tổ nhỏ th nh một số tổ ớn nhằm r t

bớt số tổ thực tế quá nhiều, tạo điều iện cho vệc ph n tổ đƣợc gọn v hợp

Tr n thực tế, ngƣời ta thƣờng tiến h nh s p ếp v trình b trong nh ng văn

bản gọi bảng ph n oại ha bảng danh mục do Nh nƣớc qu định thống nhất

v cố định trong một thời gian tƣơng đối d i, nhằm bảo đảm t nh chất so sánh

đƣợc của t i iệu thống

4 3 2 tổ t eo t u t ức s l ợ

hi ph n tổ theo ti u thức số ƣợng tuỳ theo ƣợng biến của ti u thức tha

đổi nhiều ha t m cách ph n tổ đƣợc giải qu ết hác nhau ặt hác, cũng cần

ch đến số ƣợng đơn vị tổng thể nhiều ha t m ác định số tổ th ch hợp

Trƣờng hợp ƣợng biến của ti u thức tha đổi t, tức sự biến thi n về

mặt ƣợng gi a các đơn vị h ng ch nh ệch nhiều m, biến động rời rạc v số

ƣợng các ƣợng biến t, nhƣ số ngƣời trong gia đình, số con của một cặp vợ

chồng thì ở đ , số ƣợng biến h ng nhiều, n n thƣờng cứ mỗi ƣợng biến

141

cơ sở để hình th nh một tổ V dụ: ph n tổ số hộ d n của một địa phƣơng theo

số nh n hẩu trong gia đình ta sẽ đƣợc các hộ có 1 ngƣời, 2 ngƣời, 3 ngƣời

nhƣ sau:

Bả 4 6 tổ ộ của ã A t eo qu ộ

TT u m hộ (ngƣời) Số hộ (hộ) Tần suất các tổ (%) Ghi chú

1 1 50 2,12

2 2 320 13,59

3 3 642 27,27

4 914 38,83

5 4 5 + 428 18,18

Cộng 2354 100,0

Việc ph n tổ tr n đ rất đơn giản, vì ƣợng biến của ti u thức ph n tổ (số

hộ gia đình) chỉ tha đổi trong phạm vi t 1 đến 5 ngƣời hi hộ gia đình có

th m 1 nh n hẩu, biểu hiện chất ƣợng của hộ đ tha đổi Vì vậ , có thể căn

cứ v o mỗi ƣợng biến để th nh ập một tổ Việc ph n tổ nhƣ tr n gọi ph n tổ

h ng có hoảng cách tổ

Trƣờng hợp ƣợng biến của ti u thức biến thi n rất ớn, ta h ng thể để

mỗi ƣợng biến ập n n một tổ vì m nhƣ vậ số tổ sẽ quá nhiều v h ng nói

rõ sự hác nhau về chất gi a các tổ Trong trƣờng hợp n ta cần ch mối i n

hệ gi a ƣợng v chất trong ph n tổ, ét cụ thể em ƣợng biến t ch uỹ đến một

mức độ n o đó thì chất của hiện tƣợng mới tha đổi v m nả sinh ra một tổ

hác Nhƣ vậ , mỗi tổ sẽ bao gồm một phạm vi ƣợng biến, với hai giới hạn:

giới han dƣới v giới hạn tr n Giới hạn dƣới ƣợng biến nhỏ nhất để m cho

tổ đó đƣợc hình th nh, v giới hạn tr n ƣợng biến ớn nhất của tổ đó, nếu

vƣợt quá giới hạn n thì chất của tổ tha đổi v chu ển th nh tổ hác Trị số

ch nh ệch gi a giới hạn tr n v giới hạn dƣới của mỗi tổ gọi hoảng cách tổ

Việc ph n tổ nhƣ vậ gọi ph n tổ có hoảng cách tổ Các hoảng cách tổ có

thể đều nhau hoặc h ng đều nhau Để qu ết định ph n tổ theo hoảng cách tổ

142

đều nhau ha h ng đều nhau, cần căn cứ v o đặc điểm biến thi n của hiện

tƣợng nghi n cứu nhằm đảm bảo các đơn vị đƣợc ph n phối v o mỗi tổ đều có

cùng một t nh chất v sự hác nhau về chất gi a các tổ đó

h n tổ với hoảng cách tổ đ u nhau đƣợc thực hiện hi hiện tƣợng có sự

biến thi n tƣơng đối đều đặn hoặc hi ta h ng biết gì về qu uật biến thi n của

hiện tƣợng nghi n cứu

Trong trƣờng hợp n , trị số hoảng cách tổ đƣợc ác định theo c ng thức:

(3.14)

Trong đó:

h: trị số hoảng cách tổ

xmax: ƣợng biến ớn nhất của tổng thể

xmin: ƣợng biến nhỏ nhất của tổng thể

n: số tổ định chia

V dụ: hi cần nghi n cứu, đánh giá mức sinh, ngƣời ta thƣờng ph n chia

số phụ n trong tuổi sinh đẻ th nh 7 nhóm tuổi với hoảng cách tuổi đều nhau:

15-19; 20-24; 25-29; 30-34; 35-39; 40-44 và 45-49.

Trong thực tế, phần ớn các hiện tƣợng inh tế hội có sự tha đổi về

ƣợng h ng đều đặn hi đó, phải ph n tổ theo hoảng cách tổ h ng đều

nhau. Trong trƣờng hợp n , phải tu ệt đối tu n theo ngu n t c của mối quan

hệ ƣợng - chất, ngh a hi ƣợng biến thi n đến mức m cho chất tha đổi, thì

phải hình th nh tổ mới uốn vậ , phải dựa v o hai căn cứ (i) mục đ ch

nghi n cứu v (ii) đặc điểm của hiện tƣợng nghi n cứu để qu ết định em ƣợng

biến đến mức n o thì chất tha đổi v ta sẽ có tổ mới Chẳng hạn, hi muốn

muốn ph n chia số d n theo các nhóm tuổi hác nhau nhằm phục vụ c ng tác

giáo dục, ta phải căn cứ v o đặc điểm chất ƣợng của các nhóm tuổi phù hợp với

các cấp giáo dục hác nhau theo hệ thống giáo dục quốc d n Ta có mẫu bảng

143

ph n tổ sau

Bả 4 7 tổ s trẻ e ã … có vào 1/1/2009 t eo c c ó tuổ

TT Nhóm tuổi Số ngƣời Tần suất các tổ (%) Ghi chú

... 0 - 2 1 ... Nhóm tuổi nh trẻ

... 3 – 5 2 ... Nhóm tuổi mẫu giáo

... 6 – 10 3 ... Nhóm tiểu học

... 11 -14 4 ... Nhóm THCS

... 15 - 17 5 ... Nhóm THPT

... ... Cộ

Để nghi n cứu quá trình tái sản uất d n số, nh thống học Thụ Điển

Sun-đơ-béc đ ph n chia d n số th nh 3 nhóm tƣơng ứng với tỉ trọng d n cƣ ở

mỗi nhóm, qua đó ác định đặc trƣng của tổng thể d n cƣ đƣợc nghi n cứu

( ảng 4 8)

Bả 4 8 Sơ đồ của Su -đơ- éc về cấu trúc tuổ của c c loạ s

Nhóm tuổi Tỷ trọng d n số ở t ng nhóm tuổi (%)

D n số trẻ D n số ổn định D n số gi

(D n số phát triển) (D n số su thoái)

25 0 - 14 30 20

50 50 50

25 15 - 49 50+ 20 30

ặt hác, hi ác định số tổ ta cũng cần bảo đảm ph n phối cho mỗi tổ

một số ƣợng đơn vị cần thiết Có nhƣ vậ , việc ph n t ch đặc trƣng v mối liên

hệ gi a các oại hình mới có ngh a Tu nhi n, cũng h ng n n oại tr nh ng

trƣờng hợp đặc biệt, hi cần ph n tổ để vạch rõ nh ng đơn vị điển hình ti n

tiến Các đơn vị n hi mới phát sinh tu chỉ chiếm một bộ phận nhỏ trong

to n bộ, nhƣng ại có ngh a rất ớn đối với việc động vi n, th c đẩ phong tr o

144

chung.

