Ti u lu n: Tri t h cể ậ ế ọ
L I M ĐUỜ Ở Ầ
Lý lu n hình thái kinh t – xã h i là lý lu n c b n và gi m t v tríậ ế ộ ậ ơ ả ữ ộ ị
h t s c quan tr ng c a ch nghĩa duy v t l ch s do K.Marx xây d ng nên.ế ứ ọ ủ ủ ậ ị ử ự
Lý lu n hình thái kinh t - xã h i đã đc th a nh n là lý lu n khoa h cậ ế ộ ượ ừ ậ ậ ọ
và là ph ng pháp lu n c b n trong vi c nghiên c u lĩnh v c h c. Nhươ ậ ơ ả ệ ứ ự ọ ờ
có lý lu n hính thaí kinh t – xã h i, l n đu tiên trong l ch s xã h i h cậ ế ộ ầ ầ ị ử ộ ọ
K. Marx đã ch rõ ngu n g c, đng l c bên trong, n i t i c a s phát tri nỉ ồ ố ộ ự ộ ạ ủ ự ể
xã h i, ch rõ đc b n ch t c a t ng ch đ xã h i. Nh v y qua lý lu nộ ỉ ượ ả ấ ủ ừ ế ộ ộ ư ậ ậ
hình thái kinh t – xã h i giúp chúng ta nghiên c u m t cách đúng đn vàế ộ ứ ộ ắ
khoa h c v n hành c a xã h i trong m i giai đo n nh t đnh.ọ ậ ủ ộ ỗ ạ ấ ị
Lý lu n hình thái kinh t xã h i đã l i th i, l c h u không th ápậ ế ộ ỗ ờ ạ ậ ể
d ng vào đi u ki n hi n nay mà ph i thay th b ng m t lý lu n khác.ụ ề ệ ệ ả ế ằ ộ ậ
Tr c tình hình đó bu c chúng ta làm rõ th c ch t c a lý lu n hình tháiướ ộ ự ấ ủ ậ
kinh t xã h i và giá tr v m t khoa h c, tính th i đi c a nó là r t c nế ộ ị ề ặ ọ ờ ạ ủ ấ ầ
thi t ; v th c ti n n c ta đang trong quá trình xây d ng đt n c theoế ề ự ễ ướ ự ấ ướ
đnh h ng xã h i ch nghĩa. Trong quá trình đó r t nhi u v n đ khóị ướ ộ ủ ấ ề ấ ề
khăn đc đt ra đòi h i ph i nghiên c u gi i quy t.ượ ặ ỏ ả ứ ả ế
Vì v y em m nh d n nh n đ tài: '' ậ ạ ạ ậ ề V n d ng Lý lu n hình tháiậ ụ ậ
kinh t – xã h i đ phân tích vai trò c a nhà n c đi v i n n kinh tế ộ ể ủ ướ ố ớ ề ế
Vi t nam hi n nay''ệ ệ Qua bài vi t em th y còn nhi u thi u sót, b n thân làế ấ ề ế ả
ng i Laos nh n th c có h n mong có s đóng góp ý ki n c a Th y cô vàườ ậ ứ ạ ự ế ủ ầ
b n đc.ạ ọ
Sinh viên: ALu Lao Ly
Sinh viên: ALu Lao Ly 1 L p CH - 2006. ớ
B4
Ti u lu n: Tri t ể ậ ế
h cọ
L p : Cao H c 2006 - B4ớ ọ
Hà n i: 25/ 1/ 2007ộ
PH N IẦ
N I DUNG C A HÌNH THÁI KINH T Ộ Ủ Ế - XÃ H IỘ
I. KHÁI NI M.Ệ
Hình thái kinh t – xã h i là m t ph m trù c a ch nghĩa duy v t l chế ộ ộ ạ ủ ủ ậ ị
s dùng đ ch xã h i t ng giai đo n phát tri n l ch s nh t đnh, v iử ể ỉ ộ ở ừ ạ ể ị ử ấ ị ớ
nh ng quan h s n xu t c a nó thích ng v i l c l ng s n xu t m tữ ệ ả ấ ủ ứ ớ ự ượ ả ấ ở ộ
trình đ nh t đnh và v i m t ki n trúc th ng t ng đc xây d ng lên trênộ ấ ị ớ ộ ế ượ ầ ượ ự
nh ng quan h s n xu t đó.ữ ệ ả ấ
1.K t c u và ch c năng c a các y u t c u thành hình thái kinhế ấ ứ ủ ế ố ấ
t – xã h i.ế ộ
