Thúc đẩy giao thoa thiết kế đồ họa, văn hóa và công nghệ trong thời đại số

481

THÚCĐẨYGIAOTHOAGIỮATHIẾTKẾĐỒHỌA,

VĂNHOÁVÀCÔNGNGHỆTRONGTHỜIĐẠISỐ

ĐặngThịThanhHoa



Email:dangthanhhoa@gmail.com

Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:29/09/2025

Ngàyphảnbiệnđánhgiá:15/10/2025

Ngàybàibáođượcduyệtđăng:24/10/2025

DOI:10.59266/houjs.2025.901

Tómtắt:Trongbốicảnhthờiđạisố,sựkếthợpgiữavănhoátruyềnthốngvàcông

nghệtrongthiếtkếđồhoạlàmộtđịnhhướngquantrọng.Đókhôngchỉlàviệcgìngiữvà

pháthuygiátrịcủavănhoátruyềnthốngmàcònlàcáchthứckếtnốinhữnggiátrịnàyvới

đờisốnghiệnđại,phùhợpvớicáchtiếpcậncủacôngchúngtrongthờiđạicôngnghiệpsáng

tạosố.Sựkếthợpnàymởrahướngtiếpcậnliênngànhđểđưanghệthuậttruyềnthốnghấp

dẫnngườixemtrongngữcảnhmớimẻcủacôngnghệ.Nghiêncứutrongbàiviếtnhằmlàm

rõsựcầnthiếtcủaviệcthúcđẩygiaothoagiữathiếtkếđồhoạ,vănhoátruyềnthốngvàcông

nghệsốtrongsángtạonghệthuậtcũngnhưtronggiảngdạyvàhọctậpcủasinhviênngành

thiếtkếđồhoạ.Mộtsốphươngphápnghiêncứunhưphươngphápthuthậpthôngtinqua

cácsảnphẩmthiếtkế,phươngphápkhảosátthựctếvàphântíchcáchoạtđộngdạyvàhọc,

cáctácphẩm,sảnphẩmnghệthuậtđãđượcsửdụngđểlàmrõnhữngvấnđềnghiêncứu.

Từkhoá:côngnghệsố,giaothoanghệthuậtvàvănhoá,mỹthuậttruyềnthống,thiếtkếđồ

hoạ,vănhoá

TrườngđạihọcXâydựngHàNội

I.Đặtvấnđề

Toàncầunóichungđangpháttriển

trongkỷnguyênthờiđạisố.Sựảnhhưởng

củacôngnghệlêncáclĩnhvựclàđángkể.

Trongbốicảnhđó,ngànhThiếtkếđồhoạ

cũng có sự dịch chuyển theo xu hướng

công nghệsố.Cácsảnphẩmthiếtkếđồ

hoạsốởViệtNamcũngđangpháttriển

mạnh mẽ,bắt kịpvớinhịpchuyểnđộng

vàxuhướngchungcủathờiđại.Cácsản

phẩm thiết kế đồ hoạ số của thế hệ trẻ

đươngđạithểhiệnđượcnănglực,kỹnăng

vàtưduysángtạo,phùhợpvớinhucầu

vàthịhiếuthẩmmỹcủađờisốnghiệnđại

ngàynay.

Cácnhàthiếtkếvànhucầucủaxã

hộicũngđãvàđangnhậnthấyýnghĩacủa

nghệ thuật truyềnthống cósứchấpdẫn

thịgiácngườixem.Sựkếthợpgiữamỹ

thuậttruyềnthốngvàcôngnghệsốđang

trởthànhmộthướngđiđúngđắnvàquan

482

trọngtronglĩnhvựcnghệthuậtnóichung

vàthiếtkếđồhoạnóiriêng.Sựkếthợp

nàyđãtạonênnhữngbiểuhiệnmớitrong

sáng tạo nghệ thuật thị giác,có ý nghĩa

quantrọngtrongnghiêncứuvàgiáodục

lĩnhvựcthiếtkế đồhoạ.Đâykhôngchỉ

làýthức,sựnỗlựctrongviệcbảotồnvà

pháthuygiátrịmỹthuậttruyềnthống,mà

cònlàphươngthứckếtnốigiátrịdisản

vănhoácủadântộcvớiđờisốngđương

đạicũngnhưnhữngthếhệtrẻ.Côngnghệ

sốcóthểđượcxemnhưlàcôngcụhiệu

quảtrongchuyểnđổivàlàmmớinhững

giá trị xưa cũ để dễ dàng tiếp cận công

chúngnhờnhữngtínhnăngmớitrongsố

hoávàkhảnăngrộngmởcủaphạmviảnh

hưởng.

