§Ò ¸n m«n häc PLKDVN Thñ tôc ph¸ sn doanh nghiÖp …
A Lêi më ®Çu–
Tõ khi Nhµ níc ta chñ tr¬ng ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu
thµnh phÇn, theo c¬ chÕ thÞ trêng vµ ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa; ë níc ta
xuÊt hiÖn nhiÒu lo¹i h×nh doanh nghiÖp kh¸c nhau nh: doanh nghiÖp nhµ níc,
doanh nghiÖp t nh©n, c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n, c«ng ty cæ phÇn, doanh
nghiÖp cã vèn ®Çu t níc ngoµi, c¸c hîp t¸c x· n«ng nghiÖp vµ tiÓu thñ c«ng
nghiÖp, c¸c doanh nghiÖp nhá theo nghÞ ®Þnh 66 H§BT... Ph¸p luËt cho phÐp
c¸c doanh nghiÖp kinh doanh b×nh ®¼ng víi nhau trªn th¬ng trêng vµ tù do
c¹nh tranh víi nhau. §· cã c¹nh tranh tÊt nhiªn sÏ dÉn ®Õn xu híng “ m¹nh
®îc yÕu thua”. Khi mét doanh nghiÖp kh«ng cßn ®¸p øng ®îc nh÷ng ®ßi hái
kh¾t khe, nghiÖt ng· cña th¬ng trêng, doanh nghiÖp ®ã sÏ bÞ ®µo th¶i.
Trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng víi qui luËt c¹nh tranh, chän läc vµ ®µo
th¶i ®îc vÝ nh mét vßng ®Êu khèc liÖt, trong ®ã c¸c doanh nghiÖp – chñ thÓ
chÝnh cña c¸c quan hÖ kinh tÕ chÝnh lµ c¸c ®èi thñ kh«ng c©n søc, kÎ m¹nh
th¾ng thÕ sÏ tiÕp tôc tån t¹i vµ ph¸t triÓn, cßn nh÷ng kÎ yÕu h¬n nÕu kh«ng
muèn bÞ ®µo th¶i vµ lo¹i ra khái cuéc ch¬i ph¶i chñ ®éng t×m kiÕm ph¬ng ¸n
c¬ cÊu, tæ chøc l¹i, nh»m n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh vµ hiÖu qu¶ ho¹t
®éng. Tuy vËy kh«ng ph¶i lóc nµo c¸c doanh nghiÖp còng thµnh c«ng trong
viÖc “tù cøu m×nh” mµ cÇn phi cã sù trî gióp tõ bªn ngoµi míi cã thÓ tho¸t
ra khái t×nh tr¹ng bÕ t¾c, vµ ngay c¶ nh÷ng doanh nghiÖp v÷ng m¹nh, cã tiÒm
n¨ng ®«i khi còng gÆp khã kh¨n nghiªm träng trong s¶n xuÊt kinh doanh. Do
vËy, ph¸ s¶n lµ hiÖn tîng tù hiÖu chØnh bªn trong cña nÒn kinh tÕ thÞ trêng.
Trªn thùc tÕ cã rÊt nhiÒu doanh nghiÖp ®· lµm ¨n thua lç liªn tiÕp, chØ
cßn “sèng thoi thãp”. ThËm chÝ ®· cã nh÷ng doanh nghiÖp chÊm døt hoµn
toµn mäi ho¹t ®éng, lÏ ra ph¶i ®îc Toµ ¸n tuyªn bè ph¸ s¶n nh÷ng l¹i lùa
chän c¸c ph¬ng ¸n kh¸c nh: s¸p nhËp, hîp nhÊt, gi¶i thÓ doanh nghiÖp.