Xã h i không ph i là t ng s nh ng hi n t ng, s ki n r i r cộ ả ổ ố ữ ệ ượ ự ệ ờ ạ
nh ng cá nhân riêng l . Xã h i là m t ch nh th toàn v n có c c u ph cữ ẻ ộ ộ ỉ ể ẹ ơ ấ ứ
t p. Trong đó có nh ng m t c b n nh t là l c l ng s n xu t, quan hạ ữ ặ ơ ả ấ ự ượ ả ấ ệ
s n xu t và ki n trúc th ng t ng. M i m t có vai trò nh t đnh và tácả ấ ế ượ ầ ỗ ặ ấ ị
đng đn m t khác t o nên s v n đng c a c th xã h i. Chính tính toànộ ế ặ ạ ự ậ ộ ủ ơ ể ộ
v n c a nó đc ph n ánh b ng khái ni m hình thái kinh t – xã h i.ẹ ủ ượ ả ằ ệ ế ộ
L c l ng s n xu t là n n t ng v t ch t k thu t c a m i hình tháiự ượ ả ấ ề ả ậ ấ ỹ ậ ủ ỗ
kinh t – xã h i. S hình thành và phát tri n c a m i hình thái kinh t – xãế ộ ự ể ủ ỗ ế
h i xét đn cùng là do l c l ng s n xu t quy t đnh. L c l ng s n xu tộ ế ự ượ ả ấ ế ị ự ượ ả ấ
Sinh viên: ALu Lao Ly L p CH - 2006. B4ớ
2
Ti u lu n: Tri t ể ậ ế
h cọ
phát tri n qua các hình thái kinh t – xã h i n i ti p nhau t th p lên caoể ế ộ ố ế ừ ấ
th hi n tính liên t c trong s phát tri n c a xã h i loài ng i.ể ệ ụ ự ể ủ ộ ườ
Quan h s n xu t – quan h gi a ng i và ng i trong quá trình s nệ ả ấ ệ ữ ườ ườ ả
xu t – là nh ng quan h c b n, ban đu và quy t đnh t t c m i quan hấ ữ ệ ơ ả ầ ế ị ấ ả ố ệ
xã h i khác, không có m i quan h đó thì không thành xã h i và quy lu t xãộ ố ệ ộ ậ
h i. M i hình thái kinh t - xã h i l i có m t ki u quan h s n xu t c aộ ỗ ế ộ ạ ộ ể ệ ả ấ ủ
nó t ng ng v i trình đ nh t đnh c a l c l ng s n xu t. Quan h s nươ ứ ớ ộ ấ ị ủ ự ượ ả ấ ệ ả
xu t, đó là tiêu chu n khách quan đ phân bi t xã h i c th này v i xã h iấ ẩ ể ệ ộ ụ ể ớ ộ
c th khác, đng th i tiêu bi u cho m t giai đo n phát tri n nh t đnh c aụ ể ồ ờ ể ộ ạ ể ấ ị ủ
l ch s .ị ử
Nh ng quan h s n xu t là b x ng c a th xã h i h p thành cữ ệ ả ấ ộ ươ ủ ơ ể ộ ợ ơ
s h t ng. Trên c s nh ng quan h s n xu t đó hình thành nên nh ngở ạ ầ ơ ở ữ ệ ả ấ ữ
quan đi m v chính tr , pháp lý, đo đc, tri t h c v.v...và nh ng thi t chể ề ị ạ ứ ế ọ ữ ế ế
t ng ng h p thành ki n trúc th ng t ng xã h i mà ch c năng xã h iươ ứ ợ ế ượ ầ ộ ứ ộ
c a nó là b o v , duy trì và phát tri n c s h t ng sinh ra nó.ủ ả ệ ể ơ ơ ạ ầ
Ngoài nh ng m t c b n c a xã h i đã đ c p trên – l c l ng s nữ ặ ơ ả ủ ộ ề ậ ở ự ượ ả
xu t, quan h s n xu t và ki n trúc th ng t ng – thì còn có nh ng quanấ ệ ả ấ ế ượ ầ ữ
h dân t c quan h gia đình và các sinh ho t xã h i khác.ệ ộ ệ ạ ộ
2. S phát tri n c a các hình thái kinh t ự ể ủ ế - xã h i là m t quá trình l ch s tộ ộ ị ử ự
nhiên.
L ch s phát tri n c a xã h i đã tr i qua nhi u giai đo n n i ti p nhauị ử ể ủ ộ ả ề ạ ố ế
t th p đn cao. T ng ng v i m i giai đo n là m t hình thái kinh t – xãừ ấ ế ươ ứ ớ ỗ ạ ộ ế
h i. S v n đng thay th nhau c a các hình thái kinh t – xã h i trong l chộ ự ậ ộ ế ủ ế ộ ị
s đu do tác đng c a quy lu t khách quan, đó là quá trình l ch s t nhiênử ề ộ ủ ậ ị ử ự
c a xã h i. Marx vi t : “Tôi coi s phát tri n c a nh ng hình thái kinh t –ủ ộ ế ự ể ủ ữ ế
xã h i là m t quá trình l ch s t nhiên ”.ộ ộ ị ử ự
Sinh viên: ALu Lao Ly L p CH - 2006. B4ớ
3
Ti u lu n: Tri t ể ậ ế
h cọ
Các m t c b n h p thành m t hình thái kinh t – xã h i: l c l ngặ ơ ả ợ ộ ế ộ ự ượ
s n xu t quan h s n xu t và ki n trúc th ng t ng không tách r i nhau,ả ấ ệ ả ấ ế ượ ầ ờ
mà liên h bi n ch ng v i nhau hình thành nên nh ng quy lu t ph bi nệ ệ ứ ớ ữ ậ ổ ế
c a xã h i. Đó là quy lu t v s phù h p c a quan h s n xu t v i tínhủ ộ ậ ề ự ợ ủ ệ ả ấ ớ
ch t và trình đ c a l c l ng s n xu t, quy lu t c s h t ng quy t đnhấ ộ ủ ự ượ ả ấ ậ ơ ở ạ ầ ế ị
ki n trúc th ng t ng và các quy lu t xã h i khác. Chính do tác đng c aế ượ ầ ậ ộ ộ ủ
quy lu t khách quan đó, mà các hình thái kinh t – xã h i v n đng và phátậ ế ộ ậ ộ
tri n thay th nhau t th p lên cao trong l ch s nh m t quá trình l ch sể ế ừ ấ ị ử ư ộ ị ử
t nhiên không ph thu c vào ý trí, nguy n v ng ch quan c a con ng i.ự ụ ộ ệ ọ ủ ủ ườ
Quá trình phát tri n l ch s t nhiên c a xã h i có ngu n g c sâu xa ể ị ử ự ủ ộ ồ ố ở
s phát tri n c a l c l ng s n xu t.ự ể ủ ự ượ ả ấ
Nh ng l c l ng s n xu t đc t o ra b ng năng th c ti n c a conữ ự ượ ả ấ ượ ạ ằ ự ễ ủ
ng i xong không ph i con ng i ườ ả ườ làm ra theo ý mu n ch quan. B n thânố ủ ả
năng l c th c ti n c a con ng i cũng b quy đnh b i nhi u đi u ki nự ự ễ ủ ườ ị ị ở ề ề ệ
khách quan nh t đnh. Ng ì ta làm ra l c l ng s n xu t c a mình d aấ ị ươ ự ượ ả ấ ủ ự
trên nh ng l c l ng s n xu t đã đt đc trong m t hình thái kinh t – xãữ ự ượ ả ấ ạ ượ ộ ế
h iộ đã có s n do th h tr c t o ra. Chính tính ch t và trình đ c a l cẵ ế ệ ướ ạ ấ ộ ủ ự
l ng s n xu t đã quy đnh m t cách khách quan tính ch t và trình đ quanượ ả ấ ị ộ ấ ộ
h s n xu t, do đó, xét đn cùng l c l ng s n xu t quy t đnh quá trìnhệ ả ấ ế ự ượ ả ấ ế ị
v n đng và phát tri n c a hình thái kinh t – xã h i nh m t quá trình l chậ ộ ể ủ ế ộ ư ộ ị
s t nhiên. Trong các quy lu t khách quan chi ph i s v n đng phát tri nử ự ậ ố ự ậ ộ ể
c a các hình thái kinh t – xã h i tủ ế ộ hì quy lu t v s phù h p c a quan hậ ề ự ợ ủ ệ
s n xu t có vai trò quy t đnh nh t. L c l ng s n xu t, m t m t c aả ấ ế ị ấ ự ượ ả ấ ộ ặ ủ
ph ng th c s n xu t, là y u t b o đm tính k th a trong s phát tri nươ ứ ả ấ ế ố ả ả ế ừ ự ể
lên c a xã h i quy đnh khuynh h ng phát tri n t th p. Quan h s nủ ộ ị ướ ể ừ ấ ệ ả
xu t là m t th hai c a ph ng th c s n xu t bi u hi n tính gián đo nấ ặ ứ ủ ươ ứ ả ấ ể ệ ạ
trong s phát tri n c l ch s . Nh ng quan h s n xu t l i th i đc xoáự ể ủ ị ử ữ ệ ả ấ ỗ ờ ượ
Sinh viên: ALu Lao Ly L p CH - 2006. B4ớ
4
Ti u lu n: Tri t ể ậ ế
h cọ
b và đc thay th b ng nh ng ki u quan h s n xu t m i cao h n vàỏ ượ ế ằ ữ ể ệ ả ấ ớ ơ
hình thái kinh t – xã h i m i cao h n ra đi. Nh v y, s xu t hi n, sế ộ ớ ơ ờ ư ậ ự ấ ệ ự
phát tri n c a hình thái kinh t – xã h i, s chuy n bi n t hình thái đó lênể ủ ế ộ ự ể ế ừ
hình thái cao h n đc gi i thích tr c h t b ng s tác đng c a quy lu tơ ượ ả ướ ế ằ ự ộ ủ ậ
v s phù h p c a quan h s n xu t v i tính ch t và trình đ c a l cề ự ợ ủ ệ ả ấ ớ ấ ộ ủ ự
l ng s n xu t. Quy lu t đó là khuynh h ng t tìm đng cho mình trongượ ả ấ ậ ướ ự ườ
s phát tri n thay th các hình thái kinh t - xã h i. Nghiên c u con đngự ể ế ế ộ ứ ườ
t ng quát c a s phát tri n l ch s đc quy đnh b i quy lu t chung c aổ ủ ự ể ị ử ượ ị ở ậ ủ
s v n đng c a n n s n xu t v t ch t chúng ta nhìn th y logic c a l chự ậ ộ ủ ề ả ấ ậ ấ ấ ủ ị
s th gi i. ử ế ớ
V ch ra con đng t ng quát c a l ch s , đi u đó không có nghĩa làạ ườ ổ ủ ị ử ề
gi i thích đc rõ ràng s phát tri n xã h i trong m i th i đi m c a quáả ượ ự ể ộ ỗ ờ ể ủ
trình l ch s . L ch s c th vô cùng phong phú, có hàng lo t nh ng y u tị ử ị ử ụ ể ạ ữ ế ố
làm cho quá trình l ch s đa d ng và th ng xuyên bi n đi, không thị ử ạ ườ ế ổ ể
xem xét quá trình l ch s nh m t đng th ng.ị ử ư ộ ườ ẳ
Theo quan đi m c a ch nghĩa duy v t l ch s , nhân t quy t đnh quáể ủ ủ ậ ị ử ố ế ị
trình l ch s , xét đn cùng là n n s n xu t đi s ng hi n th c. Nh ng nhânị ử ế ề ả ấ ờ ố ệ ự ư
t kinh t không ph i là nhân t duy nh t quy t đnh các nhân t khác nhauố ế ả ố ấ ế ị ố
c a ki n trúc th ng t ng đu có nh h ng đn quá trình l ch s . N uủ ế ượ ầ ề ả ưở ế ị ử ế
không tính đn s tác đng l n nhau c a các nhân t đó thì không th yế ự ộ ẫ ủ ố ấ
hàng lo t nh ng s ng u nhiên mà tính t t y u kinh t xuyên qua đ tạ ữ ự ẫ ấ ế ế ể ự
v ch ra đng đi cho mình. Vì v y đ hi u l ch s c th thì c n thi tạ ườ ậ ể ể ị ử ụ ể ầ ế
ph i tính đn t t c các nhân t b n ch t có tham gia trong quá trình tácả ế ấ ả ố ả ấ
đng l n nhau đó.ộ ẫ
Có nhi u ngyuên nhân làm cho quá trình chung c a l ch th gi i có tínhề ủ ị ế ớ
đa d ng: đi u ki n c a môi tr ng đa lý có nh h ng nh t đnh đn sạ ề ệ ủ ườ ị ả ưở ấ ị ế ự
phát tri n xã h i. Đc bi t bu i ban đu c a s phát tri n xã h i, thhìể ộ ặ ệ ở ổ ầ ủ ự ể ộ
Sinh viên: ALu Lao Ly L p CH - 2006. B4ớ
5