Xuhướngcủacôngchúngtrongxã

hộiđươngđạiđangcósựdịchchuyểntừ

cáchthứctiếpcậntĩnhsanghìnhthứctiếp

cậnlinhhoạttrongsựtáihiện,tươngtác

và sáng tạo mới,phùhợp với đặc trưng

củaxãhộisốhoá(Manovich,2001).Một

sốvấnđềnghiêncứuđượclàmrõtrong

bàiviếtđólàsựkếthợpgiữanghệthuật

truyền thống và công nghệ số đã hình

thànhnênmôitrườngvănhoásốmàởđó

nghệthuậtđaphươngtiệncókhônggian

rộngmởđểthểhiệnsựsángtạo,tạođiều

kiệnchosựtáisinhmỹthuậttruyềnthống

vàocácsảnphẩmthiếtkếđồhoạđương

đạihayviệcchuyểnthểmỹthuậttruyền

thốngthànhnhữngtácphẩmnghệthuậtsố

thểhiệnrõýnghĩacủasựgiaothoagiữa

thiếtkếđồhoạ,vănhoávàcôngnghệ.

II.Cơsởlýthuyết

Để thực hiện nghiên cứu về thúc

đẩygiaothoagiữathiếtđồhoạ,vănhoá

vàcôngnghệsố,lýthuyếtThiếtkếxuyên

vănhoá(TransculturalDesign)củaRung-

TaiLincungcấpkhungthamchiếuquan

trọngđịnhhướngchoviệcchuyểngiátrị

vănhoávàongônngữthiếtkếđươngđại.

Lýthuyếtnàyđượcđềcậptrongbàiviết

“TransformingTaiwainaboriginalcultural

features in to modern product design:A

casestudyofcross-culturalproductdesign

model”(Tạmdịch:Chuyểnđổiđặctrưng

vănhoácủangườibảnđịaĐàiLoanvào

thiết kế sản phẩm hiện đại:Nghiên cứu

điển hìnhvề mô hình thiếtkế sản phẩm

giaothoavănhoá)(Lin,2007).

Tácgiảchorằng,mỗisảnphẩmvăn

hoá đều chứa đựng ba giá trị: vật chất,

hành vi và tinh thần. Ba giá trị văn hoá

này tương ứngvới ba giátrịthiết kếđó

làhìnhthứcbiểuđạt,chứcnăngsửdụng

và ý nghĩa được bộc lộ qua thông điệp

truyềntảicủasảnphẩmthiếtkế.Ápdụng

nhữnggiátrịnàytronglĩnhvựcthiếtkế,

cácnhàthiếtkếcóthểkhaithácngônngữ

tạohình,cáchoạtiết,màusắcvàchấtliệu

truyềnthốngđểsángtạonênnhữngmẫu

thiết kế vừa có tính sáng tạo, thẩm mỹ,

vừathểhiệnđượctinhthầnvănhoávàđặc

trưngnghệthuậtcổtruyền.

Theo đó,chuyển thểnhững yếutố

đặcsắctronghìnhthứcvànộidungtừcác

disảnmỹthuậtgiúpchonhữngsảnphẩm

thiếtkếđồhoạcósựkhácbiệttrongbối

cảnhtoàncầuhoá.Cácsảnphẩmthiếtkế

đồhoạkhôngchỉlàphươngtiệntruyềntải

thôngtinbằngthịgiácmàcònbảnsắcvăn

hoátrongthờiđạisố.Trongmốiquanhệ

giữathiếtkếđồhoạ,vănhoávàcôngnghệ

số,lýthuyếtcủaLinviệcđưanhữngyếu

tốvănhoávàosảnphẩmthiếtkếkhông

chỉlàsửdụngnguyênmẫunhữnghoạtiết,

hình ảnh, màu sắc truyền thống màcòn

xemxétchiềusâuvănhoá,sựtrảinghiệm

của người dùng và ngôn ngữ thẩm mỹ

đươngđại.

Áp dụng lý thuyết Transcultural

Designtrongnghiêncứugiúplàmrõcác

483

vấnđềvềvănhoásốtrongsángtạonghệ

thuậtđaphươngtiện,sựkếthợpgiữanghệ

thuậttruyềnthốngvàcôngnghệsốtáicấu

trúcngônngữthịgiác.Từđóthấyđược

ýnghĩacủasựgiaothoagiữathiếtkếđồ

hoạ,vănhoávàcôngnghệ.