Trong ph n tổ có hoảng cách tổ, ngƣời ta có thể s dụng “tổ mở”, đó

các tổ m 1 trong 2 giới hạn tr n hoặc dƣới h ng đƣợc ác định V dụ trong bảng 2 10 , tổ cuối với nhóm tuổi 50+ l tổ mở Ở tổ n , ngƣời ta chỉ ác định

cận dƣới của tổ 50 tuổi v tiếp tục éo d i n các độ tuổi cao hơn (51, 52, 53,

) cho đến độ tuổi cao nhất của tổng thể

4.4. Sắp x p các đơn vị v o từng tổ

Sau hi ác định số tổ v hoảng cách tổ, bƣớc cuối cùng s p ếp các

đơn vị v o t ng tổ v t nh toán trị số của ti u thức giải th ch (nếu có) Việc s p

ếp các đơn bị v o t ng tổ căn cứ v o ƣợng biến của t ng đơn vị tổng thể, v o

số tổ v hoảng cách tổ đ ác định ở tr n Số ƣợng đơn vị của t ng tổ nhiều

ha t, s p ếp theo dạng n o cơ sở để biểu hiện v ph n t ch đặc điểm cơ bản

của hiện tƣợng cũng nhƣ t nh các chỉ ti u giải th ch có i n quan hoặc các chỉ

ti u phẩn ánh bản chất của hiện tƣợng nghi n cứu

Các chỉ ti u giải th ch đƣợc t nh toán cho t ng tổ v chung tr n cơ sở số

ƣợng các đơn vị trong t ng tổ Tù theo các chỉ ti u đó chỉ ti u tu ệt đối,

tƣơng đối ha bình qu n m ác định phƣơng pháp tổng hợp ha t nh toán cho

phù hợp

C. THỰC HÀNH

Câu hỏi thực h nh

1. tả các oại ph n tổ thống m địa phƣơng học vi n đang c ng tác

thƣờng dùng? Thuận ợi v hó hăn hi tiến h nh ph n tổ thống bằng hình

thức đó?

2. Lấ d n số tại một nơi học vi n đang c ng tác tại thời điểm 1/1/2014,

anh/chị h ph n tổ d n số n theo:

a h n tổ một ti u thức (giới t nh, trình độ học vấn hoặc tuổi…)

b h n tổ nhiều ti u thức

c h n tổ ết hợp

3. T việc ph n tổ thống đó, học vi n tiến h nh ph n t ch ngh a m v nộp

145

ại sau hi ết th c buổi học

Hƣớng d n thực hành:

1. Chuẩn bị thực h nh:

1/ Chia ớp học th nh 03 hoặc 04 nhóm

- Chỉ định 03 hoặc 04 nhóm trƣởng

2/ Chuẩn bị các c ng cụ cần thiết i n quan:

- Chuẩn bị số iệu đang thu thập tại địa phƣơng nơi học vi n c ng tác

trong vòng 1 năm gần thời điểm thực h nh.

- áo cáo tình hình thực hiện c ng tác DS- HHGĐ năm hiện tại v 02

năm trƣớc

3/ Chuẩn bị các c ng cụ hỗ trợ thực h nh

- Giấ A0, b t viết bảng, giấ m u

- ăng d nh, băng ghim giấ

- á t nh, má in nếu có

4/ h n c ng trách nhiệm:

- Lớp phó phụ trách học tập chịu trách nhiệm chung trong buổi thực

hành: h n nhóm để chuẩn bị t i iệu, văn bản cần thiết; chuẩn bị c ng cụ hỗ

trợ

- Các nhóm trƣởng có trách nhiệm hỗ trợ ớp phó trong việc chuẩn bị

thực h nh, dƣới sự ph n c ng trực tiếp của ớp phó

- Học vi n có trách nhiệm nghi n cứu, tham gia quá trình thực h nh

- Giảng vi n quan sát, hỗ trợ hi học vi n hỏi hi có vƣớng m c, ết uận

thực h nh

- Giảng vi n quan sát, hỗ trợ hi học vi n hỏi hi có vƣớng m c, ết uận

thực h nh

2. Thực h nh

1/ Tiết thứ 1: Tiến h nh ph n t ch trả ời các c u hỏi u cầu của giáo

vi n đƣa ra: Mô tả các loại phân tổ thống m địa phƣơng học viên

đang c ng tác thƣờng dùng, kẻ bảng thuận lợi hó hăn m học viện hay gặp

146

phải.

2/ Tiết thứ 2: L m việc tập trung cả ớp

- Các nhóm n trình b phần chuẩn bị của nhóm Lớp phó phụ trách

học tập chủ trì việc ết nối các phần đƣợc dựng t các nhóm

- Giảng vi n chủ trì đánh giá nh ng nội dung trả ời của các nhóm, điểm

mạnh, điểm ếu

- Giảng vi n ết uận: R t inh nghiệm, iểu dƣơng, động vi n sự cố

g ng của học vi n

D. CÂU HỎI ÔN TẬP

1. Theo anh/chị ph n tổ thống gì? ngh a của ph n tổ thống trong DS-

HHGĐ?

2 Anh/chị h iệt các oại ph n tổ thống ? V các bƣớc tiến h nh ph n tổ

thống

E. LƢỢNG GIÁ

Câu 1: h n tổ thống căn cứ v o …………………… để tiến h nh ph n

chia các đơn vị th nh các……………………………… hác nhau

Câu 2: Có những loại phân tổ thống kê n o sau đây?

1 h n tổ ph n oại

2 h n tổ ết cấu

3 h n tổ i n hệ

147

4 Cả ba oại tr n

Câu 3: Phân tổ phải thức hiện qua nhiều bƣớc sau? Hay sắp x p theo thứ

tự đúng?

1 Chọn ti u thức ph n tổ

2 ác định mục đ ch ph n tổ

3 S p ếp các đơn vị v o t ng tổ

4 ác định số tổ v hoảng cáh tổ

Câu 4: Phân tổ theo một tiêu thức l phân chia các đơn vị thuộc hiện tƣợng

nghiên cứu th nh các………… dựa tr n một ti u thức m căn cƣ ph n tổ, còn

148

gọi ………… giản đơn

Bài 5. BẢNG THỐNG KÊ (Thời ƣợng: 3 tiết thu ết, 3 tiết thực h nh)

A. MỤC TIÊU

1. Trình bà đƣợc hái niệm v tác dụng của bảng thống

2. Trình bà đƣợc cấu th nh của một bảng thống

3. dựng bảng thống v các oại bảng thống

4. Trình bà đƣợc u cầu chung hi dựng bảng thống

B. NỘI DUNG

1. Khái niệm v tác dụng của bảng thống kê

1.1. Khái niệm bảng thống kê

hái niệm bảng thống : ảng thống một hình thức trình b các

t i iệu thống một cách có hệ thống, hợp v rõ r ng, nhằm n u n các đặc

trƣng về mặt ƣợng của hiện tƣợng nghi n cứu Đặc điểm chung của tất cả các

bảng thống bao giờ cũng có nh ng con số bộ phận v con số chung có i n

hệ mật thiết với nhau

1.2. Tác dụng của bảng thống kê

Tác dụng của bảng thống : ảng thống có nhiều tác dụng quan trọng

trong mọi c ng tác nghi n cứu inh tế hội nói chung v trong thống nói

ri ng Các t i iệu trong bảng thống đƣợc s p ếp một cách hoa học, n n có

thể gi p ta tiến h nh việc so sánh đối chiếu, ph n t ch theo các phƣơng pháp

hác nhau, nhằm n u n bản chất của hiện tƣợng nghi n cứu một cách s u s c

Nếu biết trình b v s dụng các bảng thống , thì việc chứng minh vấn đề sẽ

trở n n rất sinh động, có sức thu ết phục hơn cả nh ng b i văn d i

2. Cấu th nh bảng thống kê

2.1. Về h nh thức:

ảng thống bao gồm các h ng ngang, cột dọc, các ti u đề, ti u mục v

149

các con số

Ti u đề chung của bảng thống t n gọi chung phản ánh nội dung,

ngh a của bảng Nó thƣờng đƣợc viết ng n gọn, dễ hiểu v đặt ở ph a tr n đầu

bảng thống Các ti u đề nhỏ (ha còn gọi ti u mục) t n ri ng của mỗi

h ng ngang v cột dọc, phản ánh rõ nội dung, ngh a của h ng v cột đó

2 1 1 C c à a , cột ọc phản ánh qu m của bảng thống vì số

h ng v cột c ng nhiều thì bảng thống c ng ớn v phức tạp Các h ng ngang

v cột dọc c t nhau tạo th nh các dùng để điền các số iệu thống Các h ng

v cột thƣờng đƣợc đánh số thứ tự để tiện cho việc s dụng v trình b vấn đề

2 1 2 T u đề

Ti u đề chung của bảng t n gọi chung phản ánh nội dung, ngh a của

bảng Nó đƣợc viết ng n gọn, dễ hiểu, nhƣng phải thể hiện rõ ngh a, nội dung

m các con số trong bảng phản ánh, điều iện thời gian, h ng gian tồn tại của

các con số trong bảng Cần phải đặt ti u đề chung của bảng ở tr n đầu bảng

thống

2 1 3 T u Mục: L các ti u đề nhỏ t n ri ng của mỗi cột, mỗi h ng,

phản ánh rõ nội dung, ngh a của h ng v cột đó.

2.1.4. C c co s trong bảng: ết quả của quá trình tổng hợp thống

Ch ng đƣợc ghi v o các của bảng, mỗi con số phản ánh một đặc trƣng về mặt

ƣợng của hiện tƣợng nghi n cứu

2 1 5 Đơ vị tí tro ả t : ảng thống bao giờ cũng phải

có đơn vị t nh của các con số trong bảng Nếu tất cả các con số trong bảng có

cùng một đơn vị t nh thì ghi đơn vị t nh tr n đầu cũng của bảng v ở ph a b n

phải Nếu các con số trong bảng h ng có cùng một đơn vị t nh thì có hai cách

ựa chọn để ghị đơn vị t nh: Hoặc ghi theo dòng, hoặc ghi theo cột Với

một bảng thống đ ghi đơn vị theo dòng, thì phải thể hiện ở tất cả các dòng

v tu ệt đối h ng đƣợc ghi theo cột v ngƣợc ại, nếu đ ghi đơn vị t nh theo

150

cột thì h ng ghi theo dòng n a

2.2. Nội dung bảng Thống kê

Về nội dung: bảng thống gồm 2 phần phần chủ đề v phần giải

thích

2.2.1. ầ c ủ đề (cò ọ là p ầ c ủ từ): nói n tổng thể hiện tƣợng

đƣợc trình b trong bảng thống , tổng thể n đƣợc ph n th nh nh ng đơn vị

n o, bộ phận n o? Nó giải đáp vấn đề: đối tƣợng nghi n cứu của bảng thống

nh ng đơn vị n o, nh ng oại hình gì? Có hi phần chủ đề phản ánh các địa

phƣơng hoặc các thời gian nghi n cứu hác nhau của một hiện tƣợng n o đó

2.2.2. ầ ả t íc (cò ọ là p ầ t từ): gồm các chỉ ti u giải

th ch các đặc điểm của đối tƣợng nghi n cứu, tức giải th ch phần chủ đề của

bảng

hần chủ đề thƣờng đƣợc đặt ở vị tr b n trái của bảng thống , còn phần

giải th ch đƣợc đặt ở ph a tr n của bảng Cũng có trƣờng hợp ngƣời ta tha đổi

vị tr của các phần chủ đề v phần giải th ch, tức phần giải th ch ở b n trái

còn phần chủ đề ở ph a tr n của bảng

Cấu th nh của bảng thống có thể biểu hiện bằng sơ đồ sau:

Bả 5 1 T ả t (t u đề c u

hần giải th ch Các chỉ ti u giải th ch (t n cột) hần chủ đề

(a) (1) (2) (3) Tổng số …

... ... ... ... T n chủ đề 1 (t n h ng 1) ...

... ... ... ... T n chủ đề 2 (t n h ng 2) ...

... ... ... ... ..... ...

Tổng số (chung) ... ... ... ... ...

3. Các loại bảng thống kê

Căn cứ theo ết cấu của phần chủ đề, có thể chia m ba oại bảng thống

151

: bảng giản đơn, bảng ph n tổ v bảng ết hợp

3.1. Bả ả đơ : oại bảng thống , trong đó phần chủ đề có thể

iệt các đơn vị tổng thể, t n gọi các địa phƣơng hoặc các thời gian hác nhau

của quá trình nghi n cứu V dụ có bảng giản đơn sau:

Bả 5 2 C c c ỉ t u ế độ s ă 2008 của c c ã tro u A

Số d n bình qu n Số phụ n 15-49 tuổi Số sinh trong năm Xã

A (1) (2) (3)

Thống Nhất 12.320 3.080 175

D n Chủ 16.525 4.862 236

… … … …

Cộ … … …

3.2. Bả p tổ: oại bảng thống , trong đó đối tƣợng nghi n cứu

ghi trong phần chủ đề đƣợc ph n chia th nh các tổ theo một ti u thức n o đó

ảng ph n tổ ết quả của việc ph n tổ thống V dụ nhƣ bảng ph n tổ số

hộ d n của một địa phƣơng theo số nh n hẩu trong gia đình (bảng 2 ở tr n)