LuËt ph¸ s¶n doanh nghiÖp (31/12/1993), ®îc ¸p dông vµo thùc tiÔn kÓ
tõ ngµy 1/7/1994, hiÖn cã nh÷ng bÊt cËp b¾t nguån tõ nhiÒu nguyªn nh©n: do
LuËt cßn xa rêi thùc tiÔn, kh«ng cã tÝnh kh thi, thiÕu sù g¾n kÕt, nhÊt qu¸n
gi÷a c¸c quy ®Þnh trong cïng v¨n b¶n còng nh víi quy ®Þnh cña c¸c v¨n b¶n
ph¸p luËt kh¸c cã liªn quan. Cã thÓ thÊy nh÷ng bÊt cËp cña LuËt xuÊt hiÖn ë
hÇu hÕt c¸c giai ®o¹n cña thñ tôc gi¶i quyÕt tuyªn bè ph¸ s¶n doanh nghiÖp
– tõ khi yªu cÇu më thñ tôc tuyªn bè ph¸ s¶n doanh nghiÖp ®Õn khi tuyªn
bè ph¸ s¶n doanh nghiÖp cña Toµ ¸n.
V× vËy, em ®· chän ®Ò tµi: Thñ tôc gi¶i quyÕt yªu cÇu tuyªn bè“
ph¸ s¶n doanh nghiÖp theo ph¸p luËt ViÖt Nam . ”Víi môc ®Ých lµ t×m
hiÓu s©u h¬n vµ n©ng cao tr×nh ®é nhËn thøc vÒ ph¸p luËt ph¸ s¶n nãi chung
vµ cô thÓ lµ thñ tôc gi¶i quyÕt yªu cÇu tuyªn bè ph¸ s¶n doanh nghiÖp theo
ph¸p luËt ViÖt Nam hiÖn hµnh. Qua ®ã thÊy ®îc thùc tr¹ng – nh÷ng ®iÓm
bÊt cËp vµ híng gi¶i quyÕt nh÷ng ®iÓm bÊt cËp Êy.
Bµi viÕt hoµn thµnh ®óng thêi h¹n, ®îc tham kh¶o bëi mét sè v¨n b¶n
qui ph¹m ph¸p luËt vµ c¸c tµi liÖu kh¸c cã liªn quan; ®¨c biÖt lµ ®îc sù híng
dÉn, chØ b¶o tËn t×nh cña thÇy gi¸o Ph¹m V¨n LuyÖn. V× vËy, do “yÕu tè
SV. Vò ThÞ V©n HuyÒn Líp: LuËt Kinh doanh - K42
§Ò ¸n m«n häc PLKDVN Thñ tôc ph¸ sn doanh nghiÖp …
chñ quan” vÒ nhËn thøc vµ kinh nghiÖm tù b¶n th©n cßn h¹n chÕ nªn bµi viÕt
khã tr¸nh khái nh÷ng sai sãt. KÝnh mong ®îc sù chØ b¶o vµ gióp ®ì cña c¸c
thÇy!
Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n!
Hµ Néi, ngµy 10 th¸ng 11 n¨m 2003.
SV: Vò ThÞ V©n HuyÒn.
SV. Vò ThÞ V©n HuyÒn Líp: LuËt Kinh doanh - K42
§Ò ¸n m«n häc PLKDVN Thñ tôc ph¸ sn doanh nghiÖp …
B Néi dung–
I Kh¸i qu¸t chung vÒ ph¸ s¶n vµ ph¸p luËt ph¸ s¶n.–
1 Ph¸ s¶n.–
1.1 –Lý luËn chung vÒ ph¸ s¶n.
Ph¸ s¶n, mÆc dï ®îc lý gi¶i rÊt kh¸c nhau vÒ xuÊt xø, song kh¸i niÖm
ph¸ s¶n ®îc sö dông ®Ó chØ sù ®æ vì trong ho¹t ®éng kinh doanh cña mét
doanh nghiÖp. Ph¸ s¶n – víi tÝnh chÊt lµ mét hiÖn tîng cã tÝnh qui luËt trong
c¬ chÕ kinh tÕ thÞ trêng, trong mét thêi gian dµi ®· ®îc nhiÒu Nhµ níc
khuyÕn khÝch v× hiÓu theo nghÜa lîi Ých chung cña nÒn kinh tÕ th× ®©y lµ hiÖn
tîng cã Ých, v× qua ®ã nã ®iÒu chØnh l¹i c¬ cÊu nÒn kinh tÕ quèc d©n th«ng
qua viÖc “nhæ ®i nh÷ng c©y cá d¹i trong vên hoa ®Ñp”. Tuy nhiªn sang nh÷ng
n¨m ®Çu thËp kû 80 cña thÕ kû XX, sù vËn ®éng cña nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn vµ
nÒn kinh tÕ thÕ giíi lµm cho nhiÒu quèc gia ph¶i hoµi nghi vÒ lîi Ých do ph¸
s¶n ®em l¹i. Qu¸ tr×nh ph©n c«ng lao ®éng ngµy cµng cao theo chiÒu réng vµ
chiÒu s©u ë mçi thÞ trêng quèc gia vµ thÞ trêng toµn cÇu ®· lµm tÝnh phô
thuéc gi÷a c¸c doanh nghiÖp ngµy cµng lín. Sù xuÊt hiÖn c¸c c«ng ty ®a quèc
gia cïng víi qu¸ tr×nh toµn cÇu ho¸ ®· tõng bíc xo¸ nhoµ ®êng biªn giíi vÒ
thÞ trêng gi÷a c¸c quèc gia trªn thÕ giíi vµ v× vËy lµm cho tÝnh phô thuéc lÉn
nhau gi÷a c¸c doanh nghiÖp ngµy cµng toµn diÖn vµ s©u s¾c h¬n bao giê hÕt.
Trong bèi c¶nh nh vËy, ph¸ s¶n kh«ng cßn lµ c«ng viÖc riªng cña doanh
nghiÖp ph¸ s¶n. Sù cho phÐp “rót lui mét c¸ch ®ét ngét” cña mét doanh
nghiÖp ra khái th¬ng trêng b»ng c¬ chÕ ph¸ s¶n kh«ng ph¶i bÊt cø trêng hîp
nµo còng lµ gi¶i ph¸p ®îc Nhµ níc lùa chän sau khi ®· c©n nh¾c ®Çy ®ñ vµ
thËn träng c¸c hÖ qu¶ vÒ mÆt kinh tÕ, chÝnh trÞ vµ x· héi. §Ó ng¨n chÆn vµ
kiÓm so¸t mét c¸ch cã hiÖu qu¶ nh÷ng hËu qu¶ bÊt lîi cña viÖc ph¸ s¶n
doanh nghiÖp, c¬ chÕ ph¸ s¶n hiÖn ®¹i ®· chñ ®éng can thiÖp b»ng ph¸p luËt
tõ khi “doanh nghiÖp cã nh÷ng dÊu hiÖu l©m vµo t×nh tr¹ng ph¸ s¶n.”
1.2 –Ph¸ s¶n vµ xö lÝ ph¸ s¶n:
Ph¸ s¶n thuéc lÜnh vùc kinh tÕ x· héi phøc t¹p, liªn quan ®Õn nhiÒu ®êi
sèng x· héi. VÊn ®Ò ®Çu tiªn thÊy nhng khã gi¶i quyÕt ë mäi quèc gia - ®ã lµ
vÊn ®Ò thÊt nghiÖp cña nh÷ng ngêi lao ®éng trong doanh nghiÖp bÞ ph¸ s¶n,
g©y hËu qu¶ kh«n lêng cho x· héi. Nh vËy ph¸ s¶n thuéc lÜnh vùc x· héi.
Mçi khi mét doanh nghiÖp bÞ ph¸ s¶n th× nh÷ng doanh nghiÖp b¹n
hµng còng chÞu ¶nh hëng sÊu theo kiÓu d©y truyÒn vµ ®· g©y ¶nh hëng sÊu
®Õn tiÕn tr×nh s¶n xuÊt cña x· héi. XÐt vÒ mÆt nµy th× ph¸ s¶n thuéc lÜnh vùc
kinh tÕ.
Ph¸ s¶n cßn liªn quan ®Õn nhiÒu lÜnh vùc kinh tÕ, ph¸p luËt. V× mçi khi
doanh nghiÖp bÞ ph¸ s¶n th× ph¶i nhê toµ ¸n xÐt sö c¸c vô tranh chÊp vÒ c«ng
nî khi gi÷a chñ nî vµ con nî kh«nh hoµ gi¶i ®îc víi nhau. Nh xËy ph¸ s¶n
liªn quan ®Õn h×nh luËt.
Trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh, mçi khi bÞ thiÕu vèn c¸c doanh
nghiÖp thêng ph¶i vay tiÒn cña Ng©n hµng hoÆc c¸c quü tÝn dông vµ ph¶i cã
SV. Vò ThÞ V©n HuyÒn Líp: LuËt Kinh doanh - K42
§Ò ¸n m«n häc PLKDVN Thñ tôc ph¸ sn doanh nghiÖp …
tµi s¶n ®Ó thÕ chÊp. VËy ph¸ s¶n liªn quan ®Õn lÜnh vùc Ng©n hµng vµ luËt
cÇm cè. NÕu vËt cÇm cè lµ bÊt ®éng s¶n th× ph¸ s¶n cßn liªn quan ®Õn luËt ®Êt
®ai vµ kinh doanh nhµ ®Êt.
ë mäi quèc gia mçi c«ng d©n hay kiÒu d©n muèn ®øng ra kinh doanh
mét mÆt hµng hay dÞch vô nµo ®Êy, th× ®Òu phi xin phÐp kinh doanh vµ ph¶i
chÞu thuÕ theo luËt ®Þnh, cßn khi bÞ ph¸ s¶n th× ph¶i b¸o c¸o víi c¬ quan cã
tr¸ch nhiÖm ®Ó khái ph¶i nép thuÕ vµ ph¶i chÞu c¸c nghÜa vô x· héi kh¸c.
XÐt vÒ mÆt nµy th× ph¸ s¶n liªn quan ®Õn LuËt th¬ng m¹i vµ LuËt thuÕ .…
Mçi khi doanh nghiÖp bÞ ph¸ s¶n, th× sè ngêi thÊt nghiÖp l¹i t¨ng lªn.
V× vËy ph¸ s¶n cßn liªn quan ®Õn LuËt lao ®éng vµ b¶o hiÓm b¶o ®¶m x·
héi.
Nh vËy ph¸ s¶n lµ mét hiÖn tîng kinh tÕ x· héi phøc t¹p, ®ã lµ t×nh
trµng kh«ng cã kh¶ n¨ng nép thuÕ, kh«ng cßn kh¶ n¨ng thanh to¸n c«ng nî
trong mét thêi h¹n quy ®Þnh. VËy nªn ®· cã nhiÒu biÖn ph¸p kh¸c nhau ®Ó sö
lÝ c¸c doanh nghiÖp lµm ¨n thua lç.
§èi víi nh÷ng xÝ nghiÖp lµm ¨n thua lç kÐo dµi do ®©ï t tõ tríc n¨m
1990 kh«ng ®óng híng, nhng còng kh«ng cã híng chuyÓn ®æi kinh doanh
phï hîp víi yªu cÇu cña thÞ trêng th× cho phÐp b¸n ®Êu gi¸.
§èi víi nh÷ng xÝ nghiÖp cã thÓ chuyÓn híng ho¹t ®éng nhng t¹m thêi
bÞ thua lç th× ®îc hëng c¸c chÝnh s¸ch u ®·i vµ hç trî cÇn thiÕt.
§èi víi c¸c doanh nghiÖp lµm ¨n thua lç kÐo dµi, kh«ng cã kh n¨ng
thanh to¸n, ®· dïng nhiÒu biÖn ph¸p hç trî nhng kh«ng vùc dËy ®îc th× cã
bèn quyÕt ®iÞnh ®Ó xö lÝ theo quyÕt ®Þnh 315- H§BT theo trËt tù: S¸t nhËp,
cho thuª, nhîng b¸n vµ gi¶i thÓ.