III.Phươngphápnghiêncứu

Phươngpháp khảo sát thực tế,thu

thậpthôngtinđượcápdụngtrongnghiên

cứucủabàiviếtthôngquacácsảnphẩm

thiết kế như logo, thiết kế bao bì, thiết

kế quảng cáo, các sản phẩm nghệ thuật

sốv.v., thuthập thông tin từcác tư liệu

nghiêncứuvềvănhoá,nghệthuậtđểlàm

sáng tỏ sự kế thừa nhữngdisản truyền

thốngtrongthiếtkếđồhoạhiệnđại.

Phương pháp phân tích được áp

dụngnghiêncứucáctácphẩm,sảnphẩm

nghệ thuật để làm sáng tỏ những giá trị

vănhoátruyềnthống,yếutốđồhoạhiện

đạivàđónggópcủacôngnghệsốtrong

trongsựgiaothoagiữacáclĩnhvực,tạo

nênbiểuhiệnthịgiácthẩmmỹđươngđại.

IV.Kếtquảvàthảoluận

4.1.Vănhoásốvàsángtạonghệ

thuậtđaphươngtiện

Trong kỷnguyên số, khái niệmvề

vănhoávànghệthuậtđãcónhữngsựthay

đổidựatrênsựpháttriểncủacôngnghệ

số. Văn hoá và nghệ thuật theo những

quan niệm một cách truyền thống vẫn

luôn là nền tảng gốc.Ngày nay, sựảnh

hưởngmạnhmẽcủacôngnghệsốđãlàm

chonhữngkháiniệmnàyđượcmởrộng

hơn. Nếu như trước đây, các sản phẩm

của văn hoá,nghệ thuật được định hình

ởnhữngsảnphẩm,khônggianvậtlýthì

ngày nay sự tácđộng của internet,công

nghệ ảo đã mở rộng hướng tiếp cận và

thưởngthức ở nhữngkhông gianvà sản

phẩm ảo. Theo thói quen truyền thống,

côngchúngphảiđiđếntậnnơi,thamquan

các bảo tàng, không gian triển lãm hay

hoàminhvàotrongcáchoạtđộngtruyền

thốngthìcôngnghệsốđãmởrộngphạm

vicủacácloạihìnhnghệthuậttheohướng

đaphươngtiện,cósựkếthợpcủanhiều

loạihìnhnghệthuậtnhưâmthanh,chuyển

động,tương tácđểtạo nên một vănhoá

tiếpnhận,khámphávàthưởngthứcmới,

đem đến những trải nghiệm thú vị cho

khángiả.

Văn hoá số xuất hiện như một hệ

quảtấtyếucủaquátrìnhsốhoátrongxã

hộihiệnđại,đólànhữnghoạtđộng,giá

trị,vàsảnphẩmđượctươngtáctrongmôi

trườngkỹthuậtsố(Host&Miller,2012).

Những yếu tố, sản phẩm và không gian

văn hoá truyền thống được chuyển thể

thànhsảnphẩmvàkhônggiansốhoá,nơi

mà những hoạt động thực hành thực tế

đượcchuyểnthểthànhcáchoạtđộngtrải

nghiệmsố.Côngchúngcóthểthamquan

triểnlãmhaythamdựcáchoạtđộngnghệ

thuậtảo,trảinghiệmnhữngtácphẩmnghệ

thuậtmà ngườixem ítcó cơ hội đểtiếp

cận trựctiếp.Ở đây, cácgiátrị văn hoá

khôngbịgiớihạnbởibiêngiớiđịalývật

lýmàngườidùngcóthểtiếpcậnởkhắp

nơithôngquahệthốngmạnginternetvà

cácsảnphẩmnghệthuậtđồhoạsố.Đây

cũnglàhìnhthứcmànhiềubảotàngtrên

thếgiớicũngnhưởViệtNamnhưbảotàng

MỹthuậtViệtNampháttriểnhìnhthứcsố

hoáđểcáctácphẩmđượclàmmới,sống

độngvàphùhợpvớithờiđại.

Sựảnhhưởngvàtínhphổbiến,dễ

tiếpcận, không giới hạn phạm vi vật lý

đãkhiếnkhônggiansốtrởthànhnơilưu

trữ,giớithiệu,truyềntảivănhoávàchính

môitrườngnàycũnghìnhthànhnênvăn

hoá mới,lốisốngmớivàthẩmmỹmới.

Tronglĩnhvựcthiếtkếđồhoạ,đồhoạđa

484

phương tiện (MultimediaArt) nổi lên là

mộthìnhthứcnghệthuậttiêubiểucủasự

chuyển đổi sốbởisự kết hợpgiữacông

nghệvàsángtạonghệthuật(Paul,2015).

Trongkhinhữngsảnphẩmthiếtkếđồhoạ

tĩnhnhưbaobì,sách,ápphíchquảngcáo

v.v.thểhiệnđượctínhthẩmmỹthôngqua

cácyếutốnét,hình,khối,màusắc,chất

liệuv.v.nhưngởtrạngtháitĩnhvàngười

xemchỉcóthểcảmnhậnbằngthịgiácthì

đặc trưng của đồ hoạ đa phương tiện là

sựkếthợpcủacácyếutốvềhìnhchuyển

động,âmthanh,khônggianảo,tínhtương

tácđểngườixemcóthểthưởngthứcbằng

nhiềugiácquannhưthịgiác,thínhgiác,

xúc giác và đem đến cách cảm mớicủa

thẩmmỹ.Nhờvàosựpháttriểncủacông

nghệ kỹthuậtsố,cácnhàthiết kế có sử

dụngphần mềm kết hợp với công nghệ

thựctếảohaytíchhợphệthốngcảmbiến

đểcóthểsángtạokhônggiớihạn,tạonên

những tácphẩm, sảnphẩm vượt rakhỏi

khuônkhổcủatruyềnthống(Paul,2015).

Điềuđólàmchođồhoạđa phươngtiện

trở thành một lĩnh vực nghệ thuật luôn

luônpháttriểnmởrộng,biếnchuyểnđa

dạng và năng động theosự cải tiếncủa

côngnghệ.

Nhưvậy,cóthểthấyrằng,sựphát

triển của nghệ thuậtsố mà điển hình là

đồhoạđa phươngtiệnđã có nhữngảnh

hưởng đáng kể trong lĩnh vực thiết kế.

Khi công nghệ ngày càng phát triển và

đem đếnnhữngtiện íchmớithìthiếtkế

đồhoạcũngdịchchuyểntheođó.Cácsản

phẩmcủathiếtkếđồhoạlàsựphảnánh

côngnghệmớivàđemđếnkhảnăngtiếp

cận,truyềnthôngnhữngvấnđềvănhoá

mộtcáchphổbiến,dễdàng,đồngthờimở

rộngphạmvisángtạokhônggiớihạn,từ

đóchúngkhôngchỉđápứngmàcònđịnh

hìnhnhucầuvănhoá,nhucầuthẩmmỹ

mới(Trần,2021).

4.2. Sự kết hợp giữa nghệ thuật

truyềnthốngvàcôngnghệsốtáicấutrúc

ngônngữthịgiác

4.2.1. Tái sinh mỹ thuật truyền

thốngvàocácsảnphẩmthiếtkếđồhoạ

đươngđại

Trongbốicảnhpháttriểncủacông

nghệsố,thiếtkếđồhoạkhôngchỉtạora

nhữngsảnphẩmthịgiácvàtruyềnthông

màcònđóngvaitrònhưmộtcầunốigiữa

quákhứvàhiệntại,giữabảnsắcvănhoá,

nghệ thuật truyềnthống củadân tộcvới

xuhướngthẩmmỹquốctế.Mỗiquốcgia

trênthếgiớiđềucónềnvănhoáđặctrưng

riêngbiệtđượchìnhthànhquahàngnghìn

nămlịchsử.Vớivềdàyvănhoálâuđời,

dântộcViệtNamcũngcóbảnsắcriêng

biệtvớicácnướctrongkhuvựccũngnhư

quốc tế. Đó là những di sản nghệ thuật

truyềnthốngphongphútừcácdòngtranh

dân gian, các công trình kiến trúc đình,

đền,chùađếncácsảnphẩmmỹthuậtứng

dụngnhưđồgốmsứvớihoạtiếthoavăn

phongphúhaytrangphụccổtruyềnv.v.

đặctrưngcủatừngthờikỳlịchsử.

Disản mang đậm giá trị văn hoá,

nghệthuật,lịchsửtrênđãkiếntạonênhệ

thốnghìnhảnhthịgiácvôcùngphongphú

nhưhoạvăntrêncáctrốngđồng,đồgốm

sứ,nhữngnéttinhxảovàtạohìnhđặcsắc

trongcácsảnphẩmđiêukhắcgắnvớicác

côngtrìnhkiếntrúccổ,hoạtiếttrêncác

cổphụchaytạohìnhdângianđộcđáocủa

cácdòngtranhĐôngHồ,HàngTrốngv.v.

Tấtthảytạothànhmộthệthốngngônngữ

thịgiácđậmđàbảnsắcdântộc,vừathể

hiệngiátrịthẩmmỹđồngthờiphảnánh

đờisốngvậtchấtvàtinhthầnphongphú

của người Việt. Đây được xem nhưmột

khotàngthịgiácmàcácnhàthiếtkếđồ

hoạkhaithácđểđưachúngvàosảnphẩm

thiếtkếđồhoạhiệnđạinhưthiếtkếlogo

vànhậndiệnthươnghiệu,thiếtkếbaobì,

quảngcáosảnphẩmhaynhữngsảnphẩm

đồhoạđộngnhưhoạthình,thiếtkếgame

v.v.Một số cácthương hiệu, nhãn hàng

485

đãkhaithácgiátrịmỹthuậttruyềnthống

đểđưavàocácsảnphẩmthiếtkếđồhoạ

nhưlogothươnghiệuBiahơiViệtHàvới

hoạtiếtcáchđiệuđượcnghiêncứutừhình

tượngchimlạctrêntrốngđồngĐôngSơn;

bộsảnphẩmbaobìbánhtrungthuTủsân

khấu - Vũ Điệu Ánh Trăng của thương

hiệuRuNamđượclấyýtưởngthiếtkếtừ

hìnhdángtủđựngvănthư,trangsứctrong

cungđìnhHuếxưavàhìnhtượngđadạng

từcácsảnphẩmcủalàngnghềthủcông,

chất khảm xà cừ vàđược thể hiện hoàn

toànthủcông.

LogoBiaViệtHàlấycảmhứngtừhình

trượngchimlạc

Nguồnảnh:BiaViệtHà

HộpbánhtrungthucótêngọiTủsânkhấu

-VũĐiệuÁnhTrăng,RuNam,2022

Nguồnảnh:RuNam.

Nhữnghìnhtượngtruyềnthốngvốn

chứa đựng những giá trị văn hoá, nghệ

thuậtvàlịchsửnhưngdườngnhưchúng

khôngbaogiờdừnglạiởđó.Tínhchấttạo

hìnhđặcsắccùngvớinhữngtriếtlýthẩm

mỹ,nhữngcâuchuyệndângiansốngđộng

luônlànguồncảmhứngchocácthếhệnhà

thiếtkế. Chính vì vậy, chúng luôn được

khaithácvàtáitạolạiđểphùhợpvớibối

cảnhxãhộithị,hiếuthẩmmỹvàxuhướng

thiếtkếnhưngvẫngiữđượchồncốt.Việc

khaithácnhữnggiátrịtruyềnthốngnày

khôngchỉlàmộthìnhthứcgìngiữdisản

vănhoámàcòngópphầnbảotồnnhững

giátrịxưa.Nếunhữnghìnhảnhnàychỉ

cònlưutrữtrongnhữngtrangsách,những

viện nghiên cứu, bảo tàng, chúng sẽ bị

giớihạnphạmvicủamình.Thôngquasự

hiện diện trên các sản phẩm thiết kế đồ

hoạhiệnđại,chúngđượccôngchúngvà

cácthếhệbiếtđếnnhiềuhơn.Đâylàmột

phươngthứcgiántiếpgìngiữkýứcvăn

hoá,giátrịnghệthuậttáisinhtrởlạivới

đờisống đương đạihiện hữutrong diện

mạomới,dễtiếpcậnvớinhữngthếhệtrẻ

khimànhữngthếhệcàngvềsaucàngxa

rờinhữngthờiđiểmlịchsử.

Trong bối cảnh toàn cầu hoá, xu

hướnghộinhậpquốctếvàsựảnhhưởng

mạnh mẽ từ công nghệ số, những sản

phẩmthịgiácdễdàngchịusựảnhhưởng

lớntừcácphongcách,thịhiếuvàcáctrào

lưuthẩmmỹnướcngoài,tưtưởngthiếtkế

củacácthếhệnhàthiếtkếđồhoạtrẻngày

nayhướngđếntìmtòi,nghiêncứuyếutố

truyềnthốngrấtđángđượcpháthuy.Nếu

nhữngsảnphẩmthiếtkếnhưthiếtkếbao

bì,nhãnhàng,thiếtkếhoạthìnhhaythiết

kếgamev.v.chỉtậptrungvàonhữngxu

hướnghiệnđạicủathếgiớimàkhôngcó

yếutốthẩmmỹbảnđịathìchúngrấtdễ

bịhoàchungvớiphongcáchthiếtkếthế

giới.Dođó,việckhéoléođưanhữnggiá

Thúc đẩy giao thoa giữa thiết kế đồ họa, văn hóa và công nghệ trong thời đại số

Bài viết nghiên cứu về giao thoa giữa thiết kế đồ họa, văn hóa và công nghệ số, giúp bảo tồn di sản, tạo dấu ấn riêng và kết nối truyền thống với hiện đại.

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi