
“Thuốc quý” từ cây Bìm bìm

Bìm bìm mọc hoang khắp nơi ở nước ta ; thường thấy trong các bị rậm, ven đường
; nó còn hay được trồng làm cảnh và làm giàn che nắng.
Bìm bìm còn mọc ở Ấn Độ, Indonexia, Thái Lan, Nhật Bản, Philipin, Trung Quốc.
Tên khoa học là Ipomoea hederacea Choisy) ; thuộc họ Bìm bìm
(Convolvulaceae). « Khiên ngưu tử » (Pharbitis hay SememPharbitis) là hạt phơi
khô của cây Bìm bìm. Bìm bìm còn có tên là « Khiên ngưu », « Hắc sửu », « Bạch

sửu » (« Hắc sửu » - trâu đen, chỉ thứ hạt màu đen, « Bạch sửu » - trâu trắng, chỉ
thứ hạt màu trắng)... « Khiên » là dắt, « ngưu » là trâu, « tử » là hạt ; tương truyền
thời xưa có người dùng hạt Bìm bìm mà khỏi bệnh, đã dắt trêu đến tạ ơn người
mách thuốc, nên vị thuốc từ hạt Bìm bìm mới tên là « Khiên ngưu tử ».
Bìm bìm là một loại dây keo bằng thên cuốn. Thân mảnh, có điểm những lông hình
sao. Lá hìm tim, xẻ thùy, nhẵn và xanh ở mặt trên, xanh nhạt và có lông ở mặt
dưới, cuống dài, gầy, nhẵn. Hoa màu hồng tím hay lam nhạt, lớn, mọc thành xim
đến 3 hoa, ở kẽ lá. Quả nang hình cầu, nhẵn, 3 ngăn ; hạt có 3 cạnh, lưng khum, hai
bên dẹt, nhẵn, màu đen hay trắng tùy theo loài. Vào tháng 7-10, quả chín, hái về
đập lấy hạt phơi khô thì sẽ có vị thuốc mới tên « Khiên ngưu tử ».
Các nghiên cứu về dược lý cho thấy, Khiên ngưu tử có tác dụng tẩy mạnh, tăng sức
co bóp của ruột và trừ diệt giun.
Theo Đông y, Khiên ngưu có vị cay, tính nóng, hơi độc, vào 3 kinh : Thủ thái âm
phế ; Túc thiếu âm thận và Thủ dương minh đại tràng. Có tá dụng tả thấp nhiệt ở

khí phận, trục đờm, tiêu ẩm lợi nhị tiện (đại tiểu tiện) là thuốc chữa cước khí, chủ
trị hạ khí, chữa cước thũng (phù), sát trùng và thông mật.
Liều dùng mỗi ngày 4-8g.
Kiêng kỵ : người cơ thể hư nhược, phụ nữ có thai không được dùng. Theo tài liệu
cổ : không được dùng Khiên ngư tử cùng với Ba đậu.
Đơn thuốc có hạt Bìm bìm (Khiên ngưu tử)
Chữa các chứng thũng trướng
Bài 1
Khiên ngưu 10g,

Nước 300ml.
Sắc còn 150 ml chia hai lần uống trong ngày, nếu tiểu tiện được nhiều thì khỏi. Có
thể tăng liều uống cao hơn nữa tùy theo bệnh tình, có thể uống tới 40g. Bài thuốc
này có tác dụng chữa phù thũng, nằm ngồi không được (Những cây thuốc và vị
thuốc VN).
Bài 2
Khiên ngưu, tán mịn, mỗi lần uống 4g, dùng nước chiêu thuốc.
Có tác dụng chữa phù thũng, đại tiểu tiện không thông (Lâm sàng thường dụng
Trung dược thủ sách)