C¨n cø vµo t×nh h×nh s¶n xuÊt cô thÓ, ®ßi hái ph¶i chän läc vµ s¾p xÕp
l¹i, phi cã nh÷ng ph¬ng ¸n sö lÝ ®a d¹ng vµ thÝch hîp. Tuy vËy viÑc chon läc
vµ s¾p xÕp l¹i c¸c xÝ nghiÖp vÉn gÆp nhiÒu lóng tóng do thiÕu nh÷ng quy ®Þnh
vµ híng dÉn cô thÓ. NhiÒu doanh nghiÖp t nh©n hoÆc liªn doanh víi níc
ngoµi còng gÆp nh÷ng khã kh¨n vÒ tµi chÝnh, m¾c nî hoÆc kh«ng thanh to¸n
®îc c¸c kho¶n nî ®Õn h¹n vµ ®ang ®øng bªn bê ph¸ s¶n. V× vËy cÇn ph¶i cã
mét ®¹o luËt ph¸ s¶n ¸p dông chung cho tÊt c¶ c¸c lo¹i doanh nghiÖp thuéc
c¸c thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c nhau.
2- Ph¸p luËt vÒ ph¸ s¶n.
2. 1- Sù cÇn thiÕt ph¶i cã luËt ph¸ s¶n ë ViÖt nam
Nhµ níc chñ tr¬ng thùc hiÖn ph¸t triÓn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh
phÇn theo c¬ chÕ thÞ trêng; ®ång thêi cho phÐp c¸c doanh nghiÖp cña c¸c
thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c nhau ho¹t ®éng b×nh ®¼ng vµ tù do c¹nh tranh lÉn
nhau trªn thÞ trêng. C¹nh tranh tÊt yÕu sÏ dÉn ®Õìnu híng “ m¹nh ®îc- yÕu
thua”. V× vËy hiÖn tîng ph¸ s¶n c¸c doanh nghiÖp trong c¬ chÕ thÞ trênglµ xu
híng tÊt yÕu cña qu¸ tr×nh c¹nh tranh, ®ång thêi còng lµ qu¸ tr×nh ®µo th¶i tù
nhiªn c¸c doanh nghiÖp yÕu kÐm ra khái nÒn kinh tÕ, ®Ó h×nh thµnh c¸c
doanh nghiÖp míi ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶ h¬n.
SV. Vò ThÞ V©n HuyÒn Líp: LuËt Kinh doanh - K42
§Ò ¸n m«n häc PLKDVN Thñ tôc ph¸ sn doanh nghiÖp …
Tríc n¨m 1993, ®èi víi c¸c doanh nghiÖp bÞ ph¸ s¶n hoÆc ®ang ®øng
bªn lÒ ph¸ s¶n th× cha cã mét v¨n b¶n nµo cña nhµ níc quy ®Þnh vÒ ph¸ s¶n
vµ thñ tôc ph¸ s¶n. V× vËy viÖc sö lý ®èi c¸c doanh nghiÖp ®ã gÆp rÊt nhiÒu
khã kh¨n. ViÖc sö lý c¸c doanh nghiÖp ph¸ s¶n ph¶i ¸p dông nh÷ng quy ®iÞnh
cã tÝnh chÊt hµnh chÝnh trong c¸c v¨n b¶n ph¸p quy hiÖn hµnh vÒ gi¶i thÓ xÝ
nghiÖp th× ®ì dÉn ®Õn tuú tiÖn, xo¸ nî ®Ó chèn tr¸nh tr¸ch nhiÖm, tham «
chia ch¸c, Song viÖc ¸p dông c¸c quy ®Þnh ®ã ®Ó xö lý ph¸ s¶n doanh…
nghiÖp võa dÉn ®Õn c¸c l¹i võa kh«ng phï hîp víi th«ng lÖ quèc tÕ. Ngoµi ra
cã nhiÒu doanh nghiÖp t nh©n, c¸ nh©n vµ nhãm kinh doanh do cha cã luËt
ph¸p thÝch øng ®Ó xö lý c¸c trêng hîp vì nî, nªn nhiÒu trêng hîp ®· ph¶i tù
xö lý theo “luËt rõng”, g©y nªn rèi lo¹n kinh tÕ vµ trËt tù x· héi.
V× vËy viÖc ban hµnh kuËt ph¸ s¶n doanh nghiÖp lµ rÊt cÇn thiÕt ®èi víi
tÊt c¶ c¸c doanh nghiÖp ®îc ®¨ng kÝ theo ph¸p luËt hiÖn hµnh vµ ®ang ho¹t
®éng trªn l·nh thæ ViÖt Nam, kÓ c¶ doanh nghiÖp nhµ níc, doanh nghiÖp
ngoµi quèc doanh, doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t níc ngoµi. Nã sÏ gãp phÇn
cïng víi c¸c biÖn ph¸p kh¸c ®Ó lËp l¹i trËt tù lû c¬ng trong thanh to¸n nî,
thóc ®Èy c¸c doanh nghiÖp kinh doanh cã hiÖu qu¶, ng¨n ngõa c¸c hiÖn tîng
tiªu cùc, tuú tiÖn, lµm ¨n phi ph¸p. Tuy nhiªn chØ sau khi ¸p dông c¸c biÖn
ph¸p cÇn thiÕt mµ doanh nghiÖp vÉn kh«ng tho¸t khái t×nh tr¹ng mÊt kh¶
n¨ng thanh to¸n c¸c kho¶n nî ®Õn h¹n míi tuyªn bè ph¸ s¶n doanh nghiÖp.
2.2- LuËt ph¸ s¶n doanh nghiÖp( 31/12/1993)
§Ó b¶o vÖ quyÒn vµ lîi Ých hîp ph¸p cña c¸c chñ nî, doanh nghiÖp
m¾c nî vµ nh÷ng ngêi cã liªn quan, x¸c ®Þnh tr¸ch nhiÖm cña doanh nghiÖp
m¾c nî khi gi¶i quyÕt viÖc ph¸ s¶n doanh nghiÖp, gãp phÇn thóc ®Èy doanh
nghiÖp kinh doanh cã hiÖu qu¶vµ ®¶m b¶o trËt tù, kû c¬ng x· héi: C¨n cø vµo
§iÒu 84 cña HiÕn ph¸p níc CHXHCNVN n¨m 1992: LuËt ph¸ s¶n doanh
nghiÖp ®· ®îc Quèc héi níc CHXHCNVN kho¸ IX, kú häp thø t th«ng qua
ngµy 31/12 1993.
Ph¸p luËt ph¸ s¶n lµ mét tæng thÓ thèng nhÊt c¸c quy ph¹m ph¸p luËt
nh»m híng ®Õn viÖc gi¶i quyÕt ®óng ®¾n yªu cÇu tuyªn bè ph¸ s¶n doanh
nghiÖp. Trong ®ã luËt ph¸ s¶n ®èng vai trß trung t©m v× nã quy ®Þnh nh÷ng
vÊn ®Ò cã tÝnh nguyªn t¾c cña tr×nh tù, thñ tôc gi¶i quyÕt yªu cÇu tuyªn bè
ph¸ s¶n doanh nghiÖp nh: Ph¹m vi ¸p dông cña LuËt, ®iÒu kiÖn më thñ tôc
ph¸ s¶n, tr×nh tù vµ c¸c giai ®o¹n cña qu¸ tr×nh gi¶i quyÕt yªu cÇu tuyªn bè
ph¸ s¶n doang nghiÖp, thø tù yªu tiªn thanh to¸n khi ph©n chia gi¸ trÞ tµi s¶n
ph¸ s¶n .…
Ph¸p luËt ph¸ s¶n lu«n lµ mét hÖ thèng më vµ lu«n vËn ®éng cho phï
hîp víi c¸c yªu cÇu cho mçi nÒn kinh tÕ trong c¸c giai ®o¹n ph¸t triÓn kh¸c
nhau. Tuy nhiªn sù h×nh thµnh nhanh chãng cña c¸c c«ng ty xuyªn quèc gia
cïng víi tiÕn tr×nh toµn cÇu ho¸ trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay ®ang ®ßi hái c¸c
nÒn kinh tÕ ph¶i cã c¸ch nh×n nhËn hiÖn tîng ph¸ s¶n thèng nhÊt, sù hîp t¸c
chÆt chÏ gi÷a c¸c quèc gia ®Ó ®¶m b¶o an ninh kinh tÕ chung trªn c¬ së h¹n
chÕ ®Õn møc tèi ®a nh÷ng hËu qu¶ bÊt lîi do ph¸ s¶n ®em l¹i.
SV. Vò ThÞ V©n HuyÒn Líp: LuËt Kinh doanh - K42