1
Tiểu luận
ĐÀM PHÁN NGA – MỸ VỀ KẾ HOẠCH TRIỂN
KHAI HỆ THỐNG PHÒNG THỦ TÊN LỬA TẠI
ĐÔNG ÂU
2
I. TÌNH HÌNH QUAN HỆ CHÍNH TRỊ NGA – MỸ
1. Quan hệ chính trị Nga Mỹ trong những năm 80
Trước tình hình thế giới trong thập niên 1980 biến đổi hết sức phức tạp, nhất là sự
khủng hoảng ngày càng trầm trọng của Liên Xô và các quốc gia xã hội chủ nghĩa tại
Đông Âu, buộc Liên Xô phải thay đổi một số chính sách nhằm giảm sự đối đầu với Mỹ.
Đến khi Mikhail Sergeyevich Gorbachyov lên làm Tổng bí thư Ủy ban Trung ương Đảng
Cộng sản Liên Xô, ông đã có những hành động tích cực nhằm cải thiện mối quan hệ với
Mỹ, góp phần làm giảm bớt nguy cơ chiến tranh hạt nhân và chạy đua vũ trang trên thế
giới. Kết quả là Liên Xô và Mỹ đã ký hiệp ước đầu tiên về việc thủ tiêu vũ khí hạt nhân
vào tháng 12 năm 1987. Đến tháng 2 năm 1989, Liên Xô đã rút quân ra khỏi lãnh thổ
Afghanistan, theo thỏa thuận đươc ký kết vào tháng 4 năm 1988 giữa Mỹ và Liên Xô, và
bắt đầu rút quân khỏi các nước đồng minh của mình ở Đông Âu. Vào tháng 5 năm 1989
Khối Warszawa kêu gọi NATO cùng giải tán. Tháng 11 năm 1989, bức tường Berlin
được khai thông và sau đó được dỡ bỏ vào ngày 13 tháng 6 năm 1990. Vào ngày 2 tháng
12 năm 1989, trong hội nghị thượng đỉnh giữa Tổng bí thư Gorbachyov và Tổng thống
George H. W. Bush tại Malta, hai bên đã chính thức tuyên bố chấm dứt cuộc Chiến tranh
Lạnh.
3
2. Quan điểm Nga – Mỹ về vũ khí hạt nhân
Hai bên đặt ra câu hỏi: “Làm thế nào để hai cường quốc hạt nhân này đóng vai trò
lãnh đạo trong việc đứng ra tổ chức cho quốc tế hành động tập thể hướng tới việc phát
triển năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình. Sự phát triển này sẽ giúp các nước khác
quan tâm sử dụng được năng lượng hạt nhân nhưng vẫn tuân thủ nội dung của Hiệp ước
không phổ biến vũ khí hạt nhân.”
- Tổng thống V. Putin đưa đề nghị xây dựng một trung tâm làm giàu hạt nhân quốc
tế đầu tiên trên thế giới.
- Tổng thống George Bush sẽ đưa ra sáng kiến sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục
đích hòa bình trong khuôn khổ của chương trình Đối tác Năng lượng Hạt nhân toàn
cầu.
Hai đề nghị nói trên của hai tổng thống đều hay và là những sự bổ sung tốt cho nhau
nhằm tạo ra một khả năng thay thế hấp dẫn đối với các nước đang đi tìm kiếm phát triển
năng lượng hạt nhân dân sự mà vẫn không hề tạo nên những rủi ro về phổ biến vũ khí hạt
nhân.
Tuy nhiên giữa Mỹ và Nga vẫn âm thầm diễn ra cuộc chạy đua trên khắp các lĩnh
vực: từ hệ thống phòng không, không quân cho đến hải quân, mà trong đó lực lượng tàu
ngầm chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng. Một câu hỏi đặt ra là: Chiến tranh lạnh đã kết
thúc thì cả Nga và Mỹ sản xuất TNNT để làm gì? Cả hai phía đều nêu ra lý do: “Để chống
lại chủ nghĩa khủng bố”.
Cũng dựa vào lý luận trên, việc đề xuất triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa tại
Đông Âu của Mỹ đang đối mặt với sự phản đối kịch liệt từ phía Nga. Với Moscow, kế
hoạch phòng thủ tên lửa của Mỹ tại Đông Âu là nhằm khống chế tiềm năng quân sự của
Nga. Tham vọng của Washington sẽ không chỉ đơn thuần dừng lại ở kế hoạch đó, mà
trong tương lai, Mỹ sẽ tiếp tục triển khai thêm nhiều hệ thống phòng thủ tên lửa ở các khu
vực trọng yếu khác trên thế giới, phục vụ cho các toan tính chính trị nguy hiểm của họ.
4
Việc Nga kiên quyết phản đối kế hoạch này, cũng như mạnh mẽ và thẳng thắn bảo vệ
Iran, chính là những hành động để cảnh báo Mỹ về những hệ lụy nguy hiểm, nếu họ cứ
tiếp tục triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa tại Đông Âu.
Chính quyền của Tổng thống G.Bush hiểu rất rõ mối nguy hiểm đó. Họ hoàn toàn
không muốn phải trả một giá quá đắt, khi cứ liều lĩnh xây dựng kế hoạch đó, để rồi bỏ lỡ
cơ hội giải quyết vấn đề hạt nhân của Iran, trong khi Nga lại có cơ sở để tăng cường hơn
nữa tiềm lực quân sự của mình. Nhưng, chắc chắn, Mỹ không thể chỉ bằng những tuyên
bố trấn an, hay nhượng bộ Nga là có thể giải quyết bất đồng giữa hai nước hay chương
trình hạt nhân của Iran. Để có được sự hợp tác tích cực của Nga trong các vấn đề này, Mỹ
cần có những nhượng bộ tích cực và thực chất hơn nữa.
II. PHÂN TÍCH NỘI DUNG ĐÀM PHÁN NGA - MỸ VỀ VIỆC
TRIỂN KHAI HỆ THỐNG PHÒNG THỦ TÊN LỬA Ở ĐÔNG ÂU
1. Lợi ích và lập trường
Phía Mỹ: là quốc gia đề xuất việc triển khai xây dựng hệ thống phòng thủ tên lửa
của mình tại Đông Âu. Một trong những yếu tố đưa đến quyết định này là mối
quan hệ giữa Mỹ và một số quốc gia Trung Đông càng trở nên tồi tệ hơn khi Mỹ
liên tiếp tiến hành chiến tranh tại khu vực. Thêm vào đó là ảnh hưởng của Nga tại
Đông Âu cũng là điều mà Mỹ rất quan tâm. Do đó có thể nói rằng kế hoạch này
đối với Mỹ là một lời giải cho bài toán đầy phức tạp này.
Lợi ích
- Nâng ảnh hưởng của Mỹ tại Đông Âu.
- Giữ vững an ninh cho các nước thuộc khối NATO và Mỹ trước sự tấn
công của những nước khác (đề cập đến Iran và Bắc Triều Tiên).
5
Lập trường: theo đuổi kế hoạch triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa tại Đông
Âu (cụ thể muốn xây dựng một trạm radar ở CH Czech và một trạm phóng tên
lửa đánh chặn ở Ba Lan) nhằm phòng thủ và giám sát hoạt động quân sự khu
vực.
Phía Nga: là một quốc gia có sức ảnh hưởng rất lớn tại Đông Âu. Là quốc gia cảm
thấy mình bị xâm phạm trước kế hoạch xây dựng hệ thống phòng thủ tên lửa do
Mỹ đưa ra và liên tục phản đối. Phía Nga cho rằng vấn đề Mỹ quan tâm “an ninh”
có thể giải quyết bằng nhiều con đường khác. Việc triển khai kế hoạch tên lửa
không phải là phương án duy nhất và tối ưu mà nó có thể dấy lên một cuộc bất ổn
mới về an ninh chính trị khu vực và thế giới.
Lợi ích:
- Giữ được ảnh hưởng của mình tại Đông Âu.
- Giữ vững an ninh về cân bằng sức mạnh quân sự.
Lập trường: cứng rắn về việc Mỹ sẽ triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa tại
Đông Âu, "Chúng tôi coi quyết định đó là một bước nhằm phá hủy hệ thống an
ninh hiện nay, tạo nên một ranh giới phân chia mới ở châu Âu", trích lời ông
Serdyukov nói.
Với Moscow, kế hoạch phòng thủ tên lửa của Mỹ tại Đông Âu là nhằm
khống chế tiềm năng quân sự của Nga. Tham vọng của Washington sẽ không
chỉ đơn thuần dừng lại ở kế hoạch đó, mà trong tương lai, Mỹ sẽ tiếp tục triển
khai thêm nhiều hệ thống phòng thủ tên lửa ở các khu vực trọng yếu khác trên
thế giới, phục vụ cho các toan tính chính trị nguy hiểm của họ.
Nếu xem xét quan điểm hai bên, rõ ràng Nga luôn bày tỏ sự hoài nghi của mình về
hành động của Mỹ. Riêng Mỹ thể hiện quyết tâm thực hiện kế hoạch này. Đằng sau các
vấn đề tiềm ẩn một lợi ích chung, đó là hòa bình ổn định an ninh.
