1NOMAFSI NOMAFSI FAO FAO NOMAFSI NOMAFSI FAO FAO
Tài liệu tập huấn trong khuôn khổ dự án UNJP/VIE/039/SPA"Lồng ghép dinh dưỡng và an ninh lương thực cho trẻ em và các nhóm có nguy cơ tại Việt Nam (MDGF - 2007)”
23NOMAFSI NOMAFSI FAO FAO NOMAFSI NOMAFSI FAO FAO Phần 1. NHỮNG HIỂU BIẾT CHUNG VỀ QUẢN LÝ TỔNG HỢP CÂY LÚAPhần 2. THỰC HÀNH QUẢN LÝ TỔNG HỢP CÂY LÚA ĐỂ SẢN XUẤT LÚA GIỐNG 5I. KHÁI NIỆM QUẢN LÝ TỔNG HỢP CÂY LÚA61. Sử dụng giống lúa thích hợp62. Chăm sóc, quản lý dinh dưỡng73. Quản lý dịch hại9II. CÁC THỜI KỲ SINH TRƯỞNG VÀ GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LÚA121. Giai đoạn nảy mầm142. Giai đoạn mạ143. Giai đoạn đẻ nhánh154. Giai đoạn vươn lóng165. Giai đoạn phân hóa đòng176. Giai đoạn ôm đòng187. Giai đoạn trỗ bông198. Các giai đoạn của thời kỳ lúa chín20III. SẢN XUẤT LÚA GIỐNG TẠI NÔNG HỘ221. Vấn đề thoái hóa giống lúa222. Nhưng nguyên tăc chung trong san xuât giông lua23IV. HỆ SINH THÁI RUỘNG LÚA VÀ ĐIỀU TRA HỆ SINH THÁI271. Các khái niệm272. Mục đích điều tra hệ sinh thái ruộng lúa273. Phương pháp điều tra hệ sinh thái ruộng lúa2830I. CHUẨN BỊ RUỘNG VÀ THÓC GIỐNG311. Chuẩn bị312. Thực hành xử lý và ngâm ủ thóc giống31II. LÀM MẠ341. Chuẩn bị:342. Thực hành làm mạ nước (mạ dược)343. Làm mạ nền (mạ sân)36III. CẤY VÀ CHĂM SÓC RUỘNG LÚA GIỐNG371. Chuẩn bị:372. Thực hành cấy và chăm sóc lúa37IV. KHỬ LẪN GIỐNG TỪ KHI LÚA ĐẺ NHÁNH TỚI KHI THU HOẠCH401. Chuẩn bị:402. Thực hành khử lẫn giống lúa40V. ĐIỀU TRA HỆ SINH THÁI RUỘNG LÚA421. Chuẩn bị422. Thực hành quan sát và đo, đếm các yếu tố của hệ sinh thái423. Sử dụng bảng so màu lá lúa để xác định mức độ thiếu đạm của lúa434. Phân tích hệ sinh thái và quyết định giải pháp chăm sóc ruộng lúa44VI. THU HOẠCH VÀ BẢO QUẢN451. Chuẩn bị452. Thực hành gặt, tuốt, phơi, đóng gói và bảo quản thóc giống4648I. SÂU VÀ RẦY HẠI LÚA491.Sâu đục thân lúa492. Sâu cuốn lá lúa nhỏ513. Sâu cuốn lá lúa lớn514. Rầy nâu (brown backed rice plant hopper)55II. BỆNH HẠI LÚA581. Bệnh đạo ôn (rice blast)582. Bệnh khô vằn (sheath blight)60III. THIÊN ĐỊCH CỦA SÂU BỆNH HẠI LÚA621. Nhóm nhện622. Nhóm bọ cánh cứng643. Nhóm bọ xít654. Nhóm ký sinh665. Nhóm nấm696. Nhóm các kỹ sinh khác71Phần 3. PHÒNG TRỪ MỘT SỐ SÂU BỆNH CHÍNH HẠI LÚA
Muïc Luïc
45NOMAFSI NOMAFSI FAO FAO NOMAFSI NOMAFSI FAO FAO Phaàn 1 NHÖÕNG HIEÅU BIEÁT CHUNG VEÀ QUAÛN LYÙ TOÅNG HÔÏP CAÂY LUÙA
67I. KHAÙI NIEÄM QUAÛN LYÙ TOÅNG HÔÏP CAÂY LUÙAQuaûn lyù toång hôïp caây luùa bao goàm: (1) löïa choïn söû duïng gioáng luùa thích hôïp; (2) quaûn lyù dinh döôõng, chaêm soùc caây luùa vaø (3) quaûn lyù dòch haïi, nhaèm taïo ñieàu kieän thuaän lôïi nhaát cho caây luùa sinh tröôûng, phaùt trieån vaø cho naêng suaát cao nhaát coù theå.1. Söû duïng gioáng luùa thích hôïpLöïa choïn caùc gioáng luùa phuø hôïp vôùi ñieàu kieän khí haäu, ruoäng ñaát, töôùi tieâu vaø khaû naêng ñaàu tö cuûa noâng hoä.-Ñieàu kieän khí haäu laø nhöõng yeáu toá töï nhieân maø con ngöôøi khoâng theå thay ñoåi, bao goàm nhieät ñoä, aùnh saùng, löôïng möa, gioù, baõo....Nhöõng ñieàu kieän naøy thöôøng töông ñoái oån ñònh cho töøng vuøng, do ñoù caàn löïa choïn gioáng luùa phuø hôïp vôùi khí haäu cuûa moãi vuøng. -Tuøy vaøo chaát ñaát cuûa moãi ruoäng, khaû naêng chuû ñoäng töôùi tieâu maø löïa choïn caùc gioáng luùa phuø hôïp cho moãi vuï, moãi traø luùa. -Caùc gioáng luùa coù yeâu caàu ñaàu tö khaùc nhau veà nöôùc töôùi, phaân boùn vaø chaêm soùc, vaäy neân caàn löïa choïn gioáng phuø hôïp vôùi khaû naêng ñaàu tö cuûa noâng hoä. Caàn löu yù raèng, neáu chæ troàng moät gioáng luùa treân moät dieän tích lôùn seõ coù nguy cô maát muøa ñoàng loaït khi coù thieân tai hoaëc dòch beänh. Ngöôïc laïi, neáu troàng quaù nhieàu gioáng trong moät vuøng seõ khoù khaên cho quaûn lyù dòch haïi vaø chaêm soùc luùa. Vì theá, caàn thieát phaûi troàng ña daïng moät soá gioáng luùa cuøng coù khaû naêng thích nghi trong moät vuøng. Caùc gioáng luùa coù cuøng thôøi gian sinh tröôûng phaûi ñöôïc gieo caáy gaàn nhau, ñeå chuùng troå cuøng thôøi gian traùnh saâu, beänh, chim, chuoät phaù hoaïi, vaø thuaän lôïi trong vieäc ñaùp öùng yeâu caàu veà nöôùc töôùi.2. Chaêm soùc, quaûn lyù dinh döôõngCaùc hoaït ñoäng chaêm soùc vaø quaûn lyù dinh döôõng ñoái vôùi caây luùa laø nhaèm ñaït 3 vaán ñeà sau: -Ñieàu khieån cho caây luùa troã vaøo thôøi kyø thích hôïp nhaát cuûa vuï luùa vaø traø luùa.-Ñieàu khieån cho ruoäng luùa coù soá boâng höõu hieäu toái öu.-Ñieàu khieån cho boâng luùa coù soá daûnh höõu hieäu cao, boâng luùa to ñeàu nhau, haït maåy nhieàu.Yeâu caàu cuï theå veà chaêm soùc vaø quaûn lyù dinh döôõng ñoái vôùi luùa:1. Taïo caây maï toát: Xöû lyù haït gioáng, ngaâm uû vaø laøm maï ñuùng kyõ thuaät ñeå coù caây maï toát. “Toát maï toát luùa”. Maï toát quyeát ñònh treân 50% naêng suaát cuûa gioáng.2. Boá trí thôøi vuï thích hôïp: Tuøy vaøo gioáng luùa, traø luùa vaø vuï luùa maø löïa choïn thôøi gian gieo caáy cho phuø hôïp.3. Caáy ñuùng kyõ thuaät: Caáy ñuùng kyõ thuaät bao goàm ñuùng maät ñoä, ñuùng ñoä saâu, ñuùng khoaûng caùch vaø soá daûnh maï treân 1 khoùm. Nhìn chung, caùc gioáng luùa ñeû khoeû caáy maät ñoä thaáp (caáy thöa), gioáng ñeû yeáu caáy daày, maï giaø caáy daày hôn maï non, gioáng daøi ngaøy caáy thöa hôn gioáng ngaén ngaøy.NOMAFSI NOMAFSI FAO FAO NOMAFSI NOMAFSI FAO FAO
894. Boùn phaân ñuùng, ñuû vaø caân ñoái: Boùn ñuùng loaïi phaân caàn boùn, bao goàm phaân chuoàng, phaân ñaïm (N), laân (PO), Kali (KO) vaø caùc phaân vi löôïng, boùn vaøo ñuùng thôøi 252gian caây luùa caàn, vôùi löôïng vöøa ñuû ñeå caây luùa sinh tröôûng vaø phaùt trieån, cho naêng suaát toát. Löôïng phaân boùn vaø caùch boùn phuï thuoäc vaøo gioáng luùa, muøa vuï vaø traø luùa. Phaân chuoàng vaø phaân laân laø nhöõng phaân khoù tieâu, vì theá caàn ñöôïc boùn loùt heát. Ñoái vôùi phaân ñaïm vaø kali, tuyø gioáng vaø muøa vuï, maø quyeát ñònh löôïng boùn vaø caùch boùn cho hôïp lyù.Caàn tuaân thuû nguyeân taéc 4 ñuùng khi söû duïng phaân boùn: ñuùng lieàu löôïng; ñuùng chuûng loaïi; ñuùng thôøi ñieåm; ñuùng kyõ thuaät.5. Töôùi nöôùc ñuû, hôïp lyù: Nöôùc laø yeáu toá quan troïng ñeå ñieàu khieån caây luùa sinh tröôûng theo yù muoán. Trong ñieàu kieän chuû ñoäng veà nöôùc töôùi:-Ñieàu khieån söï ñeû nhaùnh baèng cheá ñoä nöôùc: Khi luùa böôùc vaøo giai ñoaïn ñeû nhaùnh roä, caàn thuùc ñeû nhaùnh nhanh, taäp trung baèng caùch ruùt caïn nöôùc trong ruoäng, chæ giöõ vöøa aåm, trong 4-5 ngaøy. Sau ñoù ñöa nöôùc trôû laïi ngaäp maët ruoäng 5-8 cm, trong voøng 7-8 ngaøy, ñeå haïn cheá luùa ñeû theâm nhaùnh voâ hieäu, roài giaûm daàn möïc nöôùc. Khi caây luùa chuyeån sang phaân hoaù ñoøng thì giöõ nöôùc ôû möùc 3-4 cm.-Thuùc ñaåy söï phaân hoaù ñoøng ñoàng ñeàu vaø söï sinh tröôûng chieàu cao ñoàng ñeàu: Vaøo ngaøy thöù 20 tröôùc luùc luùa troã, ruùt heát nöôùc ruoäng trong 2 ngaøy, sau ñoù ñöa nöôùc trôû laïi vöøa ñuû ngaäp chaân caây luùa. Vaøo ngaøy thöù 10 tröôùc troã, ruùt nöôùc loä ruoäng 2 phaân hoaù ñoøng vöôn ñoát nhanh vaø ñoàng loaït.-Ñieàu khieån cho caây luùa troã taäp trung, chín taäp trung vaø chín nhanh: Khi caây luùa troå boâng ruùt heát nöôùc ôû ruoäng chæ ñeå ñuû aàm, meàm buøn. Khi luùa troå treân 85% thì ñöa nöôùc ngaäp saâu 7-10 cm. Khi luùa vaøo giai ngaøy, sau ñoù cho nöôùc vaøo ruoäng töø 6 -10 cm ñeå caùc nhaùnh ñaõ ñoaïn chín saùp, ruùt caïn haún möôùc ôû ruoäng. Baèng caùch naøy luùa troã nhanh, chín taäp trung, chín nhanh, haït maåy, caây luùa cöùng caùp, choáng ñoå toát vaø thuaän lôïi khi thu hoaïch.3. Quaûn lyù dòch haïiTaïi moãi thôøi kyø, caây luùa coù nguy cô bò taán coâng bôûi moät soá dòch beänh nhaát ñònh: chuoät, saâu cuoán laù, saâu ñuïc thaân, raày naâu, boï xít, beänh baïc laù, ñaïo oân, khoâ vaèn v.v. Cuøng vôùi vieäc aùp duïng caùc bieän phaùp chaêm soùc, quaûn lyù dinh döôõng, caàn phoøng tröø saâu beänh kòp thôøi.Caàn löu yù “phoøng beänh hôn chöõa beänh”. Bieän phaùp quaûn lyù dòch haïi höõu hieäu nhaát laø caáy caùc gioáng luùa coù khaû naêng choáng chòu ñöôïc saâu beänh. Gieo haït gioáng toát saïch beänh, laøm coû vaø veä sinh ñoàng ruoäng, loaïi boû maàm beänh, vaø chaêm soùc luùa toát, boùn ñuû, caân ñoái caùc loaïi phaân, ñieàu tieát nöôùc hôïp lyù, baûo veä moâi tröôøng vaø thieân ñòch seõ giuùp caây luùa khoûe vaø ngaên chaën dòch beänh NOMAFSI NOMAFSI FAO FAO NOMAFSI NOMAFSI FAO FAO