ảng ph n tổ cho ta thấ rõ các oại hình inh tế hội tồn tại trong bản th n

hiện tƣợng nghi n cứu, n u n ết cấu v biến động ết cấu của hiện tƣợng;

trong nhiều trƣờng hợp còn gi p ta ph n t ch đƣợc mối i n hệ gi a các hiện

tƣợng

3.3. Bả ết ợp: oại bảng thống , trong đó đối tƣợng nghi n cứu

ghi trong phần chủ đề đƣợc ph n tổ theo hai, ba ti u thức ết hợp với nhau Ví

ụ:

Bả 5 3 Bả p tổ s t Na ă 2005, t eo u vực và ớ tí

Đơ vị tí : 1 000

Tổ s Nam N

To n quốc 83119,9 40845,4 42274,5

Đồng bằng s ng Hồng 18039,5 8806,7 9232,7

152

Đ ng c 9358,3 4648,7 4709,7

T c 2565,7 1285,7 1280,0

c Trung bộ 10620,0 5221,0 5399,0

Du n hải Nam Trung bộ 7049,8 3443,4 3606,4

Tây Nguyên 4758,9 2396,4 2362,5

Đ ng Nam bộ 13460,2 6594,3 6865,8

Đồng bằng s ng C u Long 17267,6 8449,2 8818,4

Loạ ả ết ợp tr úp ta cứu đ ợc s u s c bản chất của

hiện tƣợng, đi s u v o ết cấu nội bộ của hiện tƣợng, thấ rõ mối quan hệ gi a

các tổ, bộ phận của hiện tƣợng trong quá trình phát triển

4. Yêu cầu đối với việc xây dựng bảng thống kê

ảng thống đƣợc dựng một cách hoa học sẽ trở n n gọn, rõ, đáp

ứng đƣợc mục đ ch nghi n cứu Việc dựng bảng thống cần đảm bảo

nh ng u cầu sau:

- Thứ nhất, qu m của bảng thống h ng n n quá ớn, tức quá

nhiều h ng, cột v nhiều ph n tổ ết hợp ột bảng thống ng n, gọn một

cách hợp sẽ tạo điều iện dễ d ng cho việc ph n t ch Nếu thấ cần thiết n n

dựng hai, ba bảng thống nhỏ tha cho một bảng quá ớn

- Thứ hai, các ti u đề v ti u mục trong bảng thống cần đƣợc ghi ch nh

ác, gọn v dễ hiểu Ti u đề chung h ng nh ng nói rõ nội dung chủ ếu của

bảng thống , m còn cần chỉ rõ hiện tƣợng nghi n cứu v o thời gian v địa

điểm n o?

- Trong bảng thống u n phải có đơn vị t nh toán chung cho các số

iệu trong bảng thống (nếu đơn vị t nh toán h ng thống nhất cho các số iệu,

thì chỉ qu định ri ng cho mỗi h ng v cột)

- Thứ ba, các h ng v cột thƣờng đƣợc hiệu bằng ch hoặc bằng số để

tiện cho việc trình b hoặc giải th ch nội dung Các cột của phần chủ đề thƣờng

đƣợc hiệu bằng các ch a, b, c còn các cột của phần giải th ch đƣợc hiệu

153

bằng các số 1, 2, 3 Tu nhi n, nếu một bảng thống chỉ có t h ng v cột và

nội dung các h ng cột đ rõ r ng, dễ hiểu thì h ng nhất thiết phải dùng

hiệu

- Thứ tƣ, các chỉ ti u giải th ch trong bảng thống cần đƣợc s p ếp

theo thứ tự hợp , phù hợp với mục đ ch nghi n cứu Giả s muốn ập một

bảng thống để t nh tỷ suất sinh đặc trƣng theo tuổi (ASFR) thì ta phải ph n tổ

số phụ n trong tuổi sinh đẻ theo các nhóm tuổi Do đó, phần chủ đề phải đƣợc

ph n chia theo độ tuổi hoặc nhóm tuổi Còn các chỉ ti u giải th ch đƣợc bố tr

theo thứ tự sau: số phụ n trong tuổi sinh đẻ có bình qu n trong năm, số trẻ em

đƣợc sinh ra tronh năm, ASFR Nếu b giờ ta đảo ngƣợc trật tự các chỉ ti u nói

tr n, thì việc nhận thức v t nh toán sẽ hó hăn hơn

Trong mỗi bảng thống , các chỉ ti u có ngh a quan trọng trong việc so

sánh với nhau thì n n bố tr gần nhau, nhƣ chỉ ti u thực hiện bố tr gần chỉ ti u

ế hoạch, chỉ ti u tƣơng đối bố tr gần chỉ ti u tu ệt đối

- Thứ năm, cách ghi các số iệu v o bảng thống : các trong bảng

thống đều có ghi số iệu hoặc bằng các hiệu qu ƣớc tha thế Thƣờng

dùng các hiệu qu ƣớc sau:

+ Nếu hiện tƣợng h ng có số iệu đó, thì trong sẽ ghi một dấu gạch

ngang (-)

+ Nếu số iệu còn thiếu, sau n có thể bổ sung, thì trong có hiệu 3

chấm ( )

+ hiệu gạch chéo (×) trong một n o đó nói n rằng hiện tƣợng

h ng có i n quan đến chỉ ti u đó, nếu viết số iệu v o đó sẽ v ngh a

Các số iệu trong cùng một cột, có đơn vị t nh toán giống nhau, phải ghi

theo trình độ ch nh ác nhƣ nhau (số ẻ đến 0,1 ha 0,01 ) đơn vị t nh phải ghi

thống nhất theo qu định

Nếu mục đ ch của bảng thống chỉ nhằm n u n nh ng nét chung về

bản chất hiện tƣợng, h ng cần quá chi i số ẻ thì các số iệu trong bảng có thể

ghi theo số tròn Chẳng hạn, các đơn vị đo ƣờng t nh ẻ đến i gam có thể t nh

154

tròn đến tạ, tấn; đơn vị đo ƣờng t nh ẻ đến t ng mét có thể t nh tròn đến

i mét; tiền tệ có thể t nh tròn đến nghìn hoặc triệu đồng ằng cách t nh tròn

nhƣ vậ , có thể tha nh ng số iệu có 6, 7 ch số th nh nh ng số iệu chỉ có

gọn 2, 3 ch số Việc t nh tròn cũng theo ngu n t c toán học

Các số cộng v tổng cộng có thể đƣợc ghi ở đầu hoặc ở cuối h ng v cột

tuỳ theo mục đ ch nghi n cứu Các số n đƣợc ghi ở đầu h ng, đầu cột hi ta

cần nghi n cứu chủ ếu các đặc trƣng của hiện tƣợng, còn các đặc trƣng t ng bộ

phận chỉ có tác dụng ph n t ch th m Các số cộng v tổng đƣợc đƣợc ghi ở cuối

h ng, cuối cột hi ta nghi n cứu đi s u t ng tổ, t ng bộ phận chủ ếu

- Thứ sáu, phần ghi ch ở cuối bảng thống đƣợc dùng để giải th ch rõ

nội dung của một số chỉ ti u trong bảng, để nói rõ nguồn số iệu đƣợc s dụng

trong bảng hoặc các chi tiết cần thiết hác

C. THỰC HÀNH

Câu hỏi thực hành

1. Lập bảng thống kê số trẻ sinh ra theo giới tính trẻ trong năm tại địa

phƣơng học viên công tác theo nhóm phụ n 15 – 24 tuổi; 25 – 29 tuổi, 30 – 39

tuổi, 40 – 49 tuổi.

2. Tính tỷ suất sinh đặc trƣng theo tuổi tại địa phƣơng học viên.

3. Lập báo cáo và nộp lại sau khi hoàn thành buổi thực hành.

Hƣớng d n thực hành:

1 Chuẩn bị thực h nh

1/ Chia ớp học th nh 03 hoặc 04 nhóm

- Chỉ định 03 hoặc 04 nhóm trƣởng

2/ Chuẩn bị các c ng cụ cần thiết i n quan:

- áo cáo tình hình thực hiện c ng tác DS- HHGĐ năm hiện tại v 02

năm trƣớc

- Số iệu phụ n theo nhóm tuổi tại địa phƣơng nơi học vi n c ng tác

trong năm gần nhất

3/ Chuẩn bị các c ng cụ hỗ trợ thực h nh

155

- Giấ A0, b t viết bảng, giấ m u

- ăng d nh, băng ghim giấ

- á t nh, má in nếu có

4/. h n c ng trách nhiệm:

- Lớp phó phụ trách học tập chịu trách nhiệm chung trong buổi thực

h nh: h n nhóm để chuẩn bị t i iệu, văn bản cần thiết; chuẩn bị c ng cụ hỗ

trợ

- Các nhóm trƣởng có trách nhiệm hỗ trợ ớp phó trong việc chuẩn bị

thực h nh, dƣới sự ph n c ng trực tiếp của ớp phó

- Học vi n có trách nhiệm nghi n cứu, tham gia quá trình thực h nh

- Giảng vi n quan sát, hỗ trợ hi học vi n hỏi hi có vƣớng m c, ết uận

thực h nh

- Giảng vi n quan sát, hỗ trợ hi học vi n hỏi hi có vƣớng m c, ết uận

thực h nh

2 Thực h nh

1/ Tiết đầu ti n: Các nhóm nghi n cứu t i iệu, trao đổi v thống nhất

cách ập bảng thống , số iệu các bƣớc t nh tỷ suất đặc trƣng theo tuổi.

2/ Tiết thứ 2: Tiến h nh ph n t ch trả ời các c u hỏi u cầu của giáo

vi n đƣa ra

3/ Tiết thứ 3: L m việc tập trung cả ớp

- Các nhóm n trình b phần chuẩn bị của nhóm Lớp phó phụ trách học

tập chủ trì việc ết nối các phần đƣợc dựng t các nhóm

- Giảng vi n chủ trì đánh giá nh ng nội dung trả ời của các nhóm, điểm

mạnh, điểm ếu

- Giảng vi n ết uận: R t inh nghiệm, biểu dƣơng, động vi n sự cố

g ng của học vi n

D. CÂU HỔI ÔN TẬP

1. Theo anh/chị bảng thống gì? ngh a bảng thống kê?

156

2. Theo anh chị nh ng nội dung gì nên có trong một bảng thống kê?

3. Các loại bảng thống kê mà DS- HHGĐ đang s dụng tại địa phƣơng

anh/chị?

E. LƢỢNG GIÁ

Câu 1: Bảng thống kê l một h nh thức tr nh bầy …………………một cách

có hệ thống, …………… rõ r ng, nhằm n u n đặc trƣng về………… của

hiện tƣợng nghi n cứu

Câu 2: Cấu th nh của bảng thống kê bao gồm:

1. Hàng ngang,

2. Cột dọc

3. Ti u đề, ti u mục

4. Các con số

5. Tất cả các ếu tố tr n

Câu 3: Nội dung của bảng thống kê gồm

1. hần chủ đề (phần chủ tè

2. h n giải th ch (t n t )

3. T n chủ đề (t n h ng)

4. Các chỉ ti u giải th ch (t n cột)

5. Đơn vị t nh

6. Tất cả các th nh phần tr n

Câu 4. Yêu cầu đối với việc xây dựng bảng thống kê

1 ui m của bảng h ng quá ớn (quá nhiều h ng nhiều cột)

2 Ti u mục, ti u đề cần ghi ch nh ác, ng n gọn v dễ hiểu

3 Ti u đề chung (t n bảng) cần n u rõ nội dung chủ ếu của bảng v ghi

rõ thời gian v địa điểm ả ra hiện tƣợng

157

4 Tất cả các ếu tố tr n

Câu 5. Có số liệu về tr nh độ học vấn v tỷ lệ sinh con thứ ba nhƣ sau

Chƣa biết đọc biết viết (45%); Chƣa tốt nghiệp tiểu học (30%); Tốt nghiệp

tiểu học (20%); Tốt nghiệp trung học cơ sở (17%); Tốt nghiệp phổ th ng trung

học (15%); Chung (16%)

A. H dựng một bảng thống biểu diễn mối quan hệ gi a trình độ học

vấn của phụ n v tỷ ệ sinh con thứ ba.

B. Nhận ét về mối quan hệ gi a trình độ học vấn của phụ n v tỷ ệ sinh

158

con thứ ba theo số iệu tr n

Bài 6: ĐỒ THỊ THỐNG KÊ (Thời ƣợng: 2 tiết thu ết, 2 tiết thực h nh)

A.MỤC TIÊU

1.Trình bầ đƣợc khái niệm và tác dụng của đồ thị thống kê

2.Trình bầ đƣợc các loại đồ thị thống kê

3.Vẽ đƣợc một số đồ thị đơn giản

4.Trình bầ đƣợc yêu cầu của xây dựng đồ thị thống kê

B.NỘI DUNG

1. Khái niệm v tác dụng của đồ thị thống kê

1.1. Khái niệm

Đồ thị thống các hình vẽ hoặc đƣờng nét hình học dùng để mi u tả

có t nh chất qu ƣớc các t i iệu thống

1.2. Tác dụng của đồ thị thống kê

Trong hi các bảng thống chỉ dùng con số, thì các đồ thị thống ại

s dụng con số ết hợp với các hình vẽ, đƣờng nét v mầu s c để trình b v

ph n t ch các đặc điểm số ƣợng của hiện tƣợng Vì vậ , ngƣời em h ng cần

mất nhiều c ng đọc con số m vẫn nhận thức đƣợc vấn đề chủ ếu một cách dễ

d ng, nhanh chóng ặt hác, các đồ thị thống h ng trình b chi tiết tỷ mỉ

các đặc trƣng số ƣợng của hiện tƣợng, m chỉ n u n một cách hái quát các đặc

điểm chủ ếu về bản chất v u hƣớng phát triển cơ bản của hiện tƣợng Vì vậ , đồ

thị thống có t nh quần ch ng, có sức hấp dẫn v sinh động, m cho ngƣời hiểu

biết t về thống vẫn nh hội đƣợc vấn đề chủ ếu một các dễ d ng, đồng thời

gi đƣợc ấn tƣợng s u đối với ngƣời đọc

Các đồ thị thống đƣợc s dụng rộng răi trong nghi n cứu inh tế ă

hội, nhằm mục đ ch hình tƣợng hóa:

159

- Sự phát triển của hiện tƣợng qua thời gian

- ết cấu v biến động ết cấu của hiện tƣợng

- Trình độ phổ biến của hiện tƣợng

- Sự so sánh gi a các mức độ của hiện tƣợng

- ối i n hệ gi a các hiện tƣợng

- Tình hình thực hiện ế hoạch

Ngo i ra, đồ thị thống còn đƣợc coi một phƣơng tiện tu n tru ền

rất mạnh mẽ, một c ng cụ dùng để biểu dƣơng các th nh t ch sản uất v hoạt

động văn hoá hội

Hiện na có nhiều phần mềm đƣợc s dụng để dựng các đồ thị thống

, trong đó có microsoft e ce v các phần mềm thống chu n dụng (nhƣ

S SS, STATA…)

2. Các loại đồ thị thống kê

Thống thƣờng dùng nhiều oại đồ thị hác nhau

2.1. Că cứ vào ì t ức ểu : Có thể ph n chia đồ thị thống

thành:

- iểu đồ hình cột

- iểu đồ diện t ch (vu ng, ch nhật, tròn)

- iểu đồ ra đa (mạng nhện)

- Đồ thị đƣờng thẳng hoặc gấp h c ( ine)

2.2. Căn cứ vào ộ u p ả : có thể ph n chia đồ thị thống

thành các oại sau:

2.2.1. Đồ t ị p t tr ể :

Đồ thị n dùng để biểu hiện tình hình biến động của hiện tƣợng theo

thời gian v so sánh gi a các hiện tƣợng, có thể dùng các oại biểu đồ hình cột,

160

hình tròn v đồ thị đƣờng thẳng hoặc đƣờng gấp h c ( ine)

ì 6 1: B ế độ TFR t Na t ỳ 2005-2012

N uồ : Đ ều tra ế độ DS- Đ, ă 20012- TCTK

Trong biểu đồ tr n, các cột đứng nói n sự độ ớn của TFR Việt Nam qua

t ng năm, t 1999 đến 2007 Các cột có bề rộng bằng nhau, còn chiều cao

tƣơng ứng với các đại ƣợng đƣợc biểu hiện Trong DS- HHGĐ, biểu đồ hình

cột cũng đƣợc s dụng há rộng r i Tháp d n số cũng một dạng của biểu đồ

này.

Các đồ thị đƣờng ( ine) cũng thƣờng đƣợc dùng để biểu hiện sự biến

động của hiện tƣợng theo số iệu tr n Ngo i ra, nhiều trƣờng hợp hác cũng s

dụng đồ thị ine để biểu thị sự biến động Trong DS- HHGĐ, có thể dùng đồ

thị n biểu thị biến động mức sinh theo tuổi hoặc nhóm tuổi nhƣ hình 6 2 sau

Tr n đồ thị ine, trục ho nh thƣờng đƣợc dùng để biểu hiện thời gian, còn

trục tung biểu hiện các mức độ của chỉ ti u nghi n cứu ột ch quan trọng hi

vẽ oại đồ thị n phải ác định độ h c tr n các trục toạ độ cho th ch hợp, vì

độ h c có ảnh hƣởng trực tiếp đến độ dốc của đƣờng gấp h c Nếu độ h c tr n

trục tung quá nhỏ so với độ h c tr n trục ho nh, đƣờng gấp h c sẽ vƣơn d i

một cách quá mức, độ dốc của đƣờng sẽ h ng thấ rõ Ngƣợc ại, nếu độ h c

161

tr n trục tung quá ớn so với độ h c tr n trục ho nh, đƣờng gấp h c sẽ vƣơn

cao quá mức, độ dốc quá ớn g cho ngƣời em ấn tƣợng phóng đại sự phát triển

của hiện tƣợng

ì 6 2 B ế độ ASFR t eo ó tuổ , t Na – 1989, 1999, 2009

N uồ : Đ ều tra ế độ DS- Đ, ă 2007- TCTK

2.2.2. Đồ t ị ết cấu:

Để biểu hiện ết cấu v biến động ết cấu của hiện tƣợng, thƣờng dùng

các oại biểu đồ hình cột v hình tròn (có chia nhỏ th nh các hình quạt) Hình

3 3 v 3 4 các biểu đồ biểu thị cơ cấu tuổi của d n số cả nƣớc v các vùng của

nƣớc ta năm 2005

162

ì 6 3 B ểu đồ cơ cấu tuổ của s t Na ă 1999 và 2005

ì 6 4 B ểu đồ cơ cấu tuổ của s của t Na ă qua c c cuộc tổ đ ều tra 1979 1989, 1999, 2009

N uồ : S l u c c cuộc tổ đ ều tra s 1979,1989,1999, 2009

2.2.3. Đồ t ị l

Để biểu thị mối quan hệ gi a hai ti u thức, ngƣời ta thƣờng s dụng đồ

thị đƣờng gấp haucs Trục ho nh của đồ thị biểu hiện trị số của ti u thức

nguyên nhân (ti u thức g ảnh hƣởng), hiệu Trục tung của đồ thị biểu

hiện ti u thức ết quả (ti u thức chịu ảnh hƣởng, hiệu Y)

Bả 6 1 C ỉ s p t tr ể co ( D và tổ tỷ suất s (TFR của c c tỉ t à /t à p t Na

HDI (2008) TFR (con/1 phụ n STT Tỉnh/Th nh phố (X) (2012) (Y)

V nh h c 1 0.742 2.07

Hải Dƣơng 2 0.723 2.07

Hòa ình 3 0.771 2.08

c Giang 4 0.687 2.09

Tp Hồ Ch inh 5 0.773 1.33

Đồng Tháp 6 0.691 1.57

163

Cần Thơ 7 0.751 1.58

Ninh Thuận 8 0.655 2.25

Th a Thi n Huế 9 0.694 2.38

10 ình hƣớc 0.701 2.22

11 Kon Tum 0.641 3.16

Theo số iệu về Chỉ số phát triển con ngƣời (HDI) v Tổng tỷ suất sinh

(TFR) của các tỉnh đồng bằng s ng Hồng năm 2004 (bảng 6 1), ta có thể

dựng đƣợc đồ thị phản ánh mối quan hệ gi a hai chỉ ti u n ở hình 6 1, Trong

đồ thị n , Chỉ số phát triển con ngƣời đƣợc chọn m ti u thức ngu n nh n

( ), còn Tổng tỷ suất sinh ti u thức ết quả ( ) Nhƣ vậ , đồ thị n phản ánh

mức độ ảnh hƣởng của phát triển đến mức sinh ở một số tỉnh/th nh tại Việt

Nam Dựa v o hình dạng của đƣờng gấp h c của hình 6 1, ta thấ HDI có quan

hệ tỷ ệ nghịch với TFR v với dạng gần giống một đƣờng thẳng Đƣờng đứt nét

trong đồ thị biểu diễn u hƣớng của mối i n hệ n

164

ì 6 5 Đồ t ị qua a c ỉ s p t tr ể co D (2008 và Tổ tỷ suất s (2012 của ột s tỉ t Na

2 2 4 Đồ t ị ra đa

Đồ thị mạng nhện (biểu đồ ra đa) có thể đƣợc s dụng để biểu thị tình

hình h n th nh ế hoạch về chỉ ti u nghi n cứu của một đơn vị qua các tháng

trong năm (12 tháng) Trong biểu đồ mạng nhện, đƣờng tròn đƣợc chia th nh các

phần bằng nhau Nếu để biểu diễn cho các tháng trong năm thì nó đƣợc chia

th nh 12 phần bằng nhau tƣơng ứng với 12 tháng trong năm Các đa giác đều

đồng t m biểu thị thang đo Trong trƣờng hợp n , đƣờng thang đo 100 biểu thị

mức ho n th nh ế hoạch uan sát dạng của đồ thị, dễ d ng nhận thấ các

điểm nằm ngo i đƣờng thang đo 100 các tháng ho n th nh vƣợt mức ế

hoạch v hoảng cách gi a đồ thị với đƣờng n c ng a, vƣợt mức ế hoạch

c ng ớn Ngƣợc ại, các điểm nằm trong đƣờng thanh đo 100 các tháng

h ng ho n th nh ế hoạch Theo đồ thị tr n, ta thấ N có mức ho n th nh

ế hoạch thực hiện tránh thai thấp nhất v o tháng 3 v tháng 10 vƣợt ế hoạch

ơn nhất Ƣu điểm ớn của biểu đồ ra đa biểu thị tình hình thực hiện ế hoạch

còn ở chỗ nó có thể đƣợc s dụng để biểu thị mức độ ế hoạch v mức độ thực

tế đạt đƣợc về trị số của một chỉ ti u n o đó (hình 6 6)

165

ì 6 6 Đồ t ị tì ì t ực p p tr t a của ã N tro ă 2014.

3. Những yêu cầu chung đối với việc xây dựng đồ thị thống kê.

ột đồ thị thống phải bảo đảm các u cầu: ch nh ác, dễ em, dễ

hiểu v nếu có thể trình b mỹ thuật Để đảm bảo nh ng u cầu n , ta phải

ch đến các ếu tố ch nh của đồ thị, nhƣ: qu m , các hiệu hình học hoặc

các hình vẽ, hệ tọa độ, thang v tỷ ệ ch, phần giải th ch

- u m của đồ thị đƣợc qu ết định bởi chiều d i, chiều cao v quan hệ

tỷ ệ gi a hai chiều đó u m của đồ thị to ha nhỏ còn phải căn cứ v o mục

đ ch s dụng Trong các báo cáo ph n t ch h ng n n vẽ các đồ thị quá ớn

uan hệ tỷ ệ gi a chiều cao v chiều d i của đồ thị, th ng thƣờng đƣợc dùng t

1:1,33 đến 1:1,5

- Các hiệu hình học hoặc hình vẽ qu ết định hình dáng của đồ thị Các

hiệu hình học có nhiều oại nhƣ: các chấm, các đƣờng thẳng hoặc cong, các

hình cột, hình vu ng, hình ch nhật, hình tròn… Các hình vẽ hác tr n đồ thị

cũng có thể tha đổi nhiều oại tù t nh chất của hiện tƣợng nghi n cứu Việc

ựa chọn các hiệu hình học hoặc hình vẽ của đồ thị vấn đề quan trọng, vì

mỗi hình có hả năng diễn tả ri ng V dụ hi cần biểu hiện ết cấu của hiện

tƣợng nghi n cứu, ta có thể vẽ các hình cột (có chia th nh nhiều đoạn) hoặc các

hình tròn (có chia th nh các hình quạt (hoặc hình vu ng, hình ch nhật…)

Nhƣng ngƣời ta thƣờng dùng hình tròn, vì oại n biểu hiện đƣợc rõ nhất ết

cấu v biến động ết cấu của hiện tƣợng

- Hệ tọa độ gi p cho việc ác định ch nh ác vị tr các hiệu hình học

tr n đồ thị Các đồ thị thống thƣờng dùng hệ tọa độ vu ng góc Tr n hệ tọa độ

vu ng góc, trục ho nh thƣờng đƣợc dùng để biểu thị thời gian, trục tung biểu thị

trị số của chỉ ti u Trong trƣờng hợp ph n t ch mối i n hệ gi a hai biểu thức, thì

biểu thức ngu n nh n đƣợc để ở trục ho nh, biểu thức ết quả đƣợc ghi tr n trục

tung.

- Thang v tỷ ệ ch gi p cho việc t nh chu ển các đại ƣợng n đồ thị

theo các hoảng cách th ch hợp Ngƣời ta thƣờng dùng các thang đƣờng thẳng,

166

đƣợc ph n bố theo các trục tọa độ Cũng có hi dùng thang đƣờng cong, v dụ

thang tròn (ở đồ thị hình tròn) đƣợc chia th nh 360 độ Các thang tỷ ệ có thể có

hoảng cách bằng nhau hoặc h ng bằng nhau Các thang tỷ ệ có các hoảng

cách h ng bằng nhau (v dụ thang garit) chỉ dùng để biểu hiện các tốc độ hi

hoảng biến thi n của các mức độ quá ớn m ngƣời ta chỉ ch đến biến động

tƣơng đối của ch ng

- hần giải th ch bao gồm t n đồ thị, các con số v ghi ch đọc theo thang

tỷ ệ, các con số b n cạnh t ng bộ phận của đồ thị, giải th ch các hiệu qu

ƣớc… cần đƣợc ghi rõ, gọn, dễ hiểu

C. THỰC HÀNH

Câu hỏi thực hành

1. Biết dân số Việt Nam theo cơ cấu tuổi và giới tính qua ba cuộc tổng điều tra

dân số nhƣ sau:

1979 1989 1999 2009

Nam N Nam N Nam N Nam N

0-4 7,48 7,14 7,2 6,87 4,96 4,56 4,45 4,00

5-9 7,45 7,13 6,48 6,49 6,22 5,87 4,15 3,85

10-14 8,89 6,46 6,02 5,67 6,19 7,77 4,45 4,10

15-19 5,60 5,80 5,24 5,34 5,40 5,36 5,24 4,96

20-24 4,32 4,93 4,47 4,48 4,30 4,56 4,60 4,66

167

25-29 3,30 3,75 4,01 4,61 4,23 4,26 4,40 4,46

30-34 2,23 2,49 3,52 3,83 3,90 3,95 3,96 3,95

35-39 1,83 2,09 2,41 2,75 3,54 3,72 3,81 3,80

40-44 1,74 2,06 1,61 1,86 2,81 3,13 3,46 3,55

45-49 1,89 2,12 1,37 1,68 1,90 2,12 3,12 3,29

50-54 1,56 1,71 1,34 1,67 1,26 1,53 2,47 2,79

55-59 1,29 1,66 1,43 1,62 1,04 1,32 1,63 1,92

60-64 1,03 1,26 1,11 1,34 1,01 1,30 1,04 1,27

65-69 0,79 1,06 0,83 1,09 0,98 1,21 2,62 4,00

70+ 1,13 1,85 1,06 1,78 1,37 2,22 49,41 50,59

49,4 50,6 Tổng % 48,5 51,5 48,65 51,35 49,11 50,89

Tổng dân 25579 27163 31333 33072 37519 38809 42413 43434

s (1000

ng i)

1 Vẽ biểu đồ phù hợp để m tả bộ số iệu tr n?

2 h n t ch ngh a của biểu đồ v a ập v m báo cáo nộp ại sau buổi

168

thực h nh?

Hƣớng d n thực hành:

1 Chuẩn bị thực h nh

1/ Chia ớp học th nh 03 hoặc 04 nhóm

- Chỉ định 03 hoặc 04 nhóm trƣởng

2/ Chuẩn bị các c ng cụ hỗ trợ thực h nh

- Giấ A0, b t viết bảng, giấ m u

- ăng d nh, băng ghim giấ

- á t nh, má in nếu có

3/ h n c ng trách nhiệm:

- Lớp phó phụ trách học tập chịu trách nhiệm chung trong buổi thực

h nh: h n nhóm để chuẩn bị t i iệu, văn bản cần thiết; chuẩn bị c ng cụ hỗ

trợ

- Các nhóm trƣởng có trách nhiệm hỗ trợ ớp phó trong việc chuẩn bị

thực h nh, dƣới sự ph n c ng trực tiếp của ớp phó

- Học vi n có trách nhiệm nghi n cứu, tham gia quá trình thực h nh

- Giảng vi n quan sát, hỗ trợ hi học vi n hỏi hi có vƣớng m c, ết uận

thực h nh

- Giảng vi n quan sát, hỗ trợ hi học vi n hỏi hi có vƣớng m c, ết uận

thực h nh

2 Thực h nh

1/ Tiết thứ 1: Tiến h nh ph n t ch trả ời các c u hỏi u cầu của giáo

vi n đƣa ra, qu ết định oại đồ thị s dụng để m tả cho bảng số iệu

2/ Tiết thứ 2: L m việc tập trung cả ớp

- Các nhóm n trình b phần chuẩn bị của nhóm Lớp phó phụ trách học

tập chủ trì việc ết nối các phần đƣợc dựng t các nhóm

Giảng vi n chủ trì đánh giá nh ng nội dung trả ời của các nhóm, điểm

mạnh, điểm ếu

- Giảng vi n ết uận: R t inh nghiệm trong c ng tác ập ế hoạch iểu

169

dƣơng, động vi n sự cố g ng của học vi n.

D. CÂU HỎI ÔN TẬP

1 Theo anh/chị đồ thị thống có nh ng đặc điểm gì?

2 Anh/chị h iệt các oại đồ thị thống m anh/chị biết hoặc đang m tại

địa phƣơng?

3 Nh ng điểm n o cần ch hi dựng một đồ thị thống DS- HHGĐ?

E.LƢỢNG GIÁ

Câu 1. Đồ thị thống kê l các ……………… hoặc …………… Dùng để

mƣu tả có t nh chất qu ƣớc các t i iệu thống

Câu 2: Đồ thị phát triển d ng để biểu hiện………………… theo thời gian

và so sánh giữa các hiện tƣợng Có thể dùng:

1. Hình cột

2. Hình tròn

3. Đƣờng thẳng

4. Đƣờng gấp h c

5. Tất cả các oại tr n

Câu 3. Có bảng số liệu sau hãy biễu diễn các số liệu trên đồ thị v phân tích

sự bi n động của cơ cấu dân số Việt Nam

Cơ cấu tuổi của dân số Việt Nam từ 1979 đ n 2009

Đơn vị: %

Nhóm tuổi 1979 1989 1999 2009

0-14 42,5 39,2 33,1 24,5

15-64 53,1 56,1 61,1 69,1

65+ 4,4 4,7 5,8 6,4

170

Tổng số 100 100 100 100

Câu 4: Hãy biểu diễn số liệu sau lên đồ thị v phân tích k t cấu của các

BPTT đã đƣợc s dụng của phụ n có chồng trong độ tuổi sinh đẻ của H Nội

năm 2014, với số iệu nhƣ sau:

- Tỷ ệ phụ n /cặp vợ chồng s dụng biện pháp tránh thai hiện đại 78%

- Tỷ ệ phụ n /cặp vợ chồng s dụng biện pháp tránh thai tru ền thống 10%

- Tỷ ệ phụ n /cặp vợ chồng h ng thực hiện TT 12%

Câu 5. Hãy biểu diễn trên đồ thị mối quan hệ giữa tỷ suất sinh đặc trƣng

theo nhóm tuổi của Việt nam theo số liệu sau

1999: 15-19 (29%o); 20-24 (158%o); 25-29 (135%o); 30-34 (81%o); 35-39

(41%o); 40-44 (20%o)

2009: 15-19 (24%0); 20-24 (121%o); 25-28 (133%o); 30-34 (81%o); 35-39

171

(37%o) 40-44 (10%o) 45-49 (6%o)

1. C ng Văn số: 77/TCDS- HTC ng 22 tháng 2 năm 2012, về việc hƣớng

dẫn ghi chép ban đầu v o Sổ A0, ghi hiếu thu tin v ập báo cáo thống

chuyên ngành DS- HHGĐ

2. Giáo trình D n số học Viện D n số v các vấn đề hội, năm 2008

3. Giáo trình D n số học cơ bản (d nh cho đ o tạo trung cấp D n số Y tế) ộ

Y tế, năm 2012

4. u ết định số 379/2002/ Đ – YT ng 08/02/2002 của ộ Trƣởng ộ Y

Tế về việc ban h nh u chế thống tế

5. u ết định số 2554/2002/ Đ – YT ng 04//7/2002 của ộ trƣởng ộ Y

tế về việc ban h nh mẫu sổ sách v mẫu báo cáo thống tế

6. u ết định số 437/ Đ-TCDS ng 16/11/2011 của Tổng cục DS-KHHGĐ

về việc ban h nh qui định tạm thời mẫu sổ hộ ghi chép ban đầu

7. T i iệu D n số học Tổng cục DS- HHGĐ, năm 2011

8. T i iệu ồi dƣỡng nghiệp vụ DS- HHGĐ cho cán bộ cấp Tổng cục

DS- HHGĐ, năm 2009

9. T i iệu ồi dƣỡng nghiệp vụ DS- HHGĐ cho cán bộ cấp Tổng cục

DS- HHGĐ, năm 2009

10. Tà l u ồ ỡ p vụ DS- Đ c o độ ũ cộ t c v DS-

172

Đ, ă 2013

Tài liệu môn Thống kê Dân số - Kế hoạch hóa gia đình

Chủ đề:

TÀI LIỆU MÔN

THỐNG KÊ DÂN SỐ - KẾ HOẠCH HÓA GIA ĐÌNH

MỤC LỤC

DANH MỤC BẢNG

DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH

LỜI NÓI ĐẦU

Biểu 01-DSX

BÁO CÁO DÂN SỐ VÀ KẾ HOẠCH HÓA GIA ĐÌNH

E. LƢỢNG GIÁ Câu 1: Số tuyệt đối trong th ng kê, l con số biểu hiện

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi