B VĂN HÓA TH THAO VÀ DU L CHỘ Ể Ị
TR NG ĐI H C VĂN HÓA TP H CHÍ MINHƯỜ Ạ Ọ Ồ
TI U LU NỂ Ậ
H C PH N C S VĂN HÓA VI T NAMỌ Ầ Ơ Ở Ệ
Đ TÀIỀ:
TÌM HI U DI S N VĂN HÓA QUAN H B C NINHỂ Ả Ọ Ắ
GI NG VIÊN H NG D N : Ả ƯỚ Ẫ ĐNG TH KI U OANHẶ Ị Ề
L P : Ớ20DLH3
SINH VIÊN TH C HI N: Ự Ệ NGUY N TH Ễ Ị TH OẢ
TP. H CHÍ MINH, Tháng 6 năm Ồ2021
M C L CỤ Ụ
1. Đt v n đặ ấ ề
Trong dòng văn hoá và ngh thu t âm nh c dân gian ch y t ngàn x a, gi a sệ ậ ạ ả ừ ư ữ ự
đa d ng và đa di n c a các dòng dân ca: chèo c a Thái Bình, Nam Ðnh, chèo tàuạ ệ ủ ủ ị
c a Hà Tây, hát d m Ngh An, Hà Tĩnh, ca trù ca Hu , dân ca Nam b ...v n l pủ ặ ệ ế ộ ẫ ấ
lánh m t dòng dân ca riêng bi t, đc s c và đc đáo, t a nh : ộ ệ ặ ắ ộ ự ư
"Cây trúc xinh tang tình là cây trúc m c...ọ
Ch Hai xinh ch Hai đng m t mình v n xinh"ị ị ứ ộ ẫ
Ðó là dân ca Quan h vùng Kinh B c - B c Ninh. Quan h v a nh m t làn đi uọ ắ ắ ọ ừ ư ộ ệ
h i t "khí ch t" c a r t nhi u làn đi u dân ca. Cái trong sáng, r n ràng c a chèo.ộ ụ ấ ủ ấ ề ệ ộ ủ
Cái th n th c, m n mà c a hát d m. Cái khoan nh p, sâu l ng c a ca trù. Cáiổ ứ ặ ủ ặ ị ắ ủ
kho kho n, h n nhiên c a dân ca Nam b . Nh ng trên h t, Quan h mang "khíẻ ắ ồ ủ ộ ư ế ọ
ch t" c a chính Quan h , là h n c a x s Quan h , là "đc s n" tinh th n c aấ ủ ọ ồ ủ ứ ở ọ ặ ả ầ ủ
Kinh B c - B c Ninh. Dân ca Quan h qu là m t tài s n vô giá c a dân t c Vi tắ ắ ọ ả ộ ả ủ ộ ệ
Nam, nó c n đc ti p t c nuôi d ng, trân tr ng gìn gi và l u truy n l i choầ ượ ế ụ ưỡ ọ ữ ư ề ạ
các th h mai sau, trong n c và c cho c ng đng Vi t Nam h i ngo i.ế ệ ở ướ ả ộ ồ ệ ả ạ
Trong suy nghĩ đó tôi xin trân tr ng gi i thi u nh ng nét đc s c nh t c a dân caọ ớ ệ ữ ặ ắ ấ ủ
Quan h . T khái quát v quê h ng Quan h v i nh ng truy n th ng x Kinhọ ừ ề ươ ọ ớ ữ ề ố ứ
B c, v các làng Quan h , các l l i ca hát và phong t c giao du. Ðn l i ca Quanắ ề ọ ề ố ụ ế ờ
h v i s phân tích v n i dung l i ca và ngh thu t th ca. Âm nh c trong dânọ ớ ự ề ộ ờ ệ ậ ơ ạ
ca Quan h cũng đc đi m v i nh ng th d ng, hình th c c u trúc đi n hình,ọ ượ ể ớ ữ ể ạ ứ ấ ể
m i quan h gi a âm nh c v i hình th c l i ca...Và không th thi u đc là m tố ệ ữ ạ ớ ứ ờ ể ế ượ ộ
s làn đi u Quan h , v a có kinh đi n, v a có c c i biên, đc trình bày b iố ệ ọ ừ ể ừ ả ả ượ ở
ti ng hát dung d , tr tình c a chính nh ng li n anh, li n ch trên quê h ng Quanế ị ữ ủ ữ ề ề ị ươ
h Kinh B c. Vì v y tôi đã ch n đ tài: “Tìm hi u dân ca quan h B c Ninh” đọ ắ ậ ọ ề ể ọ ắ ể
hi u rõ h n v môn ngh thu t dân gian vùng Kinh B c này.ể ơ ề ệ ậ ắ
3
2. Ngu n g c hình thành và quá trình phát tri n c a dân ca quan h B cồ ố ể ủ ọ ắ
Ninh
Có r t nhi u khái ni m đc đa ra nh ng theo nghĩa thông th ng "Dân ca" làấ ề ệ ượ ư ư ườ
câu ca, đi u hát, bài hát đc l u truy n trong dân gian mà không rõ ngu n g c,ệ ượ ư ề ồ ố
tác gi . Ng i này nghe ng i kia hát thì nh và hát l i hay h t hát. Ng iả ườ ườ ớ ạ ọ ự ườ
khác th y hay và h c theo nên thành bài r i lan truy n d n d n r ng ra. Cònấ ọ ồ ề ầ ầ ộ
“Quan h ” chính là m t lo i hình dân ca phong phú v giai đi u. Và đc l uọ ộ ạ ề ệ ượ ư
truy n trong dân gian t đi này sang đi khác qua ph ng th c truy n kh u.ề ừ ờ ờ ươ ứ ề ẩ
Hi u theo nghĩa bao quát thì “Dân ca quan h “(còn đc g i là dân ca quan hể ọ ượ ọ ọ
B c Ninh hay dân ca quan h Kinh B c) là m t hình th c hát giao duyên gi a cácắ ọ ắ ộ ứ ữ
li n anh li n ch . Đây là m t trong nh ng làn đi u dân ca tiêu bi u c a vùng châuề ề ị ộ ữ ệ ể ủ
th sông H ng. V m t sáng t o ngh thu t, dân ca Quan h đc coi là đnh caoổ ồ ề ặ ạ ệ ậ ọ ượ ỉ
c a ngh thu t thi ca. ủ ệ ậ
N m bên b B c sông H ng, vùng đt Kinh B c đc b i đp lên và t i t mằ ở ờ ắ ồ ấ ắ ượ ồ ắ ướ ắ
b i phù sa sông H ng cùng r t nhi u con sông khác trong vùng. Đa hình ch y uở ồ ấ ề ị ủ ế
là đng b ng. Cũng có núi có r ng nh ng không nhi u . Nên h u nh không caoồ ằ ừ ư ề ầ ư
sâu v c th m, hi m đa nguy đèo. Khí h u vùng này khá ôn hòa, ít khi bão lũ hayự ẳ ể ị ậ
n ng h n kéo dài. Ru ng đng b ng ph ng, phù sa t i t t r t thu n l i choắ ạ ộ ồ ằ ẳ ươ ố ấ ậ ợ
canh tác nên đi s ng nhân dân đc nh nhàng h n các vùng khác trong n c.Vìờ ố ượ ẹ ơ ướ
có đi s ng kinh t khá nên sinh ra nhi u h i hè đình đám m i d p xuân v . B cờ ố ế ề ộ ỗ ị ề ắ
Ninh - Kinh B c đc m nh danh là mi n l h i. Đc bi t, dân ca quan h cóắ ượ ệ ề ễ ộ ặ ệ ọ
xu t x t n i đây là m t làn đi u dân ca tr tình, đã đc UNESCO vinh danh làấ ứ ừ ơ ộ ệ ữ ượ
“Di s n văn hóa phi v t th đi di n c a nhân lo i”. ả ậ ể ạ ệ ủ ạ
Ý nghĩa t "Quan h " th ng đc tách thành hai t r i lý gi i nghĩa đen v m từ ọ ườ ượ ừ ồ ả ề ặ
t nguyên c a "quan" và c a "h ". Đi u này d n đn nh ng ki n gi i v Quanừ ủ ủ ọ ề ẫ ế ữ ế ả ề
h xu t phát t "âm nh c cung đình", hay g n v i s tích m t ông quan khi đi quaọ ấ ừ ạ ắ ớ ự ộ
vùng Kinh B c đã ngây ng t b i ti ng hát c a li n anh li n ch đó và đã d ngắ ấ ở ế ủ ề ề ị ở ừ
4
b c đ th ng th c ("h "). M t s quan đi m khác l i cho r ng Quan h b tướ ể ưở ứ ọ ộ ố ể ạ ằ ọ ắ
ngu n t nh ng nghi l tôn giáo dân mang y u t ph n th c ch không ph iồ ừ ữ ễ ế ố ồ ự ứ ả
Quan h có ngu n g c t âm nh c cung đình, ho c có quan đi m nh n đnh di nọ ồ ố ừ ạ ặ ể ậ ị ễ
ti n c a hình th c sinh ho t văn hóa "ch i Quan h " b t ngu n t nghi l tônế ủ ứ ạ ơ ọ ắ ồ ừ ễ
giáo dân gian qua cung đình r i tr l i v i dân gian. Nh n đnh khác d a trênồ ở ạ ớ ậ ị ự
phân tích ng nghĩa t ng trong các làn đi u và không gian di n x ng l i choữ ừ ữ ệ ễ ướ ạ
r ng Quan h là "quan h " c a m t nhóm nh ng ng i yêu quan h vùng Kinhằ ọ ệ ủ ộ ữ ườ ọ ở
B c. Tuy v y v n ch a có quan đi m nào đc đa s các h c gi ch p nh n. ắ ậ ẫ ư ể ượ ố ọ ả ấ ậ
Quan h là nh ng s n ph m sáng t o nh t t nh ng th k c a th i kì phongọ ữ ả ẩ ạ ấ ừ ữ ế ỉ ủ ờ
ki n đc l p. Vào th i Lý Tr n ( th k XI –XIV) khi các thành t u văn hóa, nghế ộ ậ ờ ầ ế ỉ ự ệ
thu t dân gian n r , cùng v i s am hi u, quý tr ng c a các tri u vua đã nhậ ở ộ ớ ự ể ọ ủ ề ả
h ng đn quan h t giao duyên c s sang l i ca hát có l l i, quy c rõ ràng.ưở ế ọ ừ ổ ơ ố ề ố ủ
Ti p đn th i Lê ( th k XV), đi ngũ trí th c đông đo làm vi c sáng tác quanế ế ờ ế ỉ ộ ứ ả ệ
h ngày càng đc b sung. Th k XVIII dân ca quan h đã có nh ng hình t ngọ ượ ổ ế ỉ ọ ữ ượ
đp, t nh , n i dung tr tình sâu s c, v làn đi u thì có s giao l u r ng rãi B cẹ ế ị ộ ữ ắ ề ệ ự ư ộ ắ
Nam. Nh ng năm đu th k XX, các ngh thu t khác c a c n c đã gia nh pữ ầ ế ỉ ệ ậ ủ ả ướ ậ
vào quan h làm nó đc c i bi n và phát tri n đn sau này. ọ ượ ả ế ể ế
Quan h ngày nay không ch là l i hát giao duyên (hát đi) gi a "li n anh" (bênọ ỉ ố ố ữ ề
nam, ng i nam gi i hát quan h ) và "li n ch " (bên n , ng i ph n hát quanườ ớ ọ ề ị ữ ườ ụ ữ
h ) mà 3 còn là hình th c trao đi tình c m gi a li n anh, li n ch v i khán gi .ọ ứ ổ ả ữ ề ề ị ớ ả
M t trong nh ng hình th c bi u di n hát quan h m i là ki u hát đi đáp gi aộ ữ ứ ể ễ ọ ớ ể ố ữ
li n anh và li n ch . K ch b n có th di n ra theo n i dung các câu hát đã đcề ề ị ị ả ể ễ ộ ượ
chu n b t tr c ho c tùy theo kh năng ng bi n c a hai bên hát.. H hátẩ ị ừ ướ ặ ả ứ ế ủ ọ
nh ng bài ca mà l i là th , ca dao (ph n l n là th l c bát, l c bát bi n th ,...) tữ ờ ơ ầ ớ ể ụ ụ ế ể ừ
ng đc trau chu t, trong sáng, m u m c th hi n các tr ng thái tình c m c aữ ượ ố ẫ ự ể ệ ạ ả ủ
con ng i: nh nhung, bu n bã khi chia xa, tình yêu l a đôi,...b ng m tườ ớ ồ ứ ằ ộ
ngôn ng giàu tính n d . ữ ẩ ụ
Th i gian: t m ng 4 T t âm l ch, trong g n 3 tháng mùa xuân đu năm, h i làngờ ừ ồ ế ị ầ ầ ộ
các làng quan h và các làng k c n liên ti p di n ra. Su t tháng 8 âm l ch l i làở ọ ề ậ ế ễ ố ị ạ
5