“ Thư gửi Elise” – tinh tế và
xúc cảm
Có lẽ bản nhạc bản nhạc Für Elise hay chúng ta vẫn biết với cái tên “Thư gửi
Elise” của Beethoven là một trong những bản nhạc nổi tiếng nhất thế giới, bản
nhạc mang lại cảm xúc cho triệu người nghe và như một chất xúc tác, một nguồn
cảm hứng kỳ diệu cho hàng triệu người .
“Thư gửi Elise” vang lên khắp nơi.
Ngày nay chúng ta thường nghe thấy Thư gửi Elise (Für Elise) ở khắp mọi nơi
như cho nhạc chuông điện thoại, còi ôtô, đồ chơi trẻ em.Nhiều ca sĩ, nhạc sĩ đã sử
dụng Für Elise như là nguồn cảm hứng, như là chất liệu âm nhạc trong các tác
phẩm của mình.Năm 2002, ca sĩ nhạc Rap Nas đã dùng Für Elise làm nhạc nền
cho ca khúc rap “I Can” của mình. Trong album Whitney’s Greatist Hits của ca sĩ
Whitney Houston và Deborah Cox, Für Elise đã xuất hiện ở bài “Same Script,
Different Cast”.
Tinh tế, trong sáng và tràn đầy tình cảm
Như tất cả mọi trạng thái, cảm xúc muôn đời của tình yêu Thư gửi Elise dạt dào
tình cảm, mang lại cho người nghe một sự cuốn hút khó kiềm chế. Bản nhạc
không quá phức tạp về mặt kỹ thuật, thậm chí bạn có thể chơi nó bằng một tay trên
phím dương cầm, nhưng để đạt được tình cảm dạt dào, sâu lắng, tinh tế và đặc biệt
rất trong sáng của Beethoven thể hiện trong bản nhạc là điều không đơn giản. Và
như mọi thành tựu trong cuộc sống, để đạt đến sự giản dị và trong sáng luôn
là điều rất khó khăn.Nhạc sĩ Beethoven đã sáng tác Thư gửi Elise khoảng năm
1810, khi ông đã 40 tuổi và đã được khẳng định là một trong những nhạc sĩ vĩ đại
nhất của mọi thời đại. Trong khoảng thời gian này, Beethoven đã bị điếc rồi. Vậy
thì Thư gửi Elise đã được sáng tác trong cái sự “yên tĩnh” của nhạc sĩ. Như ai đó
đã từng nói “ Tình yêu có chiều sâu hơn khi người ta lớn tuổi”. Thư gửi Elise
mang lại sự sâu sắc vô cùng, như sự chiêm nghiệm của người đàn ông đã trải qua
bao thăng trầm, cay đắng nhưng vẫn còn nguyên vẹn một tình yêu mãnh liệt và
trong sáng trước một cô gái. Bản nhạc như một lời tỏ tình nhẹ nhàng du dương
nhưng cháy bỏng. Tôi nghĩ rằng bạn không thể nghe nó một lần. Cũng giống như
sự quyến rũ của tình yêu bạn cho phép mình được bay bổng và “phá cách” trong
suy nghĩ và hành động để bày tỏ cảm xúc với người tình…Bạn có thể luyện kỹ
thuật như: tốc độ cho đúng, hợp lý, âm thanh rõ ràng sau một thời gian tập luyện,
nhưng một yêu cầu quan trọng khác không thấy được viết vào bản nhạc, đó là tinh
thần,tư tưởng, tình cảm của cuộc đời của Beethoven. Và chính vì vậy đã hàng
ngàn nghệ sĩ piano biểu diễn Thư gửi Elise vẫn miệt mài tập luyện, vì muốn thể
hiện bản nhạc một cách “toàn vẹn” cần rất nhiều thời gian hiểu biết, tích lũy, cảm
nhận để làm sao thể hiện những dòng âm thanh trào dâng mà vẫn sâu lắng và đặc
biệt là trong sáng một cách kỳ lạ của người đàn ông 40 tuổi trải qua quá nhiều vất
vả, bi kịch trong cuộc đời mà vẫn đang yêu đắm say…
Elise là ai?
Thực sự ra, cái tên của tác phẩm là do các nhà nghiên cứu về Beethoven khẳng
định đã thấy lời đề tặng “Für Elise” do tác giả viết trên bản thảo, nhưng bản thảo
đó cũng thất lạc từ lâu. Ngoài ra, cũng có nguyên do đặc biệt khác để có cái tên
“Elise”.Thực tế là Beethoven đã không lập gia đình. Trong khoảng thời gian sáng
tác bản nhạc này thì nhạc sĩ đã yêu Therese Malfatti. Cô này là một trong những
cô đã từ chối lời cầu hôn của Beethoven. Hơn thế nữa, nét chữ của tác giả cực kỳ
nát. Do vậy, một số học giả đã suy ra cái đầu đề của bản nhạc là do đọc nhầm từ
chữ “Therese” thành “Elise”, họ còn cho rằng tác phẩm lúc đó đã được nhạc sĩ viết
tặng cho một cô học sinh đang theo học, cô này tên là Theresa. Cứ như là một câu
đố đầy bí ẩn vậy, sự giải thích này cũng không hẳn là duy nhất, tuy là chữ
“Therese” và “Elise” khác nhau khá nhiều.Chúng ta cũng không có tài liệu, thư từ
nào của những người cùng thời với Beethoven nhắc tới cái tên “Elise”, nhưng
cũng không hẳn là không có cái tên này trong cuộc đời của nhạc sĩ. Với chứng
bệnh điếc của mình, Beethoven đã dần dần tự mình rút lui ra khỏi đám đông, vì
vậy nếu muốn tìm hiểu thông tin của nhạc sĩ qua tài liệu của những người thân của
ông cách đây hơn 200 năm thì quả là một điều rất khó. Tuy vậy, một số thư từ, tài
liệu đã được tìm ra sau thời gian nhạc sĩ bị điếc, thì vào năm 1827 có bức thư cho
“người tình bất hủ”. Mặc dù vậy, với rất nhiều nghiên cứu và phỏng đoán thì
“người tình” này và Elise cũng chưa chưa chắc đã là một người. Và có thể cái tên
Elise là một trong những điều bí hiểm ẩn còn phải nghiên cứu trong cuộc đời của
Beethoven.
Thêm một sự tinh tế khác
Có một điều lý thú nữa là giai điệu bản nhạc được bắt đầu là E (mi) – D# (rê
thăng) – E (mi), có thể tương tự là E (mi) – Eb (mi giáng) – E (mi). Ba nốt nhạc
này ở tiếng Đức được ký hiệu là E – Es – E, và những chữ cái này có trong chữ
ThErESE hoặc là EliSE.Nhưng cho dù cái tên “Elise” là do đọc sai, hay là một
mối tình bí mật nào đó, hay là một người phụ nữ nào đó đã đem lại nguồn cảm
hứng sáng tác cho Beethoven, mà cũng có thể họ chưa từng gặp mặt nhau. Thì
điều bí mật này sẽ mãi mãi trong sự tưởng tượng của chúng ta. Có điều chúng ta
được biết rằng Beethoven đã viết đi viết lại bản nhạc này trong vòng mấy năm liền,
nhưng khi ông còn sống, ông chưa từng cho xuất bản, và bản nhạc đã được tìm
thấy dưới dạng là một bản thảo viết tay.
Một chút phân tích bản nhạc:
“Für Elise” được viết ở giọng La thứ (A minor – a moll) và còn được goi là bản
Bagatelle.Thế nào là giọng La thứ?Đi sâu vào lý thuyết âm nhạc thì hơi rắc rối.
Nhưng để phân biệt sự khác nhau giữa các giọng, cơ bản người ta quy định ra 15
loại khác nhau. Đó là từ không có dấu gì ở đầu dòng nhạc đến 7 dấu thăng (#)
hoặc dấu giáng (b) (tuy là có 3 cặp khác tên nhưng trùng âm thanh.)Ở đây, giọng
La thứ là giọng không có dấu gì ở đầu dòng nhạc và gần như là giống với giọng
Đô trưởng (C major – C dur) , hay còn gọi là giọng Đô.Bản Bagatelle?Thường là
tác phẩm ngắn và nội dung có thể là để thể hiện, mô tả những sự bất thường của
thời tiết, sự thay đổi của thiên nhiên.Bắt đầu bản “Für Elise” là nét chuyển động
nhẹ nhàng mềm mại. Nhưng sau đó được chia ra làm 2 hướng phát triển khác lạ,
không đoán trước được, mà đều bắt nguồn từ nét nhạc đầu tiên của bản nhạc. Và
nét nhạc chính thì luôn luôn được vang lên trong toàn bộ tác phẩm.Hình thức
(form) của tác phẩm được viết theo hình thức rondo. Một hình thức mà sau khi hết
phần giai điệu đầu tiên (A) tiếp theo là phần phát triển (B), sau khi hết phần B thì
phần A được nhắc lại, và sau đó là một phần phát triển khác (C), kết thúc là phần
A được nhắc lại lần nữa. Có thể viết tắt là A B A C A. Đây là mẫu thường được
dùng nhất, nhưng hình thức rondo cũng có thể có thêm nhiều các phần phát triển
khác nữa (D, E, F …vân vân), còn tùy thuộc vào ý đồ tác giả.
Vài nét về Beethoven
Tay đàn điêu luyện.Ludwig Van Beethoven (1770-1827), người Đức, một nhạc sĩ
bị điếc.Beethoven được coi là một trong những nhạc sĩ vĩ đại nhất trong lịch sử
nhân loại. Nhưng ông cũng nổi tiếng về tính cáu bẳn của mình, Và chúng ta thật
khó mà hình dung nổi những đau khổ vất vả mà người nhạc sĩ vĩ đại này đã từng
trải qua trong đời. Tài năng biểu diễn âm nhạc của Beethoven đã bộc lộ rất sớm từ
lúc còn nhỏ, và ông bị người cha ác nghiệt nghiện rượu đã tận dụng tài năng của
đứa con để kiếm tiền. Kỹ thuật chơi đàn của Beethoven tiến bộ rất nhanh, nhưng
tiền thì đã không kiếm được nhiều như mong muốn. Khi Beethoven 11 tuổi, ông
đã có thể chơi đàn oóc trong cung đình thay cho thầy của mình. Khi Beethoven 17
tuổi, ông đến Vienna. Theo dự định thì ông sẽ học sáng tác với Mozart, nhưng
Beethoven lại phải quay về nhà ngay tức thì vì bà mẹ hấp hối. Thế rồi bà mẹ qua
đời. Vài năm sau, Beethoven cũng trở lại Vienna, nhưng ông không còn cơ hội
học sáng tác nữa, vì Mozart đã qua đời ở tuổi 35.Ông bố của nhạc sĩ cũng qua đời
cùng năm Beethoven quay lại Vienna. Nhưng nỗi buồn này đã không làm thay đổi