A / Đt v n đặ ấ ề
Cùng v i quá trình d ng n c và gi n c , n n văn hoá Vi t Nam đãớ ự ướ ữ ướ ề ệ
hình thành và phát tri n . B ng lao đng sáng t o và ý chí đu tranh b nể ằ ộ ạ ấ ề
b , kiên c ng , nhân dân ta đã xây đp nên m t n n văn hoá k t tinh s cỉ ườ ắ ộ ề ế ứ
m nh và in đm d u n v n s c c a dân t c , ch ng minh s c s ng mãnhạ ậ ấ ấ ả ắ ủ ộ ứ ứ ố
li t và s tr ng t n c a dân t c Vi t Nam .ệ ự ườ ồ ủ ộ ệ
Văn hóa Vi t Nam là t ng th nh ng giá tr v t ch t và tinh th n do c ngệ ổ ể ữ ị ậ ấ ầ ộ
đng các dân t c Vi t Nam sáng t o ra trong quá trình d ng n c và giồ ộ ệ ạ ự ướ ữ
n c . Nh n n t ng và s c m nh văn hoá y mà dù có nhi u th i k bướ ờ ề ả ứ ạ ấ ề ờ ỳ ị
đô h , dân t c ta v n gi v ng và phát huy b n s c c a mình , ch ngộ ộ ẫ ữ ữ ả ắ ủ ẳ
nh ng không b đng hoá , mà còn qu t c ng đng d y giành l i đc l pữ ị ồ ậ ườ ứ ậ ạ ộ ậ
cho dân t c , l y s c ta mà gi i phóng cho ta .ộ ấ ứ ả
Phát huy truy n th ng văn hoá dân t c , d i s lãnh đo c a Đng , làề ố ộ ướ ự ạ ủ ả
nhân lên s c m nh c a nhân dân ta đ v t qua khó khăn , th thách , xâyứ ạ ủ ể ượ ử
d ng và phát tri n kinh t - xã h i , gi v ng qu c phòng , an ninh , mự ể ế ộ ữ ữ ố ở
r ng quan h đi ngo i , t o ra th và l c m i cho đt n c ta đI vào thộ ệ ố ạ ạ ế ự ớ ấ ướ ế
k XXI .ỷ
Công cu c đi m i toàn di n , đy m nh công nghi p hoá hi n đi hoáộ ổ ớ ệ ẩ ạ ệ ệ ạ
đt n c , xây d ng ch nghĩa xã h i , th c hi n th ng l i m c tiêu “ dânấ ướ ự ủ ộ ự ệ ắ ợ ụ
giàu , n c m nh , xã h i công b ng văn minh” , đòi h i chúng ta ph I xâyướ ạ ộ ằ ỏ ả
d ng và phát tri n n n văn hoá Vi t Nam tiên ti n , đm đà b n s c dânự ể ề ệ ế ậ ả ắ
t c , xây d ng n n t ng tinh th n c a dân t c ta , coi đó v a là m c tiêuộ ự ề ả ầ ủ ộ ừ ụ
v a là đng l c thúc đy phát tri n kinh t - xã h i .ừ ộ ự ẩ ể ế ộ
Đng và Nhà n c ta đang ti n t i xây d ng m t n n kinh t m ,h iả ướ ế ớ ự ộ ề ế ở ộ
nh p v i Th gi i . Chúng ta đang s ng trong m t th gi i hi n đi bi nậ ớ ế ớ ố ộ ế ớ ệ ạ ế
chuy n nhanh chóng , đang di n ra quá trình toàn c u hoá , s h i nh p khuể ễ ầ ự ộ ậ
v c và th gi i v i m t t c đ r t nhanh , t đó n y sinh nhu c u m r ngự ế ớ ớ ộ ố ộ ấ ừ ả ầ ở ộ
giao l u gi a các n n văn hoá . Trong khi chú tr ng gi gìn , phát huy cácư ữ ề ọ ữ
truy n th ng văn hoá tinh th n t t đp c a dân t c , văn hóa Vi t Nam c nề ố ầ ố ẹ ủ ộ ệ ầ
t ng b c m r ng giao l u qu c t , ti p th nh ng tinh hoa văn hoá thừ ướ ở ộ ư ố ế ế ụ ữ ế
gi i và th i đi . N n văn c a chúng ta s đa d ng h n , phong phú h n ,ớ ờ ạ ề ủ ẽ ạ ơ ơ
tiên ti n h n nh h p th đc nh ng y u t lành m nh c a văn hoá thế ơ ờ ấ ụ ượ ữ ế ố ạ ủ ế
gi i .ớ
Trong n n kinh t m nh n c ta hi n nay luôn luôn có s trao đi giaoề ế ở ư ướ ệ ự ổ
l u v i th gi i trên m i lĩnh v c , trong đó có lĩnh v c văn hoá . Chúng taư ớ ế ớ ọ ự ự
không th tránh kh i vi c du nh p nh ng phong t c t p quán c a các n cể ỏ ệ ậ ữ ụ ậ ủ ướ
, các dân t c trên th gi i . Tuy nhiên , không vì th mà chúng ta quên điộ ế ớ ế
truy n th ng c a đân t c mình , cái g c c a mình . Vi c gi gìn và phátề ố ủ ộ ố ủ ệ ữ
huy b n s c dân t c trong th i k n n kinh t m là h t s c c n thi t .ả ắ ộ ờ ỳ ề ế ở ế ứ ầ ế
ĐI u đó giúp chúng ta hoà nh p ch không hoà tan , không b m t đi cáiề ậ ứ ị ấ
g c c a mình. Chúng ta m t m t ti p thu nh ng nét tinh hoa trong văn hoáố ủ ộ ặ ế ữ
c a các n c , m t m t gi gìn và phát huy b n s c dân t c đ làm choủ ướ ộ ặ ữ ả ắ ộ ể
đi s ng tinh th n c a chúng ta ngày càng phong phú h n. ờ ố ầ ủ ơ
* Tính t t y u c a vi c nghiên c u đ tài :ấ ế ủ ệ ứ ề
Đt n c ta đang trong th i k ti n lên xây d ng n n kinh t m , h iấ ướ ờ ỳ ế ự ề ế ở ộ
nh p v i qu c t . Tuy nhiên , vi c h i nh p cũng có nh ng m t tích c cậ ớ ố ế ệ ộ ậ ữ ặ ự
và tiêu c c .N u chúng ta ti p thu m t cách không có ch n l c , không cóự ế ế ộ ọ ọ
tính toán , chúng ta d b ti p thu nh ng cái không t t , nh h ng đn điễ ị ế ữ ố ả ưở ế ờ
s ng văn hoá c a n c ta . M t khác , chúng ta còn lo ng i b đánh m tố ủ ướ ặ ạ ị ấ
truy n th ng dân t c , ch y theo các n c trên th gi i , b nh h ngề ố ộ ạ ướ ế ớ ị ả ưở
hoàn toàn b i n n văn hoá c a các n c khác. ở ề ủ ướ
Chính vì th , vi c đt ra nh ng đnh h ng trong vi c h i nh p , ti pế ệ ặ ữ ị ướ ệ ộ ậ ế
thu nh ng tinh hoa trong văn hoá c a các n c m t cách có ch n l c làữ ủ ướ ộ ọ ọ
đi u h t s c c n thi t . Trong đó , b n s c dân t c gi m t vai trò khôngề ế ứ ầ ế ả ắ ộ ữ ộ
nh trong vi c h i nh p v i th gi i . M i m t qu c gia đu có nh ngỏ ệ ộ ậ ớ ế ớ ỗ ộ ố ề ữ
truy n th ng , nh ng b n s c riêng c a mình . Chúng ta c n gi gìn vàề ố ữ ả ắ ủ ầ ữ
phát huy b n s c dân t c , m t m t đ đem nh ng tinh hoa c a mình đả ắ ộ ộ ặ ể ữ ủ ể
giao l u v i các n c , m t m t giúp chúng ta “ hoà nh p ch không hoàư ớ ướ ộ ặ ậ ứ
tan” .
M i qu c gia đu có nh ng b n s c riêng c a mình . Đi u đó giúp chúngỗ ố ề ữ ả ắ ủ ề
ta phân bi t rõ m i m t qu c gia . Gi gìn và phát huy b n s c dân t c làệ ỗ ộ ố ữ ả ắ ộ
m t vi c t t y u trong n n kinh t m hi n nay . Chúng ta có b n s c dânộ ệ ấ ế ề ế ở ệ ả ắ
t c thì m i có th h i nh p , giao l u v i th gi i , m i có cái đ giaoộ ớ ể ộ ậ ư ớ ế ớ ớ ể
l u .N u không gi gìn đc b n s c dân t c , chúng ta s l y gì đ h iư ế ữ ượ ả ắ ộ ẽ ấ ể ộ
nh p v i th gi i , khi đó chúng ta s b n n văn hoá các n c khác chiậ ớ ế ớ ẽ ị ề ướ
ph i , không còn b n s c riêng c a mình .ố ả ắ ủ
2
V i nh ng lý do trên , chúng ta có th th y rõ t m quan tr ng c a vi cớ ữ ể ấ ầ ọ ủ ệ
gi gìn và phát huy b n s c dân t c . Cũng vì th mà vi c nghiên c u đữ ả ắ ộ ế ệ ứ ề
tài “B n s c dân t c trong n n kinh t mả ắ ộ ề ế ở” là đi u t t y u và c n thi tề ấ ế ầ ế
trong giai đo n hi n nay . ạ ệ
B / GI I QUY T V N Đ .Ả Ế Ấ Ề
Ch ng I. Quan ni m v b n s c văn hoá dân t c trong th i k n nươ ệ ề ả ắ ộ ờ ỳ ề
kinh t m .ế ở
I /. B n s c văn hoá dân t c là gì ?ả ắ ộ
1 . Khái ni m :ệ
B n s c dân t c bao g m nh ng giá tr b n v ng , nh ng tinh hoa c aả ắ ộ ồ ữ ị ề ữ ữ ủ
c ng đng các dân t c Vi t Nam đc vun đp nên qua l ch s hàng nămộ ồ ộ ệ ượ ắ ị ử
đu tranh d ng n c và gi n c . Đó là lòng yêu n c n ng nàn , ý chí tấ ự ướ ữ ướ ướ ồ ự
c ng dân t c , tinh th n đoàn k t cá nhân - gia đình -làng xã - T qu c ;ườ ộ ầ ế ổ ố
lòng nhân ái , khoan dung , tr ng nghĩa tình, đo lý , đc tính c n cù , sángọ ạ ứ ầ
t o trong lao đng ; s tinh t trong ng x , tính gi n d trong l i s ng ...ạ ộ ự ế ứ ử ả ị ố ố
B n s c văn hoá dân t c còn đm đà trong các hình th c bi u hi n mangả ắ ộ ậ ứ ể ệ
tính dân t c đc đáo .ộ ộ
2 . V trí c a b n s c văn hóa dân t c :ị ủ ả ắ ộ
B n s c văn hoá dân t c gi v trí r t quan tr ng :ả ắ ộ ữ ị ấ ọ
a/. Chính b n s c văn hoá dân t c đm b o cho dân t c t n t i , đngả ắ ộ ả ả ộ ồ ạ ứ
v ng và phát tri n qua các bi n đng c a l ch s . ữ ể ế ộ ủ ị ử
3
b/. Nh b n s c văn hoá dân t c , chúng ta bi u l đc tr n v n sờ ả ắ ộ ể ộ ượ ọ ẹ ự
hi n di n c a m t b n s c trong giao l u v i qu c t . M c tiêu c a giaoệ ệ ủ ộ ả ắ ư ớ ố ế ụ ủ
l u là thông qua giao l u v i n n văn hoá m i , ta h i nh p v i văn hoáư ư ớ ề ớ ộ ậ ớ
th gi i . Ch gi đc b n s c văn hoá dân t c thì ta m i có đi u ki nế ớ ỉ ữ ượ ả ắ ộ ớ ề ệ
giao l u bình đng v i các n n văn hoá th gi i . Còn sao chép , tr thành “ư ẳ ớ ề ế ớ ở
cái bóng” , “ cái đuôi” c a ng i ta thì không còn có gì mà h i nh p bìnhủ ườ ộ ậ
đng . ẳ
Tr c yêu c u c a th i k phát tri n m i , tr c nguy c “ đng nhât”ướ ầ ủ ờ ỳ ể ớ ướ ơ ồ
v văn hoá th c ch t là s th ng tr c a văn hoá n c l n , n c giàu thìề ự ấ ự ố ị ủ ướ ớ ướ
b n s c văn hoá dân t c có ý nghĩa c c k l n .ả ắ ộ ự ỳ ớ
3. B n s c dân t c - h giá tr .ả ắ ộ ệ ị
Văn hoá , theo UNESCO , là t ng th nh ng nét đc tr ng tiêu bi u nh tổ ể ữ ặ ư ể ấ
c a m t xã h i th hi n trên m t v t ch t và tinh th n , tri th c và tìnhủ ộ ộ ể ệ ặ ậ ấ ầ ứ
c m . Văn hoá mang b n s c dân t c .ả ả ắ ộ
- B n s c dân t c bi u hi n m t dân t c trong l ch s t n t i và phátả ắ ộ ể ệ ở ộ ộ ị ử ồ ạ
tri n c a nó , giúp cho dân t c đó gi đc tính duy nh t ( tính đcể ủ ộ ữ ượ ấ ộ
đáo ) , tính th ng nh t , tính nh t quán so v i b n thân mình .ố ấ ấ ớ ả
- B n s c dân t c th hi n trong t t c các lĩnh v c c a đi s ng - ýả ắ ộ ể ệ ấ ả ự ủ ờ ố
th c thu c v m t dân t c ( c i ngu n ) , cách t duy , cách s ng ,ứ ộ ề ộ ộ ộ ồ ư ố
cách d ng n c , gi n c , cách sáng t o văn hoá , khoa h c , vănự ướ ữ ướ ạ ọ
ngh .ệ
- B n s c dân t c th hi n trong giá tr c a dân t c , nó là c t lõi c aả ắ ộ ể ệ ị ủ ộ ố ủ
m t văn hoá . H giá tr là nh ng gì nhân dân quan tâm , tin t ngộ ệ ị ữ ưở
thu c ph m vi t t và x u , mong mu n ho c không đáng tin t ngộ ạ ố ấ ố ặ ưở
thu c ph m vi t t và x u , mong mu n ho c không đáng mong mu n .ộ ạ ố ấ ố ặ ố
Nó là nh ng giá tr và nh ng ni m tin , mà nhân dân cho là thiêng liêngữ ị ữ ề
, b t kh xâm ph m .ấ ả ạ
- H giá tr bi u hi n trong t t ng tri t h c ( th gi i quan ) chính trệ ị ể ệ ư ưở ế ọ ế ớ ị
, văn h c , ngh thu t , đo đc , l i s ng ( phong t c , t p quán ) .ọ ệ ậ ạ ứ ố ố ụ ậ
4
- H giá tr chuy n thành các chu n m c xã h i , nó đnh h ng cho sệ ị ể ẩ ự ộ ị ướ ự
l a ch n trong hành đng c a con ng i , cá nhân và c ng đng .ự ọ ộ ủ ườ ộ ồ
H giá tr có tính n đnh r t l n và có tính b n v ng t ng đi , có s cệ ị ổ ị ấ ớ ề ữ ươ ố ứ
m nh to l n đi v i c ng đng . Trong s ti n b và phát tri n c a xãạ ớ ố ớ ộ ồ ự ế ộ ể ủ
h i , các giá tr này th ng không bi n m t mà hoá thân vào các giá trộ ị ườ ế ấ ị
c a th i sau , theo quy lu t k th a và tái t o .ủ ờ ậ ế ừ ạ
Di s n văn hoá là các giá tr văn hóa do l ch s đ l i . Các giá tr này sả ị ị ử ể ạ ị ẽ
tr thành truy n th ng khi đc th h sau l a ch n , ti p nh n , môở ề ố ượ ế ệ ự ọ ế ậ
ph ng , làm s ng l i .ỏ ố ạ
Đó là quan h gi a truy n th ng và hi n đi . S thích nghi c a các giáệ ữ ề ố ệ ạ ự ủ
tr cũ đi v i s thay đi c a th i đi , là bi u hi n c a tính liên t c vănị ố ớ ự ổ ủ ờ ạ ể ệ ủ ụ
hoá .
II /. B n s c văn hóa dân t c trong th i k n n kinh t mả ắ ộ ờ ỳ ề ế ở .
1 . Ch tr ng c a Đng v v n đ gi gìn b n s c văn hoá dân t củ ươ ủ ả ề ấ ề ữ ả ắ ộ
trong n n kinh t m .ề ế ở
Nói dân t c và b n s c văn hoá dân t c không th tách kh i quan h v iộ ả ắ ộ ể ỏ ệ ớ
th gi i . Chúng ta đang ch ng ki n xu th toàn c u hoá đi s ng loàiế ớ ứ ế ế ầ ờ ố
ng i . Đó là xu th khách quan , t t y u mang tính th i đi , tr c h tườ ế ấ ế ờ ạ ướ ế
trong lĩnh v c kinh t . Xu th toàn c u hoá t o đi u ki n cho các qu c giaự ế ế ầ ạ ề ệ ố
, dân t c xích l i g n nhau , hi u bi t nhau , b sung cho nhau , làm phongộ ạ ầ ể ế ổ
phú và h tr l n nhau . Đt n c ta nh t đnh n m l y xu th này coi nhỗ ợ ẫ ấ ướ ấ ị ắ ấ ế ư
là m t th i c l n , ra s c t n d ng m i đi u ki n có l i do xu th y t oộ ờ ơ ớ ứ ậ ụ ọ ề ệ ợ ế ấ ạ
ra , đc bi t đ tranh th nh ng kh năng v t ch t , k thu t , công ngh ,ặ ệ ể ủ ữ ả ậ ấ ỹ ậ ệ
nh ng kinh nghi m và tri th c hi n đi r t c n thi t cho s nghi p côngữ ệ ứ ệ ạ ấ ầ ế ự ệ
nghi p hoá , hi n đi hoá . Trong xu th toàn c u hoá hi n nay , không m tệ ệ ạ ế ầ ệ ộ
qu c gia nào có th đng bi t l p mà có th t n t i và phát tri n . M tố ể ứ ệ ậ ể ồ ạ ể ặ
khác , ph i th y toàn c u hoá là m t quá trình đy mâu thu n ph c t p .ả ấ ầ ộ ầ ẫ ứ ạ
M t t t y u k thu t - kinh t là m t tích c c , có l i , ta ph i t n d ng .ặ ấ ế ỹ ậ ế ặ ự ợ ả ậ ụ
Song , m t khác không th b qua là m t xã h i - kinh t , m t b n ch tặ ể ỏ ặ ộ ế ặ ả ấ
giai c p c a quá trình toàn c u hóa . Xét v m t này , trên th gi i hi nấ ủ ầ ề ặ ế ớ ệ
nay đang có nh ng l c l ng nuôi tham v ng l n toàn c u hoá ch nghĩaữ ự ượ ọ ớ ầ ủ